Bung 3 — Thlah Tiamkam Lo Kalna
GSAM 57.1Hun tlin hun a lo thlen chuan, Pathian chuan a Fapa a rawn tirh a; ... dan hnuaia siam niin, dan hnuaia awmte chu tlanna tura, kan fapa nihna chu kan dawn theihna tura.”1
GSAM 57.2Ka Chanchin Ṭha leh Isua Krista thu hrilh angin, thuthup inpuanna angin in tinghet thei Pathian hnenah, khawvel pian tirh atanga thuthup ni tawh chu tunah a lo lang ta a, hrilhlâwkna lehkhabute leh Pathian kumkhua thupek angin hnam tin hnenah rinna thuawihna tura hriattîr a ni ta; finna nei Pathian chauh chu Isua Krista avangin kumkhua hnenah ropui rawh se.”2
GSAM 57.3Thupuan hmangin thuthup chu ka hnenah a hriattîr a, ka ziak tawh angin, thu tlemte hmangin ... hmanlai hun dangah mihring fapate hnenah hriattîr loh ni thin chu, Thlarau hmangin a tirhkoh thianghlimte leh hrilhlâwktute hnenah tunah a lo lang ta a ni.... Mi thianghlimte zînga tê ber aiin ka tê zâwk mah ila, Gentailte zînga Krista hausakna chhuichhuah theih loh puan chhuah tura he khawngaihna hi ka dawn a; leh khawvel pian tirh ata Isua Krista hmanga thil zawng zawng siamtu Pathianah thup ni thin thuthup inpawlna chu eng nge ni tih mi zawng zawng hmuhtîr tura.”3
GSAM 57.4Thuthlung Hlui-ah Chanchin Ṭha hi thupin a awm a, Thuthlung Tharah erawh a lang tih sawi tawh a ni. Mi dangin an sawi dan chuan, “Juda-te chu Pathian an bansan tak avangin serh leh sâwmna rawngbawlna zirtîrna chu an hre lo tial tial a. He rawngbawlna hi Krista ngeiin a din a ni. A then tinah amah entîrna a ni a; nunna leh thlarau lam mawi takin a khat a. Nimahsela Juda-te chuan an serh leh sâwmna atanga thlarau lam nun chu an hloh a, nunna nei lo tih dan mai an chelh ta. Inthawina leh thupekte ngei chu an ring a, chûng thilte kawhhmuh Kristaah an chawlh lo.”
GSAM 58Khawvel Rorelna Beisei
GSAM 58.1“Juda-te chuan Messia lo kal an duh hle, mahse a rawngbawlna chu an hre lo. Sual atanga chhandamna an zawn lo va, Rom mite kut ata chhuah zalênna an zawn zawk. Messia chu hnehna changtu anga lo kalin, hnehraptu thuneihna tichhe a, Israel chu ram zawng zawng chunga lalna nei tura chawi sang se an beisei. Chutiangin Chhandamtu an hnâwl tur kawng chu an buatsaih a ni.”
GSAM 58.2“Mite chu an thimna leh hnehrapnaah, hotute chu thuneihna an duh avangin, an hmêlmate hneh a, Israel ram din leh turin mi lo kal tur chu an nghâkhlel. Hrilhlâwkna an zir, mahse thlarau lam hriatna tel lovin. Chuvangin Krista lo kal hmasa hun tlawmna kawhhmuh thu chu an hmaih a, a lo kal lehna ropuizia sawi thu erawh an hmang sual ta. Uarona chuan an hmuhna a thim a; an duhthusam angin hrilhlâwkna an hrilh fiah.”
GSAM 58.3“Kum sang aia tam chhung Juda mite chuan Chhandamtu lo kal tur an nghâk. He thilah hian an beiseina ropui ber an nghat. Hla leh hrilhlâwknaah, tempul serh leh sâwmnaah leh chhûngkaw ṭawngṭainaah a hming an dah. Nimahsela a lo kal hunah an hre lo. Vâna hmangaih mi chu an hnenah ‘lei ro atanga zung chhuak ang’ a ni; ‘hmel leh mawi’ a nei lo; an duh tur thil mawi pawh an hmu lo. ‘A mite hnenah a lo kal a, a mite chuan an lo dawng lo.’”4
GSAM 58David Thlah Atanga
GSAM 58.4Danielan a sawi hun chu a lo hnaih a, “Lal Messia”—hriak thih mi—chu lo lang tur a nih avangin Juda mite chuan heti hian an ngaihtuah thei a, an ngaihtuah ngei pawh a rinawm: tisa lam chuan Messia chu David chhûng leh thlah atanga lo chhuak tur a ni, chuvangin a pian pawh chhûngkaw chuan a zui tur a ni; Juda dan leh hman dan angin kum 30-ah mipui rawngbawlna tura hriak thih tur a ni; kum 30-ah hriak thih mi anga a lo lang tur chuan kum sawmthum zetin kum kâr sawmruk leh pakua zawh hun aia hmaah a piang tur a ni, chu hun chu Messia lo kal hun thleng a ni.
GSAM 59Simeon leh Anna Hrilhlâwkna
GSAM 59.1He hun velah hian Israel ram pum pui beiseiin a awm. Lehkhabu Thianghlim zir duh leh rinawmte chuan an Lal leh Roreltu tur pian an beisei. Simeon upa leh Pathian ṭih mi hnenah “Thlarau Thianghlim hmangin, Lalpa Krista a hmuh hma chuan thihna a hmu lo vang” tih hriattîr a ni.5
GSAM 59.2Naute Chhandamtu tempul-ah an rawn hruai khan Simeon chuan he nau hi an sawi tawh Krista chu a ni tih a hria. “A kutah a la a, Pathian fakna thu a sawi a, ‘Lalpa, i thu angin, tunah i chhiahhlawh chu rem taka kal tura i phal tawh; ka mitin i chhandamna chu ka hmu ta, mi zawng zawng mitin i buatsaih a; Gentailte tih ênna tura êng leh i mite Israel ropuina tura êng chu.’ ...
GSAM 59.3Simeon chuan an pahnihte [Joseph leh Mary] chu malsâwm a, a nu Mary hnenah heti hian a sawi: ‘En rawh, he nau hi Israel-ah mi tam tak tlu leh thokna tura dah a ni a; miin an hnial tûr chhinchhiahna a ni; (nangmah ngei pawh i thinlungah hriamnamin a kal tlang ang) mi tam tak thinlung ngaihtuahna chu a lan chhuahna tura.
GSAM 59.4“Anna, Phanuel fanu, Aser thlah zînga hrilhlâwktu hmeichhia pakhat a awm bawk. ... He hun ngeiah hian a lo kal a, Lalpa chu lawmthu a hrilh a, Jerusalem-a tlanna beiseitu zawng zawng hnenah amah chungchang a sawi”6
GSAM 59Vântirhkohte Berâm Vawngtute Rawn Zawn
GSAM 59.5He thil hmaah hian Chhandamtu pian thu lawmawm chu Bethlehem phaiah berâm vawngtute hnenah vântirhkohte chuan an puang tawh. Berâm vawngtute bengin an lo ngaihthlak laiin vântirhkohte chuan hla mawi takin an hla:—
GSAM 60Mi Fingte Bethlehem An Tlawh
GSAM 60.2Chutah ni chhuahna lam atanga mi fingte chu, Balaaman a sawi tawh angin “arsi lo chhuak” an hmuhte, an lo kal. Arsi kaihhruaina zuiin Jerusalem an thleng a, Lal pian thar chungchang zawh a ngai ta. Bethlehem chu Duhthusam Mi pianna a ni tih hriattîr an nih hnuah, an zin chhunzawm. Arsi chu a lo lang leh a, a kaihhruaiin Chhandamtu awmna hmun tlawm takah an thleng. Nau Thianghlim chu an chibai bûk a, rangkachak, rimtui leh mur hmanga an thilpêk an hlân a, chutah an ramah an zin leh.
GSAM 60Chhandamtu Kum 12-a
GSAM 60.3Naupan tirh atanga kum 12 thleng Krista Chhandamtu chungchang ziak tam tak a awm lo; finna leh taksa pung leh a nu leh pa thu awihna chauh a ni. Nimahsela kum 12-ah Joseph leh Mary chu kum tin kutpui hman tura Jerusalem an kalpui a, chutah zawhna a zawh leh puan fiah harsa tak an chhanna hmangin puithiamte chu a mak ti hle. He hun atangin mipui hna a thawh tan hun thlengin, Mary pasal Joseph nen hna a thawh laiin, thingdawhtu hna tlawm tak chu a chawimawi a ni.
GSAM 60Baptistu Johana Rawngbawlna
GSAM 60.4A mipui rawngbawlna hma thla ruk hmaah Baptistu Johana chuan Krista rawngbawlna a puang. Mite chu Johana thu ngaihthlak leh a baptisma chang tura mipuiin an lo kal. “An beisei [Messia lo kal tur an beisei] a, mi zawng zawngin Johana chungchangah an thinlungah an ngaihtuah [“an ngaihtuah emaw an inhnial,” kiatthu] a, a Krista nge ni lo nge tih an zawt; Johana chuan an zavai hnenah a chhâng a, ‘Kei chuan tuiin ka baptisma pe a; mahse kei aiin thuneitu zâwk pakhat a lo kal, a pheikhawk hrui phelh tlâk pawh ka ni lo; ani chuan Thlarau Thianghlim leh meiin baptisma a pe ang. A kutah a fan a awm a, a thlâng a fai fai vek ang, buh chu a buh inah a khâwm ang; mahse buh si chu mei thi thei lovin a kâng ang.’”7
GSAM 61Isua Baptisma
GSAM 61.1Johanan baptisma serh a tih laiin Isua a lo kal a, baptisma chang turin a hmuh a, heti hian a sawi: “Pathian Berâmno, khawvel sual laisaktu chu en rawh.... Johanan hriatpuihna a pe a, ‘Thlarau chu vân atanga vaivai angin a lo thla a, a chunga a awm reng ka hmu. Kei chuan ka hre lo; mahse tuiin baptisma pe turin mi tirhtu chuan, Thlarau lo thla leh a chunga awm reng i hmuh mi chu Thlarau Thianghlimin baptisma pe tur a ni, a ti. Ka hmu a, he mi hi Pathian Fapa a ni tih ka hriatpuihna ka pe.’”8
GSAM 61Vâna Aw
GSAM 61.2Krista Messia a nihzia chu Thlarau Thianghlim taksa ang taka vaivai anga a lo thla hmang chauh ni lovin, vâna aw hmang pawhin hriattîr a ni. Mattai Chanchin Ṭha-ah chuan heti hian kan chhiar: “Isua chu baptisma a chang zawh chuan tui ata hma taka a chhuak a; ngai teh, vânte chu a hawng a, Pathian Thlarau chu vaivai angin a rawn thla a, a chunga a lo thut; ngai teh, vân atangin aw a lo chhuak a, ‘He mi hi ka Fapa hmangaihzathlak a ni, amah hi ka lawm hle’ tih a sawi.”9
GSAM 61.3“Johanan thilmak a tih loh mahse,” mipui chuan Krista rawngbawlna a thlenna thuneihna ropui an hmuhin, “Johanan he mi chungchang a sawi zawng zawng hi a dik vek,” tiin an sawi.10
GSAM 61Dan Angin Krista Hriak Thih
GSAM 61.4Luka chuan baptisma leh vaivai anga Thlarau Thianghlimin a hriak thih thu a ziak a, chutiang thil nen chuan kan chhiar: “Isua ngei pawh kum 30 velah a lo thleng.”11
GSAM 62.1Kan Lalpan ni 40 chhûng chaw a nghei a, thlalêrah Diabola thlêmna harsa tak a tawh, a baptisma hnuah rang taka a thlen hnu chuan, “a seilenna khua Nazareth-ah a kal a; a tih thin angin Sabbath ni-ah inkhâwmna inah a lût a, chhiar turin a ding.... Lalpa Thlarau chu ka chunga a awm, rethei hnenah Chanchin Ṭha puang tura hriak a thih avangin.... Ani chuan an hnenah a sawi: Tuni hian he lehkha thu hi in bengah a lo tling ta.”12
GSAM 62Hun Chu A Tling Ta
GSAM 62.2Marka chuan thil thleng chu ziakin heti hian a sawi: “Hun chu a tling ta, Pathian ram chu a lo hnaih ta; inchhîr ula, Chanchin Ṭha hi ring rawh u.”13 Hriak thih mi lo lang tur hun chu a lo thleng ta. Baptisma a chang laiin Thlarau Thianghlimin hriak a thih tawh a, tunah hian hrilhlâwktu thianghlimte sawi angin hun leh dan dik takin a rawngbawlna a tan ta.
GSAM 62Krista Messia A Nihzia Hmuhtheih
GSAM 62.3Krista rawngbawlna hi thilmak tih reng rengin a zui a; mipui chuan a tehkhin thu leh a thu an hre famkim loh pawhin, he thilmakte hi Immanuel a ni, emaw “Pathian chu a hnenah a awm,” tih hriatpuihna hmuhtheih a ni.14 He thilmakte hmangin Krista chuan Pathian thuneihna amahah a awmzia chauh ni lovin, Pathian nungchang leh a hmangaihna chu khawvelah a entîr bawk. Kum thum chhûng Krista nen inlaichîn rengin a thilmak ropui takte hmuh hnuah Philip chuan, “Lalpa, Pa chu min entîr rawh, chu chu kan tân a tawk,” a ti. Isua chuan a hnenah, “Philip, hun rei tak in hnenah ka awm tawh a, mi la hre lo em ni? Keimah hmuh chuan Pa hmuh a ni; engtin nge Pa min entîr rawh, i ti thei? ... Paah ka awm a, Pa pawh keimahah a awm tih ring rawh; a nih loh chuan hna ngei avang pawhin min ring rawh,” a ti.15
GSAM 63Johana Buaina
GSAM 63.1Krista baptisma a chang laiin Thlarau Thianghlim hmuhtheih taka a lo thla chu Johanan a hmu a, amah chu Pathian Fapa a ni tih puangtu vân atanga aw chhuak chu a lo hria a, “khawvel sual laisaktu Pathian Berâmno” a ti ngei bawk. Nimahsela thil thlengte chu a beisei dan aiin danglam taka lo thlengin, tân in thim taka a awm laiin a buai a, a ngaihtuahna a buai.
GSAM 63.2“Chhandamtu zirtirtute angin Baptistu Johana pawhin Krista ram nihphung chu a hre lo. Isua chu David lalṭhutphahah a thu tur a beisei; hun a kal zel a, Chhandamtu chuan lal nihna a sawi loh avangin Johana chu a buai a, a rilru a mangang.”16 “A zirtirtu pahnihte a ko a, [ani chuan] Isua hnenah a tir a, ‘Lo kal tur chu i ni nge? Emaw mi dang kan beisei ang?’ tiin a zawt.” “He hun ngeiah chuan ani [Isua] chuan an natna leh an harsatna tam tak a tihdam a, ramhuai ten an tihbuai zawng zawng chu a tihdam bawk; mitdel tam takte chu mit a pe. Chutah Isua chuan a chhâng a, ‘In kal la, thil in hmu leh in hriat zawng zawng Johana hnenah sawi rawh u,’ a ti.”17
GSAM 63.3Juda-te emaw zirtirtute ngei emaw chuan Chhandamtu thu sawi thutak tam tak chu hmu fiah takin an hmu thei lo, Messia a lo kal hunah an tân a na lutuk Rom nghawngkawl chu a tikehsawm ang a, David ram chu a din leh nghâl ang a, khawvel lal angin ro a rel ang tih rinnaah an nghet lutuk avangin.
GSAM 63.4Isua chuan a thu hrilh tanin, “In chhîr rawh u, vân ram chu a lo hnaih ta,” a ti.18 A tirhkoh sâwm leh pahnihte a tirh chhuah khan thu thuhmun chu an puang: “Vân ram chu a lo hnaih ta.”19 A rawngbawlna hun hnuhnung zâwkah, mi sawmsarih a tirh chhuah khan, “Pathian ram chu in hnenah a lo hnaih ta,” tih thu nen an kal.20
GSAM 64Miten Krista Hna An Mak Ti
GSAM 64.1Krista thu leh zirtîrna mak takte chuan mite chu heti hian an sawi tir: “He mi ang hian tu mah thu a sawi lo.”21 A mitdel leh ṭawng thei lo mi a tihdam khan, “Mite zawng zawng an mak ti a, ‘He mi hi David fapa a ni lo em ni?’ tiin an sawi.”22 Thu dangin, David thlah, Chhandamtu tiamkam chu he mi hi a ni lo em ni? “A ramah a lût a, an inkhâwmna inah a zirtîr a, chutiangin an mak ti hle a, ‘Khawiah atangin nge he mi hian he finna leh hna ropui takte hi a hmuh? He mi hi thingdawhtu fapa a ni lo em ni? A nu hming Mary a ni lo em ni? A unau, James, Joses, Simon leh Judas an ni lo em ni?’ tiin an sawi.”23
GSAM 64.2Krista rawngbawlna kum thum velah, tempul hlanna kût hman tura tempul-ah a awm laiin, Juda-te chu a hnenah an lo kal a, an ti: “Engtik chen nge min ringhlel tir ang? Krista i ni a nih chuan chiang takin min hrilh rawh.”24 Kum hmasaah, mi 5,000 chu barli chhangpêr panga leh sangha te pahnih hmangin a hrai khan, “An lo kal a, lal tura man luih an tum dawn tih a hriat avangin, tlangah a kal leh ta.”25
GSAM 64Krista’n Zirtirtute A Thihna Zirtir
GSAM 64.3A zirtirtute a zirtîr laiin, Krista chuan lalna khawvel lam chu rang taka din tur a ni tih ngaihdan paih dan leh, a thih tur, a thawh leh tur, a kal bo leh tur leh a lo kal leh tur chu an hriat dan tura a tih chu thil pawimawh takah a ngai. Chuvangin heti hian a zawt: “Mihring Fapa chu a awm hmasakna hmunah a chhoh leh chu in hmuh dawn chuan engtin nge?”26 “Isua Krista a ni tih mi tu mah hnenah an sawi lo turin” a hrilh hnuah, kan chhiar: “He hun atang hian Isua chuan a zirtirtute hnenah Jerusalem-ah kal a, upate, puithiam lalte leh lehkhabu ziaktute kutah thil tam tak tuar a, tihhlum a, ni thumnaah a thawh leh tur thu a hrilh tan. Chutah Peter chuan a hnenah a lo kal a, a hau a, ‘Lalpa, nangmah tân chu ni lo rawh se; hei hi i chungah thleng suh se,’ a ti.”27
GSAM 65.1Chutih laiin an zînga dingte zînga mi thenkhat chu an thih hmaah Mihring Fapa chu a ramah a lo kal an hmu ngei dawn tih a hrilh.28 Ni riat vel hnuah he hrilhlâwkna hi a lo thleng ta; tirhkoh Peter chuan Krista a ram lo kalna “hmuhna” chu Krista lo kal lehna tak tak chu hmalam hunah a la awm tih hriatpuihna atan a sawi.29
GSAM 65.2Galili ramah Krista leh a zirtirtute an awm laiin Isua chuan an hnenah, “Mihring Fapa chu mihringte kutah hlan a ni ang a, an tihhlum ang; ni thumnaah a tho leh ang. An thinlung a na hle.”30 Chutih laiin a sawi awmzia chu an la hre thei lo va, a thiltum chu an la hrethiam lo; a thihna leh thawhlehna thutak ril tak chu an rilruah thlen tum reng chungin, vân ramah tu nge ropui ber ni ang tih thu an inhnial zâwk.31
GSAM 65.3Hun dangah Peter chuan Isua hnenah, “Kan thil zawng zawng kan bansan a, i zui tawh; chuvangin eng nge kan dawn ang? Isua chuan an hnenah, ‘Thutak takin ka hrilh che u, mihring Fapa chu a ropuina lalṭhutphahah a thu hun, piantharna hunah mi zui tawh zawng zawngte chuan Israel thlah sâwm leh pahnihte rorel turin lalṭhutphah sâwm leh pahnihah in thu ve ang,’ a ti.”32 Mahse ram chu a hnaiha din tur tih ngaihdan chu an rilruah a la langsâr ber a, mihringte angin ramah hmun sang ber an beisei tan.
GSAM 65.4Chutah James leh Johana, Zebedai fapate nu chu a lo kal a, Krista hnenah a fapate chu hmun sang takah dah tura a dil—pakhat chu a lalṭhutphah ding lamah, pakhat chu vei lamah; emaw, pakhat chu sorkar hotu ber, pakhat chu sawrkar ziaktu ber ni se. Mahse Krista chuan chiang takin, “In dîl chu in hre lo.”33
GSAM 66Jerusalem-a Hnehna Lutna
GSAM 66.1He hun hi a la rei loh lai khan thil ropui leh mak tak a thleng. Lazarus chu thlan atanga a tho leh, ni li zet thih tawh mi chu a ni. He thilmak ropui chuan mite chu a tihharh a, an mak ti em em avangin Pharisee-te an hlau; puithiamte nen ram hruaitu pungkhawmna an ko nghâl a, an inhmuh khawmnaah, “Eng nge kan tih ang? He mi hian thilmak tam tak a ti si. Chutiangin kan kalsan ringawt chuan mi zawng zawngin amah an ring ang a, Rom mite chu an lo kalin kan hmun leh kan hnam an la bo ang.”34 Krista tihhlum tumtute chu hnuai lam Satan thuneihnain a chelh mek laiin, chungnung atanga thuneihna chuan mipui chu amah chawimawi tura a hruai a, ama chungchanga hrilhlâwk thu an tihlawhtling turin a kalpui.
GSAM 66.2A chunga sawi thil thleng hunah mite chu mipuiin an chhuak a, Isua hmuh chauh ni lovin, thihna atanga a kaihthawh Lazarus pawh an hmuh. Tichuan an ngaihdanah Isua chu an hun rei tak beisei lal ngei a ni ta; Jerusalem lamah a lo kal a, kawlênno chunga a thu laiin Lehkhabu Thianghlim thu chu an rilruah a lo thleng: “Sion fanu, hlau suh; en rawh, i Lal chu sabengtungno chunga chuangin a lo kal.”35 Mipui pungkhawm ropui tak chuan hnehna au nasa tak an au a, chu chuan thinlung khauh leh ngaihtuahna nei Pharisee-te chu a tihbuai hle. An zîngah an ti, “In hneh thei lo tih in hmu em? En teh, khawvel zawng zawng amah zuiin a kal ta.”36 Krista chu auhna tihtawp tura an dîl khan, “He mite hi an diam a nih chuan lungte ngei pawhin rang taka an au ang.”37 Lalpan he hun chungchangah, “Au rawh,” a ti tawh; mipuiin a thu an tihlawhtling loh chuan, kawng lungteah aw a dah ang a, an au ang; a thu chu tihlawhtling ngei tur a ni.
GSAM 66Krista Kal Bo leh Kir Leh Tûr
GSAM 66.3Kan Chhandamtu chuan zirtîrte rilru chu A thi dâwn leh A tho leh dâwn tih hriattîr tumin a bei nasa a; chutih rual chuan, A kal bo leh A kir leh hmâ lo chuan lalram a lo thleng dawn lo tih pawh zirtîr tum bawk a. A khenbehna chungchângah chuan, heti hian a ti: Lei ata chawisân ka nih chuan mi zawng zawng ka hnênah ka hîp ang. He thu hi eng thihna nge A thih dâwn tih entîrna a ni. Mipuite chuan, Krista chu kumkhuaah A awm ang tih dânah kan hria; chuvângin engtin nge Mihring Fapa chu chawisân tûr a ni i tih? Mihring Fapa hi tu nge?38
GSAM 67.1A lalram lei chungah din a nih hmâ, A kal bo leh A kir leh dâwn tih zirtîrte rilruah chiang zawka a lan theih nân, heti hian a ti: Ka fate tê, hun tê reiah in hnênah ka awm ang. In zawn ang; Juda-te hnênah, Ka kalnaah in kal thei lo, ka tih ang khân, tûnah nangni hnênah pawh ka ti e. Simon Peteran A hnênah, Lalpa, khawiah nge I kal? Isuan A chhâng a, Ka kalnaah tûnah i zui thei lo; nimahsela hnuah i zui ang.39 Chutah an rilru lungngai leh hlauhawm chu he thu-in a thlamuan a: In thinlung mangang suh se; Pathianah in ring; keiah pawh ring rawh u. Ka Pa inah awmna tam tak a awm; awm lo se, ka hrilh tawh ang che u. In tân hmun siam tûrin ka kal. In tân hmun siam tûrin ka kal a nih chuan ka lo kir leh ang a, ka hnênah ka lâwm ang che u; chutah kei ka awmnaah nangni pawh in awm ang.40
GSAM 67Mi Ropui Tehkhin Thu
GSAM 67.2Jerusalem panin A kal lai leh zirtîrte nen, lalram chu a lo lang nghâl ang tih ngaihdan dik lo chu he tehkhin thu hmangin Chhandamtu chuan siamthat tum leh a. Mi ropui pakhat ram hlaah lalram dawn tûrin a kal a, chutah a kir leh tûr a ni. A chhiahhlawh sâwmte chu a ko a, pound sâwm chu an hnênah a sem a, ‘Ka lo thlen hmâ zawng hna thawh rawh u,’ a ti. ... A kir leh a, lalram a dawntawh hnuah, sum a pêkte chu a hnênah ko tûrin chhiahhlawhte chu a ti a, sumdâwnna hmanga mi tin-in eng zat nge an pung tih hriat a duh.41 He tehkhin thuah hian Lalpan amah chu mi ropui hmangin a entîr. A Pa hnênah, ram hlaah A kal a, lalram dawn tûrin; chutah lalna tûrin A kir leh tûr a ni.
GSAM 68.1Zirtîrte zawhna chhânin, I lo kal lehna leh khawvêl tâwpna chhinchhiahna chu eng nge ni?42 Chhandamtu chuan kohhran chunga harsatna lian lo thleng dâwnte leh chhinchhiahna chiang takte chu an hnênah a hrilh. Chung thil chu an lo thleng chuan A lo kalna chu hnâi, kawngkharah ngei a ni tih an hre thei ang; chûng thil hmutu chhuan chu A lo kal hma loh chuan an boral lo vang.43
GSAM 68Zirtîr zawng zawngin An Bansan
GSAM 68.2Kristan A thi leh zahpuih chungchângah tirhkohte chu zirtîrna tam tak A pêk mahse, A fiahna leh A khenbehna chungchâng thutak chu an man thleng lo. Thutak an hriat chu a chiang lo em em a; fiahna a lo thlen chuan an beiseina a thi a, an zawng zawngin “Amah an bânsan a, an tlân bo ta.”44 Peter, Peter rilru tharh ber pawh khân, mi zawng zawngin A bânsan mahse keiin ka bânsan ngai lo vang a tih tlat hnuah, darkar tlêm hnuah a Lalpa chu a hre lo a ti a, chhia chhamin chu mi chu a hre lo tih a puang. A khenbeh ni thumnaah mi thite zîng ata A tho leh dâwn tih Lalpa thu an hriat thiam loh avângin, an inzawt a, Mi thite zîng ata thawh leh tih hi eng nge ni?45 An rinna a awm lohzia chu hetiang hi a ni: A thi a, Joseph thlân tharah an dah hnuah, A ruang rimtui hnawih tûrin an inbuatsaih. Beiseina zawng zawng Krista nen thlân chhûngah phûm tawh—zirtîrte tân Sabbath ni chu eng ang ni maw! Lungngaihna leh beidawnna avângin an thinlung a rit a; ngilneihna leh lainatna thiltih-in A nun khat, an hnênah thlamuantu leh tichaktu Chhandamtu lainat tak a awm loh avângin an dinhmun a va ruak em!
GSAM 69Thawh Harh Thilthlengte
GSAM 69.1Ni hmasa zing a lo var ta! Vân leh leia buaina leh hlimna chu eng ang tak nge! Vân ropui ram ata vântirhkoh chak takin Joseph thlânah a lo chhuk a, Pathian Fapa tho leh tûr thu a keng. Ngai teh, lîrnghîng nasa tak a awm a; Lalpa vântirhkoh vân ata a lo chhuk a, lung chu kawngkhar ata a hnuk chhuak a, a chungah a thu. A hmêl chu kâwlphe ang a ni a, a puan chu vur angin a var; a hlauh avângin vênhimtu-te chu an khûr a, mi thi angin an awm.46 Mi thianghlim mutte ruang tam tak chu an tho leh a, A thawh leh hnuah thlân ata an chhuak a, khawpui thianghlimah an lut a, mi tam takin an hmû.47 Jerusalemah an ṭhian chênna kawngkharah hetiang thuthang kengtu-te hi ngaihtuah teh: khenbeh tawh Krista chu mi thite zîng ata A tho leh a, anmahni pawh A thiltihtheihna-in nunna an dawng a, A thawh leh thuah thuhretu an ni. Zirtîrte leh nunau thianghlimte zîngah thil tih nasat chu ngaihtuah teh—hmun tinah an tlan kual a, “Mi thite zîng ata A tho leh ta, kan hmu a, kan bia tawh si a!” tih thuthang lâwmawm an puang.
GSAM 69Isua Ram Chhûngah A Kal
GSAM 69.2Ngai teh, an zînga mi pahnih chu chumi ni vêkin Emmaus tih khaw tê deuhah an kal a; Jerusalem ata furlong sawm ruk vel [mêl sari leh a chanve] a hla. An thil thleng zawng zawng chu an inhrilh a. An inbiak leh an ngaihtuah lai chuan Isua ngei chu an hnênah a hnâi a, anmahni nen a kal. Nimahsela an mit chu khâr niin Amah chu an hriat loh nân a ni. A chuan an hnênah, “In kal lai leh lungngai chungin in inkawm hi eng nge?” a ti. An zînga Cleopas tih mi chuan a chhâng a, “Jerusalema mikhual awmte zîngah tûn ni hnaia chuta thil thlengte hre lo chu nang chauh i ni em ni?” a ti. A chuan, “Eng thil?” a ti. An chuan, “Nazareth Isua chungchângah; A chu Pathian leh mipui zawng zawng hmâah thiltih leh thuah zâwlnei chak tak a ni. Puithiam lalte leh kan rorêltute chuan thi tûrin an rêl a, an khenbeh. Israel tlantu tûr A ni ang tih kan beisei. Chuti chungin vawiin hi chûng thil thleng ata ni thumna a ni. Tin, kan pâwl nunau thenkhat zîng zingah thlânah an kal a, an thil sawiin min tihmak. A ruang an hmuh loh chuan, vântirhkohte hmuhna an hmû a, A nung tih an lo sawi. Kan zînga mi thenkhat pawhin thlânah an kal a, nunauten an sawi angin an hmû; Amah erawhchu an hmû lo.”
GSAM 70.1Chutah An hnênah, “Nangni mi â leh zâwlneiten an sawi zawng zawng ring tûra thinlung khirh takte u! Krista chu hêng thilte tuar a, A ropuinaah lût tûr a ni lo vem ni? ” a ti. Mosia leh zâwlneite zawng zawng atanga ṭanin, Lehkhabu Thianghlim zawng zawngah Amah chungchâng thute chu A hrilhfiah vek.48 An nen chaw ei tûrin a buatsaih lai chuan chhang a phel a, lâwmthu a sawi. An mit a lo meng a, Amah an hre ta. ... Anni chu an inzawtin, “Kawngah min bia lai leh Lehkhabu Thianghlim min hawnsak lai khân kan thinlung chu a kang lo vem ni?” an ti.49
GSAM 70.2Tûnah chuan, thu chu an hnênah chiang taka hrilhfiah a nih hnuah, zirtîrten Chhandamtu rawngbâwlnaah thihna leh thawh lehna an awm tih an hre thiam ta. Nimahsela A lalram chungchâng hi engtin nge an ngaih dâwn?
GSAM 70.2“A tuar hnuah thil finfiahna dik tak tam tak hmangin Amah nungin A lantîr a; ni sawmli chhûng an hmû a, Pathian lalram chungchâng thute a sawi. An hnênah an intikhâwm lai chuan Jerusalem an chhuahsan lo tûrin, Pa thutiam chu nghâk tûrin a ti; “Chû chu ka hnênah in lo hria,” a ti. Johanan tuiin baptisma a chantîr ngei; nimahsela ni tam loah Thlarau Thianghlimin baptisma in chang ang.
GSAM 71Tûnah Lalram I Din Leh Dâwn Em?
GSAM 71.1Chuvângin an lo khâwm khâwm a, A hnênah, “Lalpa, tûnah hian Israel lalram I din leh dâwn em?” an ti. [A awmzia chu, Lehkhabu Thianghlim angin khenbeh i nih a, mi thite zîng ata i thawh leh a ngai tih kan zir tawh; nimahsela tûnah lalram I din leh dâwn em? tihna a ni.] A chuan, “Pain ama thuneihnaa a dah hun leh hunbite chu in hriat tûr a ni lo. Nimahsela Thlarau Thianghlim in chungah a lo thlen hunah thiltihtheihna in dawng ang a, Jerusalemah, Juda ram zawng zawngah, Samariaah leh lei tâwp thlengin Ka thuhretute in ni ang. Hêng thilte A sawi zawh hnuah, an hmuh lai takin vânah A lâk chhoh a, chhûm chuan a hup a, an hmu thei ta lo. A kal chhoh lai an thlîr reng a, ngai teh, puan var ha mi pahnih an hnênah an ding a, “Galilee mi-te u, engah nge vânah in thlîr reng? In hnên ata vânah lâk chhoh Isua hi, vânah in kal hmû ang ngei khân A lo kal leh ang,” an ti.50
GSAM 71Siamthat Hun Thlengin Isua Vânah A Awm
GSAM 71.2Chhandamtu chu an hnên ata A kal bo a, “A awmna hmuna A chho leh” tih an hmuh tak avângin, lalram a lo thlen hun chungchângah Thlarau Thianghlimin zirtîrna a pêk ang tih an ring ta. Chuvângin Thlarau an dawn hnuah Peteran mipuite hnênah heti hi a sawi: In hnênah hmaa hrilh tawh Isua Krista chu A rawn tirh ang; vân chuan thil zawng zawng siamthat hun thlengin A lo pawm tûr a ni, khawvêl pian tirh ata A zâwlnei thianghlim zawng zawng kaa Pathianin A sawi tawh ang khân.51
GSAM 71.3Thlarau Thianghlimin tirhkoh Peterah khawvêl thum chungchâng thutak pawh a pêk bawk. Pakhatna chu tui lian hmâa khawvêl, tuiin tihchhiat tawh; pahnihna chu tûna khawvêl, mei tâna dah tawh, lei chhûngah mei dah tawh tih Lehkhabu Siamthat-in a sawi angin—Pathian ngaihsak lohte boralna, tihchhiatna leh ralna a siam tûr mei chu; pathumna chu lei thar, “felna a chêngna” a ni, emaw, mi thenkhatin an lehlin angin, mi felte chu chutah an chêng ang.52
GSAM 72.1Tirhkoh Paulan Pathian mite thawh lehna leh A mi thianghlim zawng zawng thih theih ata thih theih loh dinhmuna thlak danglamna chu, “mit khap kâr rêngah, tawtawrawt hnuhnung ber ri hunah” a lantîr. Korinth khaw kohhran hnênah Krista chu tûnah A Pa lalṭhutthlengah A awm a, A hmêlmate zawng zawng A hnuaiah an awm thlengin chuta awm reng tûr A ni tih a hrilh. A awmzia chu, Daniel 7:13, 14 leh Sam 2:8, 9-a lo hrilh lâwk angin, Pa-in A kutah lalram—A lalram—A pe thlengin a ni. Thessalonika kohhran hnênah Krista lo kalna leh thawh lehna chu an beiseina awm chhunah leh, thihna kutin an hmangaihte an then hnuah thlamuanna dik tak a pêk theiah a sawi.53
GSAM 72Lalpa Kir Leh Hun Chiang Lo
GSAM 72.2Tûnah chuan Lalpa chu engtikah nge A kir leh dâwn tih kohhran chuan chiang taka a hriat lo. Tirhkoh chuan Thessalonika mite hnênah lehkha pakhatnaah, Keini nung leh lo bângte hi lâk chhoh kan ni ang. a tih chuan, Krista chu an zînga mi thenkhat an la nung lai ngei A lo kal dâwn tih an ngaih. Lehkha pahnihnaah erawh a lehkha thu an hriat dik loh chu a siamtha a, heti hian a hrilh: Chumi ni chu lo thleng lo tûr, kalsanna a lo thlen hmasa loh chuan, sual mi, boral tûr fapa chu a lo lang hmasa loh chuan; Pathian tih emaw, biak emaw zawng zawngah chuan a dodâl a, a inchâwisâng.54
GSAM 72Kalsanna
GSAM 72.3Krista lo kal lehna hun chungchângah kohhran chu thim zîngah kawng zawngin a awm reng. Kalsanna a awm dâwn tih unaute chuan an hre tawh; nimahsela eng chen nge a rei dâwn tih chu zawhna a ni. Hnuah Patmos pulṭhahah hmuhna a hmuh lai Johana hnênah Thupuan bung 12 leh 13-a entîrna hmangin chhânna pêk a ni: “hun, hunte leh chanve,” “thla sawmli leh pahnih,” “ni sâng leh za hnih leh sawm ruk” (kum); nimahsela chumi hun rei tak thlentu thil chu a la thleng lo. Chuvângin, kohhran chuan Krista lo kalna chu hun dik tak a hre lo chungin a la nghâk a, a thlîr reng; harsatna hun chu a liam hnuah “la bâng” kohhran tân buaina leh hnehna hun tê reuhte a la awm dâwn.55
GSAM 73.1Thuthlung Thar lehkhabu chhuah zawh takah Krista lo kal lehna thupui chu chiang takin kan hmû. Thu vawi sawmthum ziaka thu pakhat chuan eng emaw tiin kan Lalpa Isua Krista lo kal lehna a sawi. He beiseina chungchâng leh kum zawng zawng a liam hnu tûna thlengin kohhran dinhmun chungchângah Robert Patterson, D.D. chuan The Interior tih chanchinbuah “Beiseina Malsâwm” tih thupui hnuaiah heti hian a ziak:
GSAM 73Leia Kum Sâng Rorêl—Patterson
GSAM 73.2“Kan Lalpan lei chungah A kohhran a kalsan a, Pa hnênah kal tûrin, lungngaihna dinhmunah a kalsan. A zirtîr za nga chu A hmêlmate khawvêl zawng zawngin an vel a; anmahni chu mi fing berte zînga mi pakhatin Krista dodâl sakhaw leh sorkarahte a ruahman khâwm a, huatna râpthlâk berin an khat a, kum tam tak tawnhriat hmangin tihchhiatna kawng ṭangkai berte chu an zir chhuak tawh a ni. Lalpa chuan kan hlauhawmna A hrethiam lo a ni lo; A thu hnuhnungah khawvêl huatna leh kohhran harsatna chu a têin a sawi lo, a kiam dâwn tih pawh A tiam lo. Nimahsela A hmêlmate hneh tûrin Amah ngei A lo kir leh ang a, chumi ni malsâwm thleng chuan min chelh ang tih A tiam. ‘Khawvêlin a hua che u. Khawvêlah harsatna in tawng ang. In ṭah ang a, in au ang; nimahsela khawvêl chu a lâwm ang. In lungngai ang, nimahsela in lungngaihna chu lâwmnaah a chang ang. ... Tûnah chuan in lungngai; nimahsela Ka lo hmû leh ang a, in thinlung chu a lâwm ang a, in lâwmna chu mi tu mah-in an la thei lo vang. Ka kal bo a nih chuan Ka lo kir leh ang a, Ka hnênah ka lâwm ang che u; chutah Kei ka awmnaah nangni pawh in awm ang.’
GSAM 74.1“Amah ngei A lo kir leh tûr tih chu A kal bo lai khân kohhran A thlamuan nâna beiseina malsâwm a ni. A awm loh chhûng hun zawng zawng harsatna kan tuar tûr a ni tih A sawi a; chutiang chu a thleng ta. A awm loh chhûng khawvêlah remna lang taka hun emaw kan hman tûr a nih chuan, khawvêl beihna ata kohhran chhanchhuah tûr a nih chuan, buh zîngah buhdup a lo thang lohna thianghlimna hun emaw a nih chuan, emaw A lo kal hunah Lalpa ropuina-in khawvêl khat mipui-in A lawm tûr emaw, lei chungah rinna A hmuh theih tûr emaw a nih chuan, A tân thil mak tak a ni ang. Isuan he kum sâng rorêl hi A hre lo. A hriat lo tih kan sawi, A hrilh loh avângin; Amah chuan, ‘Nangni chu ka ṭhiante in ni, Ka Pa hnêna ka thil hriat zawng zawng chu ka hrilh vek che u,’ a ti. Nimahsela A thu sawi leh tehkhin thu zawng zawngah A lo kal hmâa remna emaw ropuina emaw hun kan beisei tûr tih entîrna tê ber pawh a awm lo. Tirhkohte pawhin Krista tel lo kum sâng rorêl chu an hriat lo. Kan Lalpa kal bo atangin kum za thum chhûng kohhran beiseina malsâwm chu A lo kir lehna beiseina a ni.”
GSAM 74.2“A kalsanna hrilh lâwk tawh chu a kal zel lai khân Krista mo chuan leia lalte ṭhianpa-in A awm lohna chu a thlamuanpui a. Chuvângin, a khawvêl ropuina zawh tûr A Lalpa lo kir lehna leh ni chhuah lam vâna a mit chu a hawng lo. Siamthatute chuan chanchin ṭha tawtawrawt chu an kaa an rawn thlâk ... Krista tel lo kum sâng rorêl mumang chu a bo nghâl a ... kohhran chu antikrist tihchhiat tûra Lalpa lo kalna chu a thlîr leh ta. ... An lehkha, thu sawi leh rinna puanah, siamthatute chuan kum sâng rorêl hmâa Lalpa lo kal beiseina an puang.”
GSAM 74.3“Westminster Assembly chuan an rinna puan tluang chu Lalpa lo kal lehna an rinna thuin an khâr a; chu thu chuan kum sâng rorêl hmâa Krista lo kal leh ringtute rinna chu a lantîr. He thu rûpthlâk takin an puang: ‘Kristan rorêlna ni a awm dâwn tih kan ring nghet tûrin A duh; mi zawng zawng sual lak ata dâwt tûrin leh harsatnaah Pathian ngaihsaktu-te thlamuan nân. Chutih rualin, chumi ni chu mihringte hriat loh tûrin A duh, an tisa muanna zawng zawng an paih a, engtikah nge Lalpa A lo kal dâwn tih an hriat loh avângin an fîmkhur reng tûr. “Lalpa Isua, lo kal rawh; rang taka lo kal rawh,” ti tûrin an inbuatsaih reng tûr.’56
GSAM 75.1“Kan thlahtu siamthatute chuan Lalpa lo kalna an thlîr avângin an thinlung an tihchak a, ‘Hmun chu vawng tlat rawh u; ṭanpuitu sipai rual tam tak nên A lo kal dâwn si a,’ tih au-in an inpui a. He rilru hi tûna harhna hla lar takah dah a ni, nimahsela Scotland Covenant-ho hlui-te tân a hriatthiam tawh a ni.”
GSAM 75.2“Hun rei lo teah rinna kalsanna pahnihna chu siamthat kohhrante zîngah a lo thleng. Scotlandah Moderatism an ti; Englandah Arianism, hnuah Broad Churchism an ti; Americaah Unitarianism an ti; Germanyah Rationalism an ti. Mihring ngaihtuahna chu rorêltuah an dah a, kan hun tûna thil hmuh thiamna tê tak chu finfiahnaah an hmang a, thil nihphung dân hmuh tawh ang lo chuan engmah a thleng thei lo an ti a. Chuvângin Isua chu Juda-te rabbi dinhmunah an hniam a, A hun aiin a hma deuh mahse, hun tûna thiamna chu a hre lo. Hetiang mi chu hmuh theih loh ram ata lo kir leh a, lei chungah lal tûr tih ngaihdan chu Juda-te thu ropui phuahchawp-ah an thawn leh.”
GSAM 75Kum Sâng Rorêl Chungchânga Daniel Whitby
GSAM 75.3“A lo kal lehna leh lei chungah A lalna chungchâng thutiamte chu A chanchin ṭha darh chhuahna chauh niin an hrilhfiah a, khawvêl hmun tam takin Kristianna sakhua an pawm hun kum sang emaw, mi thenkhat ngaihdan angin kum 360,000 emaw chhûng. Chumi hunah mihringte chuan khawtlâng siam dan thiamnaah hma an sawn ang a, remna leh hausakna mak tak an hmu ang. Hun rei tak, mihring ngaihtuahna chuan a thlâwp thleng theih loh hun tâwpah chuan, khawvêl nihphung a khawih nasa ang a, Lalpa chu a lo kal a, khawvêl a tihchhiat a, mihring zawng zawng rorêl tûrin a ko tih an sawi thei ang. He ngaihdan hi Whitby [Daniel Whitby chu kum 1726-ah a thi] tih English thu hrilhfiahtu chuan a siam chhuak a, a tilar bawk a. A lehkha inziak chhuahte-in Arian a ni tih finfiah a ni; nimahsela a lehkhabu hrilhfiahte chu a mi angte zîngah an lar a, a kum sâng rorêl phuahchawp chu Europe ram sorkar kohhrante zînga ringdân dik vawngtu hlawhfa leh an ṭhiante tam takin an lawm a; an hnênah sawmapakhat leh zahna hun rei tak chhûng an dawn theih a tiam avângin. An thuneihna hmangin America ramah an thlenpui a, chuta chu pulpita thu sawi leh thu khârna mawi lo siam tûrin an hmang nghâl.”
GSAM 76.1Lalpan A lo kalna, “kawngkharah ngei” a ni tih vaukhânna ropui tak A thawn chhuah hun kan hnaih lai hian, lei ram hrang hrangah ngaihdan chu hetiang hi a ni.
Notes
- Galatia-te 4:4, 5. ↩
- Rome mite 16:25-27. ↩
- Ephesi mite 3:3-9. ↩
- Khawvel Hunte Duhthusam, pp. 29, 30-34. ↩
- Luka 2:26. ↩
- Luka 2:28-38. ↩
- Luka 3:15-17. ↩
- Johana 1:29-34. ↩
- Mattai 3:16, 17. ↩
- Johana 10:41. ↩
- Luka 3:23. ↩
- Luka 4:16-21. ↩
- Marka 1:15. ↩
- Tirhkohte Thiltih 10:38; Johana 3:2. ↩
- Johana 14:8-11. ↩
- Khawvel Hunte Duhthusam, p. 215. ↩
- Luka 7:19-22; Mattai 11:4. ↩
- Mattai 4:17. ↩
- Mattai 10:7. ↩
- Luka 10:9. ↩
- Johana 7:46. ↩
- Mattai 12:23. ↩
- Mattai 13:54, 55. ↩
- Johana 10:24. ↩
- Johana 6:15. ↩
- Johana 6:62. ↩
- Mattai 16:20-22; Marka 9:31. ↩
- Mattai 16:28; Luka 9:27. ↩
- Peter 2-na 1:16-19. ↩
- Mattai 17:22, 23. ↩
- Mattai 18:1; Marka 9:33, 34. ↩
- Mattai 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
- Mattai 20:20-24. ↩
- Johana 11:47, 48. ↩
- Johana 12:15. ↩
- Johana 12:19. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Johana 12:32-34. ↩
- Johana 13:33-36. ↩
- Johana 14:1-3. ↩
- Luka 19:11-15. ↩
- Matthaia 24:3. ↩
- Matthaia 24; Luka 21; Marka 13. ↩
- Marka 14:50. ↩
- Marka 9:10. ↩
- Matthaia 28:2-4. ↩
- Matthaia 27:52, 53. ↩
- Luka 24:13-27. ↩
- Luka 24:31, 32. ↩
- Tirhkohte Thiltih 1:6-11. ↩
- Tirhkohte Thiltih 3:20, 21. ↩
- 2 Peter 3:5-13. ↩
- 1 Thessalonika 4:13-18. ↩
- 2 Thessalonika 2:3, 4. ↩
- Thupuan 12:17. ↩
- Rinna Puan, Bung 33, ṭhen 3. ↩