Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

Isula 17 — Obwatoto Bwatsililila mu Busalili

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Khukhala omulisi alonda likundi lyakwe lishiku lyaaba hagati wa makondi agakhu akasabalile; nende nikhola ndonde amakondi kandikho, nende ndakhakule mu bialo byosi babalilamo mu lishiku lya lifwi nende lifubi.”1

GSAM 265.2Abo okhino (1847) basuubilila obutumwa bwa malaika wakhataru, naye bali abamanani mu bintu by’eshialo, khulw’akhu banyala okhukhila khutiti khw’okhuyanzisia obutumwa. Omukhulundu White, Mama White nende Omukhulundu Bates balola obwila bw’okhukhola khwabwe abene hagati wa bambotso abasabalile, nende obwila bw’okhulungamika ebisomo khubakhonya abantu okhumanya obwatoto. Omukhulundu Bates yafuna obuyanzi khw’amaana mu likhuwa lya Isabato khulwa obutabu bwakwe, khulwa okhuyanga mu bialo bindi nende okhuyanzisia khwako nende obuposta. Yakhola nende okhutsililila khwosi.

GSAM 265Okhwihaana kwa Mbotso omukhana khulwa Obwatoto

GSAM 265.3Lishiku limwe, khulwa yabula tsimbia ts’okhuriha, yali hafi okhuchaka khulw’amagulu okhufuma Massachusetts okhuyanga New Hampshire. Mu kasekha ako yafuna litalo khwa Mbotso omukhana, owali akholanga milimo ch’inzu khulwa $1 khulw’eshisa khuba nende eshindu shekhuyanza omukanda. Hanyuma y’okhukhola khulw’eshisa shilamu, omwoyo kwakwe kwakhwama muno khw’amaparo khuba Omukhulundu Bates yali niyenya tsimbia, kho yaya khwa omukhola wakwe, yanyoola tsimbia khulw’imbere nende yamutumila khwangu $5. Khwazino yarira omuriha okhuyanga New Hampshire khulw’eching’ong’olo sh’abantu. Khulw’eshilalo shiosi yaba nende ebikhung’ano ebilayi, nende abandu benshi basuubilila obwatoto.

GSAM 266Okhukhala Inzu nende Ebintu Byahanyisibwa

GSAM 266.1Khulwa okhwalola omwoyo w’okhwihaana khwaba bachaka khw’obutumwa obu, khukhayila amakhuwa khufuma mu buloli bwa Mama White khw’eshikhala shabwe mu shise sh’obukhafu shia 1847-48, lwe baikhala mu nyumba yakhongo ya S. Howland, Topsham, Maine, nende ebintu byahanyisibwa:—

GSAM 266.2“Twali abakhenu, nende twalola tsimbu khwakhwila. Omusatsa wanje yakhola okhuchinga amachina khulw’enzila y’amagari; olukhoba lw’ebiteere biakwe lwachunuka, nende amatsai kachaka okhurula mu bifo bingi. Twakhilila okhulekha okhwesikha khw’abantu abandi, naye twakhilila okhwiitunga abene nende okhuba nende eshindu shekhuyanza abandi. Naye shikhwatsia imbeli tawe. Omusatsa wanje yakhola khw’obukhongo, naye atanyoola tsimbia ts’okhuriha khulwa milimo chakwe.”

GSAM 266Omukhulundu White Akhubhula Amakuni

GSAM 266.3“Omusatsa wanje yakhula enzila y’amagari, nende efembe lyakwe yayingila mu makhoba okhukhoma amakuni k’okhulinda. Nende obulumi mu lukhaya lwakwe yakhola khufuma khw’amakhondo okhuyanga khulw’eshilo, khuba yanyoola shinga $0.50 khulw’eshiku. Obulumi bwamukhililanga okhula khw’eshilo. Khwangu twafuna amalito khw’abambotso mu bialo bitali bitalu bakhuyanzanga okhuyanga khubakhayila; naye khulwa twabula tsimbia, khwakhila khwakhene nende amakhula: engila si yakhwilwanga embere yefu.”

GSAM 266.4“Twafuna litalo khwa Mbotso Chamberlain wa Connecticut, akhuyanza khw’amaani okhukhilila omukhung’ano mu shialo shikhwo. Twakhilila okhuyanga khuba twanyoola tsimbia. Omusatsa yakhililana nende omukhola wakwe, yanyoola $10. Nende ikhilafu yatsino nagula ebikholo by’amakhala ebyakheneesanga, nende ndakhilila okhuhanga ikoti ly’omusatsa wanje khw’amakhalani, okhumenya eshamba shakhene mu maboko. Twasigala nende $5 okhuyanga Dorchester, Mass. Esandukhu yefu yakhilamo ebintu byosi twali nende khushialo. Naye twali nende omurembe w’omwoyo nende omwoyo omweleleshe, nende khwakhilila khwakhene okhukhilila ebikhayilwa by’eshialo.”

GSAM 267.1“Twaingila mu nyumba ya Mbotso Nichols, nende embere y’okhuchaka Mbotso omukhasi Nichols yaha omusatsa wanje $5, tsakhilila okhuriha engila yefu okhuyanga Middletown, Conn. Twaaba abakhenu mu shilalo shikho, khwakhilila atakhaliho n’omotso n’obali mu shialo shikho, nende twasigala nende $0.50. Omusatsa wanje atakhila okhuriha egari; yakhupa esandukhu khw’eshilundhu sh’amakhuni, nende khwakhila khulw’amagulu khulonda omundu w’obusuubili. Khwangu twanyoola Mbotso Chamberlain, owatukhila mu nyumba yakhe.”

GSAM 267Omukhung’ano mu Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Omukhung’ano kuno kwakholekha mu Rocky Hill, mu sikhala shikhongo shitali khukhilwe mu nyumba ya Mbotso Belden. Ekhikulukha khulw’eshikhala shino khw’italo lya Omukhulundu White khwa S. Howland khukhayila amakhuwa k’omukhung’ano:—

GSAM 267.3“Khu 20 Epreli [1848], Mbotso Belden yatuma egari yakhe okhuyanga Middletown khwakhwikhila nende bambotso abasabalile. Twakhilila shinga khwa 16:00; mu miniti mikho Bambotso Bates nende Gurney baingila. Twakhola omukhung’ano khw’eshilo khwa bantu khumi na batanu. Khw’eshiku lya Shishano mumabwibwi bambotso baingila khwakhwikhila khwaba makumi matanu. Si boshi bali bakhila khwosi mu obwatoto. Omukhung’ano kwefu khw’eshiku lishio kwakhuchamisia muno. Mbotso Bates yalola amalako ka Nyasaye mu bulafu, nende obwila bwago bwakhililwa embere khulwa obuloli bw’amaani. Likhuwa lyaba nende obwila khw’okhukhililila abo bamanyile obwatoto, nende okhukhuchakha abo batakhila khwosi.”2

GSAM 267Bakhililwa mu Oswego County, N.Y.

GSAM 267.4Khulw’okhuyanzisiwa kw’obutabu bwa Omukhulundu Bates hagati wa Badventista, abantu mu bialo bindi bachaka okhukhilila Isabato. Hiram Edson wa Port Gibson, N.Y., yakhila litalo akhuyanza Omukhulundu nende Mama White nende abandi bakhila omukhung’ano gw’abalindi b’Isabato mu Volney, Oswego County, mu Agosti, 1848. Yaloma khuba bambotso abenshi bali abamanani, nende atanyala okhusuubisa khuba bakhila khw’amaana khw’okhuriha ebikholo. Omukhulundu White yali afunile $40 khulwa milimo yakhola mu mukunda kw’obwasi obwoumile bw’okhulisa emisolo. Esikhafu shakhola ebikholo by’amakhala ebyakheneesanga, nende esikhafu shisigala shakhilila okhuriha engila yabwe okhuyanga Volney nende okhukhilila.

GSAM 268.1Omukhung’ano kuno mu lukhaya lwa New York lwa khulukhila gwatwa mu nyumba y’amagari ya Mista Arnold. Bantu bali khulw’amakumi matatu n’eshitanu, naye khutsila babiri bali bakhila khw’likhuwa limwe. Khulwosi omundu yakhilila amakhuwa kakwe, akhilila khuba kakhene khw’Okhubiliya. Boshi bali nende obwila bw’okhuyanzisia amakhuwa kabwe nende okhukhayila. Bakhililwa khuba Omukhulundu White nende Mama White si bakhila okhukhwekhula, naye bakhila okhwechesha obwatoto. Mista Arnold yaloma khuba emyaka lukumi ya Efumulo 20 yakhilila, nende abandu 144,000 abali balomwa mu Efumulo bali abo bazukha khw’okhuzukha kwa Kristo.

GSAM 268Mista Arnold Akhanila Ebikholekha by’Omwami

GSAM 268.2Lwe ebilolero by’Omwami wefwa byali embere wa khampani eno, nende lwe bali hafi okhukhumbusha obulumi bwakwe, Mista Arnold yakhukhuka nende yaloma khuba atakhila obusuubili mu shindu shabili hafi okhukhola,—khuba esio sh’Omwami shaba okhuyilila kwa Pasaka, khukhililwa lulala lwonyene buli mwaka.

GSAM 268.3Amakhula gano k’amasuubili amakhaali kwakhila omwoyo khwa Mama White. Yamenya khuba Mista Arnold yali mu khubalila, nende obulumi bwakhilila khw’omwoyo khwakwe, khuba khwakholekha Nyasaye yakhayilwa. Abandi basuubila khuba yali hafi okhufwa; naye Abakhulundu Bates, White, Chamberlain, Gurney, nende Edson basaala khulw’uwe, nende Omwami yahulila amasala k’abarumwa bakwe khw’esisa, nende yakhilila. Obulafu bw’ehlulu bwakhila khw’uwe, nende yakhilila ebikholekha by’eshialo. Mu lilolero yakhayilwa amakhula k’abandu baliwo, nende obwatoto khukhililana n’amakhula ago. Yalola khuba amakhuwa gano si k’Okhubiliya, naye k’amasuubili kabwe, nende bakhene baliyane amakhula kabwe bakhukhung’ane khw’obutumwa bwa malaika wakhataru. Omukhung’ano gwakhilila nende obwila; obwatoto bwakhilila. Abo bali bakhila amakhula amakhaali baloma amakhula kabwe, bakhukhung’ana khw’obwatoto bw’eshise shino bw’obutumwa bwa malaika wakhataru, nende Nyasaye yabakhila khw’obwila.

GSAM 269Lilolero nende Okhukhayila Khw’Etieno khwa Bibiliya

GSAM 269.1Ekhikulukha khw’omukhung’ano kuno khwakhilwa khwa Mista Alexander Ross, 4 Jenuwari, 1884, owaba omulala khw’abandu makumi matatu n’eshitanu abakhung’ana. Yaloma:—

GSAM 269.2“Mbotso omukhasi White, lwe yali mu lilolero, yakhilila khw’amagulu nende yakhupa Bibiliya y’inzu khw’omukhono kwakwe omukhasi; eshitabu shiali n’obunene bwa bulishiku. Lwe yakhilila shikhulekile khw’elu, atakhilola, nende omukhono kwakwe omusatsa yakhilanga khulw’eshilondokhana khufuma mu litalo limwe okhuyanga khw’indi, nende yakhilanga eshikhono khw’eshikhutu, yakhilomanga litalo. Ndalola amalito mensi khulola khaba yakhiloma litalo lyakhilanga; isie nohomba abandi khw’abo baliwo khwalola amalito ako kosi; khulwosi yakhiloma litalo lyene lyalolesiangakhwo, khandi yakholanga endio khw’ameso kakwe kali khw’elu nende khw’esikhafu shindi khufuma mu Bibiliya. Ebilimo bino yakhiloma byakhilila okhuchangachana kw’amasuubili k’okhwechesha kwa balindi b’Isabato abakhung’ana mu Volney, mu Agosti, 1848, nende khwakhola khwakhukhung’ana khw’obwatoto.”

GSAM 269.3Khulw’eshinene, omundu yakhilila okhuba omukhali khw’okhusuubililwa, khwanga atakhilila okhulekha likhuwa lya khubalila khw’amasuubili khwakhilwa khulwa amalito agabafu khufuma mu Bibiliya. Khampani yabalindi b’Isabato mu Oswego County, hanyuma y’amakhula kabwe khwakhilwa nende lwe bakhukhung’ana khw’obwatoto, yakhufuma okhuyanzisia obulafu khw’abandi. Ebyakhilamo byakhayilanga khuba byaba milimo cha Nyasaye. Sitani khwosi aba tayari okhukhayila, okhuchangachana, nende okhusalanga. “Nyasaye siye mumesi w’okhuchangachana, naye w’emirembe, khw’amakanisa kosi k’abandu abatakatifu.”3

GSAM 270Ebikholekha by’Okhuhonibwa kw’Amakana

GSAM 270.1Hanyuma y’omukhung’ano khulomwa embere, ebikhung’ano byakholekha mu Madison County, Port Gibson, Port Byron, nende New York City. Hanyuma yaho khwaba nende omukhung’ano omukhongo mu Connecticut. Mu bifo bindi khw’ebio Omwami yakhilila khw’abarumwa bakwe, nende amaani k’Omuhonia Omukhongo kakhilila khw’abandu balwaye mu khukalusia amasala k’amaani k’abandu bakwe, lwe bakhililanga engila yakhayilwa mu litalo lya Yakobo.4 N’abandu balomwa khuba bali abakhililwa n’abahonia balakhoniwa khw’obulwaye bwabwe. Amakhula k’engila yino khakhililanga khw’amaima khw’eshikhomo khufuma 1845.

GSAM 270Abachaka Batsililila mu Busalili

GSAM 270.2Omukhulundu White, mu Review and Herald khw’5 Februwari, 1880, lwe yalomanga khw’amashiku k’abachaka, yaloma:—

GSAM 270.3“Mu milimo ch’efu ch’okhuchaka twakhilila inzala khulwa obukhene bw’ebyakulya ebilayi, nende obukhafu khulwa obukhene bw’amakhala amalayi. Twiikhililanga n’ebikhene khw’obulamu khulwa okhukhilila tsimbia khulw’omukanda kwa Nyasaye. Khw’eshise shikhwo twiiyanganga khw’amaani khw’okhukhola omilimo mingi mu kw’ikhaya, okhuhanga, okhuyanga, nende okhukhayila khufuma mu shialo khuyanga shialo.”

GSAM 270.4Omwaka 1848 gwaba gw’okhukhumbukhila, si mu makhuwa k’Okhwitsa kwenyene, naye nende mu burongosi bw’eshialo. Obwatoto bw’obutumwa bwa malaika wakhataru bwalolekhanga bulayi, nende engila yakhilanga okhukhuluka mu bialo bindi khulw’okhutsililila kw’omilimo. Mu shise shino ebikholekha mu shialo sh’obulamu nende burongosi byachaka okhuba mu ngila eyakhwimusisia khandi abasomi b’obulakusi okhubirecheresia. Si khwaba khuchangachana khw’amaana hagati wa bialo by’eshialo shikhongo, naye mu Hydesville, Wayne Co., N.Y., ebikholekha by’amasuubili ka luno k’okhukanana n’emioyo ch’abafu byachaka; abasomi ba Bibiliya baloma khuba khwaba “emioyo ya sitani, egenda khukhung’anisia ebialo by’eshialo khulw’okhwana khw’eshiku shi’Omwami.”

GSAM 271Okhuchangachana kw’Obialo mu 1848

GSAM 271.1Khw’eshiku lya 21 Februwari, 1848, lwe abakhalabani ba Louis Phillippe wa France bali bakhung’anile khulw’uwe, yaloma: “Sindi na lishiku limwe ndali ndakhililila khw’eshikhono khw’Obwami okhukhila luno.” Khw’engoloobe y’eshiku lyalondakhwo, lwe eshilo shiachaka okhwingila, yakhilila khw’akhatundu k’amakhala, yikhayilwe khuba omuchalusi w’egari y’okhuriha, yakhilila khw’ebikhomo bindi shishalo shia Paris alonda obwikhasi. Eshindu shakhola okhuchila kuno khwakhilwa khuba yali akhilile engila yakhuyanza obwene bwa papa, eshindu shiafwa abandu bakwe nende abasilikali. Khw’eshiku lishilo yakhilila khw’eshilalo shia Paris omukhung’ano khw’amaani gw’abasilikali ba France; lwe ebikhono byabwe byakhilwa khw’eshilundo, omwami yachelela khw’enyumba y’obwami, mana khwangu omwana omuto yakhupa khw’ekanoni akhuyanza ebendera y’amabara kataru, akhuyoka, “PASI N’OMUPAPA! PASI N’OMUPAPA!!” Abasilikali bakhupa khw’okhuyoka khwo, kwakhilila khw’engila khw’engila, khw’amaani khwakhilanga khw’osi, khwakhilila nende okhuyoka, “NENDE PASI N’OMWAMI!” Mu masaa makhafu Paris yosi yakhilila shilalo shia khuchangachana khw’amaana. Abasilikali nende ebikhono mu maboko, bakhilanga nende khampani y’abandu khw’enyumba y’obwami. Lwe yakhilwa amakhuwa k’eshichangachana, yakhilila khwangu okhuchila khw’eshikhayilwa.

GSAM 271Ebialo byayingila mu Lwikhano

GSAM 271.2Okhuchilila nende okhukhila khwa France kwatsilila khwangu mu bialo bindi. Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany nende Rome byakhila nende omwoyo kw'eshigenda sh'abandu. Mu myesi yitaru, Eburoopa yosi yakhala mu khukhila, nende obwami nende ebikomo okhutsila 30 byakhala mu vukhali khukhongo. Ebikomo by'obwami byasambwa mu tsinzira, abami nende bakhongo b'Obwami baarimukhanga nende okhwifisa khulwa khwoba okhufwa. Abandu b'eby'obufumu balakanga kuli khwitsa okhukhulukha khw'obwami bwosi bw'eshialo.

GSAM 272.1Abakhulundu bangi b'Abadventista abaali bakhende bataramenya obutumwa bwa malaika wakhataru, balola okhukhila khuno, balolanga kuli khwaba okhubukha khw'ebialo khulwa ‘olwikhano lw'esiku likhongo lya Nyasaye Omunyala Byosi.’5

GSAM 272Obutumwa bw'eshilolero sha Nyasaye omulamu bwanyolwa

GSAM 272.2Mu kise kinu, Abadventista b'inyanga ya musafu baali bakhulila mu Byandikwa kuli Isabato y'amalako ka khane yali eshilolero, shinga eshilolero sha Nyasaye omulamu, nende kuli kise khwitsa khw'obutumwa bw'eshilolero khwa Obulakusi 7:1-4, kandi baali balonda inzila nende obukanga bw'okhufikhilila obutumwa buno khubandu. Abandu b'inyanga ya musafu baali bakhila khulwa omulimo khuno, naye Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma baali bakhuyanga, “Mwashinda nende obutumwa bwanyu bw'eshilolero, khulwa olwikhano lw'esiku likhongo nende okhwitsa khw'Omwami omwene bili hafi khwesi muno.”

GSAM 272Okhukhila khwakhilila khwangu

GSAM 272.3Myesi miraru khwalikhilila, okhukhulukha khw'ebialo kwakhila; siio, kutari khulwa okhukhaya amakhwanga kaabyo, naye khwaaba mu nzila y'abanditsi b'amakhuwanga boosi bataranyala okhulondolola. Khulwa khukhila khuno, Horace Greeley, mu New York Tribune, yakhwanga, “Lyali likhuwa lya okhuukha khukhongo khwesi khwosi kuli niki shiachachia khwangu okhukhulukha khuno mu bialo; naye likhuwa lya okhuukha khukhongo okhutsila lilio ni kuli niki shiakhukhayia.”

GSAM 272Seneta Choate khulwa ngala y'ebialo bya khale

GSAM 272.4Khwitsa khw'omwaka 1851, khwabona Seneta Choate, mu makhuwanga mu Khongano ya United States, akhuyanga khulwa ngala y'ebialo bya khale, akhuyanga:

GSAM 272.4“Ngala nende ifwanani y'eshialo khino, ahali ekhulwe, ebikhufi nende obushishi bikholanga okhwikha, mukhumenya khutsia khukhongo kuli ngala yakhwo yakhukhulwa. Khwamenya khwefwe shinga amakhuwa k'obwami, obwene bw'abandu, nende obukali obwakholwa khw'emyaka lukumi byaba khwitsa okhukhwita olukanga khulwa lwikhano, amatsayi kalitsukha, shinga mu lilolero lya bulakusi, ‘khufika khu mikoye chy'amafarasi,’ nende ekika khiosi sh'abandu khwitsa okhufwa; ikengere ikhongo y'eshise ilikhupa isaa indi; nende obulamu bw'abandu boosi khwitsa okhulingwa nende omulilo nende eshiuma, okhulola nga buli bw'obulongwi nende bwa Nyasaye w'obulongwi, namwe tawe.”

GSAM 273“Obuloli” bwa Nov. 18, 1848

GSAM 273.1Khwanga abali bakhuyanga kuli okhukhila khuno khw'ebialo mu 1848 khwaba khwitsa khw'Omwami, balemwa khw'obulumi, khwaba khuti khuli khulwa Abadventista b'inyanga ya musafu abaali bakhuyanga kuli kise khwaba khwitsa khufikha eshilolero sha Nyasaye omulamu khubandu? Khulwa okhuyanga, khhulondola amakhuwanga mu khatabu khakhupwa nende Omukhulundu Joseph Bates mu January, 1849. Akhuyanga khulwa likhuwa lyaba mu Nov. 18, 1848, akhuyanga:—

GSAM 273.2“Akakhung'ano khatiti k'ababotso bamasatsa nende ababotso bakhasi khakhung'ana mu makhuwanga mu Dorchester, hafi ne Boston, Mass. Nikhwaba khwitsanga okhukhung'ana, abandi kefwe khwaba khwololanga amakhwanga k'obutumwa bw'eshilolero; khwaba khuli nende okhukhayilana khw'amagezi khulwa obwene bw'likhuwa ‘okhwimuka,’ nende khulwa khwaba khwakhola obuyanga bw'obutumwa okhuba likhuwa lya khusaba mu khung'ano ya Topsham [Maine] khakhali khatiti, nende inzila y'okhuyanga khwakhonekana tawe khwola obulafu, khulwa khuno khwakhwa khwosi khumwe khukhilole Nyasaye. Ni khwakhala khukhusaba khwa khusima khulwa obulafu nende obwechesi, Nyasaye khwaana Mama White lilolero likhwatsa.”

GSAM 273.2Khwanga amakhuwanga shinga khwaakhwanga nende yeye nali mu lilolero:—

GSAM 274Amakhuwanga kaakhwanga mu Lilolero

GSAM 274.1“Khu lilolero kuli obulafu khwakhulukha? Lekha malaika wawo atwechesie khu lilolero kuli obulafu khwakhulukha. Khwakhaka khwakhali khatiti, ni wakhwaana obulafu bumwe khukhililana. Obuloli nende amalako khwakhanganilwa khumwe, khwakhanyala okhukhanyulwa tawe; khwakhaka amalako ka Nyasaye khumi. Yeye khwaakhila khwefwe ni likhalako lyakwe lyaakhaka okhwitsa nende amanga, nende ebikhongo byakhaka khwatsibwa. Khulwa obuchilifu, khwaba khwakhukhanga nende okhukhola okhulonda likhuwa lyakwe. Okhulinga khu khwo khwaba khwa kise khatiti. Khwaba eshilolero! Khwitsa! Khwimuka khwakhaka khu khwimuka khw'eliuba. Shinga eliuba, khwakhaka khwakhali khukhota, khukhoma nende okhupa obulafu bwakwo. Nikhwimuka obwatoto buno, khwaba nende obulafu butiti, naye khwakhula. Oo, amaani ka tsinenje tsino! Khwakhula mu maani. Obureme nende obulafu obukhongo buli khu obwatoto buno, khulwa bukhala tsinyanga tsiosi, kata mu shise Eshitabu sha Nyasaye ni shiliba shikhwenyekha tawe. Khwakhimuka ebulukhanga; khwakhaka nende obulafu butiti, naye ebikhufi byakwo byakhonia. Oo, obwatoto buno buli nende amaani! Khwaba khw'akhongo khulondokana nende okhwingila mu shialo shilayi, naye khwitsa okhukhula khufika khwakhola abandu okhuba abali n'obulamu bwa tsinyanga tsiosi. Khwakhaka khu khwimuka khw'eliuba, khwatsilila nende inzila shinga eliuba, naye obwatoto buno bukhuyera shinga eliuba tawe.”

GSAM 274.2“Abamalaika bali nende eminywe yane. Nyasaye niye akhakhanga amaani. Abamalaika batarakhilola, khulwa abaluusi batarakhala balolerekhwa n'esilolero. Ni Michael akhima, khukhila khuno khwitsa okhuba khubushialo bwosi. Mukhole, bali khwitsanga okhupula. Khwali nende okhukhanga khwakholekha, khulwa abaluusi batarakhala balolerekhwa n'esilolero. Ee, yaya, yanga amakhwanga k'olole nende k'owulira, nende obwanga bwa Nyasaye khwitsa okhuba nende iwe. Mulole! Okhukhimuka khwo khuli nende amaani, khwakhula khwakhula khukhomba.”6

GSAM 274.3Ni Mama White akhula mu lilolero, yakhwanga khu mukhulwakhwe,

GSAM 274.3“Ndi nende obutumwa khulwa iwe. Wakhola okhukhaka okhupa ichapa khatabu khatiti nende okhukhutuma khubandu. Khuba khatiti khukhaka; naye abandu ni basoma, khwitsa okhukhutuma obukanga khw'eshikhupile, nende khwitsa okhuba khwakhula khw'akhaka. Khulwa okhukhaka khuno khatiti, khwalolekha khu ndole sh'obulafu khwakhanga khwakhulukha khwakhililana mu shialo khiosi.”

GSAM 275Khukhayilana khulwa khulola khw'abandu

GSAM 275.1Amaloli gano khwakhwanga mu 1848 khulwa okhukhimuka nende okhutsilila khw'obwatoto bwa Isabato. Khulola ngala khulwa khulola kw'abandu mu kise khuno, obwongo khwakhuyanga, “Lichila lino linyala okhufikha tawe.” Omundu wakhwanga khumwe w'abakhulabani befwe khwakhali khukhwanga, “Khukhomba emyaka 144,000 okhukhola likhuwa lyo khulonda.” “Niki!” khwakhwanga, “Abakhulundu bataru—Omukhulundu White nende mukhulwakhwe, nende Omukhulundu Bates—batarakhala nende esente, nende abakhililili khatiti khusuta khw'abandu kikumi, boosi batarakhala nende esente, bali khwitsa nende amakopi ebikumi bititi k'ekhatabu kh'amapaje makhumi munaane khulwa likhuwa lya Isabato, okhupa obutumwa bw'okhukhanga khubushialo bwosi! Khwaba obwongo bukhongo!” Nikhwaba abandu bano bakhuyanga, “Khwanyala tawe!” obusuubili mu butumwa nende obuloli bw'okhufikha khwakhuyanga, “Khu lisina lya Nyasaye w'Israeli khwitsa okhukhola! Nende okhusuubila mu maani makwe, khwakhola okhukhola!”

GSAM 275Inzila y'ekhatabu k'Abadventista b'inyanga ya musafu khwakhupwa ichapa

GSAM 275.2Khwaka kise obuloli khwakhupwa khulwa omulimo gw'okhupa ichapa, abali khulinda inyanga ya musafu baakhusaba khwingi kuli Nyasaye afunule inzila y'okhupa “ekhatabu khatiti.” Esikhila eshikhongo khwaba khuba nende esente khw'okhupa ekhatabu kh'emberi. Mu June, 1849, Omukhulundu White khwaana omweya gw'okhukhena eka 40 by'enshama ya timothy nende eshikhu khw'eshikono, khw'esente tsenti 75 khu buli eka; khulwa khuno khwakhola okhupa ekhatabu kh'emberi khatiti. Khwaba khukhola khusuta okhushilakhwo khafwanani k'ipaje lya mbere lya khatabu khano. Omusomi khwitsa khulola mu khilongo kh'emberi amakhuwanga k'Omukhulundu White, akhuyanga, “Inzila yatarafunuka okhukhaka omulimo khufika shino.” Kandi khwitsa khulola kuli okhwihaana khwakwe khwafunula “inzila.”

GSAM 276Amakhuwanga ka Mama White khulwa ebikhatabu by'emberi

GSAM 276.1Mama White akhuyanga khulwa khukhaka khw'omulimo gw'okhupa ichapa:—

GSAM 276.2“Omukhulwakhwange khwakhaka okhupa ichapa khatiti mu Middletown, maili munaane khutsila mu Rocky Hill, Conn., kandi khwakhendanga inzila yino khwenda nende okhukhilila, kata nali nende obulema mu makulu. Ni khwakhilila nende ekhatabu kh'emberi khufuma mu nzu y'okhupa ichapa, khwesi khwakhukama khukhilila khakwo, khukhusaba Nyasaye nende emyoyo y'obukhobakhoba nende amakhoni mangi, kuli obwanga bwakwe bwikale khu milimo khatiti khya mukholi wakwe. Khwakhonga khwakhupa ekhatabu khubandu boosi khwakhwanga kuli basoma, khwakhitwala khu posita mu isakha lya makapu. Buli khatabu khwatwalwanga khufuma Middletown khwitsa Rocky Hill, kandi khwosi khwaba khwakhililanga khwakhupakha khu posita, khwakhayilwanga khukhilila Nyasaye, nende okhukhusaba khwa khusima khwakhanganilwa n'amakhoni, khwakhililanga khwa Nyasaye kuli obwanga bwakwe bwakhilile abatumwa bano batali nende likhuwa. Khwakhali khatiti amakhuwanga khwakhilila nende esente khw'okhupa ekhatabu, nende amakhuwa amalayi kuli abandu bangi bakhwasuubila obwatoto.”7

GSAM 276Ololi lw'okhulongelwanga khw'ekhatabu khwafikha

GSAM 276.3Khuli nende esikhili shikhongo okhutsila khukhila khw'obulamu khwesi, khhupa khulole ipaje lya mbere lya khatabu kh'emberi khakhupwa nende Abadventista b'inyanga ya musafu. Ivolumu yosi ya The Present Truth yali nende ebikhatabu khumi na khamwe, buli khatabu khwaba nende amapaje munaane, nende ebilongo bibiri. Amakhuwanga k'ipaje khwaba khupimwa inchi 4⅝ khu inchi 8. Ebikhatabu 1 nende 4 khwakhupwa mu July, August, nende September, mu Middletown, Conn. Ebikhatabu 5 khufika 9 khwakhupwa mu Oswego, N.Y., khwaba nende amakhono ka December, 1849, March, April, nende May, 1850. Ekhakhatabu 11 khwaba nende likhuwa lya November, 1850, kandi khwakhupwa mu Paris, Maine. Mu khatabu 6 Omukhulundu White khwakhuyanga, “Nikhwaba khwakhupa ebikhatabu bina by'emberi, esente khwakhilila tsakhilila khw'ukhulipila ebikhatabu. Tsikhupakhanga khw'eshikhilila shefwe khw'okhutsia mu mikung'ano khwakhwitsanga.” Mu mwaka 1849, khulwa amaani k'ebikhatabu bino, nende emilimo gya mbere gya Omukhulundu Bates, abandu bangi mu Vermont, Michigan, nende mu bialo bindi baasuubila obutumwa.

GSAM 278.1Khulonda ngala y'omulimo yatarakhala nende obusuubiliilwe mu 1848, khwitsa khulola amakhwanga khatiti shinga khuli mu 1905, khulwa khwitsa okhumenya khukhongole khulwa khwitsa khw'omulimo khuno khwakhwitsa khukhila, nga abakhayilanga okhukhaka khatiti khw'obutumwa nibo baali abakhwene, namwe Nyasaye w'ekhurwe niye wali omukhwene, khwakhwanga khulwa mukholi wakwe khulwa amaani k'omulimo gw'eshilolero khwakhulanga.

GSAM 278Okhutsililila kw'omulimo gw'okhupa ichapa

GSAM 278.2Obwatoto buno bulayi khwakhuyangwa nende okhupwa ichapa mu ndimi nga 40 tsikhongo tsy'eshialo. Mu khuba abakhulundu bataru, khuli nende abakhulabani b'ikanisa abahulwa nende abakhulundu abakhupwa olupapula, okhutsila 600, khukhililana nende abandi bangi abakhola shinga abahonia, abakhulabani b'ebitabu bya Nyasaye, abachesia, nende abahonia b'emilimo gya mubili. Ebitabu nende ebikhatabu khw'ekanisa khwakholekha mu bipapuro okhutsila 50, khwakhupwa mu tsinzu tsili hafi okhufikha 20 tsy'okhupa ichapa tsikhali mu Eburoopa, Asia, Africa, North nende South America, ebizinga by'Pacific, nende Australia. Mu tsinzu tsino khwakhupwa ichapa ebikhatabu, ebikhatabu bititi nende ebikhupilo okhutsila 1100. Okhunyoola ekopi yosi, nende ebipapuro khulwa mwaka gumwe, khwakhola khw'esente $340. Mu khuba abasuubiliili kikumi, khuli nende abandu hafi okhufikha 100,000 abakhukhilila khulwa obwatoto buno. Khwene obutumwa buno, shinga eliuba, “bukhimuka,” kandi khwitsa khukhuyanga, mu likhuwa lya buloli bwa 1848, “Oo, amaani ka tsinenje tsino!”

GSAM 278Ngala y'ebialo

GSAM 278.3Nikhwaba obutumwa buno khwakhutsililanga, ngala y'ebialo yakhwaba yili yaya? Khu kise khuno khwakhilila, mu bipapuro by'abandu, khwakhililanga okhuyilwa amakhuwanga khulwa lwikhano lwosi khwitsa okhuba mu Eburoopa khwangu. Nikhwaba nende lwikhano hano nende okhukhulukha khale, “omuyaga” khukhongo khwakhangilwa, “eminywe yane” yatarakhilwa okhupula khumwe, “khufika abakhobeli ba Nyasaye balolerekhwa n'esilolero.” Kuli ebikholekho by'olwikhano nende lwikhano biliyo, naye bikhulukha tawe khulwa khwakhangilwa, khwene khwakholekha khubandu boosi.

GSAM 279.1Henry Ward Beecher, khwakhali khatiti khwafwa, yakhwanga okhukhanga amabanda makhongo gano mu Eburoopa, “okhukhila obulamu khw'emberi, khulwa khwoba khwitsa okhukhukhula.” Ngala y'ebialo, nende amakhwanga nende obukhali bwabyo, nende ifwanani yabyo y'okhukhila khumwe, yakhufwananisa nende “omuliango okwaikhalwa,” okhwakholekha nende akhakhung'ano k'abandu khwalola ebikwanga khubifuba bya bandi, khwosi khwoba khwakhilila tawe khulwa khwoba khwitsa okhukhilwa. “Naye,” khwakhuyanga, “umwe khwitsa khulola kise khilayi khw'okhukhila, kandi khwitsa khwakhila khwosi khwitsa.”

GSAM 279Okhufwananisa ebikholekho by'olwikhano

GSAM 279.2Khwaka 1848, ebikholekho by'olwikhano byakholekhanga; khwakhufwananisa nende ebilayi by'kise khino, ebya khale khwakhilola shinga ebikholekho by'abana. Omukanda kw'Omurembe mu America, nikhwakhuyanga khulwa mikung'ano gya murembe khu Sande y'Omurembe, Dec. 15, 1895, khwakhuyanga: “Mu kise khino khwene khwakhula khw'ubwenge, khwene khandi khuli nende amalila makhongo k'olwikhano khulonda ebialo khwakhali okhutsila khwosi khwakhali.”

GSAM 279Omukhongo Miles khulwa okhukhilila khw'olwikhano

GSAM 279.3Omukhongo Nelson A. Miles, mu likhuwa mu khung'ano khukhongo mu Washington, D.C., Jan. 12, 1904, khwakhuyanga:—

GSAM 279.4“Mu shise shino sh'obulafu, okhutsia imbeli, amachesi nende obulamu obulayi, khwakhwenya okhusuubila kuli obureme nende ebikhabi by'olwikhano byapungukha; naye, kata shinga likhuwa lino lya okhuukha, shikhaliho eshise mu byafa by'eshialo obuyinda bungi buno bwononiwa mu khwiteekha khulwa olwikhano tawe, namwe emiliyooni eminji chino chy'abasatsa abeechesibwa, abali nende obufundi nende okhulonda amalako, abaali nende ebikholekho ebinyala okhusasia muno, baehwa mu milimo gy'omurembe, shinga mu shise shino.”

GSAM 280.1Naye omuyaga gw'olwikhano kushinda okhwitsa, nikhwaba omulimo gw'eshilolero khwatsililanga.

Notes

  1. Ezekieli 34:12. ↩
  2. Ebilolekha by’Obulamu bwa Ellen G. White, p. 108. ↩
  3. 1 Abakorintho 14:32. ↩
  4. Yeremia 5:14, 15. ↩
  5. Obulakusi 16:13-15. ↩
  6. Eshilolero sha Nyasaye omulamu, amapaje 24-26. ↩
  7. Life Sketches of Ellen G. White, amapaje 125-127. ↩

Note

Back