Isula 12 — Okhulema Okhunyoola Akasuubiliilwe — Eshitabu Eshilulu
GSAM 185.1“Nabukula eshitabu eshititi okhurula mu mukhono kwa malaika, nashilia shiosi; mu munwa kwanje shiali eshilayi shinga obwishi; ne olwa namala okhushilia, inda yanje yaba indulu. Nambolela ari, Okhoyile okhulakula khandi embere w'abandu abangi, nende ebialo, nende eminwa, nende abami. Mana naheelwa olulingo olufwana shinga indabusi; naye malaika yeema, naboola ari, Imukha, opime inzu ya Nyasaye, nende eshialo shi'okhurusiliakhwo emisango, nende abo abamusaalilamwo.”1
GSAM 185.2Mu lulimi lw'Amakhuwa Amalafu, ‘okhulia’ eshitabu khulolesia okhwakila obwatoto mbu obumanyisie abandu bandi, shinga olwa khulola mu Ezekieli, ewa omulakusi yalolesibwa ‘omusambo kw'eshitabu’, mana naboolelwa ari, ‘Lia omusambo kuno, otsie oboolele inzu ya Israeli.’ Niyamala okhulia omusambo, aboola ari, ‘Mana nashilia; mu munwa kwanje shiali eshilayi shinga obwishi.’2
GSAM 185.3Omulakusi Yeremia akholeresia eshifwanani shino shienyene ari: ‘Amakhuwako kanyolekha, mana nakalia; likhuwalyo lianjeera obusangafu nende okhusangala khw'omwoyo kwanje.’3 Mu makhuwa kano khwechesibwamwo mbu ‘obulayi’ bw'eshitabu olwa bashilianga bulolesia obusangafu nende okhwikhutsa okwa abo abalishanga endio likhuwa ly'Omwami banyoolanga.
GSAM 185Eshitabu Eshilayi, Mana Eshilulu
GSAM 185.4Eshitabu eshiboolwakhwo mu Obufwimbuli 10, eshiboolwa mbu khu oyo owashilia shiali eshilayi shinga obwishi, ne olwa yamala okhushilia shaba ‘eshilulu’ (nomba, shinga abakalushile mu lulimi lundi baboola, ‘olwa namala okhushisilisia, mu nda yanje shaba Picra’4), shiali eshitabu eshia malaika yarulamo okhurumbula, mu bunyali bw'oyo owalonga likulu, eshialo nende inyanza, ari, ‘Eshise shishilabeho khandi tawe.’ Kho okhulia eshitabu shino khukhoyile okhulolesia okhwakila n'obusangafu okhurumbulwa khw'eshise. Obululu obwetsa bwangu bw'eshiliibwa eshio khu abo abashilia bukhoyile okhulolesia obubihi obwashiukhana nende obusangafu bwabwe, olwa eshise eshili mu shitabu shamalile okhubira, mana beeyoola nibalemile muno okhunyoola akasuubiliilwe.
GSAM 186Okhurumbulwa khw'Eshise Shinga Eshiliibwa Eshilayi
GSAM 186.1Okhurumbulwa khw'eshise mu 1844 khwali toto obutumwa bw'obusangafu khu abo abasuubilila, khandi abali nibasuubila, nibabula okhukana, mbu mu shise shititi balanyoola obuhonia bw'obumeli okhurula mu bubihi bwosi, nende obululu, nende obulumi bw'eshialo shino shi'obwonooni. Okhupaara mbu mu machuma amatiiti baliheelwa oluyali, babule okhufwa, mana babe mu shisia shi'itsahabu shia Nyasaye, halala n'Omwami wabwe, khwabasangasia muno mu myoyo. Shinga mulala owabira mu makhuwa ako yaboola, ‘Abo abaheela Yesu mu bwatoto banyala okhumanya emyoyo chia abo abalindilila n'okhwenya okukhongo okhwitsa khw'Omuhonia wabwe.... Khwasecherera eshise shino mu mulembe nende oburweere. Abasuubilili ab'atoto bawumula mu busaale obulayi nende Nyasaye, shinga omusingo kw'omulembe okwali okhuba okwabwe mu bulamu obw'imbere obw'obulafu. Abo abamanyile okhusuubila khuno nende obwisiikwa shibanyala okhwibila tsisa tsino tsi'obukoosia tsi'okhulindilila tawe.’
GSAM 186.2Amakhuwa amakali muno ka abo, khunyanga ya likhumi na ndala y'omwesi kwa musafu, abeenyoola nibashili mu shialo shino shi'eshilima shi'okhukerwa nende okhurekeresibwa, ewa bakhoyile okhwakanana n'okhuchaywa nende okhusekhelwa n'abo aba mu tsisa tsindi tsititi tsibirilwe babalaka okhwiyeekhaane okhwakanana n'Omwami wabwe, kalolesibwa bulayi mu makhuwa ka Mariamu olwa ‘yeema ebwaanyi hulukulu n'alilanga’; mana abamalaika nibamureeba mbu, ‘Omukhasi, olila shichila shina?’ yababoolela ari, ‘Shichila babukulu Omwami wanje, nesie shimanyile ewa bamuyalisiye tawe.’5
GSAM 187Balema Okhunyoola Akasuubiliilwe, Ne Shibafwa Emyoyo Tawe
GSAM 187.1Abo ababira mu makhuwa kano amakali baboolakhwo bari:
GSAM 187.1“Khwabula okhumanya, khwalema okhunyoola akasuubiliilwe, ne shikhwalekha obusuubili bweefwe tawe. Khwamanya mbu khwali nikhukholile omulimo okwa khwali nikhukhoyile okhukhola; khwali nikhumenyile okhulondokhana n'obusuubili bweefwe obw'obukoosia; khwalema okhunyoola akasuubiliilwe, ne shikhwafwa emyoyo tawe. Khwenyanga okhwisimilisilia okhubula omuhaka, shichila abasekheli bali abangi. Olw'olweefwe khwacheesibwanga n'amakhuwa k'okhukhuchaya khulwa okhulema okhunyoola akasuubiliilwe okhw'imbere. ‘Shimuraniina mukulu tawe; musuubila okhuniina lina?’ nende amakhuwa kandi k'okhukhuchaya kano khwaboolelwanga olw'olweefwe n'abandu beeshialo aba khwamanya, kata n'abandi abeeyilanganga Abakristo, abakkilila Ibibiliya, ne nibalema okhwechesia obwatoto bwayo obukhongo khandi obw'omukaso. Khwali nikhushili abandu abakhoyile okhufwa; ebiarula mu mushiroko biali khutsimbeka tsiefwe tsiosi. Khwali okhukhali okhuchaka khandi okhubukula obwitakhani bw'obulamu obwakhulumianga, obwa khwapaara mbu khwabuleshile ebisoni nebisoni.”
GSAM 187Okhufwananisibwa nende Abeekesi Abalema Okhunyoola Akasuubiliilwe
GSAM 187.2Emyoyo chi'abandu abo, nichifwananisibwa nende obusangafu bwabwe nende okhusangala khwabwe mu tsisa tsititi tsibirilwe, chikhoyile okhuba nichabanyonyosia shinga obululu obukhali bwa Picra. Abandu beeshialo ababali okhutsimbeka bapaara, shinga n'abandu abangi bapaara olwa Kristo yamala okhukhomerwa khumusalaba, mbu abasuubilili bulano balalekha obusuubili bwabwe, mana balenjila mu khusekhela obusilu obwa bapaara mbu bwali obwabwe abeene. Ne bwangu muno baamanya n'okhuwuka mbu okhuheela okhulolekha khw'Omwami shikhunyala okhwinibwa bwangu mu myoyo chia abo abeehaana toto khu Nyasaye tawe.
GSAM 187“Shinaikhala Halala nende Abasekheli Tawe”
GSAM 187.3Injira eya abandu bano ab'emyoyo emilamba balonda, nende emyoyo chiabwe, bilolesibwa bulayi n'amakhuwa k'omulakusi Yeremia, ewa aboola ari,
GSAM 187.3“Amakhuwako kanyolekha, mana nakalia; likhuwalyo lianjeera obusangafu nende okhusangala khw'omwoyo kwanje; shichila ndangwa n'elira lilio, ewe Omwami Nyasaye w'amahe. Shinaikhala mu mukhung'ano kw'abasekheli tawe, khandi shinansangala nabo tawe; ne naikhala omwene shichila omukhonokwo; shichila wanjitsusia oburima. Shichila shina obulumi bwanje nibw'ebisoni nebisoni, nende libanga lyanje nirishihona tawe, niryanga okhuhonibwa? Olaaba khwisie toto shinga omubeyi, nende shinga amatsi akaburanga?”6
GSAM 188James White Aboola khu Khulema Okhunyoola Akasuubiliilwe
GSAM 188.1Amakhuwa amatiiti akarula khu bandi bano abalema okhunyoola akasuubiliilwe, ne nibashili n'obusuubili, kalalolesia bulayi ngala amakhuwa kali. Ak'ambere karula khu Omukhulundu James White, owakhola omulimo n'ebiamo ebingi mu 1843 nende 1844. Aboola ari:—
GSAM 188.2“Okhulema okhunyoola akasuubiliilwe olwa eshise shiabira khwali okhululu. Abasuubilili ab'atoto bali nibaleshile ebindu biosi khulwa Kristo, mana baamanya okhuba halala ninaye okhushila eshise shiosi shi'imbere. Bali, shinga olwa bapaara, nibamalile okhuha eshialo okhushilaka khwabwe khw'obumalilisia, mana beyaawula, abandi muno abandi hatiti, okhurula khu shikanda shi'abandu abatasuubilila khandi ababasekhelanga. Nende ikhabi ya Nyasaye nibabeetsanga nayo, beenyanga muno okhuba halala n'Omwami wabwe owa basuubila okhwitsa bwangu nende abamalaika abalafu, okhushila okhuba halala n'abo aba beyaawulakhwo. Obuheeli bwa Yesu bwaitsula omwoyo, bwasia khubulishimonya, mana n'okhwenya okhuranyala okhuboolwa mu makhuwa tawe basaya bari, ‘Itsa, Omwami Yesu, itsa bwangu,’ ne shiyetsa tawe.
GSAM 188.3“Ne Nyasaye shiyalekha abandube tawe.... Nende amaani k'eshitalala nende okhuholesia emyoyo, amakhuwa kafwana kano akarondera Abaheburania kanyoola habundu mu mabaasili nende mu myoyo chia abo abakerwa, abali nibalindilila: ‘Kho murarusie obwisiikwa bweenywe tawe, obuli nende okhusasulwa okukhongo. Shichila mwenya okhwisimilisilia, mbu nimukhole tsiyemi tsia Nyasaye, munyoolenje eshisuubiso. Shichila eshise eshititi shishiliho, naye oyo oukhoyile okhwitsa aleetsa, shialashierwa tawe. Ne omulunjishi alamenya khulwa obusuubili; ne omundu yesi niyakalukha inyuma, omwoyo kwanje shikulamwenya tawe. Ne efwe shikhuli khw'abo abakalukhanga inyuma okhutsia mu khutiba tawe, ne khuli khw'abo abasuubilila mbu emyoyo chiabwe chihonibwe.’7 Amakhuwa k'omukaso mu shisonye shino shi'Amakhuwa Amalafu kali kano:—
GSAM 188.4“1. Abo ababoolelwa bali mu khuriina khw'okhurusia obwisiikwa bwabwe mu akwo okwa bakholile obulayi.
GSAM 189.1“2. Bali nibakholile tsiyemi tsia Nyasaye, mana baleerwa mu makhuwa k'okhukerwa ewa okhwisimilisilia khwenyekhanga.
GSAM 189.2“3. Abalunjishi mu shise shino bali nibenya okhumenya khulwa obusuubili, nibabula okhukana mbu bakholile tsiyemi tsia Nyasaye, ne n'obusuubili mu akwo okwa bakholile tsiyemi tsia Nyasaye.
GSAM 189.3“4. Abo abataranyala okhwisimilisilia okhukerwa khw'obusuubili tawe, ne barusie obwisiikwa bwabwe mu mulimo omwa bakholile tsiyemi tsia Nyasaye, mana bakalukhe inyuma, balabukula injira ingololofu eyitsia mu khutiba.”8
GSAM 189Okhurula khu N. Southard, Omulongi w'Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo
GSAM 189.4Mu Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo ya 31 khumwesi kwa 10, 1844, hambi tsinyanga likhumi inyuma w'okhumala khwa tsinyanga 2300, amakhuwa kano kakhandikwa n'omulongi kachapwa:—
GSAM 189.5“Nikhulola amakhuwa kosi akeekholile halala n'omukanda kuno, ebiakhoosiwa ebia kwareera mu mabaasili k'abaana ba Nyasaye, nende obushiku nende obubii obwa abashiku be balolesiye, khukhoyile okhukulola shinga ‘oluyoka lwa hakari h'eshilo’ olw'atoto. Ne nikhuba nikhuli nende tsinyanga tsititi tsi'okhukera obusuubili bweefwe, kano kashili nikalondokhana n'olukano lw'abakhaana abashisila likhumi; shichila olwa bosi bali nibamalile okhwimukha nende okhuloonga tsitare tsiabwe, hali nihenya okhuba eshise eshia tsitare tsi'abakhaana abashisila abasilu tsiali nitsitsa okhusima. Kano shikanyala okhuba okhutuusha khunyanga ya likhumi nibula okhumala okhubira tawe; shichila okhutuusha eshise eshio tsitare tsiabwe tsiali nitsitsa okhwakha. Kho inyanga eyo yakhoyile okhubira, mbu abasilu balekhe obusuubili bwabwe, shinga okhubira khw'omwaka kwa 1843 khwenyekha mbu eshise shi'okhulindilila shibeho. Kho okhushierwa hatiti shikhuli eshichila shi'okhulema okhunyoola akasuubiliilwe tawe, ne khulolesia ngala Nyasaye alamila elala likhuwalye n'alishitsusia. Kho khukhwate muno okhurumbula khw'obusuubili bweefwe, khubule okhutingisika; shichila oyo owasuubisa n'omwisiikwa.”
GSAM 189Okhurula khu Joseph Marsh, Omulongi wa Voice of Truth
GSAM 189.6Mu Voice of Truth ya 7 khumwesi kwa 11, 1844, khusoma khuri:—
GSAM 189.7“N'obusangafu khwiyama mbu khwasobela mu ngala eshindu shiali okhuba eshia khwasuubila mbu shileekholekha khunyanga ya likhumi y'omwesi kwa musafu; ne shikhunyala okhwiyama nishikhushili mbu Omukuhani weefwe Omukhongo shiyakhola khunyanga eyo kosi aka eshifwanani shi'imbere shikhukhoyesia okhusuubila tawe. Bulano khusuubilila mbu yakhola.”
GSAM 190.1Abadventista basuubilanga mbu khunyanga ya likhumi y'omwesi kwa musafu, 1844, tsinyanga 2300 tsialamala, khandi mbu khunyanga eyo Kristo alamalilisia omulimo kukwe kw'obukuhani, mana yeetse khushialo okhuha abandube ikhabi. Okhurunilisia okhwalonda kwalolesia mbu eshio eshiekholile khunyanga eyo shiali okhuchaka khw'omulimo kukwe kw'okhulafya habundu ahalafu hwe mwikulu, ne shiali okhumala khw'omulimo kukwe shinga omukuhani tawe.9 Ahandu h'okhulola omulimo kw'okhulafya habundu ahalafu shinga eshisonye shiosi shi'omulimo kwa Kristo shinga omukuhani, abandu baboolanga mbu okhulafya habundu ahalafu khwali okhuba okhulafya eshialo n'omulilo khu khwitsa kwa Kristo. Nikhwakhaba shieshialo shiosi tawe, kata eshialo shia Kanani shialalafibwa mu shise eshio.
GSAM 190Basuubilila mbu Habundu Ahalafu Hali Eshialo
GSAM 190.2Abaasili kano kalolesibwa mu makhuwa kakhandikwa nende Geo. Storrs, mu Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo ya 25 khumwesi kwa 4, 1844. Areeba ari, ‘Habundu ahalafu ahakhoyile okhulafibwa niho ahena? Amabaasili kanje ak'imbere kali mbu hali eshialo shiosi. Ndishili nisuubilila mbu ni eshisonye shi'eshialo. Ne n'eshisonye shina? Shino nishio eshireebo eshia ndacheresia okhukalushila.’
GSAM 190.3Abukula amakhuwa k'eshisuubiso shiaheelwa Aburahamu, okhushilamisa khu Isaka, nende okhushira bushia khu Yakobo, mana abukula amakhuwa k'olwimbo lwa Musa, olwalongwa na Miriamu olwa bamala okhubira mu Nyanza Indukhu, omwa beemba bari: ‘Olabaleera munda, obabyale khulusosi lw'obusianibwo, habundu, ewe Omwami, ah'oyeekholela okhumenyaho, mu habundu ahalafu, ewe Omwami, aha amakhonoko kalamisiye.’10
GSAM 190.4Omusomi n'anafwananisania n'obwekalikhu likhuwa lili ikulu nende amakhuwa k'okhulitsusia akakhandikwa n'omwimbi w'itsabuli, alalola mbu shiliboola mbu kata eshialo shia Palestina nishio habundu ahalafu tawe. Daudi aboola, n'aboola ngala Omwami yalombola abaana ba Israeli, ari: ‘Yabaleera khumuhaka kw'ahanduhwe ahalafu, kata khulusosi luno olwa omukhono kukwe kw'obuliyo kwenyoola.’11 Mu lwimbo khunyanza Indukhu khuboolwa khu shialo shia Kanani mbu shiali habundu aha yaloonga ‘okhumenyaho, mu habundu ahalafu.’ Kho mu makhuwa kano akarula mu tsitsabuli, olusosi Moria, ah'ahanduhwe ahalafu hombakhwa, lulangwa butswa mbu ‘omuhaka kw'ahanduhwe ahalafu.’ Ne mu tsabuli ino yenyene khuboolwa khuri, ‘Yalobola eshikholo shia Yuda, olusosi Sayuni olwa yaheela. Mana yombakha ahanduhwe ahalafu shinga tsinzu tsi'abami tsi'ikulu, shinga eshialo eshia yalamisia ebisoni nebisoni.’12
GSAM 191Okhulafya habundu ahalafu Khwakhililwa Khuba Khukhulafya Eshialo
GSAM 191.1Mu khakhuwa khakhwo khwakhambwa khuloma, nende khwakhala khukhayilila obukholi obwakholwa khuba eshialo, oba khasi khweshialo shi'Palestina, khwakhaba habundu ahalafu, Omukhulundu atsila okhuloma, “Kholafwa khwitsanga buli?” Mu makhuwa k'omulakusi Mika, atsukha, “Khuba, Omwami atsila mu habundu khwakwe, kandi atsila ahasi, akhanyanga amakhuubo amakongo k'eshialo. Ebikulu bilisalulukha hasi hakwe, nende amabanda kalyaabukha shinga ihula khumbele kw'omulilo, nende shinga amatsi akatsukhwa hasi khushikholomokho.”13
GSAM 191.2Nende khulilila khwakhililwanga khulwo khweshialo khuba habundu ahalafu, omusomi alakhilila khangu khulwaki bakhililanga khuba, khumpera yatsinyanga 2300, Omwami alakhwitsa nende khulafya eshialo khulw'omulilo khulw'engelekha khwakhambwa nende Mika. Mu khukhaywa khwosi khwa Abadventista, habula omukhayi kata mulala owaboola mbu okhulafya eshialo khulw'omulilo shikhwali eshikhole eshiali okhukholekha shinga okhulafya habundu ahalafu khumpera yatsinyanga 2300 tawe.
GSAM 191Abarumwa Bakhulema Okhunyoola Akasuubiliilwe, Naye Bayusia Amakhuwa k'Obulafu
GSAM 191.3Khanu si khwitsa khukhala khukhongo khukhwe khulwo abandu bakholanga obwende bwa Omwami, bayusia amakhuwa k'Obulafu, naye bakhulema khulw'amasuubiliilwe, khulw'okhuba batamenya engeri y'ekholwa khwitsa okhuba. Khubwe khaba nende abarumwa ba Yesu. Khulwo Yesu yakhala khukhanda khulw'ekhuba, akhanyanga okhwingila Yerusalemu, bakhoya khulw'oku khakhilila amakhuwa k'omulakusi:14 “Lukhilileni, omukhaana wa Yerusalemu: khulola, Omwami kwinyu akwitsa khwinywe; ali omulunjishi, nende ali nende obuhonia; omwikhasi, kandi atsola khulw'enyumbu, nende khulw'omwana w'enyumbu.”15 Khwakhaba khw'amaani khuba khwakhilila khulwo lukhono, khaba bakhakhala khululimi, amachina kakhakhupile oluyoka.16 Abeeki bakhililanga khuba Yesu, khulwo khulwo, alakhenda khwikhala khulw'ekiti shia Davidi khuba Omwami weshialo (“twakhilila khuba niye wakhaba okhuhonia Isiraeli”17), nende bakhoya, “Obwami bwa papa wefwe Davidi obwitsa khulw'eriina lya Omwami bube nende ikhabi.”18 Khabanga khwakhilila khwanga khulwo lukhono khaba bamenya khuba mu liwiki lilala Yesu alakhaba afwe mu shilambo shia Yosefu, akhilingilwe nende abarwanyi ba Roma? Khabanga khwahaana “oluyali” khu Nyasaye nende okhwihaana khwakhaba nende Abadventista mu 1844 khaba bamenya khuba okhulafya habundu ahalafu khumpera yosi y'obulakusi khwakhaba okhukhala emyaka emingi, khumbele Omwami akhwitse?
GSAM 192Batachila Tawe mu Khubala Tsinyanga 2300
GSAM 192.1Khulw'okhuba abandu bano bakhalola khulondokhana khubala khwabwe khweshise, banyoola tawe okhuchila; naye Omwami atakhwitsa, nende eshialo shita khwalafwa khulw'omulilo. Khwakhaba khuli khaki? Khulw'obwene, bamanyanga khuba Omwami yakhaba nende bo mu mukanda khukhongo; naye khubano bakhaba mu khulindilila. Obusuubili bwabwe mu Mwami khwakhaba khw'amaani. Bamanyanga khuba atakhabalesia tawe. Obulafu khwakhaba khwitsa khutsila khulw'eshikholo shikhwe. Ekholwa khwakhambwa mu makhuwa ka Yeremia amakililwa, “Wanyala okhuba khwange khaba omunyi, nende khaba amatsi akhumanga?” Ekholwa shitakhwanzanga okhubasya okhoyo, khulw'okhuba amakhuwa k'Omwami khulwa omulakusi Habakuki khulw'ololero khwakhililila mu masu, “Khu mpera lilaloma, kandi shililiboola obubeyi tawe.”19 Amakhuwa khwakhambwa kale nende omwandiki w'Liswi lya Obwene khakhayilila khulunyi khulw'eshikhalo shabwe: “Efwe shikhunyala okhufuchilila okhula bulano mbu Omwisaaliisi wefwe Omukhulundu shiyayusia, khulitukhu liene yilio, kosi akashifwanani siakhunyalisia okhusuubila tawe.”
GSAM 193Obulafu Khulw'habundu Ahalafu Khwakhunyolwa
GSAM 193.1Hiram Edson, owa Port Gibson, N.Y., yambola khuba khulw'eshilino khwakhililanga khumala khw'okhuchila khweshise shi'1844, nasayanga inyuma webibunjikho biamatuma mumukunda, Roho wa Nyasaye yakhwitsa khukhala khulw'amaani khukhongo khwokhuba akhana khukhilwa ahasi; nende khwakhwitsa amakhilililo, “Habundu ahalafu ahenyekha okhulafwa hali mwikulu.” Yakhambila O. R. L. Crosier amakhuwa kano, nende bombi bakhakhilila khulondokhana khulw'eshikholo shino. Mu khwambanga khw'omwaka 1846, khwakhupwa mu Day Star, likaseti eliakhupwanga mu Cincinnati, Ohio, obulongosi obukhongo khulw'eshikholo shi'habundu ahalafu khulwa Biblia, obwahandikwa nende Omwami Crosier. Mu makhuwa kakhongo kano, khwakhayililwa khuba omulimo gw'okhulafya habundu ahalafu khwakhaba omulimo gw'omumalilisia gwa Yesu khaba Omwisaaliisi wefwe Omukhulundu, khwambanga mu 1844 nende khumalilila khumbele akhwitsa khandi mu makhondi k'omwikulu khaba Omuruchi w'Abaruchi nende Omwami w'Abami.
GSAM 193Amakanisa Kakhabanga Abamemba Ababuura
GSAM 193.2Litukhu lia likhumi liomwesi kwa musafu khwakhaba khwakhila, nende amakanisa kakhililanga khuba kakhwitsa khunyoola obwangu okhukalusia abamemba ababuura, abakhayilwa khulwa “oluyoka lwa hakari h'eshilo” nende obutumwa bwa malaika wakhabili; naye khulw'eshino bakhulema muno, khaba khwitsa okhukhayilwa nende khuloma khukhulondanga khwitsa mu makanisa kabo kakhale, khaba khwakhambwa mu Oluyoka lwa Hakari h'Eshilo khwa Dec. 26, 1844:—
GSAM 193.3“Naye amakhuwa k'ene? Bamanyanga khuba mu khulamu khukhongo khw'amakanisa kano, amakhuwa kakhongo khaba, ‘Okhukalukhasibwa khweshialo kosi,’ ‘emyaka lukumi y'obwami,’ nende ‘okhukalukha khw'Abayuda mu Palestina,’ khumbele okhwitsa khw'omwene kwa Omuhonia. Abarwitsa okhukalukha khukhala ahasi khw'amakhwaya k'amasuubiliilwe atali mu Makhuwa k'Obulafu, bakhola khulw'amasu kakhung'ang'a; nende engeli yabwe khwitsa ‘okhukalukha enyuma,’ khulw'obwene.”
GSAM 194.1“Khaba bamala okhuba ‘abaanda’ khulw'engeri y'amakhuwa k'Obulafu, okhutsililila khumbele khukhulindanga muno khuliko okhukalukha enyuma oba okhuchila, khusatsa khulw'eshise shino, khaba ekorona y'oluyali ili ahambi okhuhaanwa khw'abasuubili khulwa Yesu Kristo.”
GSAM 194.2Engeri y'amakanisa yokhuhila okhwitsa khw'Omwami khutsinyanga etsili ehale khulwa okhwechesia amakhwaya kano atali mu Makhuwa k'Obulafu, yakhakhililanga Abadventista amakhuwa k'omulakusi Ezekieli: “Omwana w'omundu, khulola, abandu b'inzu ya Isiraeli baloma, Lilolero liali khulw'eshise shingi khwitsa, nende alakulusa khulw'ebise ebili ehale.” Khulw'eshilomo shino, khwakhililwa nende khuloma khw'Abadventista, “Khwambila khulwo, Khuloma Omwami Nyasaye: Amakhuwa kanje shikalachelewa khandi tawe, naye likhuwa elia ndaboola lilayusibwa, khuloma Omwami Nyasaye.”20
GSAM 194“Iwe Okhoyere Okhulakula Khandi”
GSAM 194.3Abaria “bakharya” eshitabu, nende bakhamba obutumwa bw'eshise, bakhililanga khuba omulimo gwabwe khulw'eshialo khwakhaba khumalilila; khulw'eshino khwakhambwa khuba bakhakhwitsa khwechesia amahanga, nende emilomo, nende abami. Omulimo kundi, khwakhaba khwata khwakhililwa, khwakhayanga okhulongosia abandu engelekha ya ihekalu ya Nyasaye ili mwikulu nende omulimo gw'eshikholwa shiaho. Eshilako sh'okhupima ihekalu21 khwakhaba khw'obulamu khulw'okhumanya eng'endo y'ekholwa khwitsa okhuba khumpera y'eshise sh'obulakusi, nende khwitsa okhukhayilila amakhuwa, “Nikho habundu ahalafu khwitsa khulafwa.”
GSAM 194.4Lola khuba malaika w'obutumwa buno bw'eshise yakhwitsa okhurula mwikulu, nende khumbele omulimo gwakwe khwumalilila, ahaana ekhilako khwechesia abandu khandi. Obutumwa buno, khwitsa okhulondosia shilomo shi'habundu ahalafu, okhuhana obusuubili khw'abaria bakhulema, nende khubahana “olukata,” oba “esimbo,” oba “elilako,” elia abandu ba Nyasaye banyala okhupimirakhwo obulayi bwemibeele chiabwe imbeli we, khwitsa khukhala nende ebilolero ebilomanga khuba bwakhwitsa okhurula mwikulu, si khw'abandu.
GSAM 195Okhukhaya Obutumwa Khumbele Kwokhubumanya Khwashivila Okhwola Khubandu
GSAM 195.1Okhukhaya obutumwa bw'okhwitsa khumbele kwokhubumanya khwakhaba khwakhanga khulw'abandu; nende okhwechesia khandi khutali nende obulafu obwene nende obukhililifu khulw'eshilamo shi'okhulema, khwakhaba khw'obusa. Abasuubili b'Abadventista bonyene bakhakhililanga okhuba nende emyoyo chiabwe khuyilwa khandi nende ekhilako sh'omwikulu, khumbele abandu bakhwechesiwa khulw'obwene; nende khwakhwakhala khukhola khano? Khwakhwakhala khwakhola khulwa amakhono k'abandu bonene? Oba abaria bakhanyoola omulimo gw'amaani gwa Roho wa Nyasaye khulw'omukanda khukhongo, bakhakhilila khulw'amakhilililo k'abandu bonene? Omulimo kwonyene okuli shinga okw'obutumwa bwa malaika wakhataru22 nikwo okwanyala okhubarusia mu mapaaro kabwe ak'obutinyu; nende obutumwa buno bwachakwa habwene, hatiti hatiti shinga olwa banyala okhubufuchilila, nibwaba nende ebilolero ebikakasa muno mbu bwarula mwikulu.
GSAM 195Khuli Amakhondo Khata nende Omwayi
GSAM 195.2Aha khwakhaba khulamu khw'Abasuubili b'okhwitsa, khulw'engeri emwe, khuli amakhondo khata nende omwayi; khulw'abandu etsielefu aba, amawiki matiti butswa inyuma, bali nibaukhire mu makanisa nende ebisuubili byosi, khwata khwakhaba nende okhwanza kw'abandu khwakhililanga khulw'obulamu bwabwe bw'emyoyo. Khwata khwakhaba nende abakhayanga b'eshialo khwitsa okhwekhililila; khulw'Omwami Nyasaye mwene kwakhaba obusuubili bwabwe.
GSAM 195.3Naye bakhakhilila khulw'eshindu shikhongo shiosi, nende khwakhaba khuli khaba khukhongelo—obutumwa bw'eshise bwakhaba bwene.23 Naye khaba khulamu, bakhakhala khulw'engeri yindi; khaba Nyasaye atakhabakhongo nende okhwalindilila, bakhakhwitsa okhukhilila obulongosi bw'obwoya, oba okhusiya “okhulindilila” nende okhulekha obusuubili mu makhenda kabo kakhale. Abandu bandi bakhola khano; naye abandi, nende liiso lya khulilila likhilililwe khulw'Oyo omwoyo gwabwe gwakhenda, bakhakhilila khulw'amaani, “Omulindi, amakhuwa k'obwilo? Omulindi, amakhuwa k'obwilo? Omulindi yatsukha, Omwatsi khwitsa, nende obwilo: khaba mwenya okhureeba, reebe; kalukhe, mwitse.”24
GSAM 196J. N. Andrews Khulw'Okhulema
GSAM 196.1Omukhulundu J. N. Andrews, owabira mu makhuwa kano mu 1844, khano khwakhamba khulw'okhulema:
GSAM 196.2“Abaria bakhulema, abakhililanga Omwami mu 1843 nende mu 1844. Eshindu shino khwakhaba khulw'abandu bandi khulw'eshilamo shikhongo sh'okhukhaya obuloli bwosi khulw'eshilamo shino. Khukhililanga okhulema, naye khutakhililanga khuba khwakhana khulw'okhukhaya okhukhono khwa Nyasaye mu omulimo guno. Ikanisa y'Abayuda yakhulema khulwo, khumala khw'omulimo gw'Yohana Omulambizi, Yesu yelolesia khuba niye Masiya owasuubisibwa. Abeeki abasuubili bakhulema muno khulwo Yesu, oyo bakhililanga khuba alakhwitsa okhuhonia Isiraeli, akhwatwa nende amakono k'abakhoni, nende bakhamuraya. Khandi khumala okhutsuka khwakwe, khaba bakhililanga khuba alakhwitsa okhukhilisia khandi obwami khwa Isiraeli, bakhakhilila khwata khwakhwakhala khwitsa okhulema khaba bamanya khuba alakhenda khwitsa khu Baba, nende khuba bakhakhwitsa okhulekha khulw'eshise shikhongo khwitsa khw'amaako nende obwoni. Naye okhulema khuloma tawe khuba Nyasaye khata khukhono khulw'okhulongosia abandu bakwe. Okhulema okhwo khukhoyere okhubahila okhulongosia amakosa kabo, naye shikhukhoyere okhubahila okhusukuna obusuubili bwabwe mu Nyasaye tawe. Khwakhaba khulw'okhuba abandu ba Isiraeli bakhulema mushitsimi, khulwo bakhakhaya khandi khandi obulomosi bwa Nyasaye. Amakhuwa kabwe kahandikwa okhukhwibalila, kho mbu shikhulakwa khulw'okhutasuubila shinga bo tawe.”25
GSAM 196Obwene Bukhala Nende Obukwangi Bw'okhukhayilwa
GSAM 196.3Khwilolekha khuba khwakhaba khulw'engelekha y'Omwami okhukhilila obwene obukhongo mu nzila y'obukwangi, ahasi okhufuchilila nende okhulonda obwene obwo khwakhaba omusalaba26 Eshino khwakhaba khw'obwene muno khulw'eshise shino shia khumpera. Petro, khulw'okhuloma khulw'eshise khaba khwitsa khw'eshindu shiosi khuli “khahindi,” nende khaba “obukhalachi” “bulichaka munzu ya Nyasaye,” aloma, “Balondwa, khutakhwitsa khwakhilila khuba khw'obwanga khulw'ekholwa lya omulilo khwitsa okhukhililila, khaba khwakhwitsa khuba khwakhindu shindi khwinywe: naye musanga, khulw'okhuba muli abakhililila nende Kristo khulw'obwoni bwakwe; khaba oluyali lwakwe khwitsa khwakhililwa, khwitsa khwakhilila khw'ensanga nende esangalalo shikhongo. Khaba mwatsukilwa khulw'eriina lya Kristo, muli neikhabi; khulw'okhuba Roho w'oluyali nende owa Nyasaye ali khulwinywe: khulw'abo ali khwakhambwa khubi, naye khulwinywe afumikisibwa.”27
GSAM 197.1Olwa obwene bwakhunyoola obubatisio bw'okhukhaywa nende abandu, okhubufuchilila khwenyanga obukoosia obungi okhushira okhulonda butswa obusuubili bw'abandu abanji. Ab'amalimalimi abeefwayafwaya bakhata obwende khwitsa khwakhililila obwene khwakhaba khwakhila omulimo, khuli okhufuka obwato okhutsia ewa amatsi karulanga, “okhukhayirana nende omuyaga nende okhulanda khw'amatsi k'inyanza.” Khulw'eshino obwene khwakhala khuba khwakhililila khulw'abasuubili b'ene, abali nende emyoyo emwe, ab'obwene nende abakhililifu.
GSAM 197.2Khwakhambanga kale khuba obulakusi bw'omukanda kw'abasuubilila okhwitsa khwakhililanga okhulema. Khwakhwitsa; nende khulwa obulindi bwa Nyasaye, okhufuchilila obutumwa buno khwakhaba nende omusalaba kwakwo.
Notes
- Obufwimbuli 10:10, 11; 11:1. ↩
- Ezekieli 3:1-3. ↩
- Yeremia 15:16. ↩
- Picra—omusala omululu muno khandi okunyonyosia obubi, okwalongwa mu malwa, nende omusala kwa alowe, nende amavuluta ka manemane. ↩
- Yohana 20:13. ↩
- Yeremia 15:16-18. ↩
- Abaheburania 10:35-39. ↩
- Ebifwanani bi'Obulamu bwa Ellen G. White, tsikarataasi 107-109. ↩
- Abulaho omundu mu shise eshio owali n'abaasili kosi khuhabundu ahalafu mwikulu. ↩
- Okhurula 15:17. ↩
- Tsitsabuli 78:54. ↩
- Tsitsabuli 78:68, 69. ↩
- Mika 1:3, 4. ↩
- Yohana 12:16. ↩
- Zekaria 9:9. ↩
- Luka 19:40. ↩
- Luka 24:21. ↩
- Marko 11:10. ↩
- Habakuki 2:3. ↩
- Ezekieli 12:27, 28. ↩
- Mu khupima ahabula tsinamba tsihaanwa shinga obumalilisi, khuli khumibeele, shi khubunene tawe. ↩
- Okhulolwa 14:9-12. ↩
- Khulwa khulinga khukhonge khw'okhubala tsinyanga 2300, bakhanyala okhunyoola khuchila tawe, kandi khulw'eshise shino khwata khunyolwa khuchila. ↩
- Yesaya 21:11, 12. ↩
- Obutumwa Butaru bwa Okhulolwa 14:6-12, olupapula 33. ↩
- Matayo 16:24. ↩
- 1 Petro 4:7, 17, 12-14. ↩