Isula 10 — Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo
GSAM 160.1“Hakari h'eshilo khwawulanga, ‘Lola, omusatsa w'ubukwe alitsa; mufume mumusitsilile.’ Niho abamwali bose babukha, bakhololosia tsitaa tsiabwe.”1
GSAM 160.2Tsia lwo lwaloma khw'eshise shi'okhulindilila khwakhilolokha mu lufwanani luno lwa ‘bamwali khumi’; nende khuno khwitsa okhuta omwoyo muno khw'eshikundu shialwo shili mu makhuwa kali ingulu, luno Abadventista balila ‘oluyoka lwa hakari h'eshilo.’ Omwanditsi omukhongo khw'eshishi, mu lushuubili lwalilanga Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo, Okhoyoberi 3, 1844, yaloba:—
GSAM 160.3“Nawukha twangila shili hino shi'okhulindilila? Khubanga twatandikha lilolero [lilolero lya tsinyanga 2300] mu mweshi kwa khusala, handi tawe mu shise shi'okhukwa khw'amasafu, 457 B.C. Twakhilamo okhunyoola ebali lya khulomalamo khu myesi sita nende tsinyanga tsititi khululu. Khuno khwatulila mu shili shi'okhulindilila, khu myesi sita.”
GSAM 160.4Omwanditsi wundi, S. S. Snow, mu Luyoka lwa August 22, 1844, naloma khw'etsinyanga 2300, yaloba:—
GSAM 160.5“Tsitandikhilamo khufuma khw'eshilako shi'okhukhilusia nende okhutsia khw'obwatsi bwa Yerusalemu. Eshilako shiawilwa khuchaka nende Cyrus, shakhililwa nende Darius, nende shimalilisia nende Artaxerxes Longimanus mu mwaka kwa musafu khw'obwami bwakwe. Shialangilwa nende shikhilamo mu shise shi'okhukwa khw'amasafu khw'omwaka B.C. 457, Ezra naakhilamo Yerusalemu khukhono khulwa Nyasaye, alakhilusia obwami bw'Abayuda, atula abalamusi nende abakhongo b'okhulamula, nende atandikha okhukhanga lukhuta.”2
GSAM 160.6Khwanga eshise shilolero shiawanga emyaka 2300 chikhilile, shakhilila mwaka kwa 457 nende mwaka kwa 1843 khuloma emyaka 2300; nende khwanga eshilako shiafuma tawe okhutsia khw'omwesi kwa musafu kwa 457 B.C., bawesanga eshise shikhilile okhutsia khumwesi kwa musafu kwa 1844. Khwanga okhutsilila khw'eshinyanga khumi khw'omwesi kwa musafu kwawoneka khuba khw'etsilolero khw'okhutandikha khw'eshise, khwalolekhanga khw'eshilolero khwangila khw'eshinyanga khumi khw'omwesi kwa musafu (eshise shi'Abayuda), Okhoyoberi 22, 1844, tsinyanga 2300 tsimalilisia, nende eshise shi'okhulafya habundu ahalafu shikhwitsa. Obuloli bwosi bwakhulomera khw'eshise shi'1843 bwakhilila khw'eshise shi'1844, nende obwene khwakhunyoola khwakhulondokhana khw'okhulema khwabo. Engila Abadventista balangilanga ‘oluyoka lwa hakari h'eshilo lwa toto,’ luno lwakhilwa lisina lialo, tayinyala okhulanilwa khukhilamo khw'okhulomolola amakhuwa k'abandu aba baloma khw'eshilimo khino.
GSAM 161“Mufume Mumusitsilile”
GSAM 161.1Mu Luyoka lwa Okhoyoberi 3, 1844, mwawanga eshiandiko shiawandikwa nende George Storrs, khulayiha khwa “Mufume Mumusitsilile,” mwaloma:—
GSAM 161.2“Ndakhwata ikalamu yange nende khwilila khulayi khwikhaya khwilomakho tawe. Khukhwima khw'obwene mu mwoyo kwange, eshinyanga khumi khw'omwesi kwa musafu khwikhola okhushila khw'Omwami witu Yesu Kristo mu makhumbi k'olwile. Tuli hafi nende tsinyanga tsititi khw'eshilimo shino—eshise shi'okhuria khw'abatali abeeteekhe, naye shi'oluyali khw'abeeteekhe.”
GSAM 161.3“‘Lola, Omusatsa w'ubukwe alitsa’ mwaka khuno; ‘mufume mumusitsilile.’ Tsimalilisia nende makanisa k'amalina nende ababi bose, khw'eshila khwanga oluyoka luno lukhola khubakholola. Umulimo kwitu khuno khukhola khukhula ‘abamwali abakhwata tsitaa tsiabwe nende khufuma okhutsilila omusatsa w'ubukwe.’ Tuli khwaki khuno? ‘Khwanga lilolero lilindilile, mulilindilile.’ Tali lisubukha lyitu khufuma mu Machi oba Aprili khwatsia?—Ee. Khwawukhilamo shi khw'omusatsa w'ubukwe nalindilila?—Abamwali bose bakhuna nende khulama, tawe? Amakhuwa ka Kristo takhabula; nende ‘amasomo tawe kayinyala okhutsilwa.’ Khuli khw'ubwina okhwevukha khwakhwima; twakhunanga, tawe khw'eshilolero shi'okhwitsa khwa Kristo, naye khw'eshise. Twangila mu shise shi'okhulindilila; twamanyanga tawe ‘khulwa khaki’ khwakhilindilila, nende khw'eshila khino twakhuna. Bamwe khwitu balomanga mu khulama kwabwe, ‘Mutara eshise khakhali!’ niho khwakhunanga. Khuno obwene buli khw'okhukhula. Omwami, khukhonye, khubanga obukhonyi bw'omundu buli bwa busa. Loma we mwene, Omwami. Aah, ‘Tata’ akhole okhuba khumanyisia eshise khino.”
GSAM 162Eshilo shi'Obutumwa
GSAM 162.1“Eshise shi'okhulindilila shikhilanga khulwa khaki?—Emyesi sita. Omanyanga ata?—Khubanga Omwami witu naloma, ‘hakari h'eshilo,’ naalindilila omusatsa w'ubukwe. Lilolero lyawanga lya ‘tsinyanga 2300 tsia mukoloba nende isenya,’ nende tsinyanga. ‘Eshilo,’ kandi shili, lili lukhabi lya lilolero lya tsinyanga tsino z'obulakusi, niho lili emyesi sita. Khuno niko khulayi khw'eshise shi'okhulindilila. Oluyoka lukhongo lw'eshise shino lwatandikha khukhilila hakari khw'omwesi kwa Julai, lwatambalala nende obwangu nende amakono, nende luli nende okhweerekha khw'Omwoyo, khwata ndalola khw'eshise oluyoka lwawanga ‘1843.’ Khuno khwosi khuli khanga amakhuwa kano kaloma, ‘Mufume mumusitsilile.’ Khuliho okhulekha byosi khwata ndeevukha khuba ninyala okhulola. Oluyoka luno nilukhwata omwoyo, abalimi balekha emikunda chiabwe nende ebilimo biabwe. Khuliho okhulira khukhongo nende amasika, nende okhuhana byosi khwa Nyasaye, khwata ndalola. Khuliho obusuubili mu bwatoto buno obutawanga buliho mu luyoka lwatsia khw'obungi buno, nende oluyali oluleeta amasika nende okhutosia emyoyo, olupita okhumanya khwosi, khukhila khw'abo abaluwulile.”
GSAM 162.2“Khw' obwatoto bw'eshise shino, nende obwanga, ndakhola okhwiika khwosi, nende mbulira khuba okhubula obusuubili mu bwatoto buno khwakhuba okhukholera Nyasaye ebibi nende khwikhilakho ‘obulayi bw'obwangu.’ Ndi nende obwene khuno ‘umundu yesi alonda okhukhilusia obulamu bwakwe,’ ahali oluyoka luno lwalangilwa khukhwima, khw'okhukhola ‘khanga khatitsa,’ kandi khw'okhukhilwa khw'okhutsia khw'eshise shino, ‘alikhalila obulamu bwakwe.’ Khukhilila obusuubili bwatwala Aburahamu okhuhana Isaaka, kandi Nuhu okhukhanga liwato, kandi Loti okhufuma Sodoma, kandi abana ba Isiraeli okhukhwima shilo shiosi bakhilindilila okhufuma mu Misiri, kandi Danieli okhwingila mu khwina khwa tsitalanyi, kandi Abayuda bataru mu khwina khw'omulilo. Tsia khwiyanza khw'etsia khwisinga khw'ingila mu bwami khutali khw'okhupita mu khwiyanza khw'obusuubili khuno; naye manyile obulayi khuba khuliingila tawe khutapite mu khukerwa khuno. Obwatoto bw'eshise shino khubala khwiyanza khw'okhupita, nende tawe abandu bose bakhwitsa khw'obwanga khuba balomwa abakhofi, abakhwa, kandi khandi khwosi khw'abalalwa b'eshise shikhacha, abandu b'e Sodoma, ikanisa lili khw'eshikhungu, kandi abamwali balamanga balakholola khubaye. Khandi ndakhuna, ‘Chenda khulwa obulamu bwawe’; ‘Khalanga tawe emwitsa’; ‘Khwibukha mukhwasi wa Loti.’”
GSAM 163Olwanda Olupalapala lwa Storrs
GSAM 163.1Mu Luyoka lwa Hakari h'Eshilo lwa Okhoyoberi 10, 1844, mwawanga amakhuwa khufuma khw'ikalamwa lya George Storrs, khulayiha khwa “Eshimalilisia,” naye Abadventista balilanga “Olwanda Olupalapala lwa Storrs”:—
GSAM 163.2“Tukhola tuta okhuba abateeyilwe khw'eshise shino?—Suubila obwatoto bwa Nyasaye, nende khwitsa khw'obwanga khw'eshise shino, khw'obusuubili obukhongo obuhaana Nyasaye obwoyo. Khukhila khuba nende engila y'omwoyo yikhala khwanga khwimanyanga khwitsa okhufwa khw'eshise shino, khw'ikhilisa khwosi khwa Nyasaye nende okhufwa khw'eshialo.”
GSAM 163.3“Sinyala khulolekha khw'okhulanila khwosi khw'ndakhila, okhwevukha olwanda lukhongo olulapalapala mu kati khw'inyanza. Omwami w'obwene nende obwanga nalaka okhutsilila khw'eshise shikhilwe, alitse nende inji lya khukhongo khw'abalimo bosi abakhwanga alolanga khuba basuubilile khw'obwene amakhuwa kakwe, nende khubakhilisia mu shialo shikhongo. Abandu bangi bafumanga khw'olwanda. Bamwe, khw'eshise bali khw'olwanda khw'obwene, bakhata omukhanda, nende obwato bwabo bwakhilwamo khuno khw'olwanda khwakhilila khwabo, nende tawe bakhalanga khandi, naye balindilila okhwitsa khw'elinji. Basuubilanga khwosi obwatoto bw'obusibisi; beehananga nende byosi biabwe khw'obusibisi buno. Abandi abakhilamo balomanga khuba khwawanga khwitsa khw'olwanda. Naye bakhila khuba ‘abamanyile’ nende tawe okhwiikha mu khwiyanza khukhongo.”
GSAM 164.1“‘Khulondokhana nende obusuubili bwawe khubale khw'oye’ kwali khulilwa khukhilila eshise shino shi'elinji. Eshise shikhwitsa. Abamanyile, khwanga khw'aba, balomalanga okhukhata obwato bwabo nende khwibulila khwitsila khwitsila, khanga balola elinji likhwo. Likholokha khukhilwamo; naye khuno khwakhilila khukhata khw'obwato bwabo tawe khwitsila khwitsila, khubanga bakhila khuba tawe bakhililwe khw'elinji lila. Khuno likhila khukhilila khw'elinji, nende tawe khwakhola okhukhata khw'ikhilwa.”
GSAM 164.2“Elinji likhila khw'olwanda. ‘Obuloli khwakhwanga nende obusuubili khw'obwene khw'okhwitsa khw'elinji buli khwaki?’—‘Obwato bwitu bwakhatilwa nende bwakhilila khwitu, niho khwakhola tawe okhukhilamo khw'eshialo; khwakhwanga khwafwa khanga elinji litali, khubanga khuli khw'olwanda lwali tawe lindi lya khwitsa.’ ‘Khuno khwawanga khwitsa,’ Omukhongo w'elinji naloma; ‘ingila mu kati; obusuubili khw'obwene khutakholela khukholela.’”
GSAM 164.3“Abandu abakhatalanga obwato bwabo khw'olwanda luno bakhungananga nende okhukhilila khw'ingila mu linji. Omukhongo w'elinji nabakhusa, ‘Obwato buno ndalola khw'olwanda luno buli khwaki, kandi nende obwato obukhanda khukhatalwa khw'ekilila khukhilamo khw'obwene?’ Bakhiloma, ‘Twawanga abamanyile, khanga linji litalitsa, khwawanga nende khw'ikhilakho khw'okhugalukha khw'eshialo.’ ‘Mwalakhilisia omubiri, niho?’ omukhongo w'elinji naloma, ‘mwakholanga nende khwiyanza khw'omubiri, nende mwakhwimanga amakhuwa gange? Khulondokhana nende obusuubili bwawe khubale khw'oye. Obuloli buli khw'enu. Mwalakhilisia khw'ikhilukha, nende khuno mukhwitsa khw'ikhwata khw'okhusuubila tawe khw'enu.’ ‘Niho tawe banyala okhwingila khulwa okhusuubila tawe.’ Ayi, engila y'obwika yili y'khukhila!”
GSAM 164.4“Khata emikhanda chenu khuno, banyabandu; lila obwato bubulile khwitsila khwitsila; ee, khilila khw'obwangu eshilolero shi'Omwana w'omundu shikhwitsa. Niho khwikhala khw'ikhilwa. Yanza khuno, yanza khwosi. Ayi, omwoyo kwange kwakhwama khw'enu; mutakhililila; khusila obwato khuno, kandi tawe muli bhalu; khubanga ‘umundu yesi alonda okhukhilusia obulamu bwakwe alibwanga,’ niko Yesu Kristo, Omwami nende Omulamusi witu, naloma. Khililani, niho, khandi ndabateesa, ayi khililani! Khilisia buli bwato buno mukhwitsanga okhutsilamo khw'eshialo ‘khanga khatitsa.’ ‘Khanga’ khuno khukhwitsa khubakhilila. Khuno niko khwiyanza khw'okhulondakhana nende okhukhilwa khw'eshise. Kholani khwanga Omwami witu nakholanga khw'khwiyanza khw'okhutsililila khwa shikhono—‘Fuma hano, Setani,’ naloma. Niho Setani namukhilamo, nende ‘lola, bamalaika bakhilamo bamulabamanyila.’ Niho khwikhala khw'enu khanga mukhwakhilila okhutsililila khuno.”
GSAM 165Umulimo Kwangu kw'Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo
GSAM 165.1Khw'ubwangu, amakono nende khw'eshilila kw'obutumwa bw'oluyoka lwa hakari h'eshilo, khunyoola amakhuwa k'ubwene khw'amakhuwa ka N. Southard, omukhongo w'eshitabbu khwakhwanga khwakhwata amakhuwa—Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo. Mu shilimo shia Okhoyoberi 31, 1844, naloma:—
GSAM 165.2“Khuchaka, eshise shilondokhanwa shiawanga khukhilwa khw'abandu bangi; naye kwawanga n'obwangu obutakhililwa khw'eshilangilwa shiacho, obwakhililanga buli mundu. Shiawanga khw'eshialo khw'obwangu khw'ekivumbi, shiafikhanga emyoyo mu hantu khwitsila khwitsila khwitsila khwitsila khw'eshise shimwe, nende engila yinyala khulondokhanwa khw'obhuli bwa Nyasaye. Shiafwananga buli hantu okhukhakha khw'omwoyo khw'okhulongolokha nende okhwiitsisa khw'omwoyo imbere y'Obwene Bw'Imwanya. Shiafumbanga emyoyo okhufuma khw'ebindu bi'eshialo, okhukhilusia obulwani nende obukhwasi, okhuyanza ebibii, okhwiiyanga imbere ya Nyasaye, nende okhuteesa khw'okhwiilila, khw'omwoyo khwakhwama, khw'okhukhilwa nende okhukhilwa naye. Shiafumbanga okhwiiyanga khw'omwene nende okhutsilila khw'omwoyo, luno khwata khwakhilolokha khukhilila. Khanga Nyasaye khukhono khwa Yoeli nalaka, eshise shikhongo shia Nyasaye khwanga khwitsa, shiafumbanga okhuyikha emyoyo, tawe tsingubo, nende okhugalukha khw'Omwami khw'okhwalala, khw'okhuna nende khwitsa khw'obwika. Khanga Nyasaye naloma khukhono khwa Zakaria, Roho w'obukoosia nende khw'okhuteesa khwakhilulwa khw'abana bakwe; balolanga khw'oyo ou bafumira, nende khwawanga khw'okhukhuna khukhongo mu shialo, buli lunyiriri khw'ebanda, nende abakhasi baabwe khw'ebanda, nende bakhwilindilila Omwami bakhwiitsanga emyoyo chabwe imbere yaye.”
GSAM 166Abandu Bakhililwa Khw'Amaani Akhupita Aka Obutonde
GSAM 166.1Khandi, khw'eshilangilwa shino shikhililanga, naloma:—
GSAM 166.2“Khwawonekha khwitu khuba khwatakhingililwa nende emilimo ch'abandu, niho khwakhola okhukhilila khuba khw'okhutsililisia khw'oluyoka lwa hakari h'eshilo, khw'eshise shi'okhulindilila kw'omusatsa w'ubukwe, nende khw'okhuna khw'abamwali, khanga bose bakhila khukhula nende okhukhilolosia tsitaa tsiabwe. Umulimo kw'eshimalilisia khwawonekha khuba khumalilile; khubanga khwata khwakhilolokha eshise shindi khw'aba Adventista khwaba bateeyilwe khw'okhwitsa khw'Omwami.”
GSAM 166Ebintu bi'eshialo Bikhilwa
GSAM 166.3Khw'eshilangilwa shikhililanga khw'obutumwa bw'okhwitsa, abandu bangi bakhilanga ebintu biabwe bi'eshialo, bakhupa ebintu biabwe khw'okhukhilisia abalangi b'obulamu mu milimo chabwe, kandi khw'okhutsibula ebipapila nende obutabu obutiti, kandi khw'okhuhana abali nende obwila, niho bakhupanga khw'eshialo obuloli khw'obwene khw'obusuubili nende khwiyanza kwabho; naye abakhwatalanga ebintu biabwe bi'eshialo, nende tawe bakhupanga khw'umilimo, bakhililwanga nende omundu w'eshialo khuba tawe basuubila khw'eshiloma shabwe. Khw'okhulanila, ndakha amakhuwa kabili, limwe khw'olu luli, lindi khw'olu lukhongo.
GSAM 166Eshilando shi'Amapwoni
GSAM 166.4Lya khuchaka lili lya omusuubili wa New Ipswich, N.H., lisina Hastings, owawanga nende eshilando shikhongo shia amapwoni amaliayi, luno yalekha tawe khwakhilwa. Abalani babe bakhwililanga khwago, bakhila khweye bakhaloma khw'okhukhilamo nende khw'okhutsia mu lukhuyu khwaye khw'obwila, khanga yabakhilila, ‘khubanga,’ bakhaloma, ‘mukhola okhuyanza.’ ‘Tawe!’ naloma Omwami Hastings, ‘ndaleka eshilando shino shi'amapwoni khhupanga obusuubili bwange khw'okhwitsa khw'Omwami khw'obwangu.’”
GSAM 167.1Mu shise shino shi'okhukwa khw'amasafu, khanga khwinyala khunyolwa khufuma mu Eagle ya Claremont (N.H.), True Sun ya New York, nende amakhazeti k'eshialo kandi, ebilimo bi'amapwoni byakhilwa khwosi khulwa ‘obulwale bw'amapwoni.’ Khanga True Sun naloma, ‘Khuli khw'obwika okhunyoola khuba ebilimo byosi bi'amapwoni kano k'obukusi obukhongo shili shilakhilwa nende obulwale. Omulayi w'eshitabbu shi Philadelphia naloma khuba ebilimo bi'amapwoni mu shialo shino bilakhilwa. Eshikundu shimwe khukhililamo tawe khw'okhulema khukhongo khuli Maine, naye kandi ebilimo shino bitsilile tawe obulwale.’”
GSAM 167.2Khanga eshise shi'okhukwa khw'amasafu shiawanga khw'obwila, nende amapwoni ka Hastings kakhilwa mu lisi okhula Novemba, tawe limwe khwago lyakhilwa. Niho yakhwata amapwoni ang'ongo khwaye nende khw'abalanibabe abali nende obwila, abakhwilikha khw'obulamu bwakwe mu Okhoyoberi khwatsia, nende abakhoya okhukula amapwoni k'okhuhanda khufuma khw'eye mu shise shi'okhumeera khw'ebimera, nende basangalanga okhukarihira obukusi obulayi. Luno bakhila khuba khwitsa khw'eshisila khw'Omwami Hastings, Nyasaye nakhalusia khuba khw'amaani k'eshise, tawe khwaye mwene naye khw'abalanibabe.
GSAM 167Yakhana Obusuubili Bwakwe
GSAM 167.3Eshilolero shia khabili shiafumbilamo hantu ndakhilanga. Shiawanga shia omundu w'ikanisa owawanga khw'amaani k'eshiloma khw'ikhung'ano khw'okhwitsa khw'Omwami mu shise shi'okhukwa khw'amasafu khwa 1844. Yawanga omundu w'ebintu lingi, nende khw'ebindi, yawanga nende ebimeme by'engulube khw'eshise shilayi shi'okhukhilila khw'eshilimo shi'Omwaki. Khotsa wange, owatawanga khw'ikhilila khw'eshikhono shi'obusuubili, nende owawanga khw'umilimo kw'okhukula nende okhukhuzia ebimeme, yatsia khw'Omwadventista oyo okhukula ebimeme, naye namanyanga khwaye khwanga tawe yaloma khw'okhukhala, khubanga yalanga khw'okhukhilila khw'eshilimo khw'okhukhala ‘ebimeme by'eshilimo.’ Khotsa yakhilila khw'khuku wange, owawanga Omwadventista omusuubili, naloma, ‘Omundu oyo tawe nasuubila khw'eshiloma shia naloma.’ ‘Khwaki?’ khuku nakhusa. ‘Khubanga,’ khotsa naloma, ‘naloma Omwami alitsa, nende eshialo shikhwitsa khw'eshimalilisia khw'eshilimo shino, naye nalonda okhukhala ebimeme khw'eshilimo shikhwitsa. Atakhiloma khwange; tawe nasuubila khw'eshiloma shimwe.’”
GSAM 168Ebintu Bikhupilwa Khw'eshise Khwakhilwa
GSAM 168.1Kwawanga abandu abakhwatalanga ebintu biabwe, bakhukhililila khw'eshise khwosi khw'eshiloma khw'omwoyo khuba bakhupa khw'okhukhilisia umilimo, khwitsa khw'eshise khwakhilwa okhukhupa. Bakhililanga khw'abali mu milimo ch'okhupa obutumwa, bakhuna nende amiitsi okhukhila tsimbia tsiazo, naye khwakhusanga, ‘Mwaachelewa muno! Khwakhupila ebipapila byosi khwinyala okhutsibula khw'eshimalilisia. Khwakhwala amakina k'okhupa khw'okhukhola shilo nende khw'eshise; tukhulwa tawe ebintu kandi.’ Omuloli w'amaso nalomera khwange khwaba nalola abandu bakhupa tsimbia tsing'ongo khw'eshitanda khw'omukupa w'Voice of Truth, bakhuna khw'omwoyo khw'okhukhwata khwosi khw'okhukhupa. Khwakhusanga, ‘Mwaachelewa muno! Tukhulwa tawe tsimbia chenu khuno! Tukhola tawe okhukhupa!’ Niho bakhusa, ‘Takhwinyala okhuhana khw'abali nende obwila?’ Ekhusano yawanga yino yinyene, ‘Twakhilisia khw'eshise shi'abalema bosi abali mu mbeka yitu.’ Khw'obwika bw'omwoyo, abandu bakhwalula tsimbia chabwe, bakhilila khuba obwika bwa Nyasaye buli khwabo khulwa okhusuubila tawe khwabo, nende khw'obululu bwakhwikhilisia khw'okhutsilila ebintu khw'umulimo kwa Nyasaye khanga byakhwanga khw'obwila nende khwakhola okhukhupwa khw'obwila.
GSAM 168Abalindi Bakhilwa
GSAM 168.2Engila nende emisingi ch'abandu abakhilanga ebilimo chabwe shikhwakhilwa tawe, nende ebikhongo biabwe shikhilanga shili khw'obwila, khw'okhutsibula epapila, kandi khw'okhukhila nende khw'okhuteesa nende abandu khw'inzu khw'inzu, shiawanga khwiyila khw'obulayi. Abandu batakhusanga khuba abandu bano nende abakhasi baasuubila buli khw'eshiloma shia balomanga; nende khandi, obwangu khw'amaani kwawanga khwakhilanga nabo niho omwoyo omwene atakhola okhukhana kandi tawe khw'akhilila amakhuwa kabwe. Abandu b'ebikhumira khw'eshila shino bakhilanga khw'okhusuubila obwatoto, bakhalonda nende khunyoola lisasi lya Nyasaye.
GSAM 169.1Omwoni omukokonya nende omusuubili w'eshialo, naye, bakhilanga khuba umulimo kw'okhutsibula ebipapila bi'okhwitsa khukhilwa. Abandu bano abakhwatalanga eshikundu shiosi, bakhutsia khw'inzu khw'inzu nende obutumwa bw'okhwitsa, bakhilanga umilimo kwabo nende amaka kabo, balomanga khuba baliya, niho bakhilanga khuba abalindi bakhilwa khw'enu. Obuloli bwakhilwa khw'obwongo obutali khw'abalusuubili (khwawanga umilimo khw'obulamu bw'abandu babene, khutali n'obuloli khw'amaka kabwe kakhwa khw'obwila khulwa okhulekha umilimo), bwawanga tawe bwakhilila khw'okhutsila obwongo; niho abandu batiti bakhilwa khw'abalindi. Khulondokhana nende engila abakhayanisi b'eshise shino balomanga khw'eshiloma shino, omundu khwawanga khwiyanza okhwevukha khuba khwawanga khw'abandu bangi; naye mu milimo change chiosi khanga ndali Omukhalabani w'Abadventista, khw'emyaka okhupita 56, ndakhilana nende makhulu kabili k'omulondi wa Miller abakhilwa khw'abalindi. Eshiloma shikhwitsanga khwabwe shinyala khuba khw'obwila.
GSAM 169Yali Omulindi Wakwe Mwene
GSAM 169.2Eshilolero shia khuchaka shiafumbilamo mu shialo shi New York, khwitsila khw'omile khumakhumi mataru khufuma hantu ndakhilanga. Omundu yakhwata obutumwa bw'okhwitsa, owawanga nende ebintu khw'obhusu khwa $100,000. Yakhupa khw'eshikhabi khw'ebintu khino khw'omukhasi nende abana bakwe, abatawanga nende obusuubili bwakwe. Ebikhabi bindi yalanga khuba khweye khukhupa khanga khw'akanza; nende khanga ebindi byakhilamo khw'umulimo kw'okhwitsa, abana bakwe bakhupa amakhuwa, bakhusananga nende omulamusi, bakhuna khw'okhukhilwa khw'omulindi khw'itata wabo. Khw'omulamuzi naakhililila khwabwe umilimo nende amakono k'omulindi khw'okhukhala ebintu, nabakhusa bakhule omundu wakhwitsa akhilwe. Khw'okhuteesa khwabwe khw'eshise, bakhilanga khuba batamanyanga omundu wundi wakhwitsa bakhililakho ebintu, niho bakhila khw'omulamuzi khuba bakhilile itata wabo khuba omulindi wakwe mwene. Omulamuzi nakhalukha khw'omundu oyo, naloma, ‘Omwami _____, abana baawe bakhukhilile khuba omundu w'eshilayi w'okhukhilisia ebintu byawe. Amakhuwa kaawe kali khanga khwawanga khw'imbere khw'okhukhilwa khw'eshitabu.’3
GSAM 170Eshilolero Eshikhaya
GSAM 170.1Eshilolero shindi shiawanga shia Stockbridge Howland, wa Topsham, Me. Yawanga umwe khw'abakhono b'eshilayi khw'eshikundu shino shia shialo, omukhono w'okhukhanga amakino nende ebikhokho. Mu mukanda kw'oluyoka lwa hakari h'eshilo, Omwami Howland yatsia khu farasi mu bikundu bingi, akhutsibula ebipapila nende obutabu obutiti khw'inzu khw'inzu, khwakhilanga okhukhwama khw'abakhayanisi nende abakhofi, abakhilanga khw'eshiloma shino khuba analekha umilimo kw'eshila khw'eshiloma khw'ebipapila. Niho khw'eshise shimwe bakhilisia omulindi, naye omulindi oyo yakhwata umilimo khw'akhilanga tawe, khubanga Omwami Howland yakhilanga khweye abakhupisa k'eshikhongo, nende buli mundu wakhwitsa nende tsimbia tsia khukhupa; ‘khubanga,’ yaloma, ‘takhwakhilwa khw'eshiloma shiosi.’ Khw'eshise khwakhilila, eshikundu shiawanga khw'eshilalo khwakhilanga okhukhanga ebikhokho khw'Omwitsa Kennebec—ebikhokho byakhwanga khw'amaani k'olwitsi nende ebikhokho bilubanga mu khwitsa kw'eshilimo. Abakhongo b'eshikundu nende abakhongo b'eshilalo bakhilanga Stockbridge Howland khuba omundu w'eshilayi khw'umulimo. Khw'aba bakhila khweye nende amakhilisia nende khwiyanza khw'okhukhanga ebikhokho, naloma khw'obukhofi, ‘Abakhongo, mukhomba khw'omulindi wange. Mumanyanga khuba ndali tawe omundu wakhilwa khw'okhukhilisia umilimo kwange mwene, nende mukhila khwange okhukhanga ebikhokho!’ Eshilolero shino shiawanga shikhaya khw'abandu abamanyile, nende obulindi bwakhilwa khw'obwangu. Khw'okhukhilila khwosi, abamusakanianga khw'eshise shindi bakhupa obwiyanzi khw'obukhongo khw'obulayi nende engila y'ubwila bakhilanga khweye.