Isula 11 — Obutumwa bwa Malaika Wakhabili
GSAM 171.1“Khandi malaika wundi nalondakhwo, naboola ari, Babuloni likwile, likwile, litookho eryo likhongo, shichila lyanywesia ebialo biosi idivai y'oburima bw'obuyeyi bwalyo.”1
GSAM 171.2“Kho omwene w'inzu narakara, naboolela omukhalabaniwe ari, Rula bwangu otsie mutsinjila tsikhongo nende tsinjila tsinditi tsi'litookho, oleere hano abamanani, nende abalemavu, nende abalema okhuchenda, nende ababofu.”2
GSAM 171.3Omwami, khubirira mu bakhalabani babe, yali yachendelesia eshialo nende obutumwa, “Eshise shi'omusangokwe shiulile,”—obutumwa obwa abandu bosi abeeyalanganga mbu n'ababe banyala okhuba halala khubwo, nibaali babwenyile. Khuno khwali okhulanga khwamberi khutsa khu “biliibwa bi'omukoloba” bi'harusi. Khwali khulanjilwe “khu abo abaalangilwe.”3 Olwa okhulanga khuno khwalekwa khulwa ebibeelelo ebingi, okhulanga khwa khabili khwahebwa, okhufwanana nende obutumwa bwa malaika wakhabili.4 Khulwa okhulanga khuno Omwami yalobola abandu, batsililile okhutsia imbeli nende obulafu bw'obwatotobwe obwimeetanga okhula khubumalilisia bw'eshise.
GSAM 171Okhulanga khwa Khabili khu Biliibwa bi'Omukoloba bi'Harusi
GSAM 171.4Obutumwa bwa khabili—obulonda oluyoka lw'eshise shi'omusango—buboola buri, “Babuloni likwile, likwile, litookho eryo likhongo, shichila lyanywesia ebialo biosi idivai y'oburima bw'obuyeyi bwalyo.” Khandi okhulanga khwa khabili khu biliibwa bi'omukoloba khuboola khuri, “Murule bwangu mutsie mutsinjila tsikhongo nende tsinjila tsinditi tsi'litookho, muleere hano abamanani, nende abalemavu, nende abalema okhuchenda, nende ababofu.” Mu buli lilala khumakhuwa kano k'Obwandike, abandu abeeyalanga mbu n'aba Omwami balangangwa “litookho.” Khulwa tsinyikirisia tsiabwe etsikhayananga nende okhureeta oluyongano, balangangwa “Babuloni.” Khulwa likhuwa lindi ly'Obwandike eriboolela khu bise bi'ekhumalilisia, khulola mbu hambi Omwami aleetse, abandube balangangwa okhurula mu “Babuloni:” “Babuloni omukhongo likwile, likwile, khandi lyekholile habundu h'okhumenya h'amadimoni, nende habundu h'okhuba ha buli roho omubi, nende eshifungo sha buli linyonyi eritali lilafu khandi eryanyalilwa.... Murule muye, abandu banje, mbu muleshe okhuba halala mu bionoono bibye, khandi mbu muleshe okhunyoola khubibonerezo bibye.”5
GSAM 172“Witsulile Shingana Olwa Wahulila”
GSAM 172.1Mu makhuwa akaboolelwa ikanisa lya Sardi khusoma khuri, “Kho witsulile shingana olwa wanyoola khandi wahulila, obikhe bulayi, khandi wikalukhasie. Kho noba shiolalinda tawe, ndakhwitsila shinga omwifi, khandi shiolamanya eshise eshia ndakhwitsila tawe.”6 Ikanisa lya Sardi lilolekhanga mbu lyarulila mu Okhukololosia Ikanisa, hanyuma h'eshise shi'eshiilima shi'omulimo kwa “Yezebeli”—ikanisa eryalekha obusuubili. Ikanisa lya Sardi lyaboolelwa mbu lyali ikanisa elyali mwoyo; ne olwa lyahulila khandi lyahula obwechesi bw'okhwitsa khw'Omwami, lyera habundu aho eshindu esho shiakhanyala okhulinyoola shinga “omwifi mu shilo.” Ndio shinga omurumwa Paulo aboola mu 1 Abatesalonike 5:1-5 mbu shilaba khu balia ababoola bari, “Omulembe nende okhumenya bulayi,” olwa okhwitsa khw'Omwami khuli hambi. Abalonda obulafu bw'obwatoto balangangwa “abaana b'omutenya,” khandi Omwami shialabeetsila shinga omwifi tawe.
GSAM 172.2Mu makhuwa kano k'obulakusi khumakanisa musafu, khulola mbu okhukwa khw'ikanisa lya Sardi khulondwa bwangu nende ikanisa lya Filadelifia, nomba (shingana likhuwa lino olwa limanyisia) ikanisa ly'okhuheelana khwa batsane. Ndio, toto, abasuubili 50,000 baali, abarusiibwa mu makanisa kosi k'enjawulo khulwa obutumwa bwa malaika wakhabili, nibabeebwa halala mu shitindio shilala shi'okhuheelana khwa batsane khulw'obwatoto obukhongo bw'omusingi, bw'okhwitsa khwa Kristo okhwali hambi muno.
GSAM 173Shingana Obutumwa bwa Khabili Olwa Bwalangwa
GSAM 173.1Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo olwa 12 khumwesi kwa 9, 1844, luli nende amakhuwa aka Omukhulundu J. V. Himes yaboola khu butumwa bwa malaika wakhabili, nende ebintu ebyareeta okhubulangwa. Ibaruaye yandikwa McConnelsville, Ohio, 29 khumwesi kwa 8, 1844, khandi eboola eri:—
GSAM 173.2“Olwa khwachaka omulimo nende Mbotso omusatsa Miller mu 1840, yali yameeshe okhuheelesia tsinyigisho emyaka shenda. Mu shise esho yali hambi yenyene. Ne emilimoche chali tsitsililila obushia nende obushia khandi chalera ebiamo, mu khulamusia abandu abeeyalanganga ab'obusuubili bamanye eshisuubilo shi'obwatoto shi'abandu ba Nyasaye, nende okhwiteekhela okhwenyekhanga khulwa okhwitsa khw'Omwami; khandi mu khulamusia abandu ba buli lukoba abali bashili okhwikalukhasia, bamanye mbu bakorile, nende omulimo kwaabwe kw'okhwikalukhasia bwangu batsie khu Nyasaye, shinga okhwiteekhela okhubukulisia Omusiani w'Harusi mu mulembe olwa yeetsa. Tsino nitsio tsinyingu tsikhongo tsi'emilimoche. Shiyakania okhushiukhasia abandu mbu babe b'ikanisa lilala nomba omukanda mulala kw'obusuubili tawe.
GSAM 173.3“Olwa khwasuubila obwatoto bw'okhwitsa okhwali hambi, nikhubukula obwechesi obwo ebulafu, khwali nende amakhuwa ako ako, khandi khwalonda injila iyo iyo mu mikanda ch'enjawulo ch'obusuubili, aho khwalangwa okhukhalabana khulw'obulindi bwa Nyasaye. Khwaboolela abakhalabani b'ikanisa nende amakanisa mbu omulimo kwefwe shikwali okhukasalasia, nomba okhukakabanisia nende okhukachendelesia tawe: Khwali nende inyingu indala eyamanyikha, niyo okhurusia ‘oluyoka,’ okhukalusinjia khumwano kw'omusango okwali ‘khumuliango,’ nende okhusaba abandu batsane beefwe beeteekhele eshindu esho.... Abakhalabani b'ikanisa nende abalikhwo abanyoola obukhoonyi mu milimo chiefwe, ne bashibali babukule obwechesi nende emioyo chaabwe chosi tawe, balola mbu bakhoyile okhutsia halala nende obwechesi obwo, babulanje nende okhubulinda, nomba mu shise shi'obutinyu obukhongo eshiabali imbere, balanyoola obutinyu nende abasuubili abali beeyamile khandi beemelele. Kho bahula obwechesi obwo, nibamalilila, abandi khunjila indala khandi abandi khunjila indi, okhwikhalisia amakhuwa ako. Lino lyera batsane beefwe abasatsa nende abakhasi abali hakari waabwe mu ngala indinyu muno. Abanyinji khubo baheela amakanisa kaabwe, khandi shibanyala okhupara okhukalekha tawe. Ne olwa basekhererwa, nibaninyilwa, nibakaanibwa khutsinjila tsingi okhunyoola ebyali bibyo nende eshinyasio shiaabwe shia khale, khandi olwa ‘ebiliibwa mu shise eshikhoyile’ byabakaanibwa, khandi olwembo lw'okhubeeya lwa ‘omulembe nende okhumenya bulayi’ lwembwa mu marwi kaabwe okhurula khw'Isabato okhula khw'Isabato, bwangu balekha okhwamaana khwaabwe khu mikanda chaabwe, nibeecha mu bunyali bwaabwe obukhongo, nibeekakulakho lira, nibalusia oluyoka bari, ‘Murule muye, abandu banje.’
GSAM 174Mu Ngala Indinyu
GSAM 174.1“Ngala ino yakhura mu butinyu, (1) Shichila khwali khubumalilisia bw'eshise shiefwe shi'obulakusi, eshia khwasuubilila mbu Omwami alakhung'ania abandube bosi babe halala; khandi (2) obushia bwosi khwali khwalanjile obwechesi bw'enjawulo; bulano ebintu nibimaliye okhushiukhana, abandu bakhalolile mbu khubula obwesigwa, nikhwali khwinjile mu luyoka lw'okhwekaanila nende okhukabanisia amakanisa akakhwinjisia nende obutumwa bwefwe. Kho khwasilakhwo, nikhutsililila okhukhola shingana olwa khwali khuchakile, okhula ikanisa nende abakhalabani balyo nibatsia imbeli khumakhuwa ako muno, khanyoola mbu khukhoyile, mu khuria Nyasaye, okhweemela obwatoto nende abaana ba Nyasaye abaninilwanga.
GSAM 174Eshifwanani shi'Abarumwa khu Njila Yefwe
GSAM 174.2“‘Khandi yeenjila mu sinagogi, naboolela nende obulubiriri mu miesi chitaru, nakhayana khandi nasuubilisia abandu amakhuwa k'obwami bwa Nyasaye. Ne olwa abandi beemesia emioyo, nibalema okhusuubila, ne nibaboola amakhuwa amabi khu Njila iyo imbere w'oluyia lw'abandu, yabarulakhwo, nayeekaania abeechere, nayechesia khukhayana buli nyanga mu lisomelo ly'omundu owalangwa Tyrano.’7 Khwali okhula ‘abandi beemesia emioyo’ khandi ‘nibaboola amakhuwa amabi khu Njila iyo [okhwitsa khw'Omwami] imbere w'oluyia lw'abandu,’ kho batsane beefwe bachendelesibwa okhurula khandi okhwekaanila nende amakanisa. Shibanyala okhwisimilisilila ‘okhuboola amabi’ khuno khwa ‘abakhalabani ababi’ tawe; nende amakanisa akanyala okhutsililila khunjila y'okhuninia nende ‘okhuboola amabi’ khu balia abalindililanga ‘eshisuubilo shi'ikhabi,’ khu bo baali abaana abakhana ba Babuloni ow'eshifwanani. Ndio babalanga, nibeenjila mu bwibule bw'injili. Khandi kata nikhubula okhusuubilanakho khufwe fwesi khu bindu ebikhola Babuloni, khusuubilanakho mu khwekaanila bwangu nende obushia bwosi nende bosi abahakananga obwechesi bw'okhwitsa nende obwami bwa Nyasaye obuli hambi. Khusuubila mbu lino lilikhwa ly'obulamu nomba okhufwa. Khuba khufwa okhusikala nibeetindisye nende emikanda echisekhereranga nomba echihakananga okhwitsa khw'Omwami. Khuba bulamu okhurula mutsinzakho tsiosi tsi'abandu, khandi okhweemela khulikhuwa lya Nyasaye, nokhulindilila buli nyanga okhulolekha khw'Omwami. Kho bulano khuboolela bosi ababeelwe khunjila yesi mu lira ly'obubohwa khuri, ‘Murule hakari waabwe, mwekaanile, Omwami aboola, khandi murakhwatsanga eshindu eshitali eshilafu tawe; khandi ndamwinjisia, khandi ndaba Senywe, khandi inywe mulaba abaana banje abasiani nende abakhana, Omwami Ow'Obunyali Bwosi aboola.’”8
GSAM 175Okhuhakana Okhubula Eshibeelelo
GSAM 175.1William Miller aboola atino khu khukhayana okhwaliho mu shise esho hakari w'amakanisa nende Abadventista:—
GSAM 175.2“Shibifwana nende ebikhoyile, khandi shibiri nende eshibeelelo tawe, mbu amakanisa k'Abakristo karusie obwechesi buno nende abalikhwo khulwa eshisuubilo shino shi'ikhabi. Emanyile mbu amakanisa kamwe k'Ababatisiti kaboolela kari shikarusianga abandu abo khulw'obusuubili bwaabwe tawe, ne khulwa okhulia khwaabwe ebiliibwa bi'Omwami halala nende abasuubili b'okhwitsa. Kho nishibali khulw'obusuubili bwaabwe mu Muhonia owitsa tawe, shichila shina esie nkaaniibwa okhwechesia khubisala biaabwe, esie oshialia ebiliibwa bi'Omwami halala nende ikanisa lindi lyosi tawe, nebutswa ikanisa ly'Ababatisiti? Shino n'eshishendo shi'obubeyi. Ne shino shishinyala okhuba eshishendo shi'Abamethodisti nende Abapresibiteriani tawe; shichila basuubila mbu abandu b'amakanisa k'enjawulo banyala okhulia halala ebiliibwa bi'Omwami. Kho nishina eshibarulusianga abandu? Ndahulila mbu abandi barusiibwa khulwa ‘okhwemba’ tsinyembo tsi'okhwitsa kwa khabili; abandi khulwa obulalu, ne obulalu bwosi obwabalolekhanila bwali mbu baali balindilila Kristo. Ee Nyasaye, ‘baleshele, shichila shibamanyile eshi bakholanga tawe.’”
GSAM 176Storrs khu Mbeela y'Amakanisa
GSAM 176.1George Storrs yaboola atino khu mbeela y'amakanisa khu Badventista:—
GSAM 176.2“Nilikila khuko, mu shise shino, eritali okhuboola mbu, ‘Menyile shinga omukhasi omwami’? Khandi nilikila khuko eritali okhwenyasia nende amakhuwa mbu inyanga indala balahula eshialo shiosi, khandi mbu shilara hasi w'obusuubili bwaabwe? Nilikila khuko erilalekha omundu amenye hakari waabwe mu mulembe, owiyama ebulafu, naria tawe, obusuubili bubwe mu khwitsa okhuli khumuliango? Amakhuwa k'okhumenya hakari waabwe, abandi nibaramuchendelesia tawe, shikali mbu ‘wesibe elala’ okhwiyama ebulafu obusuubili mu khwitsa khw'Omwami mu mwaka kuno tawe, kata n'olu oli nende obwatoto bwakwo mu mwoyokwo, khandi kata n'olu olole okhulusia oluyoka khuli khwenyekhanga muno, ori, ‘Murie Nyasaye, khandi mumuhane oluyali, shichila eshise shi'omusangokwe shiulile’?”
GSAM 176Obuloli bwa Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, nayandika okhurula Oneida, N.Y., 21 khumwesi kwa 3, 1844, ahana obuloli atino:—
GSAM 176.4“Nyasaye akholanga mu mapaaro k'abaana babe abaheelwa abalindilila Omwami okhurula mwikulu, nabatangasia, shinga okhuhulila malaika ‘ouli nende injili y'obumeli okhuyilanja, naboola ari, Eshise shi'omusangokwe shiulile,’ shilino lyonyene tawe, ne nende okhulonda lilako erilondakhwo, ‘Murule muye, abandu banje!’ Esie nsuubiliye bulayi muno okhushila ebise biosi bi'imbere, mbu emikanda ch'obusuubili chi'eshise shino chikhola eshisonye shikhongo sha Babuloni oyo owalarerwa hasi nende obunyali, aleshe okhunyolekha khandi elala.... Ne khu esie, mulolekhanga mbu mu mikanda chimwe okhufwana nende lukhubesi olutiti khulolekhanga muno. Ebintu bimwe bilamanyisia likhuwa lino.
GSAM 176Omwoyo kw'Oluyia lw'Abandu Ababi Kwalolekha
GSAM 176.5“Mbotso omusatsa owali yakhalabane nende ebiamo ebingi mu shialo shino, mu khulanja okhwitsa khw'Omwami, yateekha eshise shi'okhwechesia habundu halala mu shise eshia yameeshe okhura. Omwami yarongolia ebintu mbu abe tsimaili 16 okhurula habundu aho, ne omukhalabani w'ikanisa lya _____ yaliho, natangasia oluyia lw'abandu ababi, bali nende obulimbo obwiru nende obwoya bw'amanyonyi, khulw'inyingu y'okhufuka nende okhukwatsia omukhalabani oyo wa Nyasaye Ow'Ikulu Muno ebindu ebyo. Omukhalabani oyo w'ikanisa yewe yachaka omukhung'ano okwatsililila tsinyanga tsinyinji, hano hano hanyuma waho; ne biosi byali nende obunyifu, khandi byali shinga barafu, shinga olukhung'ano olukhongo lwa barafu lw'olubeka lwa Kaskazini—habulaho abandu abalamusibwa nomba abashiukhana. Ekhumalilisia omukhalabani w'ikanisa yaboola mbu yasuubila mbu ‘alakhoyila okhwikhala khushisala shi'abalilila obuhonia.’
GSAM 177.1“Omutangasia w'omukanda mu shijiji shino yaboolela omukanda kukwe, okhurula eshise eshia khuchaka okhuba nende emikhung'ano hano, mbu omundu yesi nakheetsa mu nzuyiye naboola mbu asuubila Kristo aleetsa mu mwaka kuno, akhamurusisie elwanyi.”
GSAM 177Aka Khukhoyile Okhukholera Amakanisa
GSAM 177.2Hano khuleeta obuloli obuli mu makhuwa aka aboolelwa abasuubilila okhwitsa kwa Omwami, abakhung'ana mu Boston, Mass., khunyanga ya 31 khumwesi kwa 5, 1844. Amakhuwa ako kaahandikwakhwo amiira ka William Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, nende J. V. Himes. Baboola bari:—
GSAM 177.3“Khunyala okhuboola likhuwa nende khulwa aka khukhoyile okhukholera amakanisa. Hano, shinga mu makhuwa akandi amanji, khulola mbu obubii bunyala okhukhunyoola nikhubirira emichele mu tsimbeka tsiosi. Injila yamberi ey'obubii obwo, ni okhuleshela obunyali bw'ikanisa eya khulimo okhukhusilisia mu likhuwa lino eli'omulimo kw'efwe. Shikhuli nende okhukanakana tawe mbu abandu ebikhumira beereerela omusango imbeli wa Nyasaye khulwa okhufuchilila ebyenyo bi'amakanisa kabo ebirafwananga nende Amahandiko mu likhuwa lino. Abandu abo, nibakhaba nibemirira banyali nende okhuba abesikwa, bakhabeere bulano mu ngala indahi okhushilakhwo, khandi ab'okhukhonya muno, kata nibakhabeere nibakhoyile okhusanda.
GSAM 177.4“Injila yakhabili ey'obubii ni okhufuchilila omwoyo kw'okhumala eshikwoli khu makanisa khulwa obubii obwa kakhukholela, nende okhuchaka olubi nende emikanda chiosi echifwana endio khulekha okhwakania. Khulwa aka Abadventista bakhoyile okhukholera amakanisa aka balimo, nikhureebwa okhubahelesia amacheesio, shikhunyala okhuboola amacheesio kanyala okhukholela buli omundu tawe. Bakhoyile okhukhola nibaria Nyasaye, shinga ngala ebindu biri yenyanga.
GSAM 178.1“Ne khukhoyile okhwemirira banyali mu khukhola aka khukhoyile, nikhurumbula obwatoto mu buli shise eshilayi khandi eshikhoyile. Ne nikhulonda injila ino nikhurakasia amakanisa, nako nikakhuboolela mbu kalakhurusia nikhulekha okhusila (kakhaba nikhulola mbu okhurula mu ikanisa mu mulembe ni bulayi, injila iyo yinyala okhuba indahi okhushilakhwo), khukhole aka khukhoyile. Ne nikhurusibwa, khwifwire mu khusanda khulwa obubii obwo, khandi khufuchilile halala nende Omwami wefwe ‘okhurula elwanyi w'omuliango, nikhuchinga tsinsoni tsitsie.’”
GSAM 178.2Okhurula mu makhuwa kano akakopwa, akaboola ngala amakanisa kaakholela abaarumbulanga obutumwa bwa malaika wakhabili, khunyala okhulola lwangu shinga khulwa eshindu shiambere eshi okhulanga khuno khwa khabili khw'“ebiliibwa bi'omukoloba” kwareeta, abo abakhung'anywa mu shiko eshilala shi'omwoyo baalangwanga “abalemafu,” “abalemaye tsingulu,” nende “ababofu.” Amakhuwa ako kalolesia muno obubii obwa bakholelwa mu “khukhupwa” nende “abakhalabani beenaabwe,” aba baahukhanakhwo.
GSAM 178Abandu Baahulwe Balobolwa Okhwinjisia Obwatoto Obuhya
GSAM 178.3Khunyala okhulola ebulafu aka Omwami yali nayenya mu khurusia abandu baahulwe, mu khurumbulwa khw'obutumwa bwa malaika wakhabili—okhulanga khwa khabili khw'“ebiliibwa bi'omukoloba”—nende “oluyoka lwa hakari h'eshilo.” Obwatoto obw'olukoosi khulwa tsinyanga tsi'ekhumalilisia bwali nibukhoyile okhurunilisibwa nende okhurumbulwa. Omulimo kuno shikwanyala okhukholwa mu makanisa “kaboohwe n'amacheesio k'obusuubili” tawe, shinga ikanisa y'abarumwa shiiyanyala okhurumbula Amakhuwa Amalayi khu shialo nishili nende obusanjilani nende emikanda chi'Abayahudi tawe. Nyasaye yalanga abandu okhwahukhana eyo,9 Khandi yalanga abasuubilila okhwitsa kwa Omwami okhwahukhana n'abo abakhayenyile okhubabohela mu michele chi'amacheesio kabo k'obusuubili.
GSAM 179“Amalwatsi 6” ka Storrs
GSAM 179.1Eshise shititi olwa baamala okhurula, khulola mbu obulafu bwoolera emikanda chi'abasuubilila okhwitsa kwa Omwami khulwa eshinyasio shi'eshise shilitsa, shinga aka kaaboolelwa mu khatabu “Amalwatsi 6,” aka George Storrs. Akhatabu ako keekesia mbu omundu mu bwebulwe bubwe ni ow'okhufwa; mbu abafu shibamanyile eshindu shiosi tawe hakari h'okhufwa nende okhulamukha; mbu eshinyasio shi'ekhumalilisia shi'abararia Nyasaye tawe shilaba okhutibisibwa elala; khandi mbu obulamu oburafwa tawe ni eshihaanwa shia Nyasaye, eshinyolekhanga munjila y'obusuubili bwonyene mu Mwami wefwe Yesu Kristo.
GSAM 179.2Abadventista ebikhumira baafuchilila amacheesio kano ak'obwebulwe bw'omundu, ne shibaali bosi tawe. Okhukaloba shikhwareeta okhutabukha mu bo tawe, shichila baakalola shinga likhuwa li'obusuubili lyonyene, shikakholwa eshichereso shi'obulunjishi bw'omundu mu mibele tawe. Kho okhunyakhana khwabwe halala okhukaania eshialo mbu okhwitsa kwa Kristo kuli ahambi shikhwakhalukha tawe. Ne eshindu shino shiareeta amakanisa okhubarakarila muno.
GSAM 179Okhulema Okhulolesia Obubeyi mu “Amalwatsi 6”
GSAM 179.3Omukhalabani w'ikanisa ya Metodisti mu musi okwa ndamenyanga, owali yamala okhwinjila mu khurumbula amacheesio k'okhwitsa kwa Omwami mu 1843, yanyoola “Amalwatsi 6,” nakasoma, khandi nayiyamila abandu b'ikanisa yiye mbu shiyanyala okhulolesia mbu amacheesio ako kali k'obubeyi tawe. Ne olwa yanyoola mbu abanji khubandu b'ikanisa yiye baali nibakafuchilila, yaibalila abandi baleshe okhusoma eshitabu eshio, shichila “balafuchilila amacheesio ako nibakasoma.” Mu mwesi kwa 9, 1844, omukhalabani uno olwa yakalukhanga okhurula mu mukanda kw'amakanisa k'eshialo okw'omwaka, yeemirira ha shikhalo shishie shi'okhurumbulilakhwo, naloba amacheesio k'okhwitsa kwa Omwami imbeli w'abandu bosi. Yaisisia nasaba ikanisa okhumuleshela khulwa okhubanga yararika abarumbuli okhuboola mu nzu iyo.
GSAM 179Okhuruchilwa Omusango kw'Amacheesio k'Obubeyi
GSAM 179.4Eshise shititi olwa omukhalabani yakholanga endio, abandu baachaka okhuruchila abasuubilila okhwitsa kwa Omwami omusango kw'amacheesio k'obubeyi. Ne shichila baafuchililwa okhweyimirila nibakhonya Ibibilia, ikanisa shiyanyoola obuhuli tawe. Abandu bakhino baarusibwa mu ikanisa ino shichila emibele chiabwe shichiafwana n'amalako kayo tawe. Abandi abanji beerusia khulwa okhurusibwa khw'abandu abo, aba khutaali omundu owanyala okhulolesia mbu obusuubili bwabwe bwakana Amahandiko. Endio amacheesio k'okhwitsa kwa Omwami keekalwa ebise biosi elwanyi w'ikanisa eya abandu ebikhumi baanyoolamwo Omuhonia, nibaba n'obushangafu mu Nyasaye.
GSAM 180.1Aka kaakholwa mu musi okwa ndeebulwa, kaakholwa nende mu makanisa akandi ebikhumi mu shialo shiosi. Abo abaakholelwa endio n'abotso baabwe ab'imbere baanyoola obulemia obunji mu makhuwa k'omulakusi Isaya: “Muhulile likhuwa li'Omwami, inywe abarenganga khulwa likhuwalie: Abotso beenywe abaakiyanga inywe, abaarusia inywe khulwa eliira lianje, baaboola bari, Omwami ahebwe oluyali; ne ye alalolekha khulwa obushangafu bweenywe, nabo balaba nende tsinsoni.”10
GSAM 180Oburima bw'Ababii Bwalolesibwa
GSAM 180.2Inyanga eya baasuubilila mbu Omwami aleetsakhwo olwa yali niyisita ahambi, abasuubilila baameeta okhunyakhana mu milimo chiabwe, nabo ababii baameeta okhurakara nende okhukokonya khw'oburasi obunji. Khulalola endio mu makhuwa kano aka omuruchi w'ipapula Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo yaboola mu ipapula lya 31 khumwesi kwa 10, 1844:—
GSAM 180.3“Shinga omukanda kuno kwaakholera ababii, shesi shiakhwimilisila muno mu busuubili bw'efwe mbu Nyasaye yali mu kwo. Abaana ba Nyasaye olwa baakhung'ananga okhwikhupa hasi nende okhwisisia imbeli wewe, khandi okhwiteekhela okhulolekha khukhwe, shinga omukanda kw'aboonooni abakhanyala okhuhonibwa khulwa obukoosia bwonyene bakhoyile okhukhola, ababii baalolesia obubii obukhongo muno. Nikhuba nishikhurumbuliile emikhung'ano chiefwe ahandi ahosi okhurulakhwo mu ipapula ly'efwe lyonyene tawe, khandi nishikhurarikile abandu bosi eyo tawe, abaana ba Beliali baenjilamwo mu mikanda eminji, nibareeta indiri inyinji. Omukoloba kw'inyanga ya musafu, 12 khumwesi kuno [12 khumwesi kwa 10, 1844], shikhwakhola omukhung'ano mu lihema tawe, mbu omulindi w'inzu [omusiyi w'inzu] anyoole eshise shi'okhusiya inzu khulwa Isabato [inyanga yamberi y'elichuma]. Ne omukanda kw'abanyandalo kwaamenya inzu nikwinjilamwo, nikuloba kata okhumufuchilila okhukhola omulimo kuno. Ne omuruchi kw'omusi, nishikhumusabile tawe, yeeshikha lwangu, nabarusia.
GSAM 181.1“Mu mikhung'ano chiefwe khw'Isabato eyalondakhwo, lihema olwa lyeetsulanga, omukanda kw'abandu omukhongo kwoola khunjila y'imbeli w'inzu. Abanji mu bo baali nibarakeele shichila abandu bandi baasuubilila okhwitsa kwa Omwami. Omukoloba, khulwa indiri y'abandu, shikwaali omukhung'ano tawe; ne injila yali yeetsule abandu b'obwasi nishili eshise shia khale. Ne omuruchi kw'omusi yeeshikha lwangu halala nende abasikari be abalayi, nibarusia abandu khunjila, olwa baamala okhuyila bakhino mu nzu y'aboohwa. Khwanyala okhufwanania emibele chi'omukanda kuno nende chi'omukanda okwa kwaba khumuliango kwa Loti kwonyene, omukoloba kw'imbeli w'okhutibisibwa khwa Sodoma.... Okhurakara khwabwe khuno khwaachaka nishikwali nikhulindiilwe tawe, khwakholekha halala khandi mu bifo ebinji. Kho okhulolekha khwakhwo khunyanga yamberi y'omwesi kw'Abayahudi kwa musafu khwakhwimilisila mu mapaaro k'efwe mbu omwesi kuno niko kwene.”
GSAM 181Abakokonyi Beefwala Ebifwalo bi'Okhuniina Mwikulu
GSAM 181.2Khunyanga ya 22 khumwesi kwa 10, 1844, inyanga eya tsinyanga 2300 tsiamalililakhwo, mu Paris, Maine, abasuubilila baali bakhung'ane mu nzu y'okhusaayilamwo, nibasaya Nyasaye khw'oburia obunji, nibasuubilila mbu Omwami alaetsa inyanga iyo. Abakokonyi baakhung'ana nibafumbira inzu, nibaimba tsinyimbo tsi'okhukokonya. Babiri khubandu b'obwasi abo beefwala tsikanzu tsindambi tsindafu, nibaniina ikulu ly'inzu, nibaimba tsinyimbo, nibakokonya abo abaali mu nzu nibasaya khandi nibalinda Omwami okhwitsa.
GSAM 181.3Kunyala okhuba mbu amakhuwa k'obubeyi aka kaasaalaana mbu Abadventista beefwala ebifwalo bi'okhuniina mwikulu kaachaaka khulwa eshindu shino. Shichila kakhaba amapapula k'abasuubilila okhwitsa kwa Omwami kasuubisile okhuhaana omusala okhwoola $500 khulwa obuloli bulala obwa toto mbu Omwadventista yeefwala eshifwalo shi'okhuniina mwikulu mu 1844, nalinda endio Omwami okhwitsa, obuloli kata bulala shibuleereebwaho tawe.
GSAM 182Lilolero lya Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Mu shise shino, mu Poland, Maine, yaliyo omusolili eliira liye Hazen Foss, owasuubilila muno mbu Omwami alaetsa khunyanga ya 10 y'omwesi kwa musafu. Yali omundu ow'olulolelo olulayi, owaboolanga khw'obulayi, khandi owali yasoma bulayi. Amachuma matiti imbeli w'“oluyoka lwa hakari h'eshilo” okhumalilisia, Omwami yetsa ahambi naye, namuhelesia lilolero. Mu lyo yalolesibwa oluchendo lw'abandu abasuubilila okhwitsa kwa Omwami okhutsia mu musi kwa Nyasaye, halala n'ebindu ebibi ebianyala okhubanyoola. Yaheebwa obutumwa bw'okhukaania, obwa yali akhoyile okhuyila abandu, khandi nalolesibwa ebigereso nende okhusandibwa ebialimulondile niyabeere omwisikwa mu khuboolela abandu aka yali yalolesibwa. Ye, shinga Omusatsa Foy, yalolesibwa amaniniro kataru aka abandu ba Nyasaye baali bakhoyile okhubirilakhwo okhwoola elala khunjila y'omusi omutakatifu. Shichila yali asuubilile muno mbu Omwami alaetsa “mu tsinyanga tsititi tsindi” (shinga baimbanga mu shise eshio), shiyanyala okhumanya eshisina shi'eshisonye shi'lilolero eshi shiaboola khumaniniro kataru ak'okhuniinilakhwo okhwoola khunjila tawe. Khandi shichila mu bwebulwe bubwe yali nende omwoyo kw'okhwikhulumamia, yaria omusalaba, naloba okhuboola lilolero elio. Lilolero lyamukalukhila khwa khabili. Khandi yaamala okhuboolelwa mbu niyatsililila okhuloba okhuboola aka yalolesibwa, omusiko kularusibwakhwo, kuheebwe mulala khubaana b'Omwami abatoofu muno, oulaboolela abandu khw'obwisikwa aka Nyasaye alafwimbula. Ye yaloba khandi. Mana yaheebwa lilolero lya khataru, khandi naboolelwa mbu amalile okhurekhulwa, omusiko kureetsangilwe mulala ow'omubatoofu okhushila abatoofu bosi, oulakhola aka Omwami alamulaka.
GSAM 182Foss Alema Okhuboola Lilolero Lilie
GSAM 182.2Eshindu shino shiarisia omusolili oyo, naye narakhwo omwoyo okhuboola aka yali yalolesibwa, kho narumbula eshise eshia yali alaboolelamwo. Abandu baakhung'ana mu bunji okhulola nende okhuhulila. Yababoolela khw'obwitsifu aka yabitamwo, shinga yaloba okhuboola aka Omwami yamulolesia, nende ebialiruliile mu khuloba khukhwe. Yaboola ari, “Bulano ndamuboolele lilolero.” Ne khwo obusali! Eshise shiali shimalile okhubira: yeemirira imbeli w'abandu nasila shinga eshifwanani eshiraloma tawe. Mu khumalilisia, khw'obusalili obukhongo, yaboola ari, “Shinyala okhwitsulila likhuwa kata lilala li'lilolero tawe.” Yaborola amakhono khw'obusali, naboola ari, “Nyasaye amalile okhukhola aka yaboola. Amalile okhumbuyiniakhwo lilolero,” khandi khw'obusali obukhongo bw'omwoyo naboola ari, “Endi omundu owatiba.” Okhuchakila aho, yabula eshisuubilo shishie mu Kristo, ne niyeekhala mu ngala y'okhulema okhusuubila eshindu shiosi. Shiyatsia khandi mu mukhung'ano kw'Abadventista tawe, khandi shiyashilikhwo n'okhwenya amambo k'obusuubili tawe. Emibele chichie mu makhuwa amanji, kata nikhuboolakhwo matiti, chiali chi'omundu owabula obukhonyi obuholo bwa Roho w'Omwami, ow'omundu “owaleshelwa okhulonda tsinjila tsitsie omwene, okhwitsulibwa n'ebikhole bibie omwene.” Mu ngala ino y'amapaaro yafwa mu 1893.
GSAM 183Lilolero lya Foss Liboolwa n'Omundu Wundi
GSAM 183.1Emiesi shinga chitaru okhurula eshise eshia yalema okhwitsulila lilolero lilie, yahulila omundu wundi naboola lilolero mu shisenge eshiali ahambi. Omukhung'ano kwali nikukholwa mu nzu y'abandu eya yali alimo. Yasabwa muno okhwinjila mu mukhung'ano, ne naloba. Yaboola mbu lilolero elio lyafwana nende elia yalolesibwa shinga abandu babiri banyala okhuboola eshindu shilala. Kho endio lyamanyikha elia yalola, ne nalema okhwitsulila olwa yachelanga okhuliboola. Olwa yalola omundu oyo olunyuma, yaboola ari, “Ono niye omundu ou Omwami amureetsangilekhwo omusiko.”
GSAM 183Okhulema Okhunyoola Akasuubiliilwe khw'Obusali Obukhongo
GSAM 183.2Mu khumalilisia inyanga ya 10 y'omwesi kwa musafu, khulondokhana n'okhubala khw'Abayahudi (22 khumwesi kwa 10, 1844), yoola. Yanyoola abandu ebikhumira nende ebikhumira nibalinda eshise eshio okhunyoola aka baasuubilila. Shibaali bateekhile eshindu shiosi shi'eshialo khulwa tsinyanga tsi'olunyuma w'inyanga iyo tawe. Shibaalekha kata lipaaro lino okhwingila mu bo tawe, mbu, “nikureetse tawe,” ne baalonganya amambo kabo k'eshialo shinga abasuubilila mbu inyanga iyo yilaba iy'ekhumalilisia mu bulamu bwabwe bw'omubili. Baakaania ababii nende okhubasaba muno bairukhe oburima obulitsa, khandi abanji khubo baaria mbu obutumwa bunyala okhuba bwa toto. Baibaalila ab'ewabo khandi nibasaya halala nabo, khandi nibasebula abo abataali bahaane emioyo chiabwe khu Nyasaye tawe. Mu makhuwa matiti, baasebula ebindu biosi bi'eshialo khw'oburia bwosi bw'omundu oulola mbu ali ahambi okhwemirira tsimoni khutsimoni imbeli w'Omuruchi w'eshialo shiosi. Endio, khw'okhulinda okhunji okwa kwali ahambi okhubasirisia omuya, baakhung'ana mu bifo biabwe bi'okhusaayilamwo, nibalinda buli khase okhuhulila “oluyoka lwa malaika omukhulundu nende ilwika ya Nyasaye,” nende okhulola likulu niliakhile n'oluyali lw'Omwami wabwe oulitsa.
GSAM 184.1Ebise biabira bukholi bukholi. Mu khumalilisia liuba olwa lyeekhanga hasi w'olwakho lw'elikulu mumbo, inyanga ya 10 y'omwesi kw'Abayahudi kwa musafu yali yihweye. Eshiilima shi'eshilo shiabwikha eshialo khandi shinga eshifwalo shi'obusali. Ne halala n'eshiilima eshio kwetsa obusalili bw'obusali mu mioyo chi'abasuubilila okhwitsa kwa Omwami, obulonda obwa khunyala okhufwanania nende obusali bw'abalondi b'Omwami wefwe bwonyene, olwa baachendanga mu busali nibatsia mu tsinzu tsiabwe eshilo shi'olunyuma w'okhubambwa nende okhuyabirwa khw'oyo ou mu shise shititi shiaha baali bayiliile mu Yerusalemu khw'obushangafu shinga Omwami wabwe.