Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
23 / 31
23 / 31

Isula 20 — Okhwihaana mu Milimo ch'Okhuchaka

John Norton Loughborough

GSAM 311.1Khuumanishe abalafu bange halala khwisie, aba bakhola indakano nende isie khulwa okhwihaana. Elikulu lilirumbula obulunjishi bwuwe: khubanga Nyasaye ni omuramuzi wenyene.1

GSAM 311.2Mu Okhulingala Khandi nende Omurumbusi wa 3 Juni 1902, khusoma khati:

GSAM 311.2“Aba bakhwingila mu mulimo khasekhaano bamanyile khatiti khulwa okhwekhana nende okhwihaana kwa bandu aba Nyasaye yaakhilila omutwalo kw'omulimo khukhuchaka. Obumanyi bw'eshise shikhile shibole khubolelwa khandi khandi; khubanga bali nende okhutsililila omulimo nende obwikhali nende okhwihaana khukhwakhilanga abakhola b'obwene b'eshise shiakhila.”

GSAM 311.3Khandi, mu Obuloli khulwa Ikanisa, Ekitalu 7, amakhuwa kano khabonekha:

GSAM 311.3“Khuli khukhwiyanga khumaliro kw'obulamu bw'eshialo kino, nende emilimo chiosi cha Nyasaye khulonderwa khutsililwa imbere nende okhwihaana khukhongo khukhali khakholekha.”2

GSAM 311.4Amang'ali aga Omukhulundu Bates yaakhwakhililwa okhuchamuka, mu 1846, okhwandika nende okhupa ichapa eshitabu shakwe shamberi khubusonga bwa Isabato, khabolelwa kale. Khandi khabolelwa khubusonga bwa bukhali bwa Omukhulundu James White, liosi mu 1849, khukhuchaka okhupa ichapa olupapulo lwakhilwanga Obwatoto bw'Eshise Shino.

GSAM 311Eshitabu Eshititi khw'Okhwekhula kw'Elikulu

GSAM 311.5Inyuma ya lilolero lya Mama White lilakhilwa mu Topsham, Maine, mu shise shi'okhukwa khw'amasafu mu 1846, liosi yakholekherwa tsiplaneti tsindi, Omukhulundu Bates yakhongola obutabu khw'esitabu eshititi khw'Okhwekhula kw'Elikulu. Lelo eshindu shiaha khw'okhupa ichapa shilakhilanga muno. Khw'okhukhilila eshibola shino, omukhasi omwikhala Massachusetts, waakhamala okhuta ikapeti ilia lishia lya malenge, yakhilula, yakusia, nende yakhila amakuta kosi khuli Omukhulundu Bates; khw'okhula khwalia yamwafwa okhupa ichapa eshitabu shakwe shakhabili.

GSAM 312Eshitabu Eshititi khumilimo ch'Okhuta Omuhuri

GSAM 312.1Inyuma ya lilolero khumilimo ch'okhuta omuhuri, lilakhilwa mu Dorchester, Mass., 18 Novemba 1848, Omukhulundu Bates yakhwandika eshitabu eshititi shakhataru, shiitanga Omuhuri kwa Nyasaye Omulamu. Aha khandi yaakhilwa nende obuchila bwa khubula tsimbia ts'okhupa ichapa. Omukhasi omulekhwa omuchanga, waamanya obuchila obwo, yakusia inzu yindi intiti yakhali nayo khushialo, yakhila khuli Omukhulundu Bates inusu y'etsimbia tsia yanyoola khw'inzu eyo. Shilondanga nashio yanyala okhuliha omusaala kw'okhupa ichapa eshitabu.

GSAM 312Obwitsilizi bw'Omulimo kw'Okhupa Ichapa

GSAM 312.2Mu 1851-52 Okhulingala Khandi nende Omurumbusi w'Isabato kwakhupwanga ichapa mu Saratoga Springs, N.Y. Aha Omundu Thompson yaakhilila Omukhulundu White nende omukhasi wuwe inzu khubw'ubuntu; nende ebindu byomu nzu byabeholile, khandi bali nende omukisa kwikhala mu nzu yabwe.

GSAM 312.3Mu shise shino, abasuubili mu obwatoto bw'eshise shino baakhilanga okhukhula, nende n'ebuyanza obwo khwabonekha okhukhilila omukhono kw'omulimo kwa Omukhulundu nende Mama White. Khano, nende omulimo kw'okhulondoka, khwakholekha obwitsilizi bw'abakhoonyi mu ofisi. Khukhwo shise shino abandi baakhilwanga khwafwa mu mulimo kw'obutabii. Khw'okhukholekha khuli Omwami akholanga khw'okhukalusia obusuubili bw'abandu babe, nende okhubukhasia abakhola khushise shi'obwitsilizi, khubole obulamu bw'omukhasi owehaana khu Nyasaye, Mama Rebecca Smith, wa West Wilton, N.H.:—

GSAM 312.4Inyuma y'okhukhila kw'eshise, omwana wuwe Uriah nende omukhana Annie R. baakhilanga muno okhwilila eshomelo, khw'okhwekhala khw'ochesi. Mama yaarianga mbu abana bali khukhilila khushialo, khandi khwene obukhila bukhwe khwabula khwaba khubula obusonge. Olwanziro lw'omubereki lwakhilwanga nende abana.

GSAM 313Uriah Smith mu Somelo lya Phillips

GSAM 313.1Khukhila 1848 okhula 1851 omwana yaakhilanga mu Somelo lya Phillips mu Exeter, N. H., aha abasomi baakhilwanga khumwaka kwamberi kw'esomelo lya koleji, khw'okhula khwingila koleji bali mwaka khubali imbere. Yakhilila omusomo guno. Mu 1851 yaakhola khw'okhunyoola tsimbia khw'okhwilila koleji, lelo omukholi wuwe yaakhilwa mu bhizinesi, yakhilwa tsimbia, nende khw'okhula obulamu bw'okhwilila koleji khwakhilwanga.

GSAM 313Omukhasi Smith mu Somelo lya Bakhasikhali

GSAM 313.2Liosi Uriah yaakhilanga mu somelo, mbotso wuwe yaakhilanga mu somelo lya bakhasikhali abachanga mu Charlestown, Mass. Omusomo gwuwe gwakhilanga khumaliro, nende liosi yakhilanga okhuchama somelo, omwene nende mwamwene baakhilwanga omulimo gw'okhwechesa mu somelo lya Mt. Vernon, N.H., khw'emwaka khataru, khw'efuta ya $1,000 khumwaka, nende okhulya nende inzu.

GSAM 313.3Khwakhila shise shino mama yasuubila obwatoto bw'eshise shino. Amasayo gawe khano khulwa abana gawe gakhilanga, nashi khwanyalekha, g'obwene nende g'omoyo kwosi okhushila kale. Omukhulundu Bates yakhilila West Wilton, nende Mama Smith yakhila imbere yuwe eshindu shia abana bawa, nende okhutsililila kwabwe khwakhilwanga khw'esayo. Omukhulundu Bates yasuubilanga khwatsinyanga ntiti okhukhola emikhung’ano mu Somerville, Mass., mu nzu ya Paul Folsom, nende Mama Smith yaakhilanga khwandikhila omukhana wuwe, khumwitanga okhwitsa khumukhung'ano. Khukhila obwo, Omukhulundu Bates nende mama baakhilanga okhutsililila Nyasaye khw'oma khumoyo gw'omukhana okhwitsa khumukhung'ano.

GSAM 313Amalolo Kabili Keekholekha

GSAM 313.4Omukhulundu Bates atakhilanga khubona inzu aha omukhung'ano gwakhilanga, khw'okhula atamanyile ngali yaayo. Shilo shia mbere khumukhung'ano, yalota ali mu nzu, nende khuli buri khalo khwikalwanga, khwene khakhali khatiti khubw'amuliiango. Khandi yalota yakhilula eshindu shia khubolela, yakhilila khubusonga bwa habundu ahalafu; bali bayimbile oluyimbo lwa mbere, basayile, nende bayimbile oluyimbo lwakhabili, khandi yakhilula khw'ikhula Biblia nende okhusoma, “Khwitsa khutsinyanga 2300, nende okhulafya habundu ahalafu.” khw'akhilanga khushifwanani shi'habundu ahalafu khushati, liosi omuliango gwakhiluka, omukhana omuchanga yakhwitsa yakhikha khukhali khatiti. Khandi yalota omundu oyo ali Annie R. Smith, nende khwangu yakhilila obwiyanza, yasuubila obwatoto.

GSAM 314.1Omukhung'ano kw'Omukhulundu Bates kwakhilanga khulw'Isabato (Shishano), nende khw'okhula shomelole shikhali liosi, Annie yakhila, “Khw'okhukhilila mama wange, ndatsia.” Shilo shia mbere khulw'Isabato kwina yalota yakhila, yakhilanga khukhilila; liosi yakhwitsa khumuliango, oluyimbo lwa mbere lukhilwanga, esayo lukhilwanga, nende bali khukhwitsa khumaliro kw'oluyimbo lwakhabili; yakhwingila, yabona khuli buri khalo khwikalwanga, khwene khakhali khatiti khubw'amuliiango; omuboleli omurembe, omwiyanza, omukhongo yaakhilanga khushifwanani shia atakhilanga khubona, nende yakhilanga okhukhilula, “Khwitsa khutsinyanga 2300, nende okhulafya habundu ahalafu.” Yalota amakhuwa gawe gakhilila omwoyo, nende khuli gakhali obwatoto.

GSAM 314.2Yakhilula khw'omukhung'ano khw'esise esikhongo, lelo yakhila khubula inzila, khw'okhula yakhwitsa liosi khuyimba oluyimbo lwa khumaliro khuluyimbo lwakhabili. Liosi yakhwingila, ebindu bionsi byakhilanga khuli yabilola mu lilolo, nende omundu yoyo yakhilanga khubolela nende inzila yene amakhuwa ga Daniel 8:14. Khwangu shikhwakhilila obwene mu mwoyo gwuwe.

GSAM 314.3Omukhulundu Bates atakhilanga khulola lilolo lyawe okhula Annie yakhwingila khumuliango yakhikha. Yakhilanga khubolela khubusonga bundi, lelo omwoyo gwuwe gwakhilanga khubusonga bwa habundu ahalafu. Liosi yakhilanga okhukhilula amakhuwa, lilolo lyawe lyamwitsila, nende yasaya mu mwoyo khw'obwafwi bw'okhubolela khumoyo kw'abamwitsiwanga. Yaakhilanga nende obwiyanza obukhongo okhushila eshise shiakhilanga, eshindu Annie yakhilanga okumanya. Inyuma y'aho yakhila obwatoto bw'obutumwa bwa malaika wakhataru nende Isabato.

GSAM 315Annie Smith Yasuubila Obwatoto

GSAM 315.1Liosi yaakhilanga khumaliro kw'omukhung'ano, yakhila khuli Annie, yakhubola, “Nsuubila oli omukhana wa Mama Smith wa West Wilton. Ndalola tawe, lelo obuso bwakho bukholekha khuli nabumanyile. Ndalota okhulola khukhilo.” Annie khandi yamubolela lilolo lyawe. Yakhuma khumukhung'ano nende emimoyo nende amasubiliro gosi gakhilwila, khubanga aha yasuubila obwatoto bwa Isabato.

GSAM 315.2Yakhwila khusomelo, yakhongola ebindu byaye, yakhila khaya. Liosi yamanya obukhilili bwa Omukhulundu White mu khwapa ichapa, nende emilimo chiwe chi'okhubolela, yamanya Nyasaye yamwitanga okhwitsa khumwafwa khumulimo kw'ofisi. Mu Agosti 1851, liosi olupapulo lwakhilulwa Paris khwitsa Saratoga Springs, N.Y., omukhasi Smith yakhwitsa aha bali abakhola.

GSAM 315Okhwihaana nende Okhwekhilila

GSAM 315.3Mu Okhulingala, Ekitalu 2, Namba 7, muli amakhuwa machache gakhuma khubwikhuli bwuwe, gakholekha emimoyo chiwe inyuma y'okhulekha amasubiliro gawe ga khandi khulwa omulimo gwuwe omukhongo tawe. Yakhubola khati:

GSAM 315.3“Nsuubila ndesile bionsi khw'okhutsililila Eshimeme shielikondi yosi aha alondanga inzila. Shialo shikhilila khubula obwitsilizi khwange. Amasubiliro, obwiyanza, nende olwanziro lwange luli khubindu bieli nende ebya Nyasaye. Ndakhwama eshikhala shindi shiosi shikhali okhwikha khumagulu ga Yesu nende okhwiga khumwene—ndakhwama omulimo mundi shiosi shikhali okhuba mu khhila khwa Tata wange w'ekikulu—ndakhwama obwiyanza bundi shiosi shikhali obumirembe bwa Nyasaye obhushila obumanyi bionsi.”

GSAM 315.4Obwafwi bwa Mbotso omukhasi Annie mu ofisi khuli omulondoli w'amakhuwa, nende indi milimo, bwakhwitsa khushise shiafwa. Khw'emwaka khataru yakhola khw'obwesimanani nende obwiyanza, khw'ebudya nende emwambalo byonyene. Khumaliro kw'eshise shino, obulwale bw'okhukhola khw'amaaha bwamwikhala khulwa okhuba omukhilili. Liosi obulwale obwo bwakhilanga khusasia omubiri gwaye, yakhwandika amayimbo amwiyanza, lilakhile khosi liali “Inzu Aha nende Inzu mu Kikulu,” nende obwandike bwambere, bwakhilwa liosi khulunaku lukhilanga khumwisa, 26 Julai 1855, khubolela obwiyanza bw'obwikhali nende obwikhayu khukhongo khwakholekhanga khumuntu wuwe, khw'okhula khubula okhukhupa aha khulonde:

GSAM 316.1“Nakhilila Nyasaye wange, khubanga khukhali hasi, omulimo guno gw'obwiyanza gwakhilwa khwange; nende liosi amakhuwa gange gakhilila okhukhuma, nakhila khumagulu nende ndangala khikulu.
GSAM 316.2“Omundu atakhilila omulimo guno omwikhali, khw'okhukholekha obuchila bwawo; bwakhuma mu khhila khwa obukhilili, nende bwakhula hasi khw'amaaha g'obululu.”

GSAM 316Okhwekhala mu Nzu mu Bukhilili

GSAM 316.3Mu Epreli 1852, Omukhulundu White yakhuma Saratoga Springs yakhila Rochester, N.Y. Khushialo shino, khuli 124 Mt. Hope Avenue, khwakhilanga khwamberi okhwekhala mu nzu nende ebindu byomu nzu byaba bakulile, si byabeholile tawe. Lelo khw'okhula bali nende obwikhali khw'okhukholekha omulimo kw'okhupa ichapa khw'obwene, khw'okhula olupapulo lukhupwanga khulondokhana, nende khw'okhula obwatoto bwakhilanga khwitsilila, baakhilanga okhwekhana khubindu bindi by'obwikhali bw'obulamu.

GSAM 316.4Inzila yosi yakhuchaka okhwekhala mu nzu khushise shino, munyala okhusoma mu ndakhila y'obwene yakhilwa nende Mama White khw'abandu ba S. Howland, 16 Epreli 1852:—

GSAM 316.5“Khuli khukhongola okhwekhala aha mu Rochester. Khuli khukhonga inzu ekhale khw'efuta ya $175 khumwaka. Eshichapa shili mu nzu. Nashi khali shino, khwalondekha okhuliha $50 khumwaka khw'inzu y'ofisi. Mwakhwiyanza, mwakhilola khulaba khuli nende ebindu bikhali. Khwakhonga ebikhono bibili bikhale khw'amasendi makhumi mabili na khano buri shimwe. Omwami wange yandetsila tsikhasi tsikhale mukaaga, khwene khabili shikhali shikhali khamwe, khw'efuta ya dola emwe, nende khwangu yandetsila tsikhasi tsindi tsine shikhali nende okhukhala, khw'efuta ya masendi makhumi mukaaga na khabili kosi. Ebiterebi byali nende amanyi, nende ndi khukhalanga khubio nende okhupa obw'ekesa. Amavuta gakhongola muno, khw'okhula khutakhongola, khandi khunyala tawe okhukhonga amakhondi. Khukhola obw'irisi khubusonga bwa mavuta, nende embocha khubusonga bw'amakhondi. Okhulya khwambere khwakhilanga khushikhalo shiakhilwa khubisanduku bibili bikhali khw'amaaha. Khuli abakhilile okhwekhana khubukhilili khw'okhula omulimo kwa Nyasaye khwitsilila. Khuasuubila omukhono kwa Nyasaye kwali mu khwitsa khwetu aha. Khuli nende eshialo esikhongo khw'omulimo, nende abakhola batiti. Khulw'Isabato yakhila, omukhung'ano gwetu gwali mwiyanza muno. Nyasaye yakhwitsilila nende obwitsilizi bwuwe.”

GSAM 317Obuntu bw'Abasuubili mu Khuhaana

GSAM 317.1Mu namba yamberi ya Okhulingala, yakhupwanga ichapa mu Rochester, 6 Mayi 1852, khubolela khw'ochama Saratoga okhula Rochester, Omukhulundu White yakhubola khati:

GSAM 317.2“Abatotso baakhongola tsimbia khw'okhukhilila olupapulo khw'ashili khwakhilanga. Nende khw'okhula amali gosi gakhwitsa mu khukhuma khwetu Saratoga Springs, nende okhuchaka olupapulo mu shialo shino, gakhilanga khukhongo, lelo khuli khubula omwenda.”

GSAM 317Okhwihaana kw'Abakhola

GSAM 317.3Mu ndakhila y'emilimo ch'ofisi mu Namba 12, 14 Okutoba, khusoma khati:

GSAM 317.3“Ofisi khali nende omwenda tawe, khubw'obusonge buno: Abatotso Belden nende Stowell abaakhola mu ofisi khumiesi mukaaga yakhila, baakhongola khasi khatiti khw'eshilusha okhula khw'ebudya byabwe. Abandi abaakhola omulimo guno khongola khasi khatiti khubali. Khubw'obwene khwiyanza khw'abandu bosi abasuubila obwatoto bw'eshise shino okhwafwa khw'okhukhongola obuchila mu makuta, khw'okhula abaakhola muno, khukhongo liosi khukhali khwetu, khukhati khw'obulwale, mu khwapa ichapa Okhulingala Khandi nende Omurumbusi, banyale okhunyoola obwafwi obwikhali.”

GSAM 317Abasuubili Bakhwitsa Rochester, N.Y.

GSAM 317.4Mu shise shi'eshimyu mu 1852, liosi omulimo kw'okhupa ichapa khwakhilanga khukhongolwa mu Rochester, Omukhulundu White nende omukhasi wuwe baakhila olugendo lw'amesi khataru, nende farasi nende engali, khwitsila ebukwe okhula Bangor, Maine, khukhola emikhung'ano nende okhukhila abalindi b'Isabato abaakhilanga khusibala. Liosi bakhakhila okhukhila, khuchaka 26 Septemba, Omukhulundu J. N. Andrews yakhola emikhung'ano khw'124 Mt. Hope Avenue. Khushise shino Abadventista munaana b'inyanga yamberi baasuubila obwatoto bw'eshise shino, nende omwandiki ali omwe wabo.

GSAM 318Oswald Stowell Yakhonwa

GSAM 318.1Khulw'eshisilo shimwe sha milimo chirano khumwesi kwa Okutoba, Omukhulundu White nende omukhasi wuwe baakhwila khaya khukhuma khulugendo lwabwe ebukwe. Lunaku lwakhililanga (Isabato) khwakhwabona khwambere, khumukhung'ano kw'Isabato. Khushise shia omukhung'ano guno Oswald Stowell, omukhupanga ichapa, yakhilanga khubulwale bwa pleurisy obukhongo muno, nende omukhoni wuwe yaakhilekha obusuubili bw'okhumuhonia, yasuubila mbu ali khufwa. Omukhoni yakhubola yakhanyala “okhukhola khulwuwe tawe.” Liosi khumukhung'ano Oswald yakhilanga mu nzu yindi, nende obululu bw'omubiri obukhongo. Khumaliro kw'omukhung'ano yakhila obusabe khw'okhusayila. Nende abandi nakhungwa okhwitsa khukhola esayo. Khwakhupama khulande khw'ekhubati, nende liosi esayo lukhilwanga, Omukhulundu White yamwafwa amavuta “khw'eriina lya Nyasaye.” Kwali obwitsilizi obwabonekha bwa Roho wa Nyasaye, nende yakhonwa khwangu. Liosi khwakhupa khw'esayo yakhilanga yikha khubulili, yakhwikhanga khubukhati bwuwe, bwakhilanga khubululu muno, yakhubola, “Nkhonwa khukhwene. Nkhanyala okhukhola khukhupanga ichapa khw'omukono khumacha.” Inyuma y'amaloba mabili yakhola.

GSAM 318Lilolero lya Mama White Imbere ya Khabandu ba Rochester

GSAM 318.2Obwitsilizi obwene bwakhonanga Mbotso omusatsa Stowell bwakhila khu Mama White khukhongo muno, nende liosi Omukhulundu White yakhilula okhumubona, yakhubola, “Ellen ali mu lilolero; atakhupumanga liosi ali mu ngala yino. Omundu omwiyanza okhwekhilila khw'obwene bw'eshindu shino, ali nende obwikhali okhumubona.” Yaakhilanga mu ngala yino khw'esiila emwe nende edakika makhumi mabili. Liosi ali mu ngala yino yabolela amakhuwa, khandi khwindi yakhubolela amakhuwa gakhilanga khwene; lelo khw'okhulondoka khw'obwene, khwakhilwanga khubula okhukholekha khw'omupumo mu mubiri gwaye.

GSAM 319Lilolero khw'Ebikhole by'Omundu w'Ikanisa Owalikhwo Tawe

GSAM 319.1Inyuma ya Mama White okhukhuma mu lilolero lino, yakhila obuloli khw'ebindu byalolanga. Imbere ya Omukhulundu White nende omukhasi wuwe okhukhwila khulugendo lwabwe lw'ebukwe, omundu omwe khubali yakhuma mu shialo, yakhila khubw'obwene mu shialo shi Michigan khw'obw'obuchila. Khw'okhula atakhilanga khumukhung'ano guno, khandi atakhilanga okhubona Omukhulundu White nende omukhasi wuwe. Mu khubolela lilolero lyawe, Mama White yakhubolela, khw'ebindi, eshindu shialolanga khubusonga bwa omundu, liosi yakhilanga khulugendo nende ali ehale ne khaya, yakhilanga khubolela muno khulamalako ga Nyasaye nende Isabato, lelo khukhwo shise yakhilanga khwononia limwe khw'amalako. Yakhubola ali omundu atakhilanga okhumanya, lelo yasuubila ali khw'ikhona okhumubona khukhw'eshise, khubanga eshindu shiawe shialakhilwa khumwene. Lelo khali omundu nashimwe khubali wakhilanga khumanyila ali omundu wosi wakhumanyanga.

GSAM 319.2Inyuma y'emilungu chinga mukaaga khukhuma khushise shia lilolero liosi, omwitsa oyo wakhilwa khubolelwa yakhwila khukhuma Michigan. Khwangu Mama White okhumubona obuso, yakhila khumwe khwabakhasi, “Oyo ni omundu ndalola mu lilolero, oyo nababolela.” Lilolero liosi lyabolelwa khumwitsa oyo, imbere ya omukhasi wuwe nende abandi bandu, Mama White yakhila khumwene, “Khuli Nathan yakhubolela David, ‘Niwene omundu oyo.’” Inyuma y'aho yakhola khuli Paulo yakhubola abandi bali khw'okhula bakhalakha khulw'amabi gawu khw'eshihaanwa shi'obulakusi: “Lelo khuli bosi bali khubolela obulakusi, omundu atasuubila, nashikale omundu atamanyile, yakhwingila, yakhumanyisibwa amabi gawe khw'abandu bosi, yakhuramuliwa khw'abandu bosi; nende ebibiswi by'omoyo gwuwe bikholekhwa; nende khw'akhupama khubuso, yakhilila Nyasaye, yakhubolela khuli Nyasaye ali khumwinyu khw'obwene.”3 Inyuma y'okhukhilila okhukhilwa khw'amabi gawe khw'ino Mama White, omwitsa oyo yakhupama khumagulu imbere ya omukhasi wuwe, nende khw'amalira yakhubolela omukhasi wuwe nende abatiti baliho, “Nyasaye ali khumwinyu khw'obwene,” nende khwangu yakhilila obuloli bosi khw'inzila yuwe liosi ali Michigan, khw'okhwononia lilako lya musafu, khuli lilolero lyamubolela khushise shia likholekha, ehale khw'amailo magana matanu.

GSAM 320.1Khw'okhula mu milungu mititi khwanyoola obushimanyisio obw'amanyi bw'obuloli buno. Khwakhilwanga khubolela khuli obuloli buno bwakholekha nende amanyi agashila ag'abandu, khandi khubwene khwali khukhuma khw'eshilombo eshikhilila abandu khw'amabi nende amakhuwa gatakhilanga khubulafu.

GSAM 320Uriah Smith Yakhwitsa Khubw'Ofisi ya Okhulingala

GSAM 320.2Khushise shia khwapa ichapa Ekitalu 3 kya Okhulingala, Uriah Smith yakhuchaka okhukhola Isabato, nende yakhwitsa khubw'ofisi ya Okhulingala, aha yakhilanga omwandiki nende omulondoki khw'emwaka emingi muno. Eshindu shia mbere yakhupa ichapa mu lupapulo lwakhilanga oluyimbo, lwatanganga “Omulomboloki gw'eshise nende Obulakusi,” lwakhilwa 17 Marisi 1853.

GSAM 320.3Omukhulundu Smith yakhwanga khwambere obutumwa bwa malaika wakhataru mu mukanda kw'amakanisa k'eshialo kwakhilwa Washington, N.H., 10 okhula 12 Septemba 1852. Liosi yakhwila khaya West Wilton, yakhilondoka khw'obwene eshindu shiaakhwanga, nende yakhuchaka okhukhola lunaku lwa musafu khulw'Isabato lwa mbere mu Disemba 1852. Yakhwitsa khubw'ofisi ya Okhulingala mu Rochester, N.Y., 3 Mayi 1853, aha omwene nende mbotso wuwe Annie baakhola khw'ebudya nende emwambalo, khubusonga bwa okhwechesa mu somelo khw'efuta ya $1,000 khumwaka nende ebudya byabwe. Kano kali khumwe khw'okhwihaana khwakhilwa khw'okhwanza omulimo kw'obutumwa bwa malaika wakhataru khumaloba gakhuchaka.

GSAM 320Yakhulwa Omukhalabani w' Ikanisa

GSAM 320.4Ahambi khumwaka kwa 1863, Omukhulundu Smith yakhuchaka okhukholekha eshihaanwa shiwe khw'okhukhupa amakhuwa imbere y'abandu. Mu 1866 yakhulwa omukhalabani w'ikanisa owahulwa, inyuma y'eshise shino yakhola muno mu emikhung'ano kw'okhumenya mu mahema nende mu mikanda k'amakanisa k'eshialo khushialo shiosi khukhuma Atlantic okhula Pacific, khandi khumulimo kw'obulinsi mu kanisa lya Battle Creek, liali ikanisa lya khaya. Inyuma ya Koleji ya Battle Creek okhukhiluka, yakhilanga okhwechesa khasi khandi mu shikala shi Biblia shia koleji yino. Khw'obwiyanza bwa Okhulingala Khandi nende Omurumbusi, yakhilila Eshinyanja shi'Atlantic mu 1894, khukhila shialo shindi shia Europe. Liosi ali Syria yakhwama obulwale bw'omurengo, khukhuma khwabo atakhonanga khw'obwene.

GSAM 321Emyaka Makumi Matanu y'Omulimo Khubula Okhuluba

GSAM 321.1Khukhuma 1853 okhula 1903, emyaka makumi matanu, Omukhulundu Smith yakhilanga nende obwitsilizi obukhali khw'ofisi ya Okhulingala Khandi nende Omurumbusi w'Isabato; khw'eshise esikhongo khw'eshise shino yakhilanga omukhulundu w'omulondoki w'olupapulo. Nende lunaku lw'okhufwa khwuwe, liosi yakhilwa nende obulwale bwa khukhala, yakhilanga khwinza khw'ofisi nende amakhuwa gakhongola khw'okhupa ichapa. Khandi yakhila ebitalu bindi ebikhongo khumanyisi g'ikanisa. Mu milimo chino muli: Amakhuwa khu Daniel nende Obufwimbuli, Ngala Omundu Ali nende Khumaliro Khuwe, eshitabu esikhongo khubusonga bwa habundu ahalafu nende tsinyanga 2300, Omulombe gw'Amahanga, Obuloose bw'Omwoyo bwa Khandi. Eshitabu shia mbere khw'eshikhongo shakhwandikha khwakari khw'eshisa shenda shia shilo nende hakari khw'eshilo, inyuma y'omulimo kw'okhulondoka nende omulimo kw'ofisi khw'eshilamo.

GSAM 321Okhufwa kw'Omukhulundu Smith

GSAM 321.2Obulamu bwaye bwali bw'omwafwi nende bwakholekha bulayi. Ahuulukha khumilimo chiwe, yakhilila mu Yesu 6 Marisi 1903. Lelo khumwene khunyala khubolela khw'obwene, “Emilimo chiwe chimulondanga,” nende khw'okhula yafwa, khali khubolela.

Notes

  1. Zaburi 50:5, 6. ↩
  2. Epeji 240. ↩
  3. 1 Abakorinto 14:24, 25. ↩

Note

Back