Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
27 / 31
27 / 31

Isula 24 — Amakhuwa Akandi k'Obulakusi Keekholekha

John Norton Loughborough

GSAM 376.1“MULOLENGA bulano okhurula khunyanga yino okhutsia imbeli, okhurula khunyanga ya 24 y'omwesi kwa 9, okhurula khunyanga eya omusingi kw'inzu ya Omwami kwarwaho, mulole likhuwa lino. Imbeyu yishili mu shiachi? Toto, omusaala kw'emitsabibu, omukhuyu, omukomamanga nende omusaituni, shichiri okhwama tawe; okhurula khunyanga yino ndabaha ikhabi.”1

GSAM 376.2Okhutsililila imbeli khw'obutumwa bwa malaika wakhataru nende obwisiikwa nende obusindilifu okhurula khukhuchaka khwabwo khunyala okhukeranisibwa nende okhwikasa okwali nende Zerubabeli okhurula khunyanga eya yarakho likina ly'omusingi kw'inzu ya Nyasaye.

GSAM 376Eshilolekho Eshiokhuria

GSAM 376.3Olwa Abayahudi balangwa okhutsitsa inzu ya Omwami, nibabula amapesa mu bihasi biabwe nende ebiliibwa mu biachi biabwe, khulola khw'abandu likhuwa lino lyalolekha okhuba lishito muno. Olwa bahulila okhulangwa okwo khulwa obusuubili, nibachaka omulimo nende emioyo chosi, omukhono kwa Nyasaye okwaheelesianga okhwikasa kwabalolekhela ebulafu. Nikhulonda amakhuwa akabirwamo khukhuchaka khw'obutumwa buno bwakhataru, khulolamwo omukhono okurunjililanga balia abalobola injila yiye. Kata nibaba nende eshinyasio, okhurera kwa Nyasaye abandu bebe nende omulimo kukwe khulolekha ebise biosi ebulafu khu balia abamusuubilila.

GSAM 376Obuloli Obwamanyisia Imelo y'Omundu

GSAM 376.4Khunyanga ya 24 khumwesi kwa 11, 1862, emikhung'ano chibili chiakholekha khusaa ndala mu nzu ya William Wilson, wa Greenville, Mich., khulwa okhwanza amakanisa kabili khulwa balia abali bamale okhwinjisia obwatoto bw'Isabato mu shialo esho. Omukhulundu White nende omukhasie barunjililanga omukhung'ano kw'ikanisa lya Greenville mu shisenge shilala, ne Omukhulundu Byington nende esie khwali nikhurunjilila omukhung'ano kw'ikanisa lya West Plains mu shisenge shindi. Nikhwali nikhukhola omulimo kw'okhuteekheka mu shisenge shilala, khwanyala okhuhulila omwoyo kwa Mama White naheelana obuloli mu shisenge shindi. Khwali nende amabuyu mu mulimo kwefwe, ne khushise eshiokhoyile Mama White yeekula omuliango naboola ari, “Mbotso omusatsa Loughborough, nindola abandu bano emanyile mbu endi nende obuloli khulwa balala khubali hano. Nimuba mwiteekhekhile, ndinjila mbu emuboolele.” Ne esho sheshali eshise eshia khwenyanga obukhoonyi, yeenjila. Okhurula khu Omukhulundu Byington nende esie, yamanya amaliira k'abandu bataru bonyene mu shisenge. Abandi bali abacheni, aba yarali nalolekho tawe, okhurula butswa khulwa okhuba bamulolesibwa mu lilolero.

GSAM 377Obulamu bwa Omwami Pratt Bwamanyisibwa

GSAM 377.1Olwa yeema okhuboola, yaboola ari: “Mwenyekha okhunzileshela nindamanyisia ebia endi nabio okhumuboolela, nindamanyisia emibili chienyu, shichila shimanyile amaliira kenyu tawe. Nindola ebimoni bienyu, ebia Omwami yachama okhundolesia khunywe bintsila imbeli. Omusatsa oyo mu luhande, ow'elimoni lilala [omundu mulala yaboola ari, “Eliira lilie ni Pratt”], yeerumbulanga muno, khandi yeelolesianga mbu nomundu w'okhuria Nyasaye, ne ashili okhwikalukhasia obulamu bubwe tawe. Muramwinjisia mu ikanisa nashili mu mbelo yiye yino tawe, shichila shiali Omukristo tawe. Ashilangamo eshise shishinji niyikalanga butswa mu matuka nende mu tsinzu tsi'emilimo, nakanisananga khumakhuwa k'obwatoto, ne omukhasie engo anyekhanga okhupasa tsikhwi, okhurera omukunda, nende ebindi. Asuubisanga amakhuwa mu bukusi bubwe ne shakakholanga tawe. Abamenyani bebe shibasuubilila okhwerumbula khukhwe khw'okhuria Nyasaye tawe. Khulwa obulayi bw'emilimo ch'okhuria Nyasaye, khwakhabaye khulayi khuye, nashili mu mbelo yino, okhubula eshindu eshia aboolanga khuyo.”

GSAM 378Mbotso omusatsa Barr Yaheebwa Obusangafu

GSAM 378.1Yatsililila naboola ari, “Mbotso omusatsa uno omukhulundu [nayamulosia, omundu mulala yaboola ari, “Mbotso omusatsa Barr”] yalolesibwa khwisie okhuba ow'imelo yawukhane muno nende y'omusatsa oli. Ali eshilolelo eshilayi muno mu bulamu bubwe, areranga muno okhukhola amakhuwa kosi aka asuubisa, khandi areranga abeinzu yiye bulayi. Aria kata okhuboolela abamenyani bebe obwatoto, mbu shiyoonona omulimo mana aleere obubii tawe. Shalola shinga Omwami anyala okhuba nende tsimbabasi tsinyinji tsia okhumuleshela ebionoono bibie tawe, khandi yeebalangamo okhuba omundu oukhayile kata okhuba mu ikanisa.” Mana yamuboolela ari, “Mbotso omusatsa Barr, Omwami yandaka okhukhuboolela mbu wamala okhwiyama ebionoono biosi ebia wamanya, khandi mbu yakuleshela ebionoono bibio khale muno, nomba onyala butswa okhusuubilila likhuwa eryo.” Eshifwanani shi'obululu khushimoni shia mbotso omusatsa oyo shiahwa bwangu. Yalingala ikulu namwenyanga, mana naboola nende omwoyo kw'obutoro ari, “Yakhola ario?” “Eeh,” Mama White yamukalushila, “khandi ndaboolelwa okhukhuboolela ndi, ‘Itsa, wiyunge nende ikanisa; khandi niwanyoola eshise, boola likhuwa lilala eriyimilirila obwatoto; lilaleera obulayi, shichila abamenyani babo bakhusuubilila.’” Yakalushila ari, “Ndalakhola ndyo.”

GSAM 378.2Mana yaboola ari, “Omwami Pratt nanyala, khushise shilala, okhubukula imbelo ifwanana nende eya Mbotso omusatsa Barr abeerengamo, khwalamuleerela obulayi.”

GSAM 378.3Nindio eshichilanga shilala shi'amabuyu kefwe mu khwanza ikanisa shiayiniwaho. Imbeli wa obuloli bubwe okhuheelanwa, shikhwanyala okhusuuya Omwami Barr yichilisie okhwiyunga nende ikanisa tawe; ne khulubeka lundi, khwanyoola mbu abandu bafwananga okhuba bosi bali nibakania okhwinjisia Omwami Pratt; kakhaba kario, abulaho owaalola mbu ali omwene okhuboola eshia yakanilanga tawe.

GSAM 378Amala Amalulu mu Nzu Kahwa

GSAM 378.4Okhulondakho yasiimila omusatsa owali nende omubala kw'omusenyu, owali niyikhale khulubeka lulala lw'eshisenge; mana nalosia omukhasi ow'eshimoni eshinyerere, owali khulubeka lundi kwoshi, nababoolela shinga omusatsa nende omukhasie. Yamanyisia amakhuwa kalala akeekholekha mu bulamu bwabwe obwakhali, imbeli wa yesi khubo okhwerumbula mbu yainjisia obwatoto. Yaboola mbu Setani yali yakhusia amakhuwa ako mu malolelo k'omukhasi okhuula naakhola okhuba omulalu. “Ndalola,” Mama White yaboola ari, “mbu omukhasi uno yali yamala omwaka mulala mu nzu y'okhurera abalalu; ne okhurula khushise eshia amakesi kake kakalukha, arekhele amala amalulu ako keene okhumunyasia mu mwoyo, naleerela omusatsaawe obululu obukhongo; naye akholile biosi ebia anyala okhulolesia omukhasie mbu nomwisiikwa khuye, khandi mbu abula eshichila shi'okhumwikala injila yino eya amwikala.”

GSAM 379.1Mu shise shititi omukhasi yombokha nabira mu shisenge, nafukama khumakhupie nasaba omusatsaawe amuleshele. Abandu abo bali bafwana abacheni mu shialo esho, khandi obulamu bwabwe obwakhali shibwamanyikhana tawe. Ne balia abali nibabamanyile muno bamanya mbu habundu obwiyawukhani hakari wabwe, kakhaba bari eshichila shiakhwo shibashimanya tawe.

GSAM 379Khufwanana nende Elisha nende Hazaeli

GSAM 379.2Mama White namala okhuheelana obuloli bubwe, omulimo kw'okhwanza ikanisa kwamala ahambi. Omwami Barr yeenjila mu mukanda nende omwoyo kukwe kwosi, ne Omwami Pratt yarekhwa elwanyi. Omukhung'ano nikwamala butswa, oyo owa kabiri yaboola nende oburima obukhongo ari, “Emuboolela, abula omugaso kw'okhuchaka okhuchenda nende abandu bano nimwifwanania obulayi obw'obubeyi; shimunyala okhukhola murio tawe.”

GSAM 379.3Okhumanyisia imelo y'omundu, shinga mu likhuwa eryo erili ikulu, khukhwitsulisianga muno likhuwa erifwanana eriahandikwa mu tsinyanga tsia Elisha omulakusi:2 Benihadadi, omwami wa Siria, yali arumile omukhalabani weewe Hazaeli khu Elisha okhubuusia nomba yalahonibwa obulwale bubwe. Elisha yali alolelwe likhuwa lya Hazaeli mu lilolero, ne omusatsa oyo naliitsa imbeli weewe, nalola eshimoni shishie, amakhuwa kosi kamwitsila ebulafu mu mwoyo.

GSAM 379Omukhulundu White Yakhubwa Obulwale bw'Okhufwa Ebilala bi'Omubili

GSAM 379.4Khunyanga ya kane y'elichuma, 16 khumwesi kwa 8, 1865, Omukhulundu White yakhubwa obulwale bw'okhufwa ebilala bi'omubili khulwa okhukhalabana muno nende okhulema okhunyoolela tsindoolo tsikhoyile. Shichila tsinzu tsi'okhuhonia tsiali tsishili okhwanziwa mu bandu befwe tawe, yaleerwa e Dansville, N.Y., mu nzu y'okhuhonia eyalangwanga mbu, ‘Inzu Yefwe khu Lwikulu.’ Omukhasie nende omuhandiki uno khwali ninaye eyo okhurula 14 khumwesi kwa 9 okhuula 7 khumwesi kwa 12. Shichila yanyolanga obukhoonyi butiti okhurula khubuhoni obwaheelanwanga mu nzu eyo, khwatsia mu nzu eyakhwinjisia bulayi abacheni eya Bradley Lamson, Lake View, Rochester, N.Y., ewa khwamenya amachuma kafwana kataru. Hano khwasangala okhunyoola Omukhulundu J. N. Andrews, owali nakalukha butswa mu shisala esho, namala emiesi michache e Maine.

GSAM 380Amasayo khulwa Omukhulundu White

GSAM 380.1Tsinzu tsia Omukhulundu Andrews nende Omwami Orton tsiayunganga nende efwe buli inyanga mushitsyambo mu shise shi'okhusaya halala nende Omukhulundu White khandi khululwe. Lino lyatsililila okhuula 25 khumwesi kwa 12. Eshialo shi'elwanyi nishiitsule obusangafu nende ebiliibwa khunyanga eyo y'Okhwibulwa kwa Kristo, ikanisa lya Rochester lyabala inyanga eyo okhuba y'okhwisibya ebiliibwa nende okhusayila Omukhulundu White. Khwali nende emikhung'ano musenya nende mushitsyambo, mu nzu ya Omukhulundu Andrews, New Main St.; ne mungolobe balia abali nibamalanga okhusaya nende Omukhulundu White bakhung'ana ninaye khandi mu nzu ya Omwami Lamson.

GSAM 380Lilolero Eriaheelanwa mu Shilo shi'Okhwibulwa kwa Kristo

GSAM 380.2Omukhung'ano kw'akoloba oyo kwali kw'obunyali obukhongo. Omukhulundu White yaheebwa ikhabi inyinji, ne Mama White yaheebwa lilolero eria amakana, eria mwamwo yalolesibwa ebindu binyinji. Mu bino mwali amalako khu Omukhulundu White shinga okhutsililila, mbu anyale okhukhola khulondokhana nende obusuubili bubwe mu Nyasaye, owali alolesie ebulafu mbu yalambulisia hasi omukhono kukwe okhumukhalabanila mbu anyoole obulamu khandi.

GSAM 380Okhulwanila kwa Setani Kwalakusibwa

GSAM 380.3Khu balia abali nibasayilanga Omukhulundu White, Mama White yaboola ari:

GSAM 380.3“Obwenyi bwa Setani bwali okhutibia omusatsa wanje, nokhumuleera hasi mu shilindwa. Khulwa amasayo kano ak'omwoyo kwosi, obunyali bubwe bwamenyekha. Ndalolesibwa mbu Setani ali nende oburima khu mukanda kuno okwatsililila khumachuma kataru okhusaya nende emioyo chosi khulwa omukhalabani wa Nyasaye uno, khandi bulano amala okhwenya okhubalwanila nende obunyali obukhongo. Ndaboolelwa okhumuboolela ndi, ‘Mumenyenge ahambi muno nende Nyasaye, mbu mwiteekhekhele eshinyala okhumwitsilakho.’”

GSAM 381Amalolelo ka J. T. Orton k'Eshili Imbeli

GSAM 381.1Khunyanga yamberi y'omwesi kwa 1, 1866, Omukhulundu White nende abeinzu yiye bachaka oluchendo mu gari y'omwika okhutsia Battle Creek, Mich. Esie ndasikala mu lubeka lwa mumbo mu New York, eshise shi'embeho eshiasikala. Okhurula khwakoloba oyo yenyene olwa lilolero lyaheelanwa, Omwami J. T. Orton yahulilanga mbu obulamu bubwe buli mu shishi, kakhaba shiyamanya ewa shishi esho shialarula tawe. Yaboolela abandu balala amalolelo kano. Khwakoloba w'inyanga yamberi y'elichuma, 4 khumwesi kwa 3, yakalukha e Rochester okhurula e Parma, ewa yali nayile mu mukhung'ano kw'etsinyanga tsibili, halala nende Omwami E. B. Sanders (bulano, 1905, oumenyanga e San Jose, Cal.). Yamusaba bamenye khunjila eyali nende obulafu obushila nebachenda mu shisala, shichila yaboola ari, “Eshise shiosi mpulila shinga omundu mulala alachaka okhuyiniaho obulamu bwanje.” Kakhaba kario, shiyalolekha okhuba nende amakesi kosi khumundu ouyenyanga okhumuyiniakho obulamu bubwe tawe.

GSAM 381.2Ndakalukha e Rochester okhurula e Parma, 7 khumwesi kwa 3, ne ndamenya nende Omwami Lamson, omukhwe wa Omwami Orton. Khunyanga ya 8 ye nende Mama Orton batsa okhukhulola, ne khwateekhekha okhutsia mumabwibwi k'inyanga eyalondakho mu gari y'omwika e Lancaster, mu shialo sha Erie, ewa ndalakhola omulimo kw'okhuyingisia omwana weewe omusiani mulala yenyene mu bukhwe. Khwamala inyanga eyo nende obusangafu, kakhaba yali inyanga eyalomba amakesi marembo.

GSAM 381Obwirwi bwa J. T. Orton

GSAM 381.3Barula ewa Omwami Lamson khusaa 5 y'omukoloba, ne khusaa 7:30 y'akoloba omurumwa yatsa, nakhuboolela okhulwanilwa okhw'oburima okwali khukholelwe Omwami Orton nende omundu oumanyikhana tawe, mu shifulu shishie omwene, nareranga tsifarasi tsitsie. Khwomba okhutsia eyo, ne khwanyoola mbu yali yakhubwe khumurwe nende omusala kw'eligari okwali nikwaminyirwe nende eshiuma, khandi shiyamanya eshindu tawe. Yafwa khusaa 12:35 y'eshilo esho. Okhuula bulano, shimanyikhana nouwakhola eshikolwa esho eshiebubi tawe. Toto shishiakholekha khulwa amapesa tawe, shichila isawa yiye eyali mu shihasi shishie shiyayinibwa tawe, kata eshihasi shishie shi'amapesa eshiali nende $45. Lino lyali likhuwa eryakhuba Mama Orton mu mwoyo muno, khandi shiyanyala okhukhalukhana okhurula khulilio tawe. Obulamu bw'omubili kukwe bwasinyikha bwangu, khandi shiyamenya eshise eshiree okhurula khukhufwa khw'omusatsaawe tawe.

GSAM 382Obulakusi Obwaheelanwa khunyanga Eyo y'Okhwibulwa kwa Kristo Bweekholekha

GSAM 382.1Mu miesi michache okhurula khwakoloba oyo w'Okhwibulwa kwa Kristo okwayitsulilwanga, abandu sita mu bandu mwenda abeenjila mu machuma ako kataru k'amasayo bali mu bilindwa biabwe. Nindio obulakusi obundi bweekholekha mu njila y'okhumaka muno.

GSAM 382Obukhoonyi khulwa Owabula Eshisuubili

GSAM 382.2Mumabwibwi k'inyanga ya 12 khumwesi kwa 12, 1866, Elias Stiles, wa North Liberty, Ind., yatsa mu nzu yanje, nansaba okhutsia ninaye habundu aho okhuheelana obukhoonyi, nomba khunyala, khu James Harvey, owali abula eshisuubili, nahulila mbu abula eshisuubili shiosi mu likhuwa lilie. Nemanya mbu Mama White yali alolelwe amakhuwa manyinji muno mu lilolero eriamala okhuheelanwa, khandi mbu amakhuwa k'abandu banji kali kamulolesibwe mu njila y'obulakusi, ndamuboolela ndi, “Khunyala okhuba mbu Mbotso omukhasi White alolekho eshindu khulikhuwa lilie; nomba kali kario, khandi nomba alakahandika, kalaba nende obunyali obushila eshindu shiosi eshia nanyala okhumuboolela.”

GSAM 382.3Khwatsia khuye shishise esho, ne ni halaliho likhuwa liosi erili ryamala okhumuboolelwa khumbelo ya Omwami Harvey, ndabuusia ndi, “Mbotso omukhasi White, wanyoolakho obulafu bwosi mu lilala khumalolero aka waheebwa khulikhuwa lya Mbotso omusatsa James Harvey?” “Eeh,” yaboola ari, “ndanyoola, khandi mu tsinyanga ndala tsibiriye mpulile shinga ndanyekha okhuhandika mana ndamurumila.” Mana yachaka okhukhuboolela ebia yali nalole. Ndaboola ndi, “Ndatsia okhumulola mutsuli, khandi niwandika ebia walolesibwa, ndabimuleerela.” Nikhwamanana khulikhuwa eryo, khwamulekhaho, ne khwakoloba khwatsia khuye khandi. Yali namale okhuhandika, ne yakhukholela obulayi nabikhusomela nende omwoyo kw'ikulu.

GSAM 383Obuloli khulwa James Harvey owali abulile obwisichi

GSAM 383.1Obuloli bwaboolela ebulafu mbu omusatsa Harvey aloola mu bulamu obubula amani, khandi mbu Setani alacheerera okhumwinjisia mu khubula obwisichi, nende okhumukhola aparile mbu abulilwe tsimbabasi, khandi abulilwe obwisichi mu buli bwe; ne yalola mbu yali akholile kosi aka yanyala okhukhololosia ebikha bia mu bulamubwe obwabira, khandi mbu Nyasaye yali amulesheele; okhushila khu ako, yalolesibwa mbu, olwa alachechesibwa okhwiyira, abamalaika ba Nyasaye balaba nibamwiringilile, nibamulolesia okhusuubilila mu Nyasaye nende mwikulu. Mu buloli obwo mwalimo amakhuwa amanyinji akafwana ako ak'okhumuholelesia nende okhumukalukhasia amani.

GSAM 383.2Nindina nende olukaratasi olwo, khwatsia North Liberty shibusheeye bw'inyanga eyalondakho. Mu njila, omusatsa Stiles yamboolela mbu omusatsa Harvey yenyanga okhundola, ne yaboola mbu shindalaba nende likhuwa ly'obwisichi tawe; mbu olwa ndakhubukananga ninaye, ndafuchilila ninaye mbu abulilwe obwisichi, khandi mbu nomundu watiba; mana, shinga Eli wa khale, owafuchama inyuma naafwa olwa yaboolelwa mbu lisanduku lya Nyasaye lyali libukuliilwe, naye alafuchama inyuma afwe.

GSAM 383.3Khwaula ewa omusatsa Harvey ahambi saa 9 shiholobe (3 P.M.). Olwa ndakhubukana ninaye, ndamuboolela nti, “Mbotso omusatsa Harvey, oli oriena?” Mu mwoyo kw'okhulila muno yankalushila mbu, “Ndatiba! Ndatiba!! NDATIBA!!!” Ndamuboolela nti, “Tawe! Showatiba tawe. Oli nende obwisichi!” Olwa yalola mbu ndamukalushila endio, yaboola mu mwoyo okwahola mbu, “Mu bichuma bitaru bimaliile ndaparanga mbu shindina nende obwisichi tawe, khandi mbu ndatiba; ne leelo, olwa ndarulanga mu mukunda ninditsa mu shisoko, nimbira khu bulalo obuli khu shidiba shi'amatsi k'olushio, eshindu shialolekha shing'eshimboolela shiri, ‘Watiba! Sholi nende obwisichi tawe! Sika mu shidiba shi'amatsi k'olushio, wiyire mu matsi!’ Ndapara mbu okhukhola eshindu eshio khwalaleerela omulimo kwa Kristo tsinsoni, kho ako kakhundiinda okhwiyira.”

GSAM 384Obununulwi bwetsa bwangu

GSAM 384.1Ndamuboolela nti, “Kho, Mbotso omusatsa Harvey, showatiba tawe! Endi nende obuloli hano oburula mwikulu obwene, obuboola mbu showatiba tawe!” Yankalushila mbu, “Kho ndabuhulila.” Mana ndamusomela obuloli, nimalile okhuboola mbu shihali likhuwa kata lilala elia bali barile mu makhono kanje tawe. Olwa ndamala okhusoma, obusubwe bwabala nende okhumwenya olwa yaboola mbu, “Kho endi nende obwisichi. Toto esie nsuubilila mu Mwami.”

GSAM 384.2Nikhumala okhusoma, khwaba nende eshise shi'amasayo, shia yenyokhamwo nali omundu owashiukhane khandi owali nende obusangafu. Yakhuboolela mbu olukaratasi olwo lwaboolela ebiparo biabiranga mu mwoyokwe mu bichuma bitaru ebimaliile mu bulafu obwakhira obwa yanyala okhubiboolamwo omwene. Endio obuheeli bwa Nyasaye bwalolesibwa mu khuyinia Mbotso omusatsa uno, mu njila ino, okhurula mu khubula obwisichi.

GSAM 384Eshialo shi'emilimo shieetesiibwa

GSAM 384.3Okhuula mu mwaka kwa 1868, eshialo shi'emilimo chi'Abadventista b'inyanga ya musafu shiali shisili mu Bialo Ebiyungane bi'Amerika biong'ene, khandi mu lubeka lwabio oluli elukulu w'omukaka kwa Missouri kwa emulambo nende ebukwe bw'oluchi lwa Missouri. Mu mukhung'ano kw'okhulola ebialo bi'emilimo nende okhukabana abakhalabani, mu shise shi'omukhung'ano kw'Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi okwabeelwa Battle Creek, Michigan, inyanga ya 28 y'omwesi kwa 5, kwafuchililwa okhuruma abakhalabani babili nende lihema lya birenge 60 okhutsia California. Omukhulundu D. T. Bourdeau nende esie omwandiki khwaula San Francisco inyanga ya 18 y'omwesi kwa 7 mu mwaka okwo.

GSAM 384Okhuchaka oburume mu California

GSAM 384.4Shiliho eshindu shilala shia ndienya okhuboola khu khuchaka oburume mu California, eshilolesia bulayi obukhonyi bw'eshihaanwa shi'obulakusi mu milimo. Paulo, naboola khu bihaanwa bia Roho, halala nende eshihaanwa shi'obulakusi, aboola mbu bili “khulwa okhukhola abandu abalafu babe abalamba, khulwa omulimo kw'obukhalabani, khulwa okhwombakha omubili kwa Kristo.”3 Toto injila inyala muno okhukhola abandu abalafu babe abalamba niyo okhubalolesia ebikha biabwe, mbu banyale okhubilesha, khandi basiibwe ebionoono biabwe mu matsayi k'olukoosi k'Omwami weefwe Yesu Kristo. Khulwa ako, obukhonyi obwa mu shihaanwa shi'obulakusi mu mulimo kw'obukhalabani bwalolesibwanga ebise biosi mu mulimo kw'obwatoto bw'eshise shino, nibulolesia abakhalabani b'Omwami ebikha biri mu njila ya bakholangamwo emilimo, nende shinga banyala okhukhalabana bulayi muno mu khukalushia emyoyo, nibalonda injila yindi.

GSAM 385Obuloli khu shinga okhukhalabana mu California

GSAM 385.1Nikhumala okhuula mu California, shikhabira eshise shiree tawe, khwanywa olukaratasi okhurula ewa Mama White, omwa yakhuboolela lilolero elia yaheebwa e Battle Creek omukoloba kw'inyanga ya 6 y'elichuma, inyanga ya 12 y'omwesi kwa 6,—inyanga eya khwamenya Lancaster, New York, nikhushili okhuchaka oluchendo lw'okhutsia California. Shiyali yatsia mu California tawe, khandi shiyamanya imiyilo chi'abandu abo khulwa okhuba ninabo tawe. Toto, mu shise eshio shiyali yabira mumbo w'oluchi lwa Missouri tawe. Obumanyi bwosi obwa yali ninabwo khu bintu bili eyo bwarula mu ako aka Omwami yachama okhumufwimbulila.

GSAM 385.2Mu kwechesia kwali mu lukaratasi lulwe, yalolesia imiyilo chi'abandu ba California chi'okhuhaana nende omwoyo omulayi, nende aka kalekholekha nikha khukhalabana mu bo mu njila y'okhwitsila, “okhwiinda amakuta matiti muno.” Mu khuyalila abandu ba California, bakhoyile okhubasitila mu mwoyo kw'okhuhaana okhufwanakho okwa bakholangamwo emilimo chiabwe, ne nibarasaasania ebia babe nabio tawe.

GSAM 385Okhutsililila okwalakusibwa khwetsa

GSAM 385.3Bulano nindola inyuma khu myaka amakhuumi kataru na musafu chimaliile okhurula olwa omulimo kwachakwa mu California, nindeebukha shinga ebintu biali mu shise eshio, nende buli bwa abandu, nende injila eya khwalakhalabanamwo nikhakhubula obuloli obwa khwanyoola, khandi nindola ebiamo bi'okhulonda okhwechesia okwa khwaheebwa, enyala okhuboola nti omulimo kweefwe kwatsililila mu miesi mitaru okhushila shinga kwalaatsililila mu mwaka mulala nikhakhubula okhukhonyibwa “mu mulimo kw'obukhalabani” nende okhwechesia okwa khwaheebwa mu shihaanwa shi'obulakusi. Okhuula mu shise shi'okhuchaka okhumera kw'ebimera mu mwaka kwa 1871, khulwa emilimo chiakholwa mu lukongo lwa Sonoma, amakanisa kataanu k'abalindi b'Isabato kali kanzibwe.

GSAM 386Omukhung'ano mu lihema kwamberi mu San Francisco

GSAM 386.1Mu mwesi kwa 6 mu mwaka okwo, khwasimba lihema lieefwe olwa mbere mu San Francisco. Ne okhuba Omukhulundu Bourdeau yali akalushile ebukwe, omukhalabani wundi okhurula Michigan yarumwa okhubukula habunduhe. Yaula inyanga ya 17 y'omwesi kwa 6, khandi mukhangu yenjilila mu milimo halala ninasi mu shisoko. Nikhumala ebichuma bititi bi'okhukhalabana mu lihema, khwatsililila nende emikhung'ano chieefwe mu tsinzu tsia khupanganga, okhuula inyanga ya 1 y'omwesi kwa 12, 1871. Khulwa omulimo kuno, abandu abashila amakhuumi kataanu bafuchilila obutumwa mu San Francisco.

GSAM 386Amachechesio ka munda mu California

GSAM 386.2Okhuula khu nyanga ino, amachechesio keefwe mu California karulanga muno mu balobi ba elwanyi, ne bulano lichechesio li'obusuubili li'ifwana yindi, elia abandu beefwe shibali basuubilile tawe, lyetsa. Omukhalabani mulala owa khwakhalabananga ninaye yatsililila mu njila eya ndamanya mbu yalamuleerela omwene halala nende omulimo tsinsoni. Khwali nende abasiku abalulu mu shisoko, abalindanga kosi aka khwakholanga, khandi abali beetekhile okhukhalakanila eshikhole shiosi eshibula amachesi okhukhubononia. Kho khwali khwenyekha muno okhuhurila okhukabukha kw'omurumwa okwa “okhwiyinia khu shifwanani shiosi shi'obubii.”

GSAM 386Okhwikhoyela okuli nende akabi

GSAM 386.3Shindaboola nti Mbotso omusatsa oyo yali akholile eshionoono shia toto mu njila yiye tawe, ne ndapara nti abasiku beefwe balakhalakanila aka ye yaboolanga mbu shiikali eshionoono tawe okhukhubononia. Ye yaboola mbu ali nende obunyali “okhukhola shinga yenya” mu likhuwa elio, okhushila muno ne bali bafuchilile mbu shihali eshionoono mu aka akholanga tawe. Endio ebintu biatsililila okhuula inyanga ya 23 y'omwesi kwa 1, 1872, olwa ndarula mu lukongo lwa Sonoma nintsia San Francisco okhulola aka khwanyala okhukhola okhukania ebintu bia eyo.

GSAM 387.1Mu shise eshio, abasiku beefwe bali nibakhalakanila imiyilo chiche okhukhubononia shinga ndarianga, khandi ye yaboolanga mbu elio “shili likhuwa liabwe tawe,” mbu alabalolesia mbu ali nende amachesi kake omwene, khandi anyala okhuchenda mu tsinjila tsia mu shisoko shinga yenya, halala nende ou yenya, shakhoyile okhuruchibwa nende amakhuwa kaabwe tawe. Ndacheerera, mu khuboola ninaye yenyene, okhumulolesia mbu injila eyo shialabera tawe, khandi mbu omwoyo kw'okhwikhoyela endio kwalamalilila mu bubii. Yali nende abasani babe abamufuchililanga muno, khandi balala khubo bachaka okhuboola amakhuwa akalamuleerela okhulungwa okhushilakhwo. Olubeka olukhongo lw'ikanisa lwalola obubii bw'okhwikhoyela khukhwe, khandi lwali lwetekhile okhukhonya emilimo chia ndakholanga okhuhonia omulimo okhurula mu tsinsoni.

GSAM 387Omukhung'ano kw'okhurunilisia kwarwa

GSAM 387.2Endio niko ebintu biali khu Isabato, inyanga ya 27 y'omwesi kwa 1, olwa kwafuchililwa mbu likhuwa elio likhoyile okhurunilisiibwa, khandi ikanisa likhole eshikhole eshimalamu, mbu lihonibwe khutsinsoni etsia omwoyo kuno kw'obulobi kwanyala okhuleera. Omukhung'ano kwarwa okhuchaka inyanga yamberi y'elichuma, inyanga ya 28 y'omwesi kwa 1, saa 3 shibusheeye (9 A.M.), khulwa okhulola buli bw'ebintu, nende aka khukhoyile okhukhola shing'ikanisa mu likhuwa elio. Mu kosi akalolekhanga, okhwabukhana khw'ikanisa elio khwali shikhwalanyala okhukanibibwa tawe. Ndabira eshise eshinyinji shi'eshilo eshio ninsaya khu Nyasaye mbu akhalabane khulweefwe.

GSAM 387Okhwiyama okhwandikwa

GSAM 387.3Shibusheeye bw'inyanga ya 28, olwa ndachaka okhutsia mu mukhung'ano, ndakhubukana nende omukhalabani omwina wanje khu njila ya bacheendi, ahambi nende inzu eya ndamenyangamwo, nali nalila. Yaboola mbu, “Mbotso omusatsa Loughborough, shindatsia mu mukhung'ano leelo tawe.”

GSAM 387.4Ndamuboolela nti, “Sholatsia mu mukhung'ano tawe? Omukhung'ano kuno kuli khu likhuwa lilio.”

GSAM 388.1Yaboola mbu, “Ako nkamanyile, ne esie ndi omushila mu kosi. Ewe oli mulunjishi mu ako aka waboola khulw'esie. Luno ni lukaratasi lw'okhwiyama olwa n'andikiile ikanisa; lubukule obasomele. Khulaba khulayi khulw'ewe nende khulwa abo abachamanga okhumfuchilila, nindabaho tawe.”

GSAM 388.2Ndamureeba nti, “Shina eshileele okhushiukhana okhukhongo endio mu ewe okhurula likoloba?”

GSAM 388Lilolero li'amakana lyanyoolwa

GSAM 388.3Yankalushila mbu, “Ndatsia mu nzu y'amaruba eshilo shimaliile, Isabato nimalile, mana n'nyoola olukaratasi okhurula ewa Mbotso omukhasi White, okhurula Battle Creek, Michigan. Nibwo obuloli obwa anyandikiile.” Nampeelesia olukaratasi olwo, yaboola mbu, “Soma ako, mana olalola shinga Omwami alola likhuwa lianje.”

GSAM 388.4Yansaba okhuboolela ikanisa mbu yali anyoole obuloli okhurula ewa Mbotso omukhasi White, obwamulunga khulwa imiyilo chiche, khandi mbu yali abufuchilile, shichila bwali obwatoto.

GSAM 388Obunyali bw'lilolero okhusuubisia abandu

GSAM 388.5Lino lyali lilala khu makhuwa k'lilolero elia Mama White yaheebwa e Bordoville, Vermont, inyanga ya 10 y'omwesi kwa 12, 1871. Yachaka okhwandika olubeka olwali khu likhuwa lya Mbotso omusatsa uno inyanga ya 27 y'omwesi kwa 12, 1871, ne khulwa eshindu shilala, okhumalilila olukaratasi khwalindia okhuula inyanga ya 18 y'omwesi kwa 1, 1872, olwa lwamalililwa khandi lwarumwa okhurula Battle Creek. Mu bise ebio khwenyekhanga ahambi tsinyanga chienda amaruba okhuula California okhurula Michigan nibabira khu liloba.

GSAM 388.6Mu lilolero alolesibwanga ebintu ebinyinji mu njila y'obulakusi. Endio niko khwali mu likhuwa lino. Mu shise shia lilolero lyaheebwamwo, hwaliho tsing'eshinini shi'ebintu ebialola ebulafu olwa obuloli bwaula San Francisco. Nikhukerania tsinyanga, khulalola mbu likhuwa lya mu San Francisco lyoola habundu halyo ahakhongo obuloli obwandikwa nibumala okhurula e Battle Creek. Abambotso beefwe abasatsa ba mu San Francisco balola mukhangu mbu abula omundu owanyala okhwandikila Battle Creek, okhumanyisia Mama White amakhuwa ako mu shise eshinyala okhumubera okhwandika olukaratasi luno, shichila buli bw'ebintu obwo shibwali bushiliho mu shise eshio tawe.

GSAM 389.1Likhuwa lino lyali nende obulee muno khu bambotso abasatsa ba eyo, nilibasuubisia mbu obunyali bwa Nyasaye bwali halala nende lilolero elio. Shindali nandikiile Omukhulundu White nomba omukhasiwe kata omusitaari mulala khu buli bw'ebintu mu San Francisco tawe, khandi omukhalabani omwina wanje yaboola mbu shiyali yandikile eshindu shiosi tawe; khandi abambotso abasatsa baboola mbu, “Niyali yandikile, shiyalaboola amakhuwa akafwimbulwa khulw'omwene tawe.”

GSAM 389Shinga lilolero lyandikwa

GSAM 389.2Olwa oluvanyuma khwamanya, okhurula khu lubeka lundi, amakhuwa k'okhwandika obuloli nende okhuburuma mu maruba, khwalolekha muno okhushilakhwo mbu Omwami owaheela lilolero yali nalinda eshise shi'okhubwandika nende okhuburuma ewa bwakhoyile okhutsia, mbu buule eyo mu shise eshikhoyile bwonyene.

GSAM 389.3Mu saa tsi'eshishee muno shibusheeye bw'inyanga ya 18 y'omwesi kwa 1, 1872, Mama White yalamusibwa nende obuloli obwo niburi mu biparo bibye mu bulafu muno. Likhuwa elio lyali ebulafu khuye shing'oli owali naboola nende omwoyo kw'ohulilwa mbu, “Andika mukhangu obuloli obwo khulwa California, obure mu maruba akalonda; bwenyekha.” Lino niliyiwulwa olwa khabili, yenyokha, yefwala bwangu, mana yamalilila okhwandika. Ahambi n'ebiliibwa bi'eshishee, yaheelesia omwanawe Willie olukaratasi olwo, naboolela mbu, “Chinga olukaratasi luno mu nzu y'amaruba, ne orulikhanga mu shisanduku shamaruba tawe. Luheelesie omukhulundu w'amaruba, omuboolele abe toto mbu alura mu musako kw'amaruba akatsia shibusheeye buno.” Oluvanyuma yaboola mbu yapara mbu amalako ka nyina kali k'amakana hatiti, ne shiyareeba likhuwa tawe, khandi yakhola shinga yalakwa, khandi “yalola olukaratasi nilunjisia mu musako kw'amaruba.”

GSAM 389Obuloli bw'okhulunjisia khwa Nyasaye

GSAM 389.4Nimwamanya buli bweefwe mu San Francisco mu shise eshio, mulalola bwangu obulee bw'okhura olukaratasi olwo mu maruba ako konyene. Mu tsinyanga etsio, khwali nende oluchendo lulala lw'amaruba akabiranga khu liloba buli nyanga. Olukaratasi nilwoola eshilo shi'inyanga yamberi y'elichuma, inyanga ya 28, habundu h'okhuula eshilo shi'inyanga ya musafu, inyanga ya 27, habulakho okhubusania khwalaba okhwabukhana okhuli nende obululu mu ikanisa. Nilwoola ebichuma binyinjikho imbeli, kata niliula lilolero nilyamala okhuheebwa, ikanisa shilialalola obunyali bwalwo bwangu endio tawe.

GSAM 390.1Hano hwali obuloli obwali nende ebilolero ebilafu bi'omukhono kw'Omwami; bwaula mu shise eshikhoyile okhukhololosia toto ebikha ebialiho, khandi, ne Mbotso omusatsa nabufuchilila mu bwiyorere nende okhulonda aka bwaboolela, bwaba nende obunyali obukhongo bw'okhuleera obulala nende okhwikhala bulayi mu ikanisa elio elipya.

GSAM 390Injila y'okhwandika amalolero

GSAM 390.2Likhuwa lino khandi lilolesia ako aka yaboola omwene khu njila y'okhwandika aka yalola. Khu likhuwa lino aboola mbu: “Ndamusibwanga okhurula mu tsindoolo tsianje nindeebukha mu bulafu muno amakhuwa akali kalolesiibwe mu biparo bianje imbeli; khandi nandikile, hakari h'eshilo, amaruba akabira eshialo eshilamba, khandi, nikaula mu shise shi'akabi, kakaania eshinyasio eshikhongo shi'omulimo.”4

Notes

  1. Hagai 2:18, 19. ↩
  2. 2 Abaami 8:7-15. ↩
  3. Abaefeso 4:12. ↩
  4. Obuloli khulwa Ikanisa, eshitabu sha 5, olukaratasi 671. ↩

Note

Back