Isula 13 — Ebilolero bi'Obwimiriri bwa Nyasaye
GSAM 198.1“Nyasaye yageragezanga okhula nende okhwiha abantu mu kati k'eshialo shindi, khulwa amagero, ebilolero nende ebintu by'okhushimisa, nende olwanyi, nende omukhono kw'obukhongo, nende omukhono okhutanulwa, nende amangalimwa amakongo, khulondokhana nende byosi Nyasaye wanyu yabakholela mu Misiri, imoni shyanyu? Khuliwe kwalolekhanga, nende okhumenya khukhwa Nyasaye ni Nyasaye; khuliko wundi nende We tawe.”1
GSAM 198.2Khuba nende njila Nyasaye yakholanga, khwiha abantu khati k'eshialo sh'abapagani, khakhile abalongole okhula, yakhanyanga okhushila amalako kakwe, nende okhubahelela amalako kakwe akhandikhiwe mu tsipande tsi'elibwe. Ebintu bino by'okhushimisa sibilwe khulwa okhukhusikha amameso k'abantu; khandi khuba bamanye khulw'obwene khw'oyo “wakholanga ebintu ebikhongo mu Misiri; ebikholekha by'okhushimisa mu shialo shino sha Hamu, nende ebintu by'okhutiisa khwi Enyanza Yakahuuha,”2 nende wavuganga nabo okhula hagati k'omulilo nende omwotsi khw'isonga lya Sinaayi, yali siwundi shila Nyasaye omwima nende w'obwene, Omukhola w'ebintu byosi.
GSAM 198Okhuyitwa kwa Musa okhula mu Musala Ogwatsilanga
GSAM 198.3Musa mwene tawe yakhanyanga okhunyakhalila Abaisiraeli bakhule Misiri khulwa okubabolela busa, “Nali ndilanga ebitsende mu mushitu, ndali nende amameso k'obwiyanza khwinywe mu bulanda bwinywe, none nditsile okhulongola khwinywe mukhule Misiri, khuli nageragezanga okhukhola khulwa okhutsia okhuliha Omumisiri shingali okhukhilila khw'eshialo sha Midiani.”
GSAM 199.1Shakhilanga omusala ogwatsilanga khandi shingali okhukholokha, nende liswi lya khuviha lilakhanga mu kati k'omulilo, okhukhwana nende okhukhayilisia nende Musa nende ali wene wa “okhutsia okhulongola abantu bakhule Misiri.” Mu njila eno y'okhushimisa niho yanyoola oburume bwakwe, okhuyitwa kwakwe okhukhongo nende okhutsililila khukhulafu, okhulola kwakho khwakhanyanga okhukhala amameso k'abamwene, khwitegekha amamanyi k'eshindu shakhilanga, nende okhubaloma okhunyoola Musa, khulw'obulongo bwa Nyasaye, khuli omulongoli wabwe.
GSAM 199.2Niba nikhwaba nende eshise shindi khukhula okhulamukha kwa Mufukulusi, abakhongoli bakwe abalilanga nende abakhwilibwa bakwe bali benyanga okhulemiibwa nende obwimiriri bwakwe nende amakhuwa amakhololesi, ni khwaba mu shise shino abasuubilila abandu abali mu bulanda nende abatsilililwa n'obulwani bhakhambanga khw'obusuubili enyuma w'oluyoka lwa hakari h'eshilo lya 1844; nende niba Nyasaye yakhambanga khw'obwiyanza okhukhuloma nende emioyo ch'abandu abali mu bulanda, khwalolekhanga khwaba khubwene mu shise khuli khino, nende khw'abantu khuli bano.
GSAM 199Obwimiriri bwa Nyasaye Obwitsililwa
GSAM 199.3Oyo shali khakhanwa n'emibeele nende enjila shakholamo milimo, kandi oyo yawa eshihaanwa shi'Roho mu ikanisa “khw'aniinanga khw'egulu”3 yasuubisa okhuba nende abakhwamililila bakwe mu khuloma obutumwa bw'evangeli, “okhuhikha khu shiriro shy'eshialo.”
GSAM 199.4Mu njila yosi Nyasaye yakhambanga okhukhulolekha obukhongo bwakwe nende ebihano biakwe nende abandu bamurondanga khulw'omwoyo kwosi. Shakhambanga tawe mu khwaha oburume bw'evangeli, “Ebilolero bino bilakhayilila abasuubilila: Mu liina lyange balakhula amadaimoni; balakhamba mu ndimi tsinyakha; balakhwitsa enyoka mu mikono; nende niba banywa eshindu shiosi eshiira, shikhakhabia tawe; balakhakhilila emikono khw'abandu abalwaye, nabo balakhonia”?4
GSAM 199Eshihaanwa shi'Roho mu Shise sh'Okhutsililila khw'Abakhalushili
GSAM 199.5Kwaba n'ebilolekha by'obukhongo bwa Nyasaye nende okhulekhana khw'eshihaanwa shi'obulakusi mu khulushila khw'eshikulukulu shya 16, nende mu mashise khandi. D'Aubigné yaloma khw'obulakusi bwa John Huss. Charles Buck, mu eshitabu shakwe Amakhuwa k’Obulamu bwa Bukristo, yaloma khw'obulakusi bwa George Wishart mu 1546. John Wesley, mu bitabu biakwe, yaloma khw'obulakusi bwa Jonathan Pyrah nende okhutsilila kwabwo. Omukhulundu J. B. Finley, mu eshitabu shakwe sha obulamu, yaloma khw'lilolero nende okhuhonia okhushimisa mu mubili kwakwe, mu shise shya eshimiyu shya 1842. Eshitabu Omurumbusi w’Abakristo (Abamethodisti) shakhupanga amakhuwa amakhololesi khw'lilolero nende ebibala byalyo, khuli byakhambwa khu Omusawo Bond, w'ikanisa yino, mu burume bwakwe. Bino byaba bilolero khw'abandu abakhilila Nyasaye khw'obwiyanza, khw'okhuba atakhwikhilila, kandi akhakhamba nende abantu bakwe khulwa eshihaanwa shi'obulakusi.
GSAM 200Ikanisa y'Abasikaye Okhuba nende Roho w'Obulakusi
GSAM 200.1Mu Mandiko amalayi nende amakhuwa amakholokha khuli Nyasaye alakholekha khulw'obukhongo ebihano bya Roho wakwe, khulushila eshihaanwa shi'obulakusi, khati k'abantu abalakholekha balindilila okhwitsa kwakwe. Eshipande shamberi shikhwitsanga khw'ameso khwatsibwa mu khalata y'Abakorinto, nende shiloma: “Ndalomanga okhukhukha Nyasaye wange khulwinywe, khulw'obwiyanza bwa Nyasaye obwakhilwa khwinywe khulwa Yesu Kristo; khw'ebindu byosi mwakhonganga khuliwe, mu makhuwa kosi nende mu bumanyi bwosi; khuli obuloli bwa Kristo bwakhililwanga khati kinywe: khw'eno shikhwakhilwa khwinywe mu eshihaanwa shiosi tawe; mulindilila okhwitsa kwa Omwami wehu Yesu Kristo; oyo alakhwimisia khwinywe okhukila khw'eshiriro, khw'ino mwikhale khuli abandu batalina khulondwa mu lishiku lya Omwami wehu Yesu Kristo.”5
GSAM 200.2Mu Bulafu khusoma khw'“abasikaye”—ikanisa y'evangeli y'eshiriro: “Eshinyoka shakhwiyanga nende omukhasi [ikanisa], shakhwitsa okhukhola olwanyi nende abasikaye b'imbuto yakwe, abakhwamililila amalako ka Nyasaye, nende abalina obuloli bwa Yesu Kristo.”6 Ni shina “obuloli bwa Yesu,” obuli ikanisa y'eshiriro lilakhala nawo, nende obwimiriri bwabwo bulategekhanga enjila y'okholekha khw'ebihano byosi bya Roho? Khu khwikhaya khuno tunyoola okhutsibwa mu khuloma kw'malaika khu Yohana khw'eshisiwa sha Patimo: “Nakhilila imwa makhondo kakwe khw'okhumuinamila. Naye yandamila, Noolole shikhwikhala shino tawe: ndi omukhilwe w'ekholi nende mw'abawe abalina obuloli bwa Yesu: inamila Nyasaye: khulw'okhuba obuloli bwa Yesu ni Roho w'obulakusi.”7
GSAM 201.1Eshisina shino eshia malaika yahaana shilolekha khw'ene Roho w'obulakusi oyo alakholekha mu ikanisa lilindilila Kristo, niwategekhanga enjila y'ebihano byosi, kandi olwanyi lukholekhanga khw'ikanisa y'Abasikaye khulw'okhuba n'eshihaanwa shino khati khabwe.
GSAM 201Obuloli bwa Paulo khw'Ebihano
GSAM 201.2Khalata ya Paulo khu Abatesalonika yakholekha khw'eshiku lya Omwami—eshiku ly'eshiriro lya khukhalaka omuse khulondokhana nende okhurunilisia—lilakhwira khw'abandu “khuli omwivi mu shilo;” naye shilakhwakhola abana ba Nyasaye abasuubikha, khulw'okhuba bali “abana b'ebulafu, n'abana b'eshiku.” Khati k'amasiyili gakwe khw'abantu bano abakhilila, yaloma, “Muleke okhukhanda Roho. Muleke okhukhanyila obulakusi. Mukhung'ane ebindu byosi; mukhakamile khw'ebindu ebilayi.”8
GSAM 201.3Khw'eshikhaama shya kihiriki propheteias, shino khhwitsanga khuli obulakusi, Greenfield, mu Nyiranda shakwe shya Kihiriki, yaloma, “Okhukhola khw'eshihaanwa shi'obulakusi, mu makhuwa gano, 1 Abatesalonika 5:20.” Nyiranda shya Parkhurst, Robinson, nende Liddell na Scott tsilakhwikhilila khw'eno. Khandi, buno ni obuloli obulafu khw'eshihaanwa shi'obulakusi khw'obwene khwalakhala nende ikanisa lilindilila okhwitsa kwa Kristo khwakhabili. Siyali khw'okhukhanyila eshihaanwa shino, indi khw'okhukhung'ana; khw'onyoola okholekha khwalikho, “mukhakamile” khwasho.9
GSAM 201Okhutsilila khw'Okhusuubisa
GSAM 201.4Twalolekha khale khw'ene Nyasaye yachakanga okhukholekha eshihaanwa shi'obulakusi mu khupanga obutumwa bwa malaika wamberi nende obutumwa bwa malaika wakhabili. Eshihaanwa shino shakholekhanga khw'obukhongo okhurula khw'okhumala khwa tsinyanga 2300. Nyasaye yakhwanga omukholi wakwe wene khulw'eshindu shino, khulonda omukholi we, oyo yali yaheela ebindu byosi khulwakwe, khandi shibino byekhene tawe, naye obulamu bwakwe bwali bhusigalanga khati k'obulamu nende okhufwa, “omutofu okhukila abatofu bosi.”10 Mu mezi gabili khw'eshise shino khwakhilanga, Omukhana Ellen G. Harmon, owali w'Portland, Maine, mu myaka nga khumi na musafu busa, yachakanga okhunyoola obulafu khwula Nyasaye.
GSAM 202.1Khw'eshise shino nali nende omwanya gw'okhukhamba nende abandu abakhalianga Portland mu shise shya lilolero lyamberi, kandi nali mumanyanga Mama Haines, inzu yakwe Omukhana Harmon yanyoolanga lilolero lyakwe lyamberi, khw'eno ndakhamba ebindu khuli byakhambwa nende abandu bano.
GSAM 202.2Mu shise shino Omukhana Harmon yakhalianga mu ndala y'obulamu y'obwiyangalisi khulushila. Mu machuma amanyingi yakhanyanga okhukhamba okhukila khw'eshikhwi khw'obutinyu muno. Omusawo wundi yakhakha khw'ali nende eshiyera nende obulwaye bw'amachi mu mubili. Yaloma khw'ekholoba khwakwe kw'obulyo khwakhililwanga, nende litsukhu lyakwe lya khw'olubeka lw'omukhono omukhasi lyakhalianga nende obulwaye khw'obukhongo, kandi omutima gwakwe gwali gwakhililwanga. Yaloma shakholelanga nende obwene khw'alakhala khw'eshiise shilayi tawe, kandi yakhanyanga okhufwa khw'omwanya gwosi. Yakhanyanga okhuyeera khw'obutinyu muno khw'ali yeeyalisiye. Mu shilo yanyoolanga okhuhumula khw'akhililwa okhwiha emikeka khulw'eshikono, khw'ikhala khuli omundu w'ikhala. Okhukhola khw'okhukhwa nende okhufuma khw'amatsayi kuli khw'eshikhongo khwakhililanga amanyi g'omubiri gwakwe.
GSAM 202Lilolero lya Omukhana Harmon lyamberi
GSAM 202.3Mu shise shino yanyoolanga lilolero lyakwe lyamberi, yakhalianga mu inzu ya Mama Haines. Kwali khw'eshisa, kandi bali mu khwiyanza khw'omu lufu khw'eka. Kwaba nende abandu bataanu, bona bakhasi b'asuubili. Abandi bali bamalamanga, khandi Omukhana Harmon yalamanga khw'eshikhwi, niho amanyi ga Nyasaye gakhilila khw'eshindlela sh'okhushimisa, gakholekha khw'abandu bosi abaliwo, khandi khw'omwanya mulala yakhilwa khw'ebindu byosi byakholekhanga khumwe—yaba mu lilolero.
GSAM 202.4Mu khwiyanza khwakhabiliti yakhamba khw'abasuubilila b'Portland ebindu byalolekhanga. Bali nende obusuubili obwosi khw'okhuba byali khw'Omwami. Kwaba nende abandu nga 60 mu Portland mu shise shino, abalondanga khw'ali mulimo gwa Nyasaye. Kwaba n'amanyi gakhililanga lilolero, nende okhukhamba khwalyo, gakhanyanga okhula shila khu Nyasaye. Okhukhala khw'eshindeko khw'ebindu byosi khw'obulamu khwakhililanga khw'ali, kandi yakholekhanga khw'akhilwamo n'obwikhali obw'ekholi khw'omundu omutoro shino nende omutofu, okhuba alondwa khuli omukholi oyo Nyasaye alakhambila abantu bakwe obulafu. Yaloma khw'ali mu lilolero yakhalianga khw'abamalaika abakholekha khw'ebulafu, mu mazu amakhololesi g'egulu, omuli obwiyanza nende obwimeri, kandi khwaba khw'eshikhali okhukhuka khw'okhukhila khw'ebindu bitali khw'eshise shino shya khufwa.
GSAM 203Amakhuwa k'Lilolero Lyamberi
GSAM 203.1Amakhuwa amakufu k'Lilolero Lyakwe Lyamberi, khuli yakhambila abasuubilila b'Portland, gakhwakhupa khw'eshifwanani shya byosi byalolanga:—
GSAM 203.2“Mu khwiyanza, amanyi ga Nyasaye gakhilila khwinyanga khuli shingali khw'eshise shindi. Nali nzingililwe n'ebulafu, kandi nali ninyanga khw'egulu okhula khw'eshialo. Nakhulukha khw'okhulonda abandu b'okhwitsa mu shialo, naye shakhanyanga okhubalola, niho liswi lyandamila, ‘Lola khandi, kandi lola khw'egulu khakhafu.’ Khw'eno nanyingitsa amameso gange, ndola enjila enyilafu nende enyerere, yakhililwa khw'egulu khw'eshialo. Khu njila yino abandu b'okhwitsa bali banyanga khu litookho, lyakhalianga khw'eshiriro shya njila. Bali nende obulafu obukhongo obwateekhwanga nende enyuma yabwe khw'obuchakwi bwa njila, malaika yandomelela khw'ali ‘oluyoka lwa hakari h'eshilo.’ Buno bwakhililanga njila yosi, khwakhupa obulafu khw'amakondo gabwe, khw'ino shibakhwilila tawe. Nende niba bakhamilanga amameso gabwe khu Yesu, oyo yakhalianga khw'imbere yabwe, yabalongola khu litookho, bali basalama. Naye khw'omwanya mukufu abandi bakhila; baloma litookho lyakhalianga khw'eshilafu, kandi bali basuubanga okhwinjila mwamo khw'imbere. Niho Yesu yakhambanga okhukhakhalakha khw'okhwiha omukhono kwakwe kw'obwimi khw'eshikono, kandi okhula mu mukhono gwakwe kwakholokhanga obulafu obukhongo, bwakhendanga khw'abandu b'okhwitsa, nabo bakhutilanga, ‘Haleluya!’ Abandi khw'obwangu bakhanyanga obulafu obwali enyuma yabwe, baloma si Nyasaye yabalongolanga khw'eshilafu shino tawe. Obulafu obwali enyuma y'abano bwakhilanga, khw'ino amakondo gabwe gakhala mu shirima shiosi, bakhila, amameso gabwe gakhula khw'eshilolero, baloba Yesu, banyanga khw'eshilafu khw'eshialo shino shikulumu nende sh'obubi khw'ehasi. Khw'omwanya mukufu twawanga liswi lya Nyasaye khuli amachi amangi, lyatuhaanga eshiku nende omwanya gwa Yesu okhwitsa. Abalongo abali nende obulamu bamanyanga nende okhunyoola liswi, naye ababi balikhanyanga khw'ali khuli omurumo nende okhukhuyuma khw'eshialo. Nyasaye khw'akhambanga omwanya, yakhupanga Roho Omulafu, nende obweni bwehu bwakhachanga okhwaka nende okhukhila khw'obwimi bwa Nyasaye, khuli obwa Musa khw'akhilanga khw'Umulima Sinaayi.”11
GSAM 204Okhulondolola Khw'Obulamu bwa Mama White Mu Lilolero
GSAM 204.1Shingali okhukhwama nende amakhuwa amakhololesi g'ekholekha shino shya Roho w'Nyasaye, ndakhamba ebindu khw'lilolero. Khw'omwanya gwamberi ndolanga Mama E. G. White (yakhali Omukhana Harmon) kw'Omwesi gwa Khumi, 1852. Khw'eshiku shino ndolanga yali mu lilolero lyakhililanga okhukila khw'esaawa emwe. Khw'eshise shino nali nende omukisa gw'okhumulola mu lilolero khanga makhumi gataanu. Naliwo khw'ashikiranga abasawo khw'abalolanga mu ndala yino, kandi ndakhwikhilila khw'ali khw'okhuba obwiyanza okhukhamba obuloli khw'ebindu ndolanga nende mumanyanga. Nasuubila khw'okhukhamba ebindu bino shikhwakhilwa khw'eshikhali khulw'amakhakha g'abandu shingali okhumulola mu ndala yino.
GSAM 204.2Khw'akhilanga mu lilolero, yakhakanga emilundi chitaru ari “Obwimi!” n’eliswi lyawanga nende okhuwawana, okhukhaka khwakhabili, kandi khulushila khwakhataru, kwali khw'ehasi okhushila khw'emberi, naye kwasisimusianga emioyo okhushila khw'emberi, liswi likhalii khw'elyo lya omundu ali khw'eshilafu okhula khwinywe, kandi akhula khw'okhunyala khw'okhuliilwa. Khw'amasekondi kane kana kataanu yakholekhanga khw'akhwikhila khw'ehasi khuli omundu wakhilwa amanyi, inyanga yakholekhanga khw'akhililwa khw'amanyi khandi gakhilanga khw'eshinene, khw'omwanya wundi yakhilanga khw'amakondo nende okhwendanga mu chumba. Khwaba n'ekhwendanga khw'emikono, khw'achomianga khw'olubeka lw'omukhono omusatsa kana lw'omukhono omukhasi khuli omutwe gwakwe gwakhendanga. Ekhwendanga khwosi khwakholakhanga khw'obwiyanza obukhongo. Mu ndala yosi omukhono gwakwe gwateekhwamo, shihaali omundu wakhanyanga okhugusitia tawe. Amameso gakwe gakhalianga gakhulekhiwe, naye shakhawanga amameso tawe; omutwe gwakwe gukhilanga khw'egulu, yakholekhanga khw'akhulolanga khw'egulu, shali khw'ikhala amameso amaloba, indi khw'eshifwanani shiyanza, khw'eshindu shikhwi khw'eshilayi khw'akhulolanga khw'eshindu shili khw'eshilafu. Shakhumanga omwuka tawe, naye omutima gwakwe gwakhilanga khw'enjila y'obwene. Obushanga bwakwe bwali bw'eshiyanza, nende obulayi bw'eshifwana shakhalianga khuli mu ndala yakwe y'obwene.
GSAM 205Okhufwananisia nende Ngala ya Danieli
GSAM 205.1Ngala ye khuby'okhuyeera, okhulema amani, nende okhuheebwa amani malaika wa Nyasaye namukhubakhwo, biosi bifwanana elala nende aka omulakusi Danieli yalomaloma khulibye mu lilolero, naboola ari: “Kho ndasikala omwene, nindola lilolero lino likhongo, ne shihasikala amani mwisie tawe; shichila obulayi bwanje bwakalukhana mwisie bwaba obubole, nishindasikala nende amani tawe.” “Shichila omukhalabani w'omwami wanje uno anyala atie okhukhuluma nende omwami wanje uno? Shichila esie, amani kanje kaandula lwangu, kata omuya shikwasikala mwisie tawe. Mana oyo owafwana omundu yetsa khandi, nankhubakhwo, nambeelesia amani, naboola ari, O musatsa owaheelwa muno, oraria tawe; mulembe kube nawe; ba nende amani, toto, ba nende amani. Olwa yakhuluma ninasi, ndaheebwa amani, nimboola nti, Leshe Omwami wanje akhulume; shichila ombeelesie amani.”12
GSAM 205OBULOLI BW'ABALOLELA NENDE TSIMONI TSIABWE
GSAM 205M. G. Kellogg, M.D
GSAM 205.2Khungala ya Mama White nali mu lilolero, kakhoyile okhuhaana amakhuwa matiti k'abandu abalolela nende tsimoni tsiabwe. Akamberi karula khu M. G. Kellogg, M.D., olomaloma khulilolero lyamberi elia yaheebwa mu Michigan, 29 khumwesi kwa 5, 1853, khumukhung'ano okwali mu Tyrone, mu shilundu sha Livingston. Aboola ari:—
GSAM 206.1“Mbotso omukhasi White yali mu lilolero shinga eminiti amakumi kabili, nomba inusu y'isaa. Olwa yenjila mu lilolero, buli mundu owaliho yafwana shinga owawulira obunyali bwa Nyasaye nende okhuba khukhwe halala nineefwe; khandi balala khwifwe khwawulira toto Roho wa Nyasaye nali khwifwe nende amani amakhongo. Khwali khusaya nende okhukhung'ana halala khulusheere lw'Isabato, shinga isaa yakhataru. Mbotso omusatsa White, papa wanje, nende Mbotso omukhasi White bali bamalile okhusaya, ne esie ndali nisaya khushise eshio. Shihali okhwisimukha okukhongo kata okhwilolesia khwosi tawe. Ne khwamusaya Nyasaye nende omwoyo kwosi mbu aheelesie omukhung'ano ikhabi khulwa okhuba khukhwe halala nineefwe, khandi mbu aheelesie omulimo ikhabi mu Michigan. Olwa Mbotso omukhasi White yayoka oluyoka luno lw'obuhuli ari, ‘Oluyali! o-l-u-y-a-l-i-! o-l-u-y-a-l-i-!’ olwa mwamulihulila nayokanga emilundi eminyinji natsia mu lilolero, Mbotso omusatsa White yemirira, naboolela abawulilisia mbu omukhasie ali mu lilolero. Namala okhulomaloma ngala y'amalolero ke, nende mbu shayeeranga nali mu lilolero tawe, yalanga omundu yesi owachama mbu etse hambi amurunilisie. Omusishiri Drummond, owali khandi omurumbusi Omwadventista owali alinda inyanga yamberi y'elichuma, owali aboolile, nashili okhumulola mu lilolero, mbu amalolero ke karula khumani k'okhukonia omundu okhubirira khumwoyo kw'owundi, nende mbu anyala okhumwinjisia mu lilolero, yetsa hambi. Namala okhumurunilisia bulayi muno, obweni bwe bwasuta muno, naboola ari, ‘Shayeera tawe!’”
GSAM 206.2“Emanyile toto mbu shiyali nayeera tawe khushise eshio nali mu lilolero, kata mu malolero kandi amanyinji aka yaheebwa ninje ndiho. Okhurula khukhwe mu lilolero khwalolekha bulayi shinga okhwenjila khukhwe mulyo. Eshilolero shiokhuchaka eshia khwanyoola mbu lilolero liweere, shiali okhuchaka okhuyeera khandi. Yabukula omuya kwamberi okhurambi muno, okwaanda nende okhwichula, munjila eyalolesia mbu amatsukhu ke kali kabule omuya elala. Namala okhubukula omuya kwamberi, eminiti chinyinji chiabira nashili okhubukula kwakhabili, okwichusia amatsukhu shinga kwamberi. Mana halonda okhuwolera eminiti tsibili, nabukula omuya kwakhataru; okhurula aho okhuyeera khwatsililila shinga tsinyanga tsiosi.” Yataho omukhono kwe ari, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28 khumwesi kwa 12, 1890.”
GSAM 207F. C. Castle
GSAM 207.1Khuhaana amakhuwa kano akalondakhwo k'omundu owalola okhurunilisia kw'omusishiri khu Mama White nali mu lilolero e Stowe, Vermont, khushise shi'omusana mu 1853. Aboola ari:—
GSAM 207.2“Omusishiri yaliho, namurunilisia shinga amachesi ke nende okhusoma khukhwe kwamulakilila, okhumanya eshiachila akalolekha. Ishumaa eyali yakhile yateebwa hambi nende tsimoni tsie, etsiali tsiikukhe muno; shihali kata akhanyama khulimoni akakhinyikha tawe. Mana yamurunilisia khukhupa khw'amabanga ke nende khukhuyeera khukhwe; ne shihali okhuyeera tawe. Akamala okhunyoola, mbu yamanya toto ari shikanyala okhulong'osibwa khulondokhana nende tsinjila tsi'ebilonje nomba amachesi k'okhurunilisia ebilonje tawe.” Yataho omukhono kwe ari, “F. C. Castle.”
GSAM 207D. H. Lamson
GSAM 207.3Obuloli bulondakhwo buli khukhu Mama White yarunilisiwa nali mu lilolero, khumukhung'ano okwali munzu y'Omukhulundu James White, khumuanda kwa Monroe, Rochester, N.Y., 26 khumwesi kwa 6, 1854:—
GSAM 207.4“Khushise eshio ndali nende emyaka likhumi na musafu. Shinga kata bulano nyala okhuwulira tsinyoka tsino etsitsitsimusia omwoyo, ‘O-l-u-y-a-l-i!’ etsia yayoka. Mana yetelesia inyuma hansi; shiyakwa tawe, ne yetelesia mpola, nachingwa mu makhono k'omukhoonyi. Abasishiri babili benjila, omusakhulu nende omusolili. Mbotso omusatsa White yali yenya muno mbu barunilisie Mbotso omukhasi White bulayi, ne bakhola batyo. Eshiilolero shaleerwa, mulala khubo nashira hakulu w'omunwa kwe nali nakhuluma; ne bwangu balekha bino, nibaboola bari, ‘Shayeera tawe.’ Mana barunilisia embeka tsie bulayi nali nakhuluma, okhukhaaba eshilolero shiokhubukula omuya okhurambi, ne shibashinyoola tawe. Nibamala eshisonye shino shiokhurunilisia, yemirira khumakulu ke, nashili mu lilolero, nabamba Indakano hakulu, nashiukha okhurula khumakhuwa malala okhutsia khukandi, nakaboola bulunjishi, kata tsimoni tsie tsiali tsilingala hakulu, khuyi nende eshitabu.
GSAM 208.1“Yalola ebibetso musafu biokhumalilisia. Mana nalola obuhuli bw'abalafu; khandi tsinyoka tsie tsi'obuhuli shinga nyala okhutsiwulira kata bulano. Emboolanga obuloli bwa kano nendenya omwene.” Yataho omukhono kwe ari, “Omukhulundu D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8 khumwesi kwa 2, 1893.”
GSAM 208Mama Drusilla Lamson
GSAM 208.2Obuloli obundi khukhu Mama White yarunilisiwa nende abasishiri khushise eshio buhaanwa nende Mama Drusilla Lamson, omukhasi owafwilwa nende musatsawe, akhasi k'Omukhulundu Lamson, khandi omukhulundu w'abakhasi abasishiri munzu y'okhuhonia e Clifton Springs, N.Y. Nalomaloma khumukhung'ano kwa 26 khumwesi kwa 6, 1854, aboola ari:—
GSAM 208.3“Enyitsulila omukhung'ano okwa okhukeraka khwakholekha, okhurunilisia aka Mbotso omusatsa White yali aboolanga emilundi minyinji, mbu Mbotso omukhasi White shayeeranga nali mu lilolero tawe; ne shinyala okhwitsulila eliira ly'omusishiri owaliho tawe.... Akhoyile okhuba yali Omusishiri Fleming, shichila niye omusishiri owali alangwa ebise bindi okhuhaana amakana. Ne khubulano yafwa. Nyala okhuboola kano, mbu okhukeraka khwakholekha, khandi shihali eshilolero shi'omuyia eshialolekha khushiilolero tawe.” Yataho omukhono kwe ari, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 khumwesi kwa 3, 1893.”
GSAM 208.4Obuloli obundi khandi bw'omundu owaliho khushise eshilomalomilwe hakulu:—
GSAM 208David Seeley
GSAM 208.5“Kano kanywesia mbu nsomile obuloli bwahakulu bwa David Lamson nende Mama Drusilla Lamson, khumakhuwa k'omusishiri olwa yarunilisia Mama E. G. White nali mu lilolero, 26 khumwesi kwa 6, 1854. Ndali khumukhung'ano okwo, nindola okhurunilisia. Enyinjana nende akaboolwa na Mbotso omusatsa Lamson nende Mbotso omukhasi Lamson, khandi enyongera mbu bali Omusishiri Fleming nende omusishiri wundi omutoro okhumushila ababurunilisia. Mama White namala okhwemirira khumakulu ke, shinga baboolile, naboolanga amakhuwa k'Indakano, Omusishiri Fleming yalanga ishuma eyakhile. Yabamba ishuma ino hambi muno nende eminwa chie, ashila okhumwokhya, niyilunjikhe habundu aho omuya kwali kunyala okhubira naba nayeera. Olulimi lw'omulilo shilwakhinyikha kata hatiti tawe. Mana omusishiri naboola nende amani ari, ‘Kano kanywesia eshindu eshi obushia nobushia; kubulamo omuya mu mubili kwe.’” Yataho omukhono kwe ari, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20 khumwesi kwa 8, 1897.”
GSAM 209Omwami nende Mama A. F. Fowler
GSAM 209.1Amakhuwa kalondakhwo kali khukhu Mama White yarunilisiwa nali mu lilolero munzu y'emikhung'ano ya Waldron, Hillsdale, Mich., khumwesi kwa 2, 1857. Omusishiri Lord, omusishiri w'e Hillsdale owali akholile omulimo okwo emyaka amakumi karano, yamurunilisia nende obulindi obukhongo; khu kano enyolesia obuloli bulondakhwo:—
GSAM 209.2“Khwaliho olwa Mbotso omukhasi E. G. White yaheebwa lilolero munzu y'emikhung'ano ya Waldron, Hillsdale, khumwesi kwa 2, 1857. Omusishiri Lord yamurunilisia, naboola ari, ‘Omwoyo kwe kukhupa, ne kubulaho omuya. Ali nende obulamu, ne amatsukhu shikakhola omulimo tawe; shinyala okhulong'osia ngala ino tawe.’” Bataho emikhono chiabwe bari, “A. F. Fowler, Mama A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1 khumwesi kwa 1, 1891.”
GSAM 209C. S. Glover
GSAM 209.3Hano hahaanwa amakhuwa kandi khulilolero elyo:—
GSAM 209.4“Ndaliho olwa Mbotso omukhasi White yaheebwa lilolero lilomalomilwe hakulu munzu y'emikhung'ano ya Waldron, Hillsdale. Okhwongera khumakhuwa kahakulu, ndawulira omusishiri naboola ari ngala ya Mbotso omukhasi White mu lilolero yali ‘ishilile okhumanya khukhwe.’ Yaboola khandi ari, ‘Mulimo eshindu eshishilile amani k'ebilonje.’” Yataho omukhono kwe ari, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19 khumwesi kwa 1, 1891.”
GSAM 209Omwami nende Mama Carpenter
GSAM 209.5Hano hali amakhuwa kakhataru khushindu eshio:—
GSAM 209.6“Kano kanywesia mbu khwali munzu y'emikhung'ano ya Waldron, Hillsdale, Mich., khumwesi kwa 2, 1857, olwa Mama E. G. White yaheebwa lilolero. Nali mungala eyo, Omusishiri Lord yamurunilisia, ne khwawulira amakhuwa ke ebulafu khushindu eshio, shinga Mbotso omusatsa Fowler nende Mbotso omukhasi Fowler baboolile hakulu.” Bataho emikhono chiabwe bari, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30 khumwesi kwa 8, 1891.”
GSAM 210D. T. Bourdeau
GSAM 210.1Bulano mulangilwe okhulingala okhukeraka okhwakholekha olwa Mama White yali mu lilolero e Buck’s Bridge, mu shilundu sha St. Lawrence, N.Y.:—
GSAM 210.2“Khunyanga ya 28 khumwesi kwa 6, 1857, ndalola Mbotso omukhasi Ellen G. White mu lilolero omulundi kwamberi. Shindasuubilila amalolero tawe; ne eshindu shilala, khubindi ebia nyala okhulomaloma, shiambelesia okhumanya mbu amalolero ke karula khu Nyasaye. Okhumanya toto mu maliliso kanje naba nayeera nomba tawe, ndachaka okhuta omukhono kwanje khushirifu shie, ninkubambaho eshise eshianya okhumanya mbu amatsukhu ke shikakhinyikhanga tawe, shinga ak'omufu. Mana ndabukula omukhono kwanje, nindafuunikha omunwa kwe, nindakhwata amoolu ke hakari w'olwala olusatsa nende olwala olulondakhwo, mbu alobole okhurusia nomba okhwinjisia omuya, kata naba yenya okhukhola atyo. Ndamubamba nendio nende omukhono kwanje eminiti shinga likhumi, eshise eshianya omundu okhufwa okhulema omuya mungala yatsinyanga tsiosi. Ne okhukeraka khuno shikhwamunyakhana kata hatiti tawe. Okhurula olwa ndalola eshindu shino shi'amangalimwa, shindabeela khandi kata omulundi mulala nende okhulema okhusuubilila mbu amalolero ke karula khu Nyasaye tawe.” Yataho omukhono kwe ari, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4 khumwesi kwa 2, 1891.”
GSAM 210Omusishiri Owakhulumanga nende Emisambwa Akereka Lilolero
GSAM 210.3Ndalalomaloma okhurunilisia khundi kw'omusishiri okhwa ndalola e Parkville, mu shilundu sha St. Joseph, Mich., 12 khumwesi kwa 1, 1861.
GSAM 210.4Mama White namala okhukangasia omukhung'ano kw'abandu abangi abali bakhung'ane munzu y'okhukhung'anamwo y'Abadventista, ikhabi ya Nyasaye yamulikhwo munjila y'amangalimwa, nayinjisibwa mu lilolero nali yekhale khushisala shie. Omusishiri Brown yaliho, omusatsa owali nende obulamu obulayi nende amani k'omubili, owakhulumanga nende emisambwa. Yali aboolile mbu amalolero ke kali shinga okhukhuluma nende emisambwa, nende mbu naba alilola ye naliho, anyala okhumurusia mulyo mw'iminiti ndala. Halangwa omundu yesi owachama mbu etse hambi, arunilisie, amanye toto ngala ye nali mu lilolero. Omusishiri yetsa hambi, ne nashili okhumala kata eshisonye shiokhurunilisia khukhwe, obweni bwe bwasuta shinga obw'omufu, natsitsima shinga likokha ly'omusaala kwa aspeni. Omukhulundu White yaboola ari, ‘Omusishiri alakhuboolela ngala ye?’ Yakalusia ari, ‘Shayeera tawe,’ natsia lwangu khumuliango. Abali khumuliango abamanya okhwikhulumamia khukhwe bamuboolela bari, ‘Kalukha, okhole shinga waboola mbu olakhola; rusiamwo omukhasi oyo mu lilolero.’ Nali natsitsima muno, yakhwata akhakhwato khumuliango, ne shibaamuchamila okhukuikula tawe okhuula abali hambi khumuliango bamureba bari, ‘Omusishiri, ni shina?’ Yakalusia ari, ‘Nyasaye yenyene niye omanyile; mundeshe ndulame munzu muno;’ narula elwanyi.
GSAM 211.1Shialolekha ebulafu mbu omusambwa okwamukholesinga okhukhuluma shikwali nende mulembe imberi w'amani akaluchila Mama White mu lilolero tawe, shinga abali nende amadonimoni mu tsinyanga tsi'Omuhonia, abareba bari, “Wetsile hano okhukhunyakhana eshise neshishili okhwoola?”13
GSAM 211.2Mushindu shino mulolekha okhufwanana nende akandikwa khulibya omulakusi Danieli. Olwa yenjila mu lilolero khulwa Roho w'Omwami, Abakaldayo abaliho—abandu b'amahanga abali shibamanyile Roho oyo tawe—baria muno, “nibakhupa lubilo okhwebisa.”14
GSAM 211Omukhana Harmon Alakwa Okhulomaloma Amalolero Ke
GSAM 211.3Shinga lichuma lilala nimala lilolero lie lyamberi, khumukhung'ano okwali munzu ya papawe, Omukhana Harmon yaheebwa lilolero lyakhabili, omwa yalakilwa okhumanyisa abandi aka yali alolesibwe. Yali mungalangwa khumanya shinga anyala okhukhola aka Omwami yamulaka. Obulamu bwe bwali obubi muno, okhuula okhuba nanyakhana mu mubili toto; khandi shinga okhulolekha, yali asikalisie nende eshise shititi shiokhumenya mwoyo. Yali nende emyaka likhumi na musafu butswa, omutiti nende amani matiti, shiyali namanilile okhuba mu bandu tawe. Imelo ye yali iyitsule tsisoni nende okhwibisa, okhuula okhunyoola abandu abacheni khwali khumunyakhania. Yasaya nende omwoyo kwosi khutsinyanga tsinyinji, nende khuhika mu shilo, mbu omusiko kuno kunyiniibwekhwo, kuteebwe khumundu wundi owali anyala okhukuchinga okhumushila. Ne obulafu bw'omulimo kwe shibwakalukhana tawe, khandi amakhuwa ka malaika kawulikhanga obushia nobushia kari, ‘Manyisia abandi aka nkhulolesie.’
GSAM 212.1Nashili mungalangwa ino y'amaliliso, Omukhana Harmon yatsia khumukhung'ano kwundi okwali munzu ya papawe. Khumukhung'ano kuno, abandu bosi benjilana okhumusayila nende emyoyo chiabwe chiosi, khandi ye yehaana khandi khu Mwami; nawulira mbu achamile okhukholesibwa khulwa oluyali lwe. Nali nasaya, eshilima eshikongo eshiamufuunikha shiasalakhana. Khandi, shinga yaboola lunyuma, obulafu obukali, shinga omupila kw'omulilo, bwetsa khuye; nibwamukhubakhwo, amani ke kanyiniibwaho, nafwana shinga owali imberi wa Yesu nende abamalaika. Yaboolelwa khandi ari, ‘Manyisia abandi aka nkhulolesie.’ Yaboola mbu yasaya nende omwoyo kwosi mbu naba akhoyile okhutsia okhulomaloma aka Omwami yamulolesia, alindwe okhurekana nende okhwikhulumamia. Mana malaika yamuboolela mbu okusaya khukhwe khukalusiibwe, nende mbu naba mungozi y'okhwikhulumamia, alanyakhaniibwa nende obulwaye. Malaika yamuboolela ari, ‘Noba norusia obutumwa nende obwisikwa, nowisimilisilia okhuula okhumalilisia, olalia khubiamo bi'omusaala kw'obulamu, nonywa khumwalo kw'amatsi k'obulamu.’
GSAM 212Okhuchendela kw'Omukhana Harmon e Poland, Maine
GSAM 212.2Omukhana Harmon yali alolesibwe mbu akhoyile okhutsia e Poland, Maine, alomalome lilolero lie. Khunyanga eyalonda lilolero lino lyakhataru, abandu bosi nibashisuubila tawe, mulamwawe yetsa nende igari ye khumuliango kw'inzu ya papawe, naboola mbu anyala okhumuyila e Poland. Nali eyo, yakhola omukhung'ano omwa yalomaloma lilolero. Hazen Foss,15 owali alemile eshisuubilo, shiyachamila okhutsia khumukhung'ano okwo tawe; ne nali elwanyi, litwi lie hambi khumuliango, yawulira nali naboolela abandu lilolero lie, naboola ari, ‘Lilolero elia alomalomile lifwanana muno nende aka ndalolesibwa, shinga abandu babili abanyala okhulomaloma eshindu eshilala.’ Khulusheere olulondakhwo, yamunyoola Omukhana Harmon nashisuubila tawe, namuboolela mbu abe ‘omwisikwa khukhuchinga omusiko, nende khukhumanyisa obuloli obwa Omwami alamuheelesia; ne Nyasaye shialamulekha tawe.’ Khubandi yaboola ari, ‘Oyo niye omundu ou Omwami ateelekhwo omusiko kuno.’ Toto, yali akhoyile okhumanya, shichila yali alolile omundu oyo mu lilolero omwa yaboolelwa mbu omusiko ‘kunyiniibwe khuye.’
GSAM 213.1Okhurula khushise eshio, omulimo kw'Omukhana Harmon kwali okhutsia okhurula habundu halala okhutsia ahandi mu bialo bia New England, nalomaloma aka yali alolesibwe. Ebise bindi yaboolelwanga mu lilolero habundu h'okhutsia, nende obukali obwa yali anyala okhunyoola. Obutumwa bwe bwali, okhushila biosi, okhukayila abali barulanga mu bwatoto nibatsia khukhwechesia mbu okhwitsa kwa Kristo kwali khwa roho butswa, nende okhukangasia abandu bosi okhwikhwatilila khukababitila khale.
GSAM 213.2Aboola khulibye ari: ‘Balala balekha okhukhola omulimo kwosi, nibabukula abandu bosi abaloba okhuchamila amakana kabwe khushindu shino shinga abali shibaali abeene tawe.... Nyasaye yandolesia okhusuba khuno mu lilolero, nanduma khubaana be abali basubile okhukubamanyisa; ne bangi khubo baloba obutumwa elala, nibamboola mbu ndonda tsinjila tsi'eshialo. Khulubeka lundi, Abadventista ab'eliira butswa bamboola mbu ndi omundu ow'okhukhola amakhuwa k'okhushilakhwo, khandi bandalomalamwa obubeyi; balala bakhola batyo nende obubi, nibambukula shinga omuruchi w'amakhuwa kano ak'okhushilakhwo aka ndali nkholanga omulimo okhumalawo.’16 Khulamanya amakhuwa kano bulayi okhushila mu isula ilondakhwo.
Notes
- Okhukalushila Mumalako Ka Musa 4:34, 35. ↩
- Tsitsabuli 106:21, 22, ↩
- Abefeso 4:8-15, ↩
- Mariko 16:17, 18. ↩
- 1 Abakorinto 1:4-8. ↩
- Obulafu 12:17. ↩
- Obulafu 19:10. ↩
- 1 Abatesalonika 5:5, 19-21. ↩
- Khulw'okhukhung'ana khwosi khw'obuloli bwa Bibiliya khw'okhukhala khw'ebihano bya Roho, mulole Eshihaanwa shi'Obulakusi mu Ikanisa y'evangeli, eshitabu sh'amatakha 120, shikhwinyalikha khwinywe mu mazu kosi g'okhupa ichapa gehu. ↩
- Khuli kwalolekhwa khu Hazen Foss. Lole Isula 11. ↩
- Ebilombo Ebwangu, pp. 14, 15. ↩
- Danieli 10:8, 17-19. ↩
- Matsayo 8:29. ↩
- Danieli 10:7. ↩
- Lola Isula 11. ↩
- Ebiandikwa bi'Okhuchaka, olupapuro 22. ↩