Isula 14 — Omuliango Okwaikhalwa
GSAM 214.1“NABE bali mu njira y'okhula, omukhwe wa khukhwe yitsa; abo bali bali khwiteekha bangila naye mu shiselelo; nende omuliango okwaikhalwa.”1
GSAM 214.2Okhwitsa khw'omukhwe wa khukhwe khwakhambwa mu lufwanani luno si khwitsa kwa Kristo khweema, ne khwitsa mu shiselelo. Eshiselelo shili likhuwa lirio likhwila embere y'okhwitsa khw'Omwami. Mu Njili eyandikwa na Luka, likhuwa lino lyaambwa litsi: “Mukhakhwate emikanda chinyu, nende emilamo chinyu chikhole, khandi mube khulinga abantu abalindilila Omwami wabwe, linyanga lyo alakalukha okhurula mu shiselelo; ni yitsa nende akhokha, bamukhulilile khwangila.”2
GSAM 214Okhunyoola Obwami Obwitwa Eshiselelo
GSAM 214.3Okhwitsa khw'omukhwe wa khukhwe mu shiselelo khwalolekha mu Daniyeli 7:13, 14, aho Kristo yitsa khu Baba okhunyoola obwami bwaye. Mu mashinde amakulu, okhwitsa khw'omwami mu mumbo khwaye omukhongo okhunyoola eshifumbi nende obwami kwitwanga eshiselelo. Likhuwa lino—okhunyoola mumbo omukhongo khuba khukhwe—lyakhilwanga nende obwikhongo nende eshiselelo shia khuene. Ni Kristo anyoola obwami khwaye khu Baba eryulu, baamba khandi ari mu shiselelo nende khukhwe—Yerusalemu Yimuli (Obufwimbuli 21:9); nende lufwanani balwita “eshiselelo.”
GSAM 214.4Ni tsinyanga 2300 tsili khumala, 22 Oktoba, 1844, abantu b'okhwitsa, abalingananga amakhuwa gabholakho nende likhuwa lya shiselelo shia mu Ebwisu, baamba bati, “Kristo ayingila mu shiselelo.” Ni banyoola obulafu khw'ekholwa lyo likhuwa lirio likhwila khumala khw'etsinyanga 2300, obusuubili bwabwe bwalonda Kristo mu mulimo khw'engila; khulwo obusuubili, “bangila naye mu shiselelo.”
GSAM 215“Ndalakalukha Khandi”
GSAM 215.1Mu lilolero lyaakhilwa Mukhasi Harmon mu 1845, khulwa Kristo khwakhilanga mu lukhafu lwa mbere khulwa lukhafu lwa khabili lwa habundu ahalafu h'eryulu, khunyola amakhuwa gano: “‘Mukhilindile hano; nditsa khu Baba okhunyoola obwami; mulinde ebikhoye byinyu bikhale biolofu, nende khashise kakhonya ndalakalukha okhurula mu shiselelo nende ndikhayatsile khu niene.’ Khandi likari lya mambura, lili nende magurudumu khulinga omulilo, liritwe nende bamalaika, lyayitsila aho Yesu ali. Yengila mu likari, khandi atwalwa mu lukhafu lwalafu, aho Baba yakhala.”3
GSAM 215Tsimbabasi khumala khw'okhwaikhalwa kw'omuliango
GSAM 215.2Omuliango okwaikhalwa mu lufwanani luno khulinga khwakhambila likhuwa lirio likhwila embere y'okhwitsa khw'Omwana w'Omundu mu mambura g'eryulu; nende ni omuliango khwaikhalwa, abakhalabani abandi bayitsa bakhokha, baambwa “mulinde” khulwa batamanyile linyanga nende esaa y'okhwitsa khwaye. Khandi omuliango guno khwaikhalwa khumala khw'abakhalabani abali nende amachesi bangila nende omukhwe wa khukhwe mu shiselelo.
GSAM 215.3Mu makhuwa gakhambwa mu lufwanani luno lw'abakhalabani, khulinga ni bamala okhingila mu shiselelo, khali nende eshila khw'abakhalabani “abasilu” nabo okhwiteekha khw'olofu okhutsang'ana nende omukhwe wa khukhwe. Baalakwa “okhulinda.” Okhulinda nende okhulindilila bili mu bikholekha khw'okhwiteekha khw'obwene okhutsang'ana nende Omwami. Khulwo, khulinga tsimbabasi tsitakhilwanga ni omuliango mu lufwanani luno khwaikhalwa.
GSAM 215Si Omuliango gwa Luka 13:25-28
GSAM 215.4Khalanga, amakosa gakholekha khw'akhwilikania omuliango gukhambwa mu lufwanani luno nende omuliango gukhambwa mu Luka 13:25-28, oghu gubolekha guti, “Ni omwene w'inzu yatsuka, akhwaikhalila omuliango, nende mwayamba okhwima hanze nende okhukhokha khu muliango, mukhaba muti, Omwami, Omwami, khulile! Naye akhakhilaba, akhaba ati, Simamanyile khulayi mwava. ... Murule khu niene, imwe mwesi abakhola obutali, khuza khuli nende okhula nende okhukhakha ameno, linyanga lyo mulola Aburahamu, Isaka, nende Yakobo, nende balakusi bosi mu bwami bwa Nyasaye, nende imwe mwesyoka hanze.” Khulwa makhuwa gano khulayi khulolekha khandi, ni omuliango guno khwaikhalwa, omusango gw'abo bali hanze khwamalilila. Obwami bwa Nyasaye bwatsa; khulwa balola abahonibwa mu bwami. Ne khulukhilana, mu lufwanani lw'abakhalabani Omwami atali yitsa mu bwami bwaye, ne yatsile khu Baba okhunyoola obwami bwaye.
GSAM 216Omuliango Okwaikhalwa mu Mulimo gwa Kholwa
GSAM 216.1Abo abalonda Kristo khulwa obusuubili mu mulimo khwaye, khumala khw'eshise shi tsinyanga 2300—22 Oktoba, 1844—balola bati linyanga lya khusasania lya khola mu mulimo gwa kholwa, omukhulundu w'abakhonzi akhwaikhalila omuliango gw'ekhinzu khwa hanze nende akhula omuliango khwa lukhafu lwalafu, aho akhola omulimo gw'okhufuta ebibi byakhilwa mu habundu ahalafu; nende khulinga khukhwo Kristo, Omukhulundu w'abakhonzi wethu, akhwaikhalila omuliango gw'ekhinzu khwa hanze khwa litempele lya eryulu, akhula lukhafu lolo lwalolekhanga “ekatu y'obuloli bhwaye.”4
GSAM 216Nibo Bakhosa?
GSAM 216.2Mu linyanga liliho, khwaliho abasuubili b'Abadventista abatali banyoola obulafu khw'omulimo gwa Kristo mu habundu ahalafu, khulwa batakhaali bayitilwe khw'obutumwa bwa malaika wakhataru. Abo bakhosa khw'akhwilikania omuliango gw'ekhinzu khwa hanze khwa habundu ahalafu nende omuliango okwaikhalwa mu Luka 13:25-28. Naye abo si Abadventista b'inyanga ya musafu. Ne nibo bali, nende ng'ani nyolwa yino yachaka, nende makhuwa gakhabakhila khw'amasang'ano gano, khwitsa khuteemakho okhulolekha.
GSAM 217.1Abantu abalikhila mu makanisa g'amaina khulwa obutumwa bwa okhwitsa, nende abo bo bali balikhila, bambwa mu buloli khw'ikanisa lya kasanu nende lya khasita mu makanisa kasamu k'Obufwimbuli. Obuchetsihi khw'ikanisa lya kasanu, Sardisi, bwamba buti, “Khulwo khumbuka ng'ani wakhunyoola nende okhuyumva, okhwate khukhongo, nende okhuyila. Ni otalinda, nditsa khwiwe khulinga omwivi, khandi otamanyile esaa nditsa khwiwe.”5 Mu makhuwa gano khulolekha bati abo bambilwe bali bayumva obutumwa bw'okhwitsa khw'Omwami. Bakhwakhilila khwakhilwe, ne khuluno bali khwiteekha okhubwanga.
GSAM 217Ikanisa lya Filadelfia
GSAM 217.2Ikanisa lya Filadelfia, lyo lili linyanga lya khasita lya ikanisa lya Njili, nilio elilondakho okhukhambwakhwo. Ikanisa lino likhamba abantu abakhilwanga hanze khulwa obutumwa bwa malaika wamberi nende obutumwa bwa malaika wakhabili bwa Obufwimbuli 14. Khu ikanisa lino Omwami akhaba ati, “Lola, nditsa khwangila; khwata khukhongo lio uli nalio, khulwa hatariho omundu akhunyola eshiruundu shiwe.”6 Khandi baambwa mu makhuwa gano: “Gano gayamba Omutakatifu, Owa Toto, oli nende olufunguo lwa Dawudi, akhula nende hatariho omundu akhwaikhalila; akhwaikhalila nende hatariho omundu akhula: manyile emilimo chicho; lola, ndakhilile embere yakhwo omuliango gukhule, nende hatariho omundu akhunyala okhwaikhalila; khulwa oli nende amanyi makhonya, nende okhwata likhuwa lyange, nende otakhana izina lyange.”7
GSAM 217Omuliango Okwaikhalwa mu Lufwanani Luno Ni Niki?
GSAM 217.3Niki khukhilwa khw'omuliango gukhule nende omuliango okwaikhalwa mu linyolwa lyaambwa li? Khutsilila khulinga khukholwa khunyala okhunyola ikhabi mu malondolosia gano: Khandi khwaliho abandu mu Badventista abakhwakhilila obulafu obukhongo, nende balomanga bati Omuhoni yakhila omulimo khwaye khulwa lukhafu lwa mbere okhwa lukhafu lwa khabili lwa habundu ahalafu h'eryulu, nende balomanga khulayi likhuwa ly'omuliango gukhule nende okwaikhalwa khu abo bali khwenda okhuyumva, likundi lindi lyakhwananga obwatoto buno, nende lyasoomanga okhukhilisa obusuubili mu nyolwa y'ati omuliango gukhule gukhwaikhalwa, nende omuliango okwaikhalwa gukhula. Mu khukholola khukhwo, bakhwakhilanga njira, oba bakhwekhanga omulimo gw'abakhonzi b'Omwami hano khweema. Imiliango ch' habundu ahalafu h'eryulu chikulwa nende khwaikhalwa khulwa amanyi ga Kristo—“Oli akhula, nende hatariho omundu akhwaikhalila.” Mu makhuwa khu ikanisa lya Filadelfia, abantu abakhwata khukhongo, abakhwata likhuwa, nende batakhana izina lya Kristo, banyoola olwendo lukhula omuliango ogwo hatariho omundu akhunyala okhwaikhalila. Khulinga khukhwo khukhambila omuliango gw'okhuyingila khu bantu, ogwo abantu, khulinga linyanga lya khulola, bali bali khwaikhalila khukhalile; naye khulwa okhukhilila khwabwe, Omwami akhila embere y'abasuubili omuliango gukhule ogwo hatariho omundu akhunyala okhwaikhalila.
GSAM 218Omuliango gw'Okhukhamba
GSAM 218.1Mu Malako muli amakhuwa mangi omwa omuliango gukholwa khulinga khuno. Paulo, ni yandikira Abakorinto, akhaba ati, “Omuliango omukhongo nende ogw'amanyi gukhulilwe khu niene, nende baliho abakhonani bangi.”8 Khandi mu lukhanda lwakhabili khu Bakorinto, akhaba ati, “Ni nayitsa e-Troa okhukhambila Njili ya Kristo, omuliango gwakhulilwa khu niene nende Omwami, ne ndali nende obukhuune mu roho yange khulwa ndakhunyola Tito, mbotso wange.”9 Khandi akhasaba Abakolosayi ati, “Mukhayile mu kusaba, nende mulinde mu kusaba khukhwo nende okhukhonga; khandi mukhasabe khu tswe, khulwa Nyasaye akhule khu tswe omuliango gw'okhukhamba, khukhamba likhuwa lya khwekhwe lya Kristo, lilio ndili mu khondo khw'alyo.”10
GSAM 218.2Mu linyolwa lino khulolekha khulinga imiliango khw'okhuyilisia obwatoto yitwanga imiliango yikhule; nende mu makhuwa gakhambwa khu ikanisa lya Filadelfia khulinga mu linyanga lya bantu bano okhukhilwa hanze, abantu bakholanga amanyi amakhongo okhwaikhalila omuliango gw'okhukhamba khu bano. Ni ikanisa lya Filadelfia lyakhilila mu khwitsibwa, likhwata khukhongo khw'“likhuwa” nende “izina” lya Kristo, likhuwa lya Omwami khu lyo lyali lya khandi ati, akhakhila embere yalyo omuliango gukhule ogwo hatariho omundu akhunyala okhwaikhalila.
GSAM 219Amakhuwa Khumala khwa 22 Oktoba, 1844
GSAM 219.1Ni tswe tuli nende likhuwa lino khulinga lyaambwa mu makhuwa g'obulakusi, khwitse khulole khukhilila likhuwa lya linyanga ni likhuwa likhula. Khulinga khwakhambwa, okhufika mu Aprili, 1844, amakanisa gakhulilwanga obutumwa bwa okhwitsa, nende okusaba kw'abakhola kwali kwingi okhukhila abakhambila abali nende obulamu. Khumala khw'okhulema okhunyoola akasuubiliilwe, mu shise shi'okhumera kw'ebimera sha 1844, abo batakhwakhilila khulayi nyolwa yino balikhilila okhubwanga. Mu shise shi'omusana omungi sha 1844, ni obutumwa bwa malaika wakhabili bwa Obufwimbuli 14 nende “oluyoka lwa hakari h'eshilo” (Matayo 25) byakhilwa, lyakhilila khhunyanga lya khwitsibwa khukhongo khw'abo bali bali khwitsilila okhukhamba obusuubili bwabwe mu khwitsa khwa Omwami okwa khonya. Abakhonani bano balonda njira shiosi okhukhilila likhuwa lino, nende okhukhwekhanga omulimo gw'abo bali bali khukhamba bati, “esaa y'omusango khwaye yitsa.” William Miller akhaba khw'ukhonani khuno, “Khuli likhuwa litali lya khwene nende litanyalika khulondolola.” Khulwa okhukhoma khw'ukhonani aambi nende okhumala khw'etsinyanga 2300, Geo. Storrs akhaba ati, “Tsimalile nende amakanisa g'amaina nende ababi bosi, habula khulinga olukhu luno lunyala okhubakwatakho.”
GSAM 219.2Khumala khw'eshise, ni okhukhonani nende okhukhweka khw'ababi kwakhomanga khabili nende khataru, William Miller akhaba khw'amakhuwa gano, “Tsimaliile omulimo gwetswe gw'okhukhonya abanyazi, nende okhuyusa ikanisa lya khu khuloleka. Nyasaye khulwa obwene bwaye akhwaikhalile omuliango.”11
GSAM 219Okhukhoma Khw'abanyazi Kosi
GSAM 219.3Engila y'ekhweya y'abantu b'eshialo yakhomanga abanyazi khu nyolwa y'okhwitsa, ne obuloli bw'abali mu makanisa g'amaina bwali buno: “Ni khwitsa khwibukha ng'ani amakhuwa g'okhwikalukhasia khw'obwene gali makhonya nende gahukanile ehale, nende obwikhali nende obwikhongo bw'abanyazi okhukhila bwosi, khwiyanzanga khuamba khutakhililwe, ‘Nyasaye yebirire okhuba omukoosi? Anga omuliango gw'etsimbabasi gukhwaikhalwa?’”12
GSAM 220.1Khu mukozi wundi khwakhomba khandi amakhuwa g'engila y'amakhuwa khumala khw'esise sh'obulakusi: “Ni khali khulinga khutanyala okhuyingila khu batakhusuubila; okhulema okhunyoola akasuubiliilwe mu 1844 khwakhwanga amapaaro g'abandu bangi, nende batakhwenda okhuyumva endondolosia yalikhuwa.”13
GSAM 220Imiliango Chosi Ch'okhuyingila Khu Batakhusuubila Chikhwaikhalwa
GSAM 220.2Engila yino yakholekha khulwa esaa ikhonya okhwaikhalila omuliango gw'okhuyingila khu bandu bosi habula abo bali bali khwata obusuubili nende lisuubila lya khwitsa khwa Kristo okwa khonya. Ni omuliango gw'okhukhamba khwalolekhanga khwaikhalilwe khukhongo, nende abantu b'okhwitsa balola khulinga khwaliho omuliango okwaikhalwa mu lufwanani lukhambila obwikhale bwabwe, khulolekha khulayi ng'ani banyoola eshindu shino sh'ati tsimbabasi khubanyazi tsikhaliho tawe: oba khulinga abandi bambanga bati, “omuliango gw'etsimbabasi gukhwaikhalwa,” khulayi ni balinganga omuliango okwaikhalwa mu lufwanani luno nende gukhambwa mu Luka 13 bili likhuwa limo. Ni abantu bosi bakhana khwiyumva, khulwa okhukhoma omwoyo, banyala bata okhuhonibwa?
GSAM 220Nani Yakhamba Mbere Omuliango Okwaikhalwa Gw'obubeyi?
GSAM 220.3Lino likhuwa likhula: Nani yachaka okhwechesia nyolwa y'ati “tsimbabasi tsitaliho khu banyazi”? Nani yasuubila? Nani yakhana? Khu khukhonya khw'likhuwa lya mbere, khwitsa khwibukha lipoti lya lukhendo lukholekhwa na J. V. Himes mu shise shi'okhumera kw'ebimera sha 1845, khu Maine. Akhaba ati:—
GSAM 220.4“Mbotso omusatsa Joseph Turner nende abandi bakhata likhuwa lya khulinga tuli mu Isabato khukhongo—khulwa emyaka 6000 yamalile—khulwo hatariho Omwadventista akhonyala okhula omulimo gw'omubiri. Okhukhola khukhwo khwandikhomelanga khukholekha okhufwa khwabwe khwa khumala.”
GSAM 220.5“Ni balindilila mu ngila yino y'obusilu khw'omulimo gw'eshialo, obulafu bukhunyanga, khulinga kwalinganga, bwakhilila mu mwoyo gwa Mbotso omusatsa Turner, ati, OMUKHWE WA KHUKHWE AYITSILE—ati yitsa khw'inyanga y'ekhumi y'omwesi kwa musafu kw'omwaka gw'Abayahudi gukhilile—ati eshiselelo shiakholekha linyanga lyo—ati abakhalabani bosi bali mu ngila yindi bangila naye mu shiselelo, nende omuliango khwaikhalwa!—hatariho khwabo akhunyala okhulemana, nende hatariho ali hanze akhunyala okhuhonibwa. Khulwo amakhuwa g'omwoyo gosi g'eshialo eshikhongo gamalilila.”14
GSAM 221Nani Yakhwananga Khukhongo Nyolwa Y'obubeyi?
GSAM 221.1Omukhulundu Turner yachaka okhwechesia nyolwa yaye y'“tsimbabasi tsitakhaliho khandi” mu Paris, Maine, khandi khashise kakhonya yakhola abalonzi bangi mu shialo shino. Khulwa omuliango gw'okhuyingila khu bantu hanze y'Abadventista khwaikhalwa khukhongo, baba bali abeyama obusuubili oba abateyama obusuubili, bangi khwene balikhilila khw'ekholwa lya Turner khw'likhuwa lyo.
GSAM 221.2Khulwa khutakhola likhuwa “Abadventista” khwiyindulila, khwitsa khwita abantu bano Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma; nende bangi mu lityo lino bali bali khwata amakhuwa ga Mr. Turner. Batakhalanga balola oba bayumva obwatoto bw'Isabato, khandi batakhalanga bayumva obutumwa bwa malaika wakhataru. Khw'abo Mama White akhamba khulinga mu khhwanda khwaye khumwe:—
GSAM 221.3“Khumala khw'esaa y'ekholwa mu 1844, Abadventista bakhalanga bali n'obusuubili khulinga okhwitsa khw'Omuhoni khwali khonya; balinganga bali bafikile khu khwitsibwa khukhongo, nende omulimo gwa Kristo khulinga Omukhilili w'omundu embere wa Nyasaye khwamalile. Khulwa bamala okhupa obuloli bw'omusango okhwa khonya, balinganga omulimo gwabwe khu shialo khwamalile, nende bakhilwa nende oburemee bw'omwoyo khu khuhonia abanyazi, ni okhukhweka khw'abatali na Nyasaye, okhwo kwali khw'okhupula nende khukhana, kwalinganga khu bo khulinga obuloli bundi bw'ati Roho wa Nyasaye yakhilwa khw'abo bakhananga tsimbabasi tsiaye. Gano gosi gakhilisa obusuubili bwabwe bw'ati esaa y'okhwilila yakhoma, oba khulinga bambanga bati, ‘omuliango gw'etsimbabasi gukhwaikhalwa.’ Khulinga khwakhambwa, Abadventista bali nende obwikhali bw'ekholwa lya khulinga omuliango gw'etsimbabasi gukhwaikhalwa khu khashise.”15
GSAM 222.1Mu linyolwa lino Mama White akhamba engila yakhatwa na Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma. Takhambanga na khonya ati naye yasuubila likhuwa lyo. Khulinga khwakhambwa, nyolwa yino yachakanga na Joseph Turner, mu Paris, Maine. Mama White (mu esaa yino Mukhasi Harmon) yakhwatana nende Joseph Turner mu hantu khambwa khukhilila mu shise shi'okhumera kw'ebimera sha 1845, khandi ayumva akhamba nyolwa yaye y'ati “hatariho khandi omulimo gw'omubiri khu Badventista, nende hatariho khandi tsimbabasi khu banyazi,” khandi amukhamba khulayi ati ali “khwechesia nyolwa y'obubeyi; khulwa tsimbabasi tsikhaliho khu banyazi, nende khu abo batakhana obwatoto khulwa okhumanya.”
GSAM 222Khukhonani Khw'Nyolwa Y'etsimbabasi Tsitaliho
GSAM 222.2J. N. Andrews, owakhala mu Paris, Maine, mu 1844 nende 1845, owamanyanga khulayi engila y'abantu baliyo, nende ya Joseph Turner, owakhambanga ati tsimbabasi khu banyazi tsiamala, akhaba khw'engila yakhambwa na Mukhasi Harmon mu esaa yino, “Mushilenje shi'amalolero okhubalunjisia okhukhwata ekholwa lyo, galungamanga abo bali bali nalyo naye.”16
GSAM 222.3Mukhasi Harmon yakhola lukhendo lwa khabili mu Paris, Maine, mu shise shi'omusana omungi sha 1845. Khw'likhuwa lya lukhendo luno nditsa khwitsa khwikhambilila ku Mama Truesdail, owakhala mu Paris linyanga lyo. Akhaba ati:—
GSAM 222.4“Mu lukhendo lwa Mukhasi Harmon mu Paris, Maine, mu shise shi'omusana omungi sha 1845, namukhambila amakhuwa gosi khw'omwitsa wange omwanzile, owase yamukayile okhwitsa mu mikung'ano chetswe, khulwo omwitsa oyo atakhana obulafu. Yakhwiyanga nende akhaba ati, ‘Nyasaye shiyandolekhakhwo kata halala ati hatariho ohonibwa khu bandu baliho khulinga bano tawe. Ni abo beene bali abanyoola obulafu bw'obwatoto nende bakhukhana khwimanya.’”17
GSAM 222.5Khandi akhamba khw'lukhendo lwa khataru lya Mukhasi Harmon mu Paris mu 1846, ati:—
GSAM 222Okhulungamila Khandi Nyolwa Y'obubeyi
GSAM 222.6“Likhuwa lindi lya khwibukha lyali lilolero lyaakhilwa mu 1846, mu Paris, Maine. Mukhasi Harmon yalolekhwa ati ni Satani atanyala okhukhwekhanga abali nende emioyo y'obwene okhukhola omulimo gwabwe gwosi, akhakhola amanyi gaye okhukhilisa bakanza okhukhila omulimo. Mbotso omukhasi omwiza yakhambanga amakanisa ati Nyasaye yakhana amakanisa gago khulwa gakhana obutumwa bwarumwa okhurula eryulu khw'okhuhonia. Mbotso omukhasi Harmon yalolekhwa ati mu makhuwa gaye mwali mutali obwatoto, khulwa khwaliho bangi mu makanisa bali bakhakhwata obwatoto; nende bamalaika abalayi bakhakhola khandi khulwa mioyo mu makanisa gago, nende ni bakhola khukhwo, [bamalaika] bakhakhila Mbotso omukhasi ono, nende obutumwa bwaye [khulinga obutumwa bwaye bw'“tsimbabasi tsitaliho”], hanze y'omuliango.”18
GSAM 223Hataliho Okhukhilana
GSAM 223.1Khulwa baliho abandu abakhola amanyi khandi mu khwechesia bati Mama White yakhwakhilila khale nyolwa y'“tsimbabasi tsitaliho khu banyazi,” ne lino akhwechesia khukhilana, nditsa khwitsa obuloli bw'abamanyile omulimo khwaye khwiyanza 1845, khw'emilimo khwaye khw'okhukhilila abanyazi. Likhuwa lya Ira Abbey, wa Brookfield, Madison County, State ya New York, lyaamba litsi:—
GSAM 223.2“Hakati khw'emyaka 1846 nende 1850, Mbotso omusatsa nende Mbotso omukhasi White bayitsa mu nzu yetswe, khandi bali nende amanyi khandi khulwa abana nende abo batakhana obwatoto. Bakhola khulwa mioyo chitakhonibwa, khandi shindibukha kata halala okhuyumva Mbotso omukhasi White akhaba ati hatariho lisuubila lya bakhakhilila nende abo batakhana obwatoto tawe.”19
GSAM 223Obuloli bw'Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma
GSAM 223.3Khu khulondokhana nende shi Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma aba New England bamanyanga khukhwama khw'omuliango okwaikhalwa khw'amaani, litesi likhuwa likhololere shino:
GSAM 223.4“Khu 5-9 omwesi gwa 8, 1891, naali nende omukhingano nende Omukhulundu Miles Grant, mu Brookston, eshilamo eshiaramo abandu kama 30,000. Omukhingano khwaba mu lihema likhongo, kandi Mr. John Barbour, owaba omukhulundu w'ekhalakano y'eshiilamo, niye wakhulila. Eshilamo eshi khwaba khumile Boston khulubafu khwa mayila makhumi mabili. Omukhingano khwaba khulwa likhuwa lya Isabato, naye Mr. Grant yakhendanga okhwingisa mu mukhingano likhuwa lya Mama White nende obulamu bwakwe mu mulimo guno. Yakhusila khwaba akholwe khwakhulusibwa, khukhwama khukhali 1844, khwaba eshise shi'okhugalukha khwa Nyasaye shiaakama, kandi khwaba khutali nende tsimbabaasi khw'abakhoni.”
GSAM 224.1“Mu khumukhila, namubwira khwaba Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma bakholanga eshilondokhana esho, abakhongo khubo, khukhala khwakhali khwakhwikhala khubo, kandi khwaba khutali Mama White yakhila eshilondokhana esho, khubali likhuwa lya mbereri lyaalolekha khwakwo khwaba ‘obulimba,’ kandi khwaba nende tsimbabaasi khw'abakhoni. Nambwira nti, ‘Eshi khwaba khuli shino, kandi Omukhulundu Grant amanyile khwaba khuli shino.’ Nakhubwira shino, abandu ba Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma abaali imbere yanje [abandu abo baali khufumba khukhongo mu lihema likhongo] bakhunyanga emitwe khw'amaani, khwakhilila likhuwa lilio. Khubola khukhwene, Omukhulundu Grant khakhubola likhuwa lilio khandi mu mukhingano.” Khwakhilwa “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6 omwesi gwa 12, 1895.”
GSAM 224Mama White Akwilila Khukhola Okhuhonia Abakhoni
GSAM 224.3Khwaba Mama White akholanga khw'okhugalusia abakhoni khukhwama 1844 okhufika lero, likhulilwa nende amakhuwa gano: We nende Omukhulundu White baakhola omukhung'ano mu nyumba ya Albert Belden, mu Rocky Hill, Conn., khwakhacha 20 omwesi gwa 4, 1848. Mu mukhung'ano guno baakhola khw'abandu abakhwama mu sihali ikanisa. Omukhulundu White nende omukhasi wakwe baakhombanga obulayi obw'amaani khw'emioyo gino. Khu likhuwa lio, khukhupa obuloli bwa mundu w'ekundi oyo wakhwikhwa amatsi mu makhono k'Omukhulundu White. John Y. Wilcox, owaandikanga khukhwama Kensington, Conn., 22 omwesi gwa 2, 1891, abola ati:
GSAM 224.4“Naingila mu bwatoto khw'eshibe shino khw'eshise khwaakhilanga emikhung'ano mu khumba khutamalilwa khwa nyumba ya Mbotso omusatsa A. Belden, Rocky Hill, Conn. Okhunyoola obulafu bw'obwatoto bw'eshise shino kwaba khunsi y'emilimo cha Mbotso omusatsa nende Mbotso omukhasi White. Nakhwikhwa amatsi khukhwamakho Mbotso omusatsa White. Khabetsanga okhutsuubibwa nende amaani aka nanyoola khubo tawe, shimmenyile nikaba mbu nakhanyalile okhutsalikha okhupaara kata okhuhulila mbu Omwami yanyakhilila tawe. Baali nende obulayi khwange khw'amaani, kandi baakhola khw'okhunyamba.”
GSAM 225.1Omukhulundu White yaandika khulwa omukhung'ano guno khw'ekalata khwakhupa Stockbridge Howland, Topsham, Maine, ati, “Mbotso omusatsa Bates yakhombanga amalako mu bulafu obw'amaani, kandi obukhongo bwakho bwakhililwa nende obuloli obw'amaani. Likhuwa lyaaba nende amaani khw'okhunyamisa abaali mu bwatoto, nende okhukhukha abataali bamali khwikhila.”
GSAM 225Emilimo khulwa Abakhoni mu Oswego, N.Y.
GSAM 225.2Mu 1849 Omukhulundu James White nende omukhasi wakwe baakhola mu Oswego, N.Y. Mu mikhung'ano gino Hiram Patch nende omukhasi Benson, abaali balolelwe okhukhilana, baagalusibwa khu Nyasaye nende obwatoto bw'eshise shino.
GSAM 225.3Mu mwesi gwa 3, 1850, emikhung'ano khwakhilwa khandi mu Oswego. Mu Obwatoto bw'Eshise Shino bw'omwesi gwa 4, Omukhulundu White, nakhubola khulwa mikung'ano gino, yabola:
GSAM 225.3“Omulimo omulayi khukholwa khatimaya mu bana b'abasikaye mu shilamo shino. Obuhonia bwabwe ni bwo likhuwa likhongo mu mikung'ano chetu khu Sabato ibili shikhilile, kandi Nyasaye yakhupanga khw'obwila. Obwatoto bukhola obulayi khwetu nende khw'abana betu. Mwishi khwakhilila inyanga yamberi y'elichuma y'olwikho lukhwola, khwakhola omukhung'ano khw'abana abo. Roho wa Nyasaye yakhululwa hagati chetu. Abana bosi baakhumamanga imbere ya Nyasaye, kandi baakhombanga khumanya obukhongo bw'okhukhilila amalako, khukhongo likhalako lya khatano, nende okhuralila obuhonia khukhwama khwa Yesu Kristo. Guno kwaba omukhung'ano khw'obwila obw'amaani khwosi khwakhilila khwakhulola.”
GSAM 225.4Mu Obwatoto bw'Eshise Shino bw'omwesi gwa 11, 1849, Omukhulundu White yakhupa likhuwa lya bandu bandi abaagalusibwa nende okhukhwikhwa; kandi mu nomboro ya khumalilila y'olupapasi luno mu 1850, muli likhuwa lya mukhung'ano khwakhola Waitsfield, Vt., nende okhuba kwa Heman Churchill, owali akhali khwagalusibwa khukhwama mu sihali ikanisa. Mu likhuwa lio bamukhupa izina lya “Mbotso omusatsa.” Khwaba khwinyala khuba shino khwaba khutali nende tsimbabaasi khw'abakhoni?
GSAM 226Obuloli bwa Bakhiloli 21
GSAM 226.1Khu likhuwa lino khukhupa obuloli obwakhililwa omukono mu 1888 nende abandu 21, buli mundu khubo yakhwaba mu mukanda kw'abasuubilila okhwitsa mu 1844, kandi yamenya okhuchaka khw'obutumwa bwa malaika wakhataru. Bosi baali mu butumwa khukhwama khukhali 1851, abakhongo khwabo baali nende Abadventista b'inyanga ya musafu khukhwama khw'obutumwa bwakhwacha:
GSAM 226.2“Ifwe abakhililwako, khwaba khwakhilila khwamenya muno omukanda kw'abasuubilila okhwitsa mu 1844 khw'eshise shikhwola, kandi khwakhwambanga obwatoto bw'obutumwa bwa malaika wakhataru khwakhwacha 1850, khwakhupa amaina ketu khw'obwiyanza khw'likhuwa lino khulwa omuliango okwaikhalwa khwakhililwa nende abasuubilila mu butumwa bwa malaika wakhataru khukhwama khw'obuchaka bwakho okhufika khw'eshise shio, nende okhutsiililila khukhwamakho.
GSAM 226.3“Baasuubilila, khulondokhana nende Obulakusi 3:7, 8 nende amang'ana kandi, khw'eshikhongo shia tsinyanga 2300 shia Danieli 8:14, Kristo yakhala omulimo gwakwe mu khumba khwamberi khwa habundu ahalafu khw'elu, yakhilusia obulabani bwakwe mu khumba khw'obulafu khwosi, kandi yakhwila khw'omulimo khw'okhukhalaka omuse khulondokhana nende okhurunilisia, nakhukhilusia olondokhano lwakwe khulwa likhuwa lio khw'obulamu. Aha kwaba nende omuliango ogwafungulwanga nende omuliango okwaikhalwa.
GSAM 226.4“Baasuubilila khwaba abandu abaali nende obulafu obweneene khulwa obutumwa bwa malaika wamberi, kandi bakhubilila, khubukhongo, baakhilwa nende Nyasaye. Naye khabasuubilila khwaba abaali khutali nende obulafu, oba abaali bashili okhufika khw'emyaka khw'okhumanya amalayi nende amabi imbeli wa 1844, bakhakhayilwe nende Nyasaye nibamuralila nende emioyo emikololofu tawe.
GSAM 226.5“Nende khwaba khwakhilila nende William Miller nende abasuubilila abakhongo khwosi, khwakhilila khw'eshise shikhwola, khwaba omulimo gwabwe khw'abandu b'ensi khwakhola, kandi Omwami yakhwitsa nende khwangu, naye khw'akhwambanga obulafu khwa habundu ahalafu nende obutumwa bwa malaika wakhataru khwakhombanga okhulema khwabwe, khabasuubilila khwaba tsimbabaasi tsiaakama, khwokha abandu abaakhayanga obulafu.”
GSAM 227.1Khwakhilwa, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mrs. R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mrs. Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Mrs. L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Mrs. Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Mrs. F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Mrs. Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Mrs. Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Mrs. Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Mrs. Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Mrs. Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Mrs. R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Mrs. Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Lilolero Lyalondokhanwa Khububi
GSAM 227.2Abandu bakholanga okhukhilisia lilolero lya Mama White, lyaakhombwa Topsham, Maine, 24 omwesi gwa 3, 1849, khuba likhomba obulimba buno—khutali nende tsimbabaasi khandi khw'abakhoni. Lilolero lili lyaakhombwa khw'eshise “okhukhonkha kwa Rochester” (Obusilisili) khwakhwambanga okhwingila. Mama White yalola ebilolero nende ebiyanza ebw'obulimba nende okhugalusia khw'obulimba khwakhwiyongera nende okhwilila. Okhugalusia khuno khwaba khutali khw'okhuchama mu bulimba okhufika mu bwatoto (khakhabola khwaba okhugalusia okhukhwama mu bulimba okhufika mu bwatoto khukhaliho khandi tawe, naye khwaba okhugalusia okhwaakhombwa, aha baakhupanga amaani k'abandu, ni khwali khw'obulimba), naye kwaba khw'oshilila okhufika khw'obubi; khulwa abaakhombanga okhugaluka khw'emoyo baali bakhumbisanga khwabo ebikhuta by'ikanisa khw'okhufisa obubi bw'emoyo y'obubi. Abandi baakhombanga okhugalusibwa khw'obweneene, khw'eshila bakhanyala okhubeyera abandu ba Nyasaye; naye khwaba khwinyala okhulola emioyo chabwe, baakhombanga khuba khw'irima khwosi.
GSAM 227.3Yakhwakhula ati: “Malaika owali nanje yakhundangila okhulola obululu bw'emoyo khw'abakhoni ng'anga khwakhwaba. Nalola, naye khamenya okhukhulola; khulwa eshise sh'obuhonia bwabwe khwakhola.”20
GSAM 228.1Likhuwa likholwa khwaba lilolero lio lyakhombanga khwaba khutali nende tsimbabaasi khandi khw'abakhoni, naye khukhwikhusia, khwaba khwinyala khuba shino Mama White yali nakhayanga inyigisho eyo khukhwama khw'eshise Joseph Turner yakhwambanga okhuchesa likhuwa lio mu shise shi'okhumela shia 1845, kandi khwosi yakhola khw'okhugalusia nende okhuhonia abakhoni?
GSAM 228.2Mu Eshiongecho khu Experience and Views, khwakhupwa mu 1854, Mama White abola ati, “‘Okhugalusia khw'obulimba’ okhuboolwakhwo khushili okhulolekha muno okhushila hano. Lilolero lio likholanga khw'abo abaakhwanga nende bakhubilila obulafu bw'obutumwa bw'okhwitsa. Baakhilwa khw'obulimba khw'amaani. Abandu abo khabakhwikhala nende “obululu bw'emoyo khw'abakhoni” ng'anga khwakhwaba.”21
GSAM 228.3Abakhilibi bakholanga khwamenya muno khulwa shi Mama White yalolanga mu lilolero lili khukhila ye mwene. Lole khukhilolere akanya khwosi nende likhuwa lyabwe; khwaba bakhomba khwaba yalolanga ng'ala abakhoni bali, khw'eshila khw'okhugalusia abandu. Lole yalola abakhoni khw'okhuchesa “obululu bw'emoyo khw'abakhoni, naye khamenya okhukhulola.” Nde yamenya okhunyoola obululu bw'emoyo khw'abakhoni khulola abakhoni khwabo? Naye khukhwikhusia, khulwa abandu abaakhililwa mu buloli obw'ekhurula, abaali bakhupanga amaani k'Abandu nende obusilisili khw'okhunyoola abagalusibwa, bakhuwita khw'omulimo gwa Roho wa Nyasaye? Abakhilibi abo, abaali nende obwiyanza obw'amaani khw'okhukhomba khwaba Mama White yakhombanga eshilondokhana eshikhongo shi'omuliango okwaikhalwa, bali khwiyanza khwakhilila khwaba abagalusi abo baali abandu abalafu, kandi khwaba bakhunyoola abagalusibwa b'ototo?
GSAM 228.4Khw'amaani khwosi khw'omoyo ogw'obwiyanza, khwene khwaba khwaba abandu abaakhililwa mu likhuwa lili baali abo abaakhombanga khwaba nende obululu buno bw'emoyo, naye baali bakhwalila obulafu nende obwatoto, kandi bakhupanga obusilisili khw'okhunyoola abagalusibwa. Abandu abo khabakhanyala khuba nende obululu bw'ototo khw'abakhoni, khulwa nabo bene baali khunsi y'okhukhilwa; khulwa “eshise sh'obuhonia bwabwe [bwabwe bene] khwakhola.”
GSAM 229.1Khwilila khw'ilolero lya Mama White lya 24 omwesi gwa 3, 1849, abandu abandi bakholanga okhuchesa khwaba likhomba khutali nende tsimbabaasi khw'abakhoni; naye khwamenya khwakhomba khwaba mu 1845, mu Paris, Maine, yalombanga khwaba khuli nende tsimbabaasi khwosi abaali khutali bamala khwakhila nibamanyile nende nibahuliile obulayi khw'obulafu nende obwatoto. Mu lilolero lyaakhombwa mu shilamo shio khw'1846, khwakhombwa khwaba Omwami yakhwaba nende “abandu mu makanisa abaali khutali bakhila obwatoto.” Khw'abandu abaali nende amakhuwa akandi, obukhilili bwakhupwa, khwabolwa khwaba abamalaika ba Nyasaye bakhakhola khw'abandu abo, kandi khwakhola, abo abaakhusilanga bakhakhilwa khw'ebwanga.
GSAM 229.2Khandi, mu mwesi gwa 4, 1848, Omukhulundu White nende omukhasi wakwe baali bakhola mu Rocky Hill, Conn., khw'okhugalusia abakhoni. Shino khwosi khukhomba khwaba lilolero lya 24 omwesi gwa 3, 1849, likhililana nende lyaakhombwa Paris, Maine, mu 1846, nende nendlela y'aba bakhalabani ba Nyasaye abo mu mwesi gwa 4, 1848.
GSAM 229Omugalusi w'Obulimba Yakhilwa
GSAM 229.3Lilolero lili lyakhupwa khw'imbere mu Connecticut, mu 1849. Omukhalabani yakhola khw'amaani khw'okhunyoola abagalusibwa, nende yakhombanga khwaba nende eshihaanwa shi'amalimi. Yakhola khw'okhunyoola amaani khw'ekhandi khandi khw'abandu abakhititi abalindi b'Isabato mu Rocky Hill. Omukhasi umu khwabo, omukhalabani oyo yamwita “omulafu omuyanze w'Omwami.” Mu lyaali, Mama White yakhwikhwa lilolero lyaakhombanga obulimba bw'omulimo gwakwe, nende khwaba “omulafu wakwe omuyanze” yakhililanga nendlela y'ikhililana khw'amalako ka khasafu. Omukhasi oyo “omulafu” yakhana likhuwa lio, kandi omukhalabani yakhola obukhilili obw'amaani, khw'okhunyoola obulayi khw'omulafu omwavu w'Omwami, ng'anga khwakhwita. Mwishi khwakhilila, omukhasi oyo omwomi yakhwilwa nende eshilwele shia kolera, yakhwikhilila khwaba khwakhola okhufwa. Yakhutuma Mama White, kandi yakhilila khwaba shi baali bamulolelere khwaba khwene; khwaba yakhola obubi buno ng'anga Mama White yakhombanga. Khw'eshila omukholi oyo w'obulimba yakhakha okhukhaba ekhandi khandi, kandi obwene bw'omulimo gwakwe bwakhombwa, khw'eshila yakhilila okhukhola khwosi mu shilamo shio.
GSAM 230Omugalusi Wundi w'Obulimba mu Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Khw'eshila khw'okhukhomba likhuwa lyaakhombwa mu buloli obw'ekhurula, nende khw'okhukhomba ng'ala Omukhulundu White nende omukhasi wakwe baakhilila okhukhola mu 1849-50 khw'okhugalusia abakhoni, khukhupa amakhuwa gano, agaali khwambwa nende Elias Goodwin nende abandi abandu b'ikanisa abaakhwambanga mu Oswego, esitati ya New York:
GSAM 230.2Mu shise shio (1849) yakhwaba omwomi mu shilamo shio omwomi Hiram Patch. Yakhwaba alolelwe khw'omukhasi omwomi oyo yakhwakhilana naye khw'eshikhali. Baali abandu abakhali khwagalusibwa, naye baakhililanga emikhung'ano cha Omukhulundu White nende omukhasi wakwe, kandi baali khwakhililila khwaba Abakristo. Khu shise shino okhugalusia khwakhwambanga mu ikanisa limwe lya Oswego, khatali khw'abakhalabani, naye khw'omundu omumanyikha mu ikanisa owatali omukhalabani, omulindi w'eshecha ya kaunti. Omundu oyo yakhombanga okhuba nende obwiyanza obw'amaani, kandi yakhombanga khwaba nende obululu obw'amaani khw'abakhoni. Yakhwilanga amakono nakhuralila khw'abandu abatagalusibwa, ng'anga khwaba ali mu bululu obw'amaani khulwa ng'ala baali bakhila.
GSAM 230.3Mr. Patch nende omukhasi wakwe owali alolelwe baakhwila emikhung'ano chi'ugalusia, kandi baali nende okhushililila ng'ala bakhakhilanga. Baaliho lukholo lumo Mama White yakhwikhwa lilolero, mwakwo yakhombwa Hosea 5:6, 7, khwakhwama khwakhwanga, “Bakhwila nende amakundi kaabwe k'amakondi nende amakundi kaabwe ka tsing'ombe khw'okhuralila Omwami; naye shibalamunyoola tawe; khulwa yamala okhutsomola khubo. Baakhola obwimi khw'Omwami; khulwa baakhwiyanza abana b'abandi: lero omwesi gumo gwakhabalila nabo nende emikabo chiabwe.” Yakhombwa khwaba abaali bakhupa okhugalusia khuno khaba khwene khwakhililana nende Nyasaye, kandi khwaba khutali nende obululu bw'ototo khw'abakhoni.
GSAM 231Okhukhomba Khwakhukhalila
GSAM 231.1Lero Mama White yabolela Mr. Patch ati, “Naakhililwa okhukhubola khwaba mu likhuwa lino likhuwa lya tsimbakha likhakhwila khw'ototo. Lindila omwesi gumo, kandi khwene wakhumanya obwene bw'abandu abakholanga mu khugalusia khuno, abaakhombanga khwaba nende obululu obw'amaani khw'abakhoni.” Mr. Patch yakhwula ati, “Nindilila.”
GSAM 231.2Mu tsinyanga 14 khukhwama khw'eshise lilolero lio lyakhombwa, omulindi w'eshecha ya kaunti oyo yakhombanga khwaba nende obululu khw'abakhoni, mu bululu bwakwe bw'obulimba yakhupula eshikhanga shia mashi mu nda, kandi yakhilwa okhukhwikhala khw'ekhalili khulwa okhufwa khw'amashi. Amakhuwa k'ofisi y'omulindi w'eshecha ya kaunti khwakhwambwa khwakhilwa nende sheriff wa kaunti, oyo nende constable umu baakhwila khw'enshayo yakhombwa mu chitabu ch'omulindi w'eshecha ya kaunti, khandi baabalanga eshecha khw'okhuyanza omulimo, lero, baakhunyoola khwaba muli obukholi bw'eshecha khwa dola 1,000 khwosi.
GSAM 231.3Khw'a sheriff nende constable khwakhombanga khwaba khutali khwinyala khuba khwene omundu oyo owali khw'amaani mu khugalusia yakhola obwimi khw'okhwiya eshecha. Baakhililanga khwaba yakhupanga eshecha, khwakhwila okhukhilwa okhukhanda khw'ekhitabu; oba khwaba yakhwambanga mu banki, khatali khwakhombwa mu likhonte lya khabundu khw’okhufisa. Khandi khwosi, baali khwakhililila okhunyoola khwakwe khw'okhukhilisia; naye khwaba khwakhilwa khw'obwiyanza, khulwa khwaba yakhwaba nende eshecha, khwene yakhwanga okhukhufisa. Khw'eshila baakhwikhilana khwaba umu khwabo yakhwila imbere, yakhwifisa mu nyumba y'ebikhuni inyuma y'inzu, khw'okhukhilila olugata lw'inyuma khw'eshila khwaba khuli nende obwiyanzi, khw'eshila sheriff yakhwila olugata lw'embere. Sheriff nakhwichila inzu, yalola emyenda y'omukhasi yakhwila khw'olugata lw'inyuma. Omundu owali mu nyumba y'ebikhuni yalola omukhasi akhenda khwangu khw'eshikhundi shia theluji, yakhola ekhombo mu theluji, yakhwika shimo, nakhufimba nende theluji, khandi yakhilila mu nyumba.
GSAM 232.1Sheriff yakhwila khw'ekhalili khw'omulindi w'eshecha ya kaunti, nakhukhwila okhukhusia ng'ala obulamu bwakwe buli, yakhomba khw'obukhali bwabwe mu ofisi, nakhukhomba khwaba yakhanyala okhukhilisia likhuwa lio. Omundu oyo, nakhukhilwa muno, yakhupanga okhono khwakwe khw'elu, nakhukhita Nyasaye omukhiloli, yabola khwaba khamenya khw'eshecha. Khandi omukhasi yakhwila, yakhukhusia likhuwa lili, nende shiani omusatsa wakwe yakhwaba nende obwiyanza buno. Omundu yakhula ati, “Bakhililanga khwaba ifwe khwaba nende eshecha yabo.” Omukhasi nawo yakhupanga amakono khw'elu, nakhukhita Nyasaye omukhiloli khwaba khaba nende eshecha, kandi khwaba khamenya khw'eshecha lio. Khw'eshila akhula likhuwa lio, constable, owakhwangananga khwangu khukhwama mu khufisa khwakwe khw'eshikhundi shia theluji ng'anga omukhasi yakhwila mu nyumba, yakhwiyingila, nakhukhula ati, “Mama, shino shiani? Nalola wakhwila khwangu khukhwama mu nyumba, nakhukhika shino mu theluji, kandi shino niyo sakhi y'eshecha yakhali, yakhwikhililwako $1,000.”
GSAM 232.2Ng'anga khwakhwaba khwakhililwa, okhugalusia khuno khwakhilila khw'eshila. Mr. Patch nende omukhasi wakwe owali alolelwe, nende okhumenya obwene bw'omundu oyo owali akhupa okhugalusia, baakhilila khw'obwatoto, kandi baakhwambanga nende Abadventista b'inyanga ya musafu, mu ikanisa lio baakhwikhala abandu abalayi khw'eshikhali shia khufwa khwabwe.
GSAM 232.3Lilolero lili, ng'anga khwakhwene khwakhombwa, lyakhupwa khw'obulayi nende khw'obwiyanza khw'abandu abatagalusibwa, kandi lyakhilila mu khugalusia abakhoni, nende likhuwa lya khwangu lyakhwila khw'abandu abaali abakhoni bene, abaakhilwa nende Omwami khulwa obwimi bwabwe. Baali “baakhola obwimi khw'Omwami;” khw'eshila baakhombanga khwaba nende obululu obw'amaani khw'abakhoni, naye baakhwiyanzanga “abana b'abandi.”
GSAM 232Omukholi w'Obwimi mu Camden, N.Y.
GSAM 232.4Mu bialo bindi Omukhulundu nende Mama White baakhililanga mu shise shi'obunyifu shia 1849-50, mwaba Camden, N.Y., khumile Oswego khw'amayila makhumi ana, khw'eshila baali bakhikhala. Khulwa omukhung'ano guno, Mama White abola ati:
GSAM 232.4“Khwakhali okhwiya, naakhombwa ekhandi khandi khw'abandu abakhititi abaakhombanga obwatoto mu shilamo shio, kandi hagati khwabo naalola omukhasi owakhombanga okhuba munyayi muno, naye yakhwaba omwimi, kandi yakhwimanga abandu ba Nyasaye.”22
GSAM 233.1Mu mwesi gwa 1, 1884, nakhukhola mu esitati ya New York, naakhunyoola amakhuwa gano khwakhwama khwa Mr. Preston, owali omwomi wa Camden mu shise shia mukhung'ano guno, kandi owali yakhwikhilanga Omukhulundu White nende omukhasi wakwe mu mukhung'ano:
GSAM 233.2“Omukhasi oyo yakhweshanga amakhuwa makhongo khw'obulafu khw'okhugalusia obulamu, nakhukhomba khwaba khuli nende ngala y'obumalilifu khw'okhunyoola mwandu yakhwaba khwosi khw'elu y'amalako ka Nyasaye; kandi yakhombanga khwaba yakhwila mu ngala y'obumalilifu buno. Nende likhuwa lio lya khw'obulafu, yakhwimbanga emioyo ch'abandu betu abandi mu Camden. Mbotso omukhasi White yakhombwa khwaba nende obunyayi buno bwosi bw'obulimba, emoyo yakwe yakhwaba khw'irima nende obubi, kandi obulamu bwakwe bwakhwaba bubi.
GSAM 233.3“Nakhwaba mu shilamo shino, Mbotso omukhasi White yakhupwa lilolero likandi, mu lyaali lya omukhasi oyo, owali khw'elu khwakhomba khwaba nende obululu obw'amaani khw'abandu abatagalusibwa; naye Mbotso omukhasi White yamubwira khwaba khutali obululu bw'ototo khw'abakhoni, khulwa nendlela y'obulamu bwakwe yakhwaba khwaba khatali omukhililwa imbere ya Nyasaye. ‘Khw'eshila,’ yabola Mr. Preston, ‘lilolero lya Camden lyaakhililana khwene nende likhuwa lya omukhasi oyo, khatali ngala y'abakhoni khwosi, kandi khwene khwamenya shino mu shise shio.’”
GSAM 233.4Mama White nakhumbula lilolero lya khwe, omukhasi oyo yakhwimilila, yabola ati, “Nyasaye amanyile omoyo gwange, kandi khwaba mwanyala okhukhulola, mwakhulola khwaba mulayi nende obulafu.” Shino khwakhilila omukhung'ano. Naye khwakhilila khutali khw'eshikhali, omukhasi oyo yakhwilwa nende eshilwele shia khw'amaani, nakhukhililanga khwaba akhufwa. Yakhula ati, “Nalonda okhukhulola Mbotso omukhasi White; ndi nende likhuwa lya khwiyanzila khw'okhumbwira. Namubwira khwaba ndi omukhasi omulayi, ndi omulayi. Khutali shino. Ndi omukhasi omubi. Omundu ono ndikhwikhala naye khatali omusatsa wange. Naleka omusatsa omulayi mu England, nende mwana umu omukhali, nakhukhenda nende omundu ono. Khwene khwakhwikhilana tawe. Naakhombanga khwaba ndi omukholi w’obulamu, kandi naakhusianga emiti yakhwambanga imbere y'ekhalakano khwaba yakhwakhilwa dola 1 khw'ekhakha, naye yakhwaba dola 0.12 khw'ekhakha. Khandi naakhwambanga khwaba inka yakhwakhusia khw'omundu omwavu yakhwakhilwa dola 30, naye yakhwaba dola 20.”23
GSAM 234.1Amakhuwa kwo Mama White khulwa “obululu bw'emoyo khw'abakhoni” khwakhililana khw'abandu b'obwimi buno, khatali khw'abakhoni khwosi. Nakhukhila amakhuwa agaakhombwa khw'elu, khwaba khw'amaani khwakhililwa khwaba tsimbabaasi khw'abakhoni “khutali nende khandi” khwakhilwa khw'eshila khwakhwambanga okhukhupwa mu shise shi'okhumela shia 1845; kandi khwaba Mama White yakhola khw'amaani khw'okhugalusia abakhoni khukhwama khw'eshise shio, ni wina unyala okhusuubila khwaba mu 1851, khw'eshise khwaakhupwa omulimo gwakwe Experience and Views, yenyanga okhwechesa khwaba khuli “khutali khandi obuhonia khw'abakhoni”?
GSAM 234Omundu Owaboolanga “Khutali Tsimbabaasi”
GSAM 234.2Kata mu 1848 khushili, khwakhwaba hano nende hano omundu owakhililanga khwaba khutali khandi tsimbabaasi khw'abakhoni. Naye abandu abo khabaali Abadventista b'inyanga ya musafu. Umu khw'ekhanda kino, owali ni Sweet, yakhwikhala mu Rochester, N.Y. Khwakhilila khwakhwambanga okhukhomba khw'obweneeli khw'ikanisa, nakhukhwikhwa amatsi hagati khw'Abadventista b'inyanga yamberi y'elichuma, naali khw'omu mukhung'ano mu lihema mu Canandaigua, N.Y., ogwakhulilwa nende Abakhulundu J. C. Bywater nende Geo. W. Burnham. Omundu ono Sweet yakhwaba aho, nakhukhomba khwaba nende amakhuwa makhongo khw'obweneene bw'obulamu bwange bw'ikanisa, khulwa “yasuubilila khwaba khutali khwinyala lero abakhoni okhugalusibwa.”
Notes
- Matayo 25:10. ↩
- Luka 12:35, 36. ↩
- Amakhuwa k'Imbere, p. 55. ↩
- Obufwimbuli 11:19. ↩
- Obufwimbuli 3:3. ↩
- Obufwimbuli 3:11. ↩
- Obufwimbuli 3:7, 8. ↩
- Abakorinto 1 16:9. ↩
- Abakorinto 2 2:12, 13. ↩
- Abakolosayi 4:2, 3. ↩
- Omurumbusi w'Okhwitsa, 11 Desemba, 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Eshilolero shi'Obusomi, 1844. ↩
- Mama Ellen G. White, mu Okhulingala kw'Okhwitsa, 20 Novemba, 1883. ↩
- Lipoti lya Omukhulundu Himes khw'emilimo khwaye mu Maine, mu Okhulinda kw'Esinda, New York City, 6 Juni, 1845. ↩
- Roho w'obulakusi, vol. 4, pp. 268, 271. ↩
- Lukhanda lwa J. N. Andrews, Septemba, 1874. ↩
- Lukhanda lwa Mama Truesdail, 17 Agosti, 1875. ↩
- Lukhanda lwa Mama Truesdail, 27 Januari, 1891. ↩
- Lukhanda lwa Ira Abbey, Machi, 1885, lukhambwa mu Okhulingala Khandi nende Omurumbusi wa 7 Aprili, 1885. ↩
- Early Writings, p. 45. ↩
- Loli khw'okhukhilisia mu Early Writings, p. 45. ↩
- Amakhuwa k'Obulamu bwa Ellen G. White, p. 129. ↩
- Likhuwa lyaakhupwa nende Mr. Preston khulwa omukhung'ano gwa Camden likhililana nende likhuwa lyaakhupwa mu Amakhuwa k'Obulamu bwa Ellen G. White, pp. 129-130, naye likhupa amakhuwa gano atali mu likhuwa lio. ↩