Isula 27 — Obuloli Obundi Bwayolesibwa Okhuba bwa Toto
GSAM 442.1“YEHOSHAFATI yeemilila naboola ari, Mumbulile, enywe Bayuda, nende enywe abamenyi ba Yerusalemu; musuubilile Omwami Nyasaye wenyu, mana mwimilile obulayi; musuubilile abalakusibe, mana mutsililile obulayi.”1
GSAM 442.2Emiaka echabira, obuloli bwaheebwa khubitila mu eshihaanwa shi'obulakusi, mbu embere y'obumalilisia, tsikaratasi tsi'obwatoto buno etsiapibwa ichapa tsialaba “tsianyisiibwe shinga amasafu k'eshise shi'okhukhwa kw'amasafu.” Abandu abangi beereba mu myoyo chiabwe mbu likhuwa lino linyala liekholekha lirie, abasuubilila obwatoto nibakhaba babumbilwe halala kata balongesiibwe injila yokhukhola omulimo tawe. Mu bulindi bwa Nyasaye, ebindu ebikhongo bikholwanga olunyinji okhurula mu michako emititi muno; nende khukhwana khwo injila yokhukhola omulimo eyachaka mwifwe kwali khutyo.
GSAM 442Omukanda kw'Obutabu Obutiti nende Oburume
GSAM 442.3Haambi n'omwaka kwa 1870, amakanaka k'okhwanza Omukanda kw'Obutabu Obutiti nende Oburume kachaka okhurula mu milimo chi'abambotso abakhasi abatiti abehaana, mu South Lancaster, Massachusetts. Khw'eshise shilala, abambotso bano bakesia injila yokhurumila abandu abatali b'obusuubili bwefwe tsikaratasi nende obutabu obutiti bw'ikanisa lyefwe mu tsibarwa, nibamala nibabandikila tsibarwa. Lino lyareera abandu abandi okhwikhalisia obwatoto, mana lyaleeta lireba mu mwoyo kw'Omukhulundu S. N. Haskell mbu, “Shichila shina abandu befwe bosi nibashinyala bakhola akakholebwa n'abambotso abakhasi abatiti tawe?” Mu mwaka kwa 1871, khushila muno, likhuwa lino lyalomwakhwo lunyala mu tsikaratasi tsi'Okhulingala Khandi nende Omurumbusi. Mu mukhung'ano kw'eshise shialobolwa kw'Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi, okwaali mu tsinyanga 29 ts'omwesi kwa 12, 1871, Omukhulundu Haskell naaliho, nayolesia obulayi bw'omukanda kuno mu khukhola omulimo, beesikhaana okhusuubisia okhwanza emikanda chi'obutabu obutiti. Abakhulundu S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner, nende I. D. Van Horn balobolwa okhuba omukanda kw'okhulongesia obulayi tsinjila tsi'okhwanza emikanda chityo.
GSAM 443.1Omukanda kuno kwareera eshise eshihya mu khutsililisia omulimo kw'obutumwa. Okhutuukha aho, okhwechesia obwatoto khwakholebwanga haambi khwonyene n'omurumbusi naaliho omwene. Khw'emiaka echingi, Omukhulundu Haskell yakhalabana muno mu khukhaba nende okhuchakisia tsinjila tsi'okhuleeta okhuula mu Omukanda kw'Obutabu Obutiti nende Oburume. Okhuboola mbu habwene niye owasooka mu mulimo kuno ni khumupila obulunjishi. Lino shilyali lyonyene khumakhuwa k'Emikanda chi'Obutabu Obutiti nende Oburume chi'ebialo tawe; niye khandi, mu 1878, owalombela Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi okwaali kwakhung'ana mu Battle Creek injila yokhwanza Omukanda kw'Obutabu Obutiti Omukhongo (okwesi kwakulikhibwa kw'Ebialo Biosi), omwa omulimo kwakwo kuli mu bibala ebili ibulafu w'emikanda chiefwe chi'amakanisa k'ebialo, mu America nende mu bialo bindi biosi.
GSAM 443Abahandichi Abanyali—Maria Huntley
GSAM 443.2Omwami, mu bulindi bubwe, yaleeta abahandichi abanyali, abakhoonya muno Omukhulundu Haskell mu mukanda kuno. Mbotso omukhasi Maria Huntley yali mulala owakhalabana halali okhukalushila inyuma, kata mu miaka echalondakho, omubili kukwe ni kwanyasibwa muno, mana yafwa nashili khumulimo kukwe, haambi n'emiaka ikhumi n'echine echabira. Khulwa obukhonyi bubwe, tsinjila tsinyingi etsiakhwikulila bulano mu bialo bindi tsiabonekhana olwamberi. Abahandichi abandi beenjila mu mulimo mulala kuno; nende omulimo nikwabukha okhuba omukhongo, khwenyekha abahandichi b'eminwa emindi.
GSAM 444Akakholekha mu Makanisa k'Ahambi
GSAM 444.1Ne eshindu eshikhongo muno eshi okhwanza omulimo kw'omukanda kw'obutabu obutiti mwifwe kwareera, ni khuchakisia nende okhwimisilia omwoyo kw'oburume mu makanisa k'ahambi akabumbilwe halala. Kwaheelesia buli mundu obwiyangu bw'okhukhola eshindu mu khwandikha tsibarwa nende okhuhaana ebindu bi'okhusoma, nende okhuwulila obusangafu bw'okhukhola omulimo omwene okhuhonia emyoyo.
GSAM 444Obuloli Khumakhuwa k'Omulimo kw'Obutabu Obutiti
GSAM 444.2Okhuyolesia injila y'amachelo akaheebwa khubitila mu Roho w'obulakusi, khumakhuwa k'omulimo kw'obutabu obutiti nende oburume, khwinia amakhuwa kano mu Obuloli khulwa Ikanisa, etsinamba 29 nende 30:—
GSAM 444.3“Nihaba omulimo omulala omukhongo khushila okundi, ni okhutuusia ebindu biefwe ebiapibwa ichapa embere w'abandu, nikwo okhubalongosia okhukhaba mu Mandiko Amalafu. Omulimo kw'oburume—okhwinjisia ebindu biefwe ebiapibwa ichapa mu tsinzu tsi'abandu, okhupa imbakha nabo, nende okhusaala nabo khandi okhubasaalila—ni omulimo omulayi, khandi kuliechesia abasatsa nende abakhasi okhukhola omulimo kw'obwayi bw'emyoyo.
GSAM 444.4“Shibuli mundu oukhoyeele omulimo kuno tawe. Abali nende ebihaanwa nende obunyali obulayi khushila abandi, abaliyira omulimo mu khumanya nende olwanziro olulayi, nibakutsililisia nende amani akararerera tawe, nibo abakhoyele okhulobolwa. Habekho olwanziro olwateekhebwa obulayi muno; nende lukholebwe mu bwesikwa. Amakanisa ka buli habundu kakhoyele okhwitsulisia emyoyo mu mulimo kw'obutabu obutiti nende oburume.”
GSAM 444.5“Omulimo kw'obutabu obutiti nende oburume ni omulimo omulayi. Ni omulimo kwa Nyasaye. Shikukhoyele okhubasisibwa mu njila yesi tawe; ne habuli shise, obusambafu buliho bw'okhukushiusia okhurula khushikholelwa shakwo sha toto. Abakusia b'ebitabu abachendanga benyekha okhukhalabana mu mulimo kw'oburume. Abandu ababula imima emilayi shibakhoyeele omulimo kuno tawe. Abasatsa nende abakhasi abamanyile okhuloma nende abandu obulayi, abalomanga amakhuwa amalayi, abalolanga eby'embere ne bitsili okhwitsa, nende abamanyile okhulobola mu makanaka kabwe, khandi abamanyile obukhongo bw'emyoyo, nibo abanyala okhuula.”
GSAM 445.1Okhukusia ebitabu, obutabu obutiti nende tsikaratasi tsi'obutumwa, ebi'bukusi obushila $8,000,000 mu miaka ikhumi n'echibiri, khukholebwa n'amakanisa kefwe nende abakusia b'ebitabu abachendanga, khuyolesia muno obulayi bw'omulimo kw'Omukanda kw'Obutabu Obutiti nende Oburume mu khukhola khwakwo.
GSAM 445Obulakusi mu Khulwana nende Amachesi k'Eshialo
GSAM 445.2Likhuwa ly'obulakusi lyaheebwa khumakhuwa k'omulimo mu Europe, khandi lyekholekhanga bulano shinga lwaboolwa, okhutuukha khukhoyele okhulyitsulila hano. Abakhalabani nende abandu baboolanga mbu omulimo shikunyala kutsililila eyo shinga mu America tawe, khushila muno mu Scandinavia. Mama White yabakasia niyaboola mbu omulimo shikunyala okhutsililila obulayi kwonyene tawe, ne khandi kunyala okhulindilwa nende amapesa mu njila ndala shinga mu America; nende mbu Omwami yamuyolesia ari, nibachaka okhurunga eshisonye shi'ekhumi, kata khumapesa amatiti aka banyoolanga, Nyasaye alabeelesia khushila muno aka basuubililanga. Khandi yababoolela mbu abakusia b'ebitabu abachendanga banyala bakusia ebitabu mu Scandinavia nibasooka okhwandikha amaliira k'ababyenya, nende omulimo kulatsililila obulayi. Abaruchi b'etsinzu tsi'okhupa ichapa mu bialo ebio baboola bari, “Lino shilinyala okhukholekha tawe”; bo “shibakusianga ebitabu mu njila iyo tawe.” Akalondakho kayolesia mbu aka malaika w'Omwami yamuyolesia khulikhuwa lino kashila muno amachesi k'abakusia nende abaapanga ebitabu ichapa ab'eshialo. Okhuula khwaba halala n'omulimo kw'abakusia b'ebitabu abachendanga eyo, okhurula mu khuchaka khwakwo. Abandi abachaka okhurunga khumulimo kwa Nyasaye eshisonye shi'ekhumi shi'amapesa kabwe amatiti banyoola, baba abakusia b'ebitabu abachendanga; shibenyala okhwilinda bonyene butswa tawe, ne khandi banyoola amapesa amangi khushila ak'ebise biabira, nikwo banyala okhurunga eshisonye shi'ekhumi eshikhongo khushila.
GSAM 445.3Mu mwaka kwa 1895, abakusia b'ebitabu abachendanga bakusia ebitabu ebi'bukusi obushila $40,000, ebiapibwa ichapa mu nzu yefwe y'okhupa ichapa mu Christiana, Norway. Lino mulilole shinga obulakusi obundi obwekholekha, kata n'abandu b'eimbeka tsiosi, mu ikanisa nende ibulafu walyo, nibalobanga nibaboola mbu shilinyala okhukholekha tawe.
GSAM 445.4Khumakhuwa k'omulimo kw'emikanda chi'obutabu obutiti echaanzibwa mu 1871 nende okhutsililila, khunyala okhuboola n'obwisichi mbu abandu abareerebwa khubwatoto khulwa okhukhalabana khw'abakhalabani bano bali haambi n'obungi bulala nende abareerebwa khulwa omulimo okw'abakhulundu bakhola abeene. Khubitila mu njila yino, obutumwa burumbusiibwanga mu bialo nende eminwa chiosi ch'eshialo.
GSAM 446Ebindu bi'Okhwing'ona nende Omulimo kw'Obutabu Obutiti
GSAM 446.1Likhuwa elyanyoonya abandu lyaboolwa n'Omukanda kw'Obutabu Obutiti nende Oburume mu California, mu mwesi kwa 4, 1873. Lyali mbu ebindu bi'okhwing'ona ebia abandu abeekhalisia obwatoto mu shialo eshio bahaana khu mukanda, okhutuukha khushise eshio, biaseesibwa mu mulilo, biakesibwa, mana biakusibwa khubukusi bwa toto bw'itsaabu nende ifetsa eyaali mwibio, khu $200. Amapesa kano kosi kakusiisibwa obutabu obutiti, tsikaratasi tsi'obutumwa nende tsikaratasi tsiapibwanga ichapa khubuli shise; ebindu bino biahaanwa. Omukanda kwamanya obulayi mbu abandu amakhuumi kabili baali bamala okhwikhalisia obwatoto khulwa okhusoma ebindu ebiakusiibwa n'amapesa akarula mu bindu bi'okhwing'ona. Mu bandu abanyoola okhumanya obwatoto khulwa okhusoma yali John I. Tay, w'Oakland, California.
GSAM 446San Francisco, Habundu h'Oburume
GSAM 446.2Mu 1875 obuloli obukhongo bwaheebwa ikanisa lya San Francisco. Bulano khubwitsulila shichila bwekholekha mu njila y'okhukasisa muno. Okhurula khukhuchaka khwalyo, ikanisa lino lyali n'olwenya lw'okhurunganga amapesa khukhutumia tsinzu tsi'emikhung'ano khulwa okhusaala, khukusiisa amapesa amangi, khandi khukabanyasia; shichila shibanyala okhuba n'emikhung'ano echilondokhananga mu tsinzu etso tawe, okhuba ebise ebingi tsiakhaabwanga khulwa ebindu bindi.
GSAM 446.3Mu bikoloba bi'etsinyanga 14 nende 20 ts'omwesi kwa 4, 1875, abandu abaluchi b'ikanisa lya San Francisco balangilwa okhukhung'ana mu nzu ya Mama J. L. James, khunjila ya Fifth Street, haambi nende Market Street. Mama White yakhuboolela eyo aka yayolesibwa mu lilolero khumakhuwa kano. Kali mbu San Francisco yalabeetsanga habundu h'oburume, ah'omulimo kunyala okhutsililisia; nende mbu, likhuwa lino niliruchibwa n'amachesi, emyoyo chialatsililila okhwikhalisia obwatoto. Inzu y'okhusaala niyumbakhwa ah'abandu banyala okhulangilwa, khandi ah'omulimo kunyala okhukholebwa, emyoyo chialameetekha mu bungi bwabwe, khandi abo abahya balakhoonya okhurunga amapesa akakusiibwanga nende okhumala likofi elyakhoyele okhubaho mu khulongesia inzu y'emikhung'ano.
GSAM 447.1Mama White yatsililila naboola mbu yali alolile ari, nalyitsa okhuchela ikanisa lya San Francisco khubukhongo bw'okhumbakha inzu y'okhusaala, khwalalolekha khwikanisa elyo litakha shinga okhuchenda mu shilima. Ne yalakilwa okhuboola mbu, nibachaka okhuchenda, balalola obulindi bwa Nyasaye nibubekulila injila embere wabwe, litenge khulitenge; nende mbu abetsa balaleetebwa mu njila yosi, okhutuukha likofi nilimalwa lyosi.
GSAM 447.2Esie ndi mulala khubandu abatiti abakhung'ana mu mikhung'ano echimala okhwitsulilwa. Nyala okhuboola mbu amakanaka k'omukanda okwo, okwali haambi abandu bosi bali abatambi b'eshialo shino, okhuchaka okhumbakha inzu y'emikhung'ano ya tsifuti 35 x 80, khandi mu litookho omwa okhukula eshipande shi'eshialo khwonyene khwalolekha okhwenya amapesa akaloba $6,000 tawe, habwene kalolekha shinga “okhuchenda mu shilima.” Obwisichi bwabwe obulamba mbu obuloli obwababoolwa na Mama White bwarula khw'Omwami, khandi mbu bwarekholekha, nibwo bwonyene obwabachila okhuchaka omulimo.
GSAM 447.3Okhuba ndi n'eshisonye mu mulimo kuno, olunyinji kata olutiti, okhurula khukhuchaka khwakwo okhutuukha bulano, nenya okhuboola hano mbu obuloli buno bwekholekha mu buli likhuwa. Nikhwachaka okhukhaba ebipande bi'eshialo, khwanyoola eshipande eshi'bukusi bwa $6,000 khukhula khu $4,000. Mbotso omukhasi mulala yaboola mbu yalahaana $1,000 nanyala okhukusia habundu hewe. Ahonyene, yaheelesia habundu hewe omukusi w'ebipande bi'eshialo, owamuboolela mbu bukusi bwali bwangu muno. Mu machuma kabili habundu hewe hakusibwa khu $1,000 khushila amapesa aka yasooka okhubahasia, mana yarunga aka yasuubisia. Wundi, Mbotso omusatsa omutambi, owashialolanga injila ey'ikanisa lyanyala okhumbakhwa tawe, ne yaboola mbu, “Omwami naboola ari kukhoyele okhukholebwa, alakhwikulila injila mungala yesi,” yakaswa niyanyoola mbu obuyinda bw'omwikhowe mulala bwali bumala okhwabulwa, khandi mu njila yino yali ow'amapesa $20,000. Yahaana $1,000 khwiyumbakho, nakula eshisonye shilala khubisionye bitaru bi'eshialo shi'ikanisa okhumbakhaho inzu yewe y'okhumenyamwo. Mu njila tsibiri etso, yalereera omukanda obukhonyi.
GSAM 448Obukhonyi Obukhongo khulwa San Francisco
GSAM 448.1Khunyala okhwitsulila ebihaanwa nende obukhonyi obwingi obwa omukanda kw'abaruchi kwanyoola nikutsililila okhumbakha inzu. Khulaboola butswa mbu inzu y'ikanisa yumbakhwa khubukusi, halala n'eshipande shi'eshialo, haambi bwa $14,000. Okhushila inusu y'amapesa kano kwarungwa n'ebihaanwa embere w'inzu okhumala. Laguna Street, ah'inzu yumbakhwa, yali mu lubeka lwa litookho olwabula tsinzu tsi'amasomelo. Kho abaruchi b'amasomelo beetsa okhukobola ebisumba bi'hasi omwa banyalanga okhusomesia nibabirungila amapesa, kata olukali lwali lushili okhuteekhebwa khwinzu. Amapesa $75 ak'okhurungilanga omwesi khwo mwesi, akanyoolwa khw'eshise shaambi n'emiaka echibiri, karunga inganga y'amapesa akekopolwa nende amapesa k'etsinyanga tsiosi ak'okhulinda inzu, nikho omukanda kwanyala okhutumia aka kwakhung'anya khukhurunga likofi elyasikala.
GSAM 448Inzu y'Okhuhonia n'Amatsi
GSAM 448.2Bulano eshisonye eshititi shi'likofi elyabaho mu shise eshio shishiliho. Mu bisumba ebili hasi w'ikanisa muli inzu y'okhuhonia n'amatsi, eyitsule ebikholokholo biosi ebienyekha, khandi eyibula amanyasi k'amakofi kosi. Obukusi bwayo bushila muno likofi elyasikala, elilamala bwangu.
GSAM 448.3Eshisonye shi'obuloli eshiloma khumakhuwa k'emyoyo okhwikhalisia obwatoto shekholekha mu njila y'okhukasisa muno. Shibali amakhuumi konyene tawe, ne emia echingi, abanyoola obulafu bw'obwatoto mu litookho elyo, khandi bulano basalala mu bisonye bingi bi'eshialo. Buli shise, nendambula San Francisco, ndolanga abandu okhurula khu babili okhutuukha khu khumi abeekhalisia obwatoto okhurula olwa ndakhung'ana nabo olwamalilisia; khandi obumalilisia bushili okhwitsa.
GSAM 449Okhufwa khw'Omukhulundu White
GSAM 449.1Haambi n'omwaka kwa 1880, Mama White yaheebwa amachelo khubitila mu Roho w'obulakusi, okhuboolela omusatsawe, Omukhulundu James White, mbu yalekhe emilimo echingi chi'okhulinda ebindu nende ch'oburuchi echi yali achingile, achilekhele abandu abandi abasolili khushila ye, naye “yeeteekhele okhukalukhana khukhwe khw'obumalilisia”—amakhuwa akamanyisia mbu oluchendo lulwe lw'okhushialo lwali haambi okhumala. Yachaka okhulonda amachelo kano, khandi shiyakeelelwa tawe, shichila mu mwaka kwa 1881 emilimo chichie chiamala, mana yakhona mu Yesu. Mu tsinyanga 31 ts'omwesi kwa 7 yakhwatwa n'omurengo kwa malaria. Mu tsinyanga 3 ts'omwesi kwa 8, yiihibwa munzu yewe yatwalwa mu nzu y'okhuhonia abalwaye ya Battle Creek, eya yaheebwa obulindi nende obukhonyi bwosi obwanyalikhanga, ne shibwamukhoonya tawe. Yatsililila okhuba omubi. Okhurula khukhuchaka khw'obulwaye bubwe, yali n'okhumanya mu mwoyo mbu “okhukalukhana khukhwe khw'obumalilisia” khwali khutuukhile.
GSAM 449Amakhuwa k'Omukhulundu Smith
GSAM 449.2Naloma khulikhuwa lino, Omukhulundu Uriah Smith aboola ari: “Amakhuwa akaliho nashili okhufwa kakhalanyala okhuba amalayi khushilaho. Khutsinyanga tsitaru tsi'obumalilisia bw'obulwaye bubwe, buli shise shia yamanyanga akaliho, yaboolanga mbu shiyawulilanga obusalili tawe. Omukanda omukhongo kw'abetsa ab'obwatoto, abalilanga, baali mu nzu nende imbeka wayo, mu shikoloba eshilayi shi'Isabato eshio, obulamu bubwe nibwakhwanga katiti katiti. Shinga omundu wenjila mu tsindoolo tsihololo, natyo niyo yatsia mu khufwa; nende amakhuwa kosi nikamala, omulembe omulayi kwalolekha shinga kwali khwasikala khubuli shisonye shi'obweni bubwe. Khwali shinga okhusaala khuno khwali khukalusibwe:
GSAM 449.4Niyafwa yali n'emiaka 60 nende tsinyanga 2. Oburye obwa baamubeeranga nabwo mu Battle Creek bwayolekha mu khuba mbu abandu abaaloba 2,500 tawe baali khumasika kake mu tsinyanga 13 ts'omwesi kwa 8; khandi yalondwa okhutuukha habundu hewe h'okhuulukha khw'obumalilisia mu birindwa bia Oak Hill, n'oluyala lw'ebigali 95 nende omukanda omukhongo kw'abandu abachendanga khumakulu.
GSAM 450.1Mu buloli obwingi obwaheebwa niyamala okhufwa, obwapibwa ichapa mu Okhulingala Khandi nende Omurumbusi, khwinia amakhuwa kano akaandikwa n'Omukhulundu S. N. Haskell:—
GSAM 450.2“Nendola okhulobola khukhwe khulayi mu haambi buli shise shi'amanyasi, omwoyo kukwe kw'eshisa nende obulayi bw'omwoyo obuyolekhanga khubandu abakholela obubi, kata khubalia abaali bamunyekhile, buli shise shia yalola ebilolero bi'okhwekalushila Nyasaye khwabwe, nende obuheri bubwe khushindu eshi yasuubililanga mbu ni eshilunjishi, nyala okhuboola n'obwatoto mbu, Seefwe mu Isiraeli afwile. Naye nashili okhuulukha, omulimo, halala n'abandu abangi, balawulila obutakha bw'okhulola khukhwe eby'embere nende obulindi bubwe bwa seefwe.”
GSAM 450.3Niyafwa, abasukhu befwe baboola mbu obutumwa bwakhoyele okhulekhana bulano. Ne shibwali butyo tawe; ebindu ebi'ekhung'ano ebia yali yanzishe, hasi w'omukhono kwa Nyasaye, biali biateekhelwa okhumeta okhuba ebikhongo khushila, shinga “emisaala echabiibwa n'Omwami,” echi amasaaka amangi akabala ebiamo kakhoyele okhusatsukha okhurulamwo.
GSAM 450Okhuraho Amalako k'Okhusaala Khwalakulwa
GSAM 450.4Emiaka 58 chiabira okhurula olwa abaheebanga obutumwa bwa malaika wakhataru baboola mbu eshise shialitsa, khulondokhana n'obulakusi bw'Obufwimbuli 13, abandu ni balanyasibwa mu United States nende ahandi, shichila okhulinda amalako ka Nyasaye. Mu shitabu eshiaandikwa na Mama White, eshili n'eliira Amandiko k'Okhuchaka, khusoma amakhuwa kano khumachelo kano:—
GSAM 450.5“Malaika yaboola ari, ‘Mulole!’ Amamoni kanje kakalushibwa khubandu ababi, kata abashisuubilila tawe. Bosi baali n'okhusakhasakha. Obwitsulisie nende obunyali obwali nende abandu ba Nyasaye bwali bubalamusishe nende okhubareerelela oburima. Obutondobani, obutondobani bwali khubuli lubeka. Ndalola ebindu nibikholwa okhulwana n'omukanda okwali n'obulafu nende obunyali bwa Nyasaye. Eshilima shakhongoha okhubetsungula; ne beemilila n'obunyali, nibeekhalisibwa na Nyasaye khandi nibamwisuubila. Ndalola nibanyakhana; nende ndawulira nibalilila Nyasaye n'emyoyo chiosi. Mu mushi nende eshilo, oluyoka lwabwe shilwalekhananga tawe: ‘Okhwenya khukhwo, ewe Nyasaye, khukholekhe! Okhuhonokha khwefwe nikhunyala okhufumia eliira lilwo, wikule abandu babo injila yokhuhonokha! Khuhonie okhurula khubamahanga abakhwetsungulile. Bakhulobolele okhufwa; ne omukhono kukwo kunyala okhureera obuhonia.’”2
GSAM 451.1“Mana ndalola abandu abaruchi b'eshialo nibaloma halala, nende Setani n'abamalaika babe nibakhalabana mu mumbeka chabwe. Ndalola eliandiko, nende tsikaratasi tsialyo nitsianyisiwa mu bisonye bingi bi'eshialo, nilihaana amalako mbu, abalafu nibashilekha obusuubili bwabwe obubaawula tawe, nohomba nibashilekha Isabato tawe, nohomba nibashilinda inyanga yamberi y'elichuma tawe, abandu baali n'obwiyangu, eshise shialobolwa nishibira, okhubaira.”3
GSAM 451Okhusandiibwa mu Amerika
GSAM 451.2Abakhupinganga baboolele mbu okhusandiibwa shikhunyala okhwitsa mu shialo shino tawe, shichila Amalako Amakhongo k'Ebialo Ebiyungane kaboola mbu, ‘Omukhung'ano kw'Abaruchi shikulakholanga lilako li'okhukhwimikha itini, nohomba li'okhukaania abandu okhulonda itini yabwe mu bulekhule tawe.’ Khandi, ‘Amalako k'Obunyali bw'Abandu’ k'ebialo ebingi kakania okhura amalako k'itini. Noba abandu baboolele amakhuwa kano, abandu beefwe batsililile okhurumbusia obutumwa bw'okhumanyisia nende okhwiteekha okhwenyekha okhubukana nende olulwaano.
GSAM 451.3Mu 1863 omukanda kwakholebwa, kwali n'eshienywa shi'okhushinjila Amalako Amakhongo k'Ebialo Ebiyungane nende amalako k'eshialo, kho kanyale okhumina abandu okhulonda itini. Amakhuwa kano kanyoolile abalondi bwangu muno, nende likhuwa li'okhumina abandu okhukhola obulayi, na muno okhulinda inyanga yamberi y'elichuma, lyatsililile, kho okhusandiibwa khwa toto kwachakhile mu bialo ebingi. Kata mu bialo amalako k'inyanga yamberi y'elichuma kalindanga abo abalindanga inyanga indi khulondokhana nende obusuubili bw'emioyo chiabwe, abandu baikhaliibwe mwijela khulwa okhulema okhulinda inyanga yamberi y'elichuma.
GSAM 452Okhubohwa 116
GSAM 452.1Imbere wanje hali olukaratasi lulanga okhubohwa 116 kw'Abadventista b'inyanga ya musafu mu Amerika, okhurula mu mwaka kwa 1878 okhula mu mwesi kwa 3, 1896. Mu bano, 109 babasiilwa omusango. Abangi mu bo baikhaliibwe mwijela tsinyanga 20 okhula 60, nende abahambi 12 baminwa okhukhola emirimo mu ‘omukanda kw'ababohwe nende eminyololo’ alala n'abeeri b'abandu, abeefi, nende abonooni ababi muno. Mu misango chiosi, abo ababasalilanga omusango beeyamila mbu bali abamenyi b'eshialo abalayi muno.
GSAM 452Omukanda kw'Obulekhule bw'Itini
GSAM 452.2Khunyanga 21 y'omwesi kwa 7, 1889, mu Battle Creek, Michigan, kwachakhiibwa omukanda okwalangwanga mbu Omukanda kw'Eshialo kw'Obulekhule bw'Itini. Eshienywa shikwokwo shiali okhupinga amalako k'itini, okhusaasia mu bandu amakhuwa k'obwatoto khulw'eshiyungo shi'itini nende oburuchi bw'eshialo, nende okhukhonyanga abo abasandiibwanga khulwa okhulonda obusuubili bw'emioyo chiabwe. Omukanda kuno kwakhola emirimo emingi muno mu khusaasia ebitabu, nende okhumanyisia abandu emirimo chabwe nende ebibi bi'eshise mu shialo sheefwe. Toto, kwakhola omurimo omukhongo mu khusaasia amakhuwa k'okhumanyisia akali mu butumwa bw'Obufwimbuli 14:9-12.
GSAM 452Obukhonyi bw'Amakaratasi k'Amakhuwa k'Eshialo
GSAM 452.3Okhusandiibwa okwali nikhuubira Abadventista b'inyanga ya musafu mu shise eshio kwahandiikwakhwo mu makhuwa k'abahandiki b'amakaratasi shinga New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean, nende akandi. Amakhuwa kahandiikwa, nikaboola ebulafu khunjila imbii eyalondebwa okhusandia omumenyi w'Ebialo Ebiyungane khulwa okhuhulila obusuubili bw'omwoyo kukwe, nende okhulinda inyanga inyene eyalangibwa mu lilako. Mu makhuwa k'amakaratasi kano, likhuwa lino lyoolesibwa abasomi abamilioni. Mu mwesi mulala, obwatoto obukhongo bw'obutumwa bwa malaika wakhataru bwoolesibwa abandu abangi okhushila abo abakhwali khunyale okhuulakhwo mu miaka ekishila 20.
GSAM 453Oburima bw'Omundu Bwakholwa Okhupaka Omwami
GSAM 453.1Kho khulola mbu okhwikhanyisia khw'abandu okhwimisia omurimo kwa Nyasaye, nende okhunyoola amalako k'okhuyeta Isabato indi epinganga eyo eyalakwa mu lilako lya khane, khwakhonyile okhwiikula injila y'obwatoto okhutsililila bwangu muno.
GSAM 453.2Nikhwitsulila ebikholekhe mu miesi emititi khunjila tsino, amakhuwa kabili k'Amakhuwa Amalafu keetsa n'amani mu mieparo chiefwe. Amalalakho kaboola mbu, ‘Shikhunyala okhukhola shiosi okhupinga obwatoto tawe, habula okhukhonyanga obwatoto;’4 Kandi akandi kaboola mbu, ‘Toto oburima bw'omundu bulakhupaka: oburima obusikaye olabukaania.’5
GSAM 453Obulakusi Khulw'Amalako k'Inyanga Yamberi y'Elichuma
GSAM 453.3Mu Obuloli Namba 32, obwapa ichapa mu 1885, hali amakhuwa k'engeri amalako k'inyanga yamberi y'elichuma kalafuchililwa mu Bialo Ebiyungane. Kaboola mbu: ‘Okhunyoola okhwenywa nende okuyetwa, abarai b'amalako balafuchilila okhusabwa lilako ly'inyanga yamberi y'elichuma.’6 Khulangaleho katiti engeri lino lyamala okhukholekha.
GSAM 453Amalako k'Olulolesio lw'Eshialo Shiosi
GSAM 453.4Mu 1892 Omukhung'ano kw'Abaruchi kwasabibwa okhukaania Olulolesio lw'Eshialo Shiosi okhwikulwa khunyanga yamberi y'elichuma. Olulolesio luno lwali nilwa okhukholekha mu Chicago, Illinois, okhurula mu mwesi kwa 5 okhula kwa 10 kw'omwaka okwo. Lilako eryo lyafuchililwa khunyanga 19 y'omwesi kwa 7, 1892, khulwa okhuminwa shinga okhwalakulwa haikulu. Khandi khwitsulile mbu kano kali amakhabi k'imbere Omukhung'ano kw'Abaruchi k'Ebialo Ebiyungane bia Amerika y'Elubeka lw'Obukwe okhura lilako khulikhuwa ly'Isabato.
GSAM 453.5Amakanisa karuma amakaratasi amakhongo k'amalira, nende amakaratasi k'okusaba, nende obutumwa bw'esimu. Shikhasabanga Omukhung'ano kw'Abaruchi kwonyene tawe, ne khumulembe (?) kamanyisia abaruchi mbu, ‘hano khwisuubisia efwe abeene nende efwe khu efwe, mbu okhurula mu shise shino khulalema okhulobola nohomba okhuyeta mu murimo kwosi nohomba mu shifwo shiosi shi'obwesigwa, omundu yesi w'Omukhung'ano kw'Abaruchi, omuruchi w'omukhung'ano kw'ikulu nohomba omurumwa w'abandu, oulafuchilila obukhonyi obundi bwosi khulwa Olulolesio lw'Eshialo Shiosi habula okhulonda ebyalangibwa mu makhuwa kano akakhufuchilile.’ Ebyasabibwa biali mbu Olulolesio lwikhalwe khunyanga yamberi y'elichuma.
GSAM 454Amakhuwa mu Mukhung'ano kw'Abaruchi, 1892
GSAM 454.1Okhunyoola eshifwanani shi'amakhuwa akalombwa mu Mukhung'ano kw'Abaruchi, olwa lilako lyafuchililwa, soma bino ebilondakhwo:
GSAM 454.1‘Ndenya okhulola okhukhakana okwo nikhwahandiikwa ebulafu, nikhuweebwa n'Omukhung'ano kw'Abaruchi k'Ebialo Ebiyungane. Muhandiike. Mulakhuhandiika muriena? ... Mukhuboole mu makhuwa, nimuli n'obulubiriri; mukhuyete, nimuli n'obulubiriri; ni benga mu abo abakhufuchilile abalakhakalukha hano khandi? Esuubila mbu abulaho tawe. Mwireeranga ebibi inywe abeene nimukhupinga.’
GSAM 454Okhwipaka kw'Ikanisa
GSAM 454.2Abo abasaba Omukhung'ano kw'Abaruchi, nibanyoola okhufuchililwa khwelilako lino, balola mbu bakhoyile muno mu mieparo chiabwe chi'okhura amalako k'itini. Lino lilolekha ebulafu shichila mulala w'abayali bano abamanyikha muno, mu bwibali mu Pittsburg, Pennsylvania, eshise eshititi nikalondakho, yaboola mbu:—
GSAM 454.3‘Ikanisa lili n'amani khumikanda emikhongo chi'obufuki nohomba chi'oburuchi. Lino lyoolesibwa ebulafu muno mu likhuwa elihweyire li'Olulolesio lw'Eshialo Shiosi, olwa omukhung'ano kw'abaruchi b'ikulu bw'Ebialo Ebiyungane, omukanda kw'ikulu muno mu shialo, kwahulila omwoyo kw'itini, nikufuchilila lilako li'okhuhaana $5,000,000 khulwa Olulolesio lw'Eshialo Shiosi, nende eshienywa eshi ikanisa lyara mbu emiliango chi'olulolesio olukhongo chileshe okhwikulwanga khunyanga yamberi y'elichuma. Likhuwa lino lilayi muno lireerela Omukristo mu mieparo chikukwe mbu n'eshino shinyala okhukholebwa, ebindi ebienyekha bosi binyala okhukholebwa. Ikanisa litsililila okhunyoola amani, nende omwoyo kwalio kulahulilwanga mu bise ebitsa khamala amangi okhushila mu bise biahwa.’
GSAM 454.3Kho khulola engeri obuloli obwo obwaheebwa mu 1885 bwamala okhwitsula, nende bulatsililila okhwitsula.
GSAM 455Obulala bw'Abakatoliki nende Abaprotestanti
GSAM 455.1Khulondokhana nende lino, khulalanga obulakusi obundi obwaboolebwa mu 1885, obunyolekha khandi mu Obuloli Namba 32:—
GSAM 455.2‘Olwa Obuprotestanti bulaambulisia omukhono kwakwo okhuvira khunyanja indambi okhubamba omukhono kw'obunyali bwa Roma; olwa bulaambulisia omukhono okhuvira khuliko eliinafu okhubambana amakhono nende obusuubili bw'okhuloma nende emyoyo ch'abafu; olwa, khulwa amani k'obulala buno bw'emikanda chitaru, eshialo sheefwe shilakhakana amakhuwa kosi k'Amalako kashio Amakhongo k'oburuchi bw'Abaprotestanti obulobolwa n'abandu, nende okhura injila ts'okhusaasia obubeyi nende okhukhalesia khwa Papa, kho khulanyala okhumanya mbu eshise shoolile shi'emirimo chi'amangalimwa cha Setani, nende mbu obumalilisia buli ahambi.’7
GSAM 455.3Okhulosia engeri eshisonye sh'imbere shi'obulakusi buno shitsililila okhwitsula, khwenyekha butswa okhulolesia abandu ebikholekha habuhambi neefwe. Lole Abaprotestanti, abayali nende abandu bosi, nibakhaaba okhwenywa n'Abakatoliki, nibabalaanga okhwitsa mu mikhung'ano chiabwe, nende ebindi. Khwitsulile mbu shihaliho kata akhalolero kahambi k'ebino ebilolekha bulano mu 1885 tawe, olwa obuloli obwo obwa haikulu bwaheebwa.
GSAM 455.4Okhulosia engeri Abaprotestanti bakhaaba omukhono nende obukhonyi bw'abalondi ba Papa, embukula amakhuwa okhurula mu Kansas City (Missouri) Star y'inyanga 18 y'omwesi kwa 3, 1896.
GSAM 455Abamethodisti nende Inyanga ya Patrick Omulafu
GSAM 455.5Khunyanga ya Patrick Omulafu, inyanga 17 y'omwesi kwa 3, 1896, Dr. Mitchell, omwayi w'ikanisa likhongo ly'Abamethodisti mu Kansas City, yaloma amakhuwa mu Inzu y'Amayimbo ka Coates mu Kansas City, Missouri. Star ilanga eshisonye shi'amakhuwa ako mbu ‘akhamali akatiti k'okhubaya.’ Dr. Mitchell yapakibwa muno nende okhupa amakhono olwa yaboola bino:—
GSAM 455.6‘Okhwikhomelesia mu mieparo chio kwonyene ni omwana w'obusiru. Khwikhomelesia mu mieparo chiefwe shichila shikhumanyile abalina beefwe bulayi muno tawe. Efwe Abaprotestanti khwechesibwa okhusuubila amakhuwa khulw'Abakatoliki akabula okhuboolwa. Abakatoliki bechesibwa okhusuubila amakhuwa khulw'Abaprotestanti akabula okhuboolwa. Bulano khulola obubii bw'emieparo chiefwe chikhuli n'efwe khu efwe olwa khwitsanga ahambi okhulolananga mu moni nende okhubambananga amakhono. Nikhumanyana muno, khulakhaheleananga bulayi muno. Khwemile hala, nikhusalilana omusango. Tsisoni khubalondi ba Kristo owakhabiwa! Abakristo bosi banunulilwe nende amatsayi amakoosi malala; khulindilwa nende obukoosia bulala bwa Nyasaye, khandi khusuubila okhuula mwikulu lilala. Lole, babotso abasatsa, khulayi khuchakhe okhumanyana efwe khu efwe hano hasi.’
GSAM 456.1Star itsililila mbu:—
GSAM 456.2‘Kho Dr. Mitchell yeekalushila khu Baba Dalton [omukuhani w'Abakatoliki] owali niyeekhale enyuma wuwe, naambulisia omukhono kukwe, naboola mbu, “Lole, Mbotso omusatsa Dalton, omukhono kwanje nguno.” Baba Dalton yeema, nabamba omukhono okwaambiibwa. Olwa Dr. Mitchell yakwisingisa, yaboola mbu, “Khulaba khwa tsisoni tsikhongo muno nikhumala okhumenya miaka emingi muno mu litookho lilala khushialo, kho khwenyekhe okhunyoola malaika okhukhwanyisana mwikulu. Khumanyane hano khushialo.” Abahulililanga bapa amakhono, nende Baba Dalton n'amala okhwikhala hasi, Dr. Mitchell yatsililila nende amakhuwa kakukwe.’
GSAM 456Eshindu Eshikhongo Eshilakhalaka Likhuwa
GSAM 456.3Khubukula amakhuwa mu butumwa obundi obwahandiikwa mu Melbourne, Australia, khunyanga 18 y'omwesi kwa 2, 1892:
GSAM 456.3‘Likulu liosi linyoolesibwa nililangalilanga ebikholekha nibitsililila. Eshise shi'amalibu amakhongo shilafulilwa mu luhaano olukhongo olureeyi khulw'oburuchi bwa Nyasaye khushialo. Eshindu eshikhongo eshilakhalaka likhuwa shilaakholekha, khandi bwangu muno.’
GSAM 456‘Eshialo sh'Abakristo’ sha Omusalili w'Emisango Brewer
GSAM 456.4Tsinyanga 11 nitsihwa okhurula olwa olukaratasi luno lwahandiikwa, khandi nilushiloolile mu Bialo Ebiyungane tawe, likhuwa lyakholekha eli Abaprotestanti nende Abakatoliki bosi balanga mbu lyakhalaka obulamu bw'eshialo shino obw'imbere. Endanga okhukhalaka khw'Inzu y'Okhusalila Emisango y'Ikulu y'Ebialo Ebiyungane, mbu ‘Shino ni eshialo sh'Abakristo,’ okwaboolebwa khunyanga 29 y'omwesi kwa 2 n'Omusalili Omukhongo w'Emisango Brewer. Shinga khwamala okhulosia, khunyanga 19 y'omwesi kwa 7 kw'omwaka okwo, Lilako li'Okhwikhala Olulolesio lw'Eshialo Shiosi khunyanga yamberi y'elichuma lyafuchililwa. Abayali abaasaba muno mbu lifuchililwe, baasaba n'amani nibaboola mbu Inzu y'Okhusalila Emisango y'Ikulu niyamala okhulanga shino mbu shiali eshialo sh'Abakristo, Isabato y'Abakristo yenyekha okhulindwa baleshe okhuyisimba tawe. Khandi omukanda kw'Okhukololosia Eshialo kweepara kario. Shichila shino ni eshialo sh'Abakristo, shikhoyele okhufuchilila Nyasaye nende amalako kakukwe shinga omuse kw'oburuchi, nende ebindi. Toto eshindu eshikhongo eshikhalaka likhuwa shakholekha mu luhaano luno lw'obumalilisia, ‘khandi bwangu muno.’
GSAM 457Abalakusi b'Ekare
GSAM 457.1Amalolero akaheebwa abakhalabani ba Nyasaye, abalakusi, kalolekhanga okhuba k'emilayi chibili. Omulayi mulala kwalangwanga mbu ‘amalolero ka ebulafu,’ nohomba ako akaheebwanga omundu nanyala okhulolwa nali mu lilolero; nende omulayi kundi kwalangwanga mbu ‘amalolero k'eshilo.’ Amalolero k'imbere kano kalangwakhwo mu 1 Samueli 3:1, ahanyolekha amakhuwa k'omwana Samueli mu makhuwa kano: ‘Likhuwa ly'Omwami lyali li'eshikoosi mu tsinyanga etsio; shihaliho lilolero lya ebulafu tawe.’
GSAM 457Amalolero ka Ebulafu
GSAM 457.2Lyali lilolero ly'omulayi kuno (lilolero lya ebulafu) eli omukhono kw'Omwami kwali khu mulakusi Ezekieli. Abakhulundu ba Yuda nibali nibeekhale imbere wuwe, bamulola mu lilolero lya ebulafu.8 Khandi khu shise eshindi omulakusi Danieli yabukulilwa mu lilolero hakari w'abaruchi b'Abakalidayo. Nibakhamenya, bakhamulola nali mu lilolero, ne ‘okhuria okhukhongo khwabakwakhwo, kho beelukha okhwiifwisa.’9
GSAM 457Amalolero k'Eshilo ka Mama White
GSAM 457.3Amalolero k'imbere ka Mama White kosi kali amalolero ka ebulafu. Okhurula mu 1884, omulayi kw'amalolero kashinjile mu likhuwa lino, shichila bulano kali ako akalangwanga mu Makhuwa Amalafu mbu ‘amalolero k'eshilo.’ Shikali amalooto konyene tawe, ne malaika mulala oyo okweengeranga yitsa, namuha okhwechesibwa, shinga mu miaka ch'imbere mu malolero ka ebulafu. Ebifwanani ebingi bi'‘amalolero k'eshilo’ bihandiikwe mu Bibiliya, shinga okhunyala okhulola bwangu n'osoma Genesis 46:2; Danieli 2:19; 7:13; Ebikhole 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25.
GSAM 458.1Mu malolero kano k'eshilo ka Mama White, obulakusi obungi obukhulu bwaboolebwa, obwitsulile khubwatoto muno, shinga khwamala okhulanga. Bulano ndalanga amalolero amandi akaheebwa enyuma.
GSAM 458Okhusitila Washington
GSAM 458.2Mu 1893, Mama White yaboola mbu:
GSAM 458.2‘Emirimo emingi muno bulano chibumbwa mu Battle Creek. Emirimo etsio nichikhaawulwa, nichiraywa mu matookho akandi, ahali obulafu nende obumanyi binyala okhukhabia ebilubeka ebindi, khukhabaye khulondokhana nende okhwenya khwa Nyasaye. Omwami shiyenya Yerusalemu ya khabili mu Battle Creek tawe. Halaba okhukololosia okhukhongo, nende okhushinjila, nende okhusitia ebikholeso nende tsinzu tsi'emirimo, n'okhwenya khwa Nyasaye nikhukholebwa.’
GSAM 458.3Mu Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi mu Oakland, California, mu mwesi kwa 3, 1903, yaboola mbu:
GSAM 458.3‘Mu miaka emingi abandu beefwe bamanyisibwa mbu, Murule mu Battle Creek. Ne khulwa emirimo emingi echiimwe aho, khwabahwelanga okhumenyayo, khandi abandu shibanyala okhulola shichila shina baakhoyele okhusita tawe.’
GSAM 458.4‘Okhukalusia lisabuusio elyabusiibwe khulw'okhumenya ahale ahandi, enkalusia mbu, Inga. Lekha tsiofisi tsi'Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi nende omurimo kw'okhupa ichapa birusiibwe mu Battle Creek. Shimanyile habundu aho halaba hena tawe, nomba khuluchinga lw'inyanja ya Atlantiki nohomba ahandi. Ne lino ndaliboola: Murareetsanga lichina nohomba litofari mu Battle Creek okhwumbakha khandi iofisi ya Review aho tawe. Nyasaye ali n'habundu ahalayi muno khulwayo.’
GSAM 458.5Olwa bamala okhuhulila okhwechesibwa khuno, omukhung'ano kw'abasuubili kwafuchilila ‘mbu tsiofisi tsi'Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi tsirusiibwe mu Battle Creek, Michigan, tsitsie ahale halala khuluchinga lw'inyanja ya Atlantiki.’
GSAM 459.1Mu lukhung'ano lw'abakhalabani b'Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi olwalindilwa mu Battle Creek, nilulondela olukhung'ano lw'Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi, kwafuchililwa ‘mbu khwenya okhura habundu ahakhongo h'iofisi y'Omukhung'ano kw'Amakanisa Kosi ahambi nende litookho lia New York.’ Kho omukanda omukhongo kw'alobolwa okhukhaaba habundu ahakhoyele. Omukanda kwaruma omuparo kwakwo khu Mama White, nikumubusia n'ali nende obulafu obundi khulwabo. Mu khukalusia, yaboola mbu:—
GSAM 459.2‘Omwami akhukhonye okhusita n'obumanyi nende okhulama. Emanyile toto mbu ye yenyanga khumanye, khandi bwangu muno, ahakhukhoyele okhura inzu y'okhupa ichapa yeefwe. Enyoola mbu injila yeefwe y'obulindi yonyene ni okhwiteekha okhusita lilesi nilyasita. Khulame mbu akhumirire. Khulwa obulindi bubwe, yamanyisiisie mbu yenyanga khurule mu Battle Creek....
GSAM 459.3‘New York yenyekha okhukholwamo omurimo, ne n'inzu y'okhupa ichapa yeefwe n'ikhoyele okhurwa eyo, shinyala okhuboola tawe. Shinyala okhubala obulafu obwenyoolile okhuba obulafu obwenyala okhuyeta okhusita okwo tawe.’
GSAM 459.4Olwa bamala ebichuma bihambi bibili nibakhaabakhaaba mu litookho lia New York nende amatookho akali habuhambi, omukanda kwalema okhunyoola habundu ahakhoyele inzu y'okhupa ichapa. Mu shise eshio olukaratasi lwaitsa, olwahandiikwa khunyanga 30 y'omwesi kwa 5, mu lwo Mama White yaboola mbu:—
GSAM 459.5‘Babotso beefwe nibakhaaba habundu h'inzu y'okhupa ichapa ya Review and Herald, bakhoyele okhukhaaba Omwami n'emioyo chiabwe chiosi. Bakhoyele okhusita n'okhwilinda okhukhongo, okhulangalila, nende okhulama, khandi nibeetsulila obutofu bwabwe eshise shiosi. Shikhukhoyele okhwesiga khukhalaka khw'omundu tawe. Khukhoyele okhukhaaba amachesi aka Nyasaye ahaana....
GSAM 459.6‘Khulw'okhura inzu y'omurimo mu New York, khoyele mbule mbu, Mwilinde. Shenyanga okhuba ahambi nende New York tawe. Shinyala okhuboola bulano ebichila bianje biosi tawe, ne emanyile toto mbu habundu hosi hakari w'emaili 30 okhurula mu litookho eryo halaba ahambi muno. Muringale ebyetookhile habundu ahandi. Emanyile toto mbu obulayi bwa Washington, D.C., bwenyekha okhurunilisiwa bulayi.
GSAM 460.1‘Shikhukhoyele okhura inzu y'omurimo ino mu litookho nohomba mu bilubeka bilietookhile tawe. Ikhoyele okhurwa mu shilubeka shi'omulubala, ahanyala okhwitookhilwa n'omusiri.’
GSAM 460Obulakusi bw'Okhuheebwa Habundu khubukoosi Obulayi
GSAM 460.2Nende amakhuwa kano, omukanda kwachakha okhukhaabakhaaba mu Washington n'okhulama. Kho olukaratasi lwa khataru lwaitsa, niruli nende okhwechesibwa khuno:
GSAM 460.2‘Khubeere nikhulama okhunyoola obulafu khulw'ahakhura omurimo kweefwe mu lubeka lw'Ebushiele, nende obulafu bwakhwitsile ebulafu muno. Mpeebwe obulafu bwa toto mbu khulaheebwa okhukula habundu aho abandu abali n'etsimbia tsingi ts'okhukholesia khukhwenya khwabwe baamalilakhwo etsimbia tsingi. Abeene tsinzu tsino tsikhongo bafwa, nohomba bakalushila emieparo chiabwe khu shindu eshindi, nende habundu aho haheebwa okhukusiibwa khubukoosi obutiti muno....
GSAM 460.3‘Okhurula mu bulafu obumpeerwe, emanyile mbu, mu shise shino, habundu ahakhongo ha Review and Herald hakhoyele okhuba ahambi nende Washington.’
GSAM 460Habundu Ahalakulwa Hanyoolwa
GSAM 460.4Nende obutumwa buno mu makhono, omukanda kwachakha okhukhaaba habundu mu Shilubeka sha Columbia, ne omusiri shikwanyala okhunyoolwa khubukoosi obutiti okhushila etsindola 1,000 khwa ekari ndala tawe. Mu bumalilisia, balangisibwa Takoma Park. Kano niko amakhuwa k'omukanda:—
GSAM 460.5‘Khwanyoola omusiri kw'ekari tsihambi 50 elwanyi katiti w'eshilubeka, ne hakari w'emilaka chi'litookho lia Takoma Park. Khwali khunyala okhukukula etsindola 6,000, nohomba khubukoosi bw'etsindola 120 khwa ekari ndala. Khwarunilisia habundu hano bulayi muno. Khwanyoola mbu miaka emilala echahwa omuhonia okhurula Boston yali ahalobole okhuba habundu h'inzu y'okhuhonia. Baboola mbu yali amalilekhwo etsindola tsihambi 60,000 mu khukula habundu aho nende mu khuhakula nende okhurusiaho ebisaka biosi, emikoko, nende obuchafu. Amalibu k'etsimbia kamukaania okhwitsusia emieparo chikukwe, nende omusiri kwatsia mu makhono k'omusatsa owali aheere likopi niryesigamile khukwo, nikumumalila etsindola 15,000.
GSAM 461.1‘Abamenyi ba Takoma Park, abaali nibeelelwa n'omuruchi w'elitookho nende abaruchi abandi, bakhwinjisia n'obusangafu obukhongo habundu aho, nibakhusuubisia okhukhola alala neefwe n'omulembe mu khwitsusia emieparo chiefwe.
GSAM 461.2‘Mu tsingendo chiefwe tsiosi nende okhukhaaba khweefwe, shikhwanyoola habundu ahandi hahulila amakhuwa k'obuloli kosi shinga hano tawe. Khusuubila mbu obulindi bwa Nyasaye bwakhumirile okhuula ahale ahayenya khumenye.’
GSAM 461.3Nikhulola okhwitsula okhwingi khw'obuloli obwalangibwa mu sula ino nende etsisula tsiahwa, ‘khusuubilile Omwami Nyasaye weefwe, kho khulasimbiibwa; khandi khusuubilile omulakusi wuwe, kho khulatsililila bulayi,’ kho khwiteekhe khulwa amakhuwa akashili k'imbere, kaleshe okhukhunyoola nikhushiteekhile tawe.