Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
18 / 31
18 / 31

Isula 15 — Obulafu Obwimeetanga nende Amangalimwa Amakhongo Okhushilakhwo

John Norton Loughborough

GSAM 235.1Lulanga khukhumbukha tsinyanga tsya khale, tsinyanga tsila mwamala okhumerwa, mwatsililila khulwana khukhongo khw'obulumi; khumwandi mwakholekha khuba khilolero khw'abandu khulwa okhutsukha nende khukhwa, khandi khumwandi mwaba banywani b'abo bakholerwanga batyo.1

GSAM 235.2Eshise shia khulema okhunyoola akasuubiliilwe mu 1844 paka obulafu obw'ohabundu ahalafu nende obutumwa bwa malaika wakhataru khwabonesibwa, shia khuba shise shia marusi amakongo. Abadventista abatsililila okhuloma mbu bakhaba abatieri mu mukanda kwa khale, babanga khilolero khw'abasuubilila abandi abalolanga obutumwa khuba bwalemera bwosi; nende khulwa khino bakhashilwanga khukhongo. Khandi bakhanyala okhutsililila khino nende obusangafu, ni bakhahamanga Omwami mu busuubili nende okhuba halala nende Roho wuwe Omulafu.

GSAM 235Amakhuwa Kabili k'Okhulwanisa

GSAM 235.3Sataani yabanga nende amakhuwa kabili k'amagezo khandi k'amaani khw'abandu b'Abadventista. Lya mbere lyabanga khukhola abo abali nende obusuubili bw'amaani khuba eshise shi'obulakusi shimalile, khukhubilikha khuba okhwitsa kwa khabili kwa Kristo kwabanga okhwitsa kw'omwoyo, khandi khuba mu njira yindi yosi yakholanga okhwitsa khuno khumala tsinyanga 2300. Lya khabili lyabanga khukhola abo abali nende okhutsililila khutono khulwa obulamu bwabwe bw'aha khale, khukhuleka khosi. Khulwa khino, obwatoto khulwa habundu ahalafu nende obutumwa bwa malaika wakhataru bwakhwangananga khatono khatono khukhululwa mu Mandiko, obutumwa bwa Roho wa Nyasaye, khulwa eshihaanwa shi'obulakusi, bwatsililila omukanda kw'abasuubilila okhwitsa, khubulanga “obulafu obw'amaani” obwa Nyasaye yateeka khumwambilo kw'enzila, okhwashira enzila yosi paka khulitookho, khandi bwakhola khumanyikana khulwa obukakafu bw'omu Mandiko khuba okhwitsa kwa khabili kwa Kristo khwaba khw'amazima nende khw'omuntu, n'olwekho khwakhanyala okhuba eshilamwa shia khumalilisia khw'“tsinyanga” tawe.

GSAM 236Amangalimwa Amakhongo

GSAM 236.1Omwami niyaloma nende abandu babe khulwa amalilolero mu tsinyanga tsino tsa khumalilisia, shikhwakhusuubila khuba mu malilolero ago khwaba nende ebilolero ebilolekha bya Nyasaye tawe? Ebilolero bino bilolekha mu malilolero ka Mama E. G. White. Ekhilolekha shia malilolero kawo, khukhola shia khukhangamila, shia khwibona mu Isula 13; naye khwaba nende amakhuwa amakhongo amangi khandi k'amaani k'awali nende malilolero k'andi k'andi, amakhuwa khwimabona khumala okhushoma eshitabu shino; khandi khatwe khwakhola khukhusuubila khuba shikhaba shindi mu eshihaanwa shi'ekhika khino, eshi Nyasaye yakholela okhutsia khukhwama khw'abandu nende khubakhola balange, khukhwiyeta khwila Mosesi, Ndakhwikotola alubeka, ndilole eshilolero eshikhongo khino? Okhuloma khwonyene khw'omukhana omutambi, omulwale nende omunyifa, owakholekha khuba ali khumwibalama khw'olufu, khwila Omwami amuha lilolero, khwakhanyala okhukhola khino tawe. Amangalimwa amakhongo k'ali nende malilolero kakhola khwibana khw'ago, khandi khwakholekha khwetwa omukhana oyo khutsia khw'eshilambo khw'eshilambo khubabwira khwila Omwami yamulamila khumanyisia abandi.

GSAM 236Amangalimwa k'Okhushilakhwo mu Lilolero Lya Khataru

GSAM 236.2Aha ndabwira amakhuwa amwe khulwa lilolero lyakwe lya khataru, lilolero lyakholekha mu nyumba ya ise, lilolero lilolanga mu Isula 13, olukaratasi 212, khulwa amakhuwa ise nende nyina wa Mama White, nende mwikho wuwe, Mama Sarah Belden, nende abandi, bandobolelanga.

GSAM 236.3Mu nyumba mwakholekhanga lilolero, khwabanga khumesa Bibiliya y'omuryango ekhongo muno. Yabanga yindi y'eshitabu shia Bibiliya shiachapwa mu Boston nende Joseph Teale mu mwaka gwa 1822. Eshitabu shino shia khuba nende obura khw'amainchi 18 nende obukhali khw'amainchi 11, shia khuba nende obukhomi bw'amainchi 4, khandi shia khupima khukhila khatono amapawundi 18. Lilolero lila limukha, akhupa Bibiliya eno y'oburemu khukhono khw'ekimosi, eshitabu shikhulule, khakhilamba khw'ahanda khw'amadigiri 90 nende omubiri kuwe; khandi khw'eshise shikhila inusu y'isaha, khukhono khw'ekhulilo akhabimbulanga khw'eshisa khw'eshisa, akholanga khulololela amalako k'omu Mandiko, khandi akhababwira ago khali khulola khw'emba, ameso kakhilola khw'ekhurulu, khandi shikalolanga eshitabu tawe. Mwikho wuwe Sarah (owakhomanga omukhasi wa Stephen Belden), oba khukhala omundu wundi wakhaba awo, akhalolanga eshilagiro shosi eshiakhilanga khukhono, khandi akhakhola khwibona khuba khila khandi akhabwira Mandiko aga khw'eshilagiro shia khukhono khuwe. Mama Harmon yakhula khuba mwana wuwe Ellen mu mbeela yuwe yakhale “yakhayanga okhwinula Bibiliya eno y'oburemu khw'eshikhono, khulwa obunyifa; naye mu lilolero yakhayanga okhuyikhilila khukhwa obwangu, khwila yakhaba khulako khwa Testamende y'eshikhono.”

GSAM 237.1Aha khwabanga nende elimangamanga! Omukhana omunyifa, owapimanga amapawundi 70, akhilikha Bibiliya y'oburemu khw'eshise shikhila inusu y'isaha mu mbeela omundu w'amaani yakhanyala okhuyikhilila tsidakika tsibiri tawe; khandi akhatsia khw'eshisa khw'eshisa khw'amaandiko k'omu Mandiko, khandi khila khandi khwiboneka khuba khwandiko eli akhabwira, ameso kakhilola khw'ekhurulu, khandi shikalolanga eshitabu tawe; khandi khumalilisia, ilaka lyakhwama khumundu atali nende okhutsia khw'amapafu oba okhwefumula mu mubiri, khandi likhabwira khw'amazima amaandiko k'omu Mandiko k'ali khubilikha. Khino khw'amaazima khwakhila obukakafu khw'khuba khwakholekha nende obukhono bw'omundu oba khuba khw'eshilamo shia obulwale. Abo abalola bakhakholanga khwibona khuba khw'amaazima khw'Roho w'Oyo waloma khw'ekhisaka shia khwaka. Amangalimwa khwila kano mu lilolero lya khataru lya Mukhasi Harmon, aho khwamanyikhana, khwakhapa obukakafu khw'okhukhanga khuba amaani k'ali khukhila khw'omundu k'ali mu malilolero.

GSAM 237Lilolero lya Topsham

GSAM 237.2Khumala khw'eshise khatono khw'eshilamwa khino, omukanda kw'Abadventista mu Topsham, khw'eshilambo khw'amamile 30 khw'ekhulilo khw'ubw'emasaba khw'Portland, Maine, ni bakhuwulira amakhuwa k'ebia Omwami yakholeranga Mukhasi Ellen G. Harmon, khwakhwita khw'atsia mu mw'ikhala. Yakhwitsa khw'akhwiyanza, khandi khwila akhakhola okhutsia khw'ama mbere mu Topsham. Mu tsinyanga tsila, emikhung'ano k'Abadventista khwakholekhanga mu nyumba ya Bwana Curtiss. Mama Frances Lunt (owakhabanga Mukhasi Frances Howland khale), owakhanga Oakland, California, yandobolela amakhuwa kano, khw'etsiku lya Jan. 19, 1890:

GSAM 238.1“Nakhaba nende abandu b'omu nyumba ya papa wange, khwakhwitsa khw'emiikhung'ano k'wa Mbotso omukhasi Harmon mu Topsham mu 1845, khandi mu miikhung'ano eyo yakhaba nende lilolero. Yakhaba khw'ama mbere khwakhilola mu lilolero. Yindi ya Bibiliya tsya khale [Bibiliya y'omuryango wa Teale, yakhanga amapawundi 18] yakhabanga ya Mbotso omusatsa Curtiss. Bibiliya eno y'obukhongo yakhwakhwama khumesa nende Mbotso omukhasi Harmon ali mu lilolero, khandi akhalolanga amalako k'omu Mandiko khw'akhanga okhutsia khw'eshisa khw'eshisa, ameso kakhilola khw'ekhurulu, khandi shikalolanga eshitabu tawe. Amaandiko k'akhabwira kakhabanga amakhuwa k'eshilomo, k'eshikhikha oba k'eshilalusia. Ekhilolekha shindi shia mangalimwa ago khw'eshise shila khwabanga nende mbeela y'eshitabu. Yakhakhililanga khw'eshikhono khuwe khw'ahanda khw'amadigiri 45, khandi khwakhaba khw'eshikhono shindi shiosi khwakhayanga okhukhililila eshitabu khw'ahanda khuno khwabulila khw'obwangu; naye Mbotso omukhasi Harmon yakhakhililanga Bibiliya eno khw'ahanda khuno khw'emiisetsa khatono, khw'amaani khwila yakhaba khw'eshikhono khuwe, akhatsia khw'omundu wundi khw'omundu wundi mu nyumba.”

GSAM 238Obuloli bwa Mama Truesdail

GSAM 238.2Obuloli bundi khulwa lilolero lino lila khwakhwama khwa Mama M. C. Truesdail, owakhanga Trenton, Missouri, khw'etsiku lya Jan. 27, 1891. Yakhula khwila:

GSAM 238.3“Nakhaba nende emyaka 15 mu 1845, khandi nakhaba awo Mbotso omukhasi Harmon khw'akhwitsa khw'ama mbere mu Topsham, aho yakhabanga nende lilolero mu nyumba ya Mbotso omusatsa Curtiss, aho yakhwakhanga Bibiliya y'omuryango ekhongo khandi yakhakhililanga khw'eshikhono khw'eshikhala khw'eshikhono khw'eshitabu, khandi shiosi shikhakhililwa n'abandi khwakhabulilanga khw'obwangu.

GSAM 238.4“Mbotso omukhasi Harmon yakhaba mu lilolero khw'amasaha mabili khukhila. Yakhaba mangalimwa k'amaani k'Nyasaye khwakhila k'osi khandi nakhalola mu malilolero khukhila khw'ekhumi khabili. Ago khwakhabanga olwosi ebise by'oburye obukhongo nende okhwikonya, naye kano khwakhilanga kosi. Ee! khwakharenge muno Omwami w'ekhurulu niyakhwibaaliranga khumundu wuwe omunyifa owa yakholerangamwo; khwila yakhakhusomela amaandiko k'akhwiyanzia khandi k'ali khw'amaani khw'eshise shia khw'amagezo; khwila Abahebure 2:2, 3; Yakobo 5:7, 8; Abahebure 10:35, 39; Petero w'emberi 1:7; Luka 12:32-37, nende kandi amangi, akhakhililanga Bibiliya y'omuryango ekhongo khw'ekhurulu khw'amaani, khwila nakhoyere okhwinina khushisala nende okhwema kho okhushoma aho akhalolanga. Shindaparanga mbu Mbotso omukhasi Harmon yakhankhilanga khukhila amainchi 2 khw'uburefu tawe.”

GSAM 239.1Amangalimwa kano kakhakhonya abandu abalola khw'amaazima khwibona khuba amaani k'ali khukhila khw'omundu kakhw'ali khukhilila omundu omuholo owa kakhakholerangamwo; khandi amakhuwa k'akhwitsa khwakhwama mu bitsi khw'eshilambo shiosi shia New England, khw'akhwita akhwe khw'atsia khw'akhapa obuloli wuwe.

GSAM 239Okhukhola Khw'eshikhono Khuba Shibi

GSAM 239.2Khumala khw'eshise khatono, Mukhasi Harmon yakhwetesibwa mu lilolero okhutsia Paris, Maine, aho khwabanga abandu abasuubilila khuba shibi okhukhola khw'eshikhono. Omukhulundu Stephens, owakhanga Woodstock, Maine, yakhaba omulongoli w'obulamu buno obubi, khandi yakhaba nende amaani amakhongo khw'abandi. Khale yakhabanga omubilikhi wa Methodist, khandi yakhayilwanga Omukristaaye omuholo khandi omwesikwa. Yakhwakhanga obusuubili bw'abandu abangi khulwa obwiyanza bwuwe khulwa obwatoto, nende obulamu bwuwe obwakholekha khuba obw'Obukristaaye, khandi khino khwakhola abandi basuubila khuba yakhwetesibwa khw'amaani nende Nyasaye. Omwami yakhapa Mukhasi Harmon okhumukhaya. Yakhula khuba yakhendanga khw'eshilagiro shia Nyasaye khulwa okhuleka okhukhola, khulwa okhutsililila amakhuwa k'uwe k'ali amakhuwa k'akhabi khw'abandi, khandi khulwa okhukhaya abandu bosi abakhayanga khwakhwiyanza nawo. Yakhakhaya ebilolero biosi Omwami yakhapa khumukhonya khwibona obwoni bwuwe, khandi yakhaya okhuyanza amakosa kawe. Yakhendanga khw'amaamukano k'eshikhono, khandi yakhatsia tsinzhila tsia khukhonia, akhenda ebitsila ebitali, aho abandu bamunyekanga butswa, khandi yaparanga mbu mu kano kosi yali niyanyakhana khulwa Kristo. Yakhareka okhurumia amachesi nende okhupara khw'amazima.

GSAM 239.3Khw'Obuloli bwa Mukhasi Harmon nende khw'amaalilisia k'eshilamwa shino, ndakhwita amakhuwa k'ali mu baruwa nanyoola khwama Mama M. C. Truesdail, owakhanga Paris, Maine mu tsinyanga tsila. Khumala okhupa amakhuwa amwe k'ali khw'ahanda khw'ali khw'amaandiko aga, yakhula khwila:

GSAM 240.1“Abandu bosi bakhiyama amakosa kabwe habula omulongoli wabwe, Jesse Stephens. Mbotso omukhasi Harmon yamumanyisia khwila, niyaba atiyikhola omuholo khwiyama amakosa kawe, yakhwanga okhumalilisia oluchendo lw'obulamu buwe khw'obwangu. Bosi bakhakhola khwibona khwila khino khwabanga obulakusi khwila yakhwanga okhwiiyila mu njira yindi.”

GSAM 240.2Khino khwakhwama khw'amaalilisia k'eshilamwa shuwe:

GSAM 240.3“Khumala lituli lire lititi okhumuleka, yakhaba omunyamalali, khandi khumala khatono yakhayila obwikhanga, khw'akhwanga okhudya khw'ekhulula khwosi khwakholwa nende abandu babi. Yakhaba atakhwumanga khw'akhwitsa khwange khwama Massachusetts, khwila nakhamwitsilila khw'eshakulya shuwe. Niyakholola okhukhono khuwe okwakhaba amakumba konene okhubira mu shilukha shititi shia eshirisha, yakhulisa, ‘Nyasaye yakhutuma nende khino, Mbotso omukhasi Marion?’ Niyalola okhukanakania khwange mu khumukalushila, yakhaya okhukhomako. Obulamu bwuwe obw'eshilamo, khw'akhwikhilila mu nyumba yindi khatono khwa mbotso wuwe omusatsa (owakhayanga okhusuubila), khwakhumbusia okhukhaya khwakhaba khwamutumilwa khw'ekhurulu, khw'amaani khwakhaya. Yatwalwa khw'abandu b'omu nyumba yuwe khumala tsinyanga tsibiri khw'okhutsia khuno khw'obulumi, khandi khumala khatono yakhomala obulamu buwe khw'ekhwiiyila, akhakhola omugo nende ebikhobelo bya khulala.”2

GSAM 240Obulakusi Bwakholwa

GSAM 240.4Mu mwesi kwa khw'eshilimo kwa 1845, khulwa khwetwa khwa Otis Nichols, Mukhasi Harmon yakhwitsa Massachusetts, mwikho wuwe Sarah akhamwenda nawo. Bakhwikhala nende abandu b'omu nyumba ya Bwana Nichols. Yene nende omukhasi wuwe bakhwendanga nende engari yabwe, bakhakhwitsa nabo mu bitsi khw'eshilambo khw'eshilambo khw'emiikhung'ano, aho Mukhasi Harmon yakhapanga obuloli wuwe. Khw'enzila yino yakhakhonya khw'atsia Boston, Roxbury, nende Carver. Mu khwitsa khwabwe khwa kabili mu Boston, Massachusetts, ekhintu shikhongo shia khwiyanza shikholekha.

GSAM 240.5Mu Boston nende mu bitsi khw'akhabanga omukanda kw'abandu b'amawe, nabo bakhasuubilila khuba shibi okhukhola, obutumwa bwabwe obw'ama mbere khwabanga khwila, “Mukhusie byosi bili nende, khandi mupa abali nende obusa.” Bakhulanga khwila bali mu shise shia Jubili, khwila eshilambo shikhwikhale khw'oluusi, khandi abamanani bakhoyere okhukhonywa khw'obulamu khubula okhukhola. Sargent, Robbins, nende abandi bame bamu bakhaba abalongozi. Bakhakhaya malilolero khwila k'ali k'eshisataani, khwila amakosa kabwe kabonesibwa. Bakhaba abakhali khw'abandu bosi abakhayanga okhusuubila nawo.

GSAM 241.1Mukhasi Harmon nende mwikho wuwe bali khw'akhwanga khw'eshilamo khwa Bwana Nichols, Sargent nende Robbins bakhwama Boston okhumusaba obukhonyi, khandi bakhula khwila bakhwitsa khw'akhwimanya naye khandi khw'ikhala nawe khw'eshilo. Bwana Nichols yakhula khwila yakhwiyanza khwila bakhwitsa, khwila Mukhasi Sarah nende Ellen Harmon bali mu nyumba, khandi yakhwiyanza bakhamanyane nabo. Bakhakalukhasia amaparo kabwe khw'obwangu, khandi bakhayanga okhwingila mu nyumba. Bwana Nichols yakhwicha khwila Ellen yakholanga okhula obutumwa wuwe mu Boston, khandi khwila bakhakhwikhililanga khumwitsilila, khumala khw'akhukha? “Ee,” bakhula, “mukhwitsa Boston khw'Isabato yikhwitsa [khw'amaani bakhabalanga Jumapili, khwila bakhaba bashiri okhwiyama enyigisa y'Isabato]; khwakhwiyanza khw'akhwikhilila khumwitsilila.”

GSAM 241.2Bwana Nichols yandobolela khino mu nyumba yuwe mu Dorchester, mu 1858. Yakhula khwila yakhaba akhamala okhutsanga khw'atsia Boston khw'eshikhono shia Isabato nende engari yuwe, khw'akhwitsilila Mukhasi Harmon khw'emiikhung'ano yila yakhwiyanzibwa. Khw'eshilo shila, mu bulaami bw'abandu b'omu nyumba, yakhinjira mu lilolero. Khumala okhukhwama khw'eshilolero, yakhula, “Mbotso omusatsa Nichols, shindatsia Boston mukamba tawe; Omwami yandobolela khwila ndatsia Randolph. Ali nende omilimo khwange khw'aho.” Bwana Nichols yakhaba nende okhuchila khw'amaani khw'eshilagiro shuwe. Yakhaba alomile okhwitsilila Boston khw'etsiku likhwe, khandi yakhwicha khw'amaani, “Ndakhola nji nende eshilagiro shange khw'aba Sargent nende Robbins?” Mukhasi Harmon yakhula, “Khwiyanza khw'eshilagiro shino tawe; Omwami yandamula khwila ndatsia khw'enzila yindi.” “Yaya,” Bwana Nichols yakhula, “ndakhwibona tawe.” Mukhasi Harmon yakhula, “Omwami yandobolela khwila khwimanya khino khwila khwakhwitsa aho.” “Yaya,” Bwana Nichols yakhula, “shiliho enzila yindi yosi khw'akhwitsa khw'aho atali khwila khwatsia khwakhutwala tawe, naye shimanyire khwila ndabolela mbotso tsiefu tsia mu Boston amakhuwa kano nji tawe.”

GSAM 241.2Bwana Nichols yakhwongera khundobolela khwila “Mbotso omukhasi Harmon yakhwibona obwoni bwabwe mu lilolero, khwila khwaba tawe khw'emiikhung'ano mu Boston khw'eshikhono shia Isabato, khwila Sargent, Robbins nende abandi abakhayanga bakhwitsa khw'akhwikhala nende omukanda khw'amaani mu Randolph (amile 13 khw'ekhulilo khw'Boston) khw'eshikhono shia Isabato; khandi khwakhaba khw'amaani khwakhwitsa khw'akhwikhilila abakhayanga mu Randolph, mu miikhung'ano yabwe khw'eshikhono shia Isabato, khandi aho yakhapanga obutumwa khwabwe, obwakhakhola abandu abalamu b'amaazima, abatayila khw'amawe, bamanye khw'amazima oba malilolero kawe kakhwama khw'Omwami oba khw'Sataani.” Mushilenje shia okhutsia Boston khandi Randolph, khw'enzila yakhaba nende amile 22, bakhatsia mu Randolph khubula okhubira Boston, bakhakhwitsa khw'eshise shia miikhung'ano. Aho bakhakhwimanya nabo abandu abala bakhanzanga khw'akhwimanya mu Boston. Bwana Nichols yakhula, “Ndalola khwila khino khwaba shino.”

GSAM 242.1Okhugeezia khwa Sargent nende Robbins okhweyukha okhuwulira obuloli bwa Mukhasi Harmon, nende enzila yakhwetesibwa khw'akhwitsa khw'akhwimanya nabo, khwakhapa amaani amakhongo mu mitima k'aba bandu bame bakhaba awo. Khw'emiikhung'ano yenyene, ndakhwita khw'akhwama khw'amaandiko k'akhwakhulwa nende Bwana Nichols:

GSAM 242Amangalimwa k'Okhugalasia

GSAM 242.2“Mbotso omukhasi Ellen yachingwa mu lilolero, nende amangalimwa amakhongo, khandi yatsililila okhuboola mu lilolero n'oluyoka olulafu, olwa abandu boosi abali aho banyala okhuhulila bulayi, okhutuukha aambi n'eliuba okhukwa. Sargent, Robbins, nende French beetsula oburasi muno khandi beenyasia olwa bahulila Mbotso omukhasi Ellen naboola mu lilolero, elia baboola mbu lyarula khu Setani; bakhalabana n'amani kabwe koosi, nende obunyali bwabwe khu bandu, mbu basasie aka lilolero lyakholanga mu bandu. Beeyunga okhwiimba n'oluyoka olukhongo muno, mana beetilananga okhuboola nende okhusoma mu Ibibilia n'oluyoka olukhongo, mbu oluyoka lwa Ellen lukhahulilwa tawe, okhutuukha amani kabwe nikahelamo, n'amakhono kabwe nikarenga, nibalema okhusoma mu Ibibilia. Ne mu okhutabulana okwo nende oluyoka lwosi, oluyoka lwa Ellen olulafu khandi olusongoyu, nali naboola mu lilolero, lwahulilwa bulayi nende boosi abali aho. Abasatsa abo batsililila okhulikhaya okhutuukha nibalema okhuboola nende okhwiimba, kata abandi khu balina babwe abene nibabakhabukira nende okhubasaba balekhe. Ne Robbins yaboola ari, ‘Mwinamile eshifwanani: mwinamira eshimosi shi'itsaabu.’

GSAM 243.1“Omwami Thayer, omwene inzu, yali ashili okhusuubila elala mbu lilolero lilie lyarula khu Setani, shinga Robbins yaboolanga. Yenya lilolero eryo likerwe mu injila indala. Yali yahulila mbu amalolero k'amani ka Setani keemeresibwanga n'okhwinjula Ibibilia nende okhuyira khu mundu owali mu lilolero, mana yasaba Sargent alikere mu injila eyo, ne Sargent yakhaya okhukhola atyo. Mana Omwami Thayer yanoola Ibibilia y'omuryango imbimbi khandi inene, y'obupapulo bwa lusonye lwa khane lw'alukaratasi, eyali khu mesa, khandi eyakholekhanga emirundi mititi; yainjula, nayira niyinjulwe khu eshirifu sha Ellen owali mu lilolero, shichila yali yeenyekhele enyuma khu lisisi mu inguni y'eshikoro. Olwa Ibibilia yairwa khuye, bwangu yeesinjira, yacha hakari h'eshikoro, n'Ibibilia inyinjule mu mukhono mulala, nayitimisia ekulu olwa yanyala okhutuusia, ne tsimoni tsitsie nitsilola ekulu eshise shiosi; yaboola n'oburye ari, ‘Obuloli bwahumirisiwa okhurula khu Nyasaye,’ nohomba amakhuwa kanyoola obukhayi obwo. Mana, n'Ibibilia niyambuywe mu mukhono mulala, ne tsimoni tsitsie nitsilola ekulu, shimu Ibibilia tawe, yatsililila eshise eshire okhukhusania obupapulo n'omukhono ukundi, n'okhura olwala lulwe khu mahale k'andi, n'okhuboola amakhuwa kakwo bulayi n'oluyoka lw'oburye. Abandu banji abali aho balola khu mahale aka olwala lulwe lwaleelesianga, balole oba aboolanga amakhuwa kakwo bulayi, shichila tsimoni tsitsie eshise esho tsalolanga ekulu. Amakhuwa k'andi aka yaleelesia kali k'okhukhalakira abandu ababi nende abatumulilanga Nyasaye amakhuwa amabi; akandi kali k'okhukhuboola nende okhukhwechesia khungala khwali mu eshise esho.

GSAM 243Lilolero Lilie Eliare Okhushila Koosi, Lyashila Amasaa 6

GSAM 243.2“Yatsililila okhuba mu ngala eyo eshise shiosi shi'ekoloba, okhutuukha aambi n'eliuba okhukwa, mana yarula mu lilolero. Olwa Ellen yeesinjira mu lilolero, n'Ibibilia imbimbi inyinjule mu mukhono kukwe, nachenda mu eshikoro, naboola amakhuwa k'Ebyawandikwa, Sargent, Robbins, nende French bahola. Mu shise shiatsikala bali n'eminyakhano mu mioyo, halala n'abandi banji; ne beekhala tsimoni tsitsabwe, beetinyisia, ne shibaboola tawe esi bali bahulile mu mioyo chiabwe.”3

GSAM 244Obukhwasi bw'Omwala Harmon

GSAM 244.1Inyanga ya 30 y'omwesi kwa 8, 1846, Omwala E. G. Harmon nende Omukhulundu James White beeyunga mu bukhwasi, khandi bakhalabana halala khulwa okhurusia obutumwa imbeli. Mu mwaka kwa 1847 emilimo chiabwe chiakholekha muno mu Maine nende Massachusetts.

GSAM 244.2Khu Isabato yamberi y'omwesi kwa 4, Mama White yaheebwa lilolero li'okhugalasia muno, mu inzu ya Stockbridge Howland, Topsham, ahali emikhung'ano chiakholekhanga eshise esho. Lilolero lino nilio eliboolwakhwo mu shitabu shilangwa «Early Writings», elia yaloleramwo habundu ahalafu nende ebindu biakhwo, eshise shi'eminyakhano, abalafu nibirukha okhurula mu mijini, abandu ababi nibabeefungilisia, okhununulwa khwabwe n'oluyoka lwa Nyasaye, omwaka kw'iyubili, okhwitsa kw'Omwami mu ligali li'amaleesi, nende akandi. Khwanyala okhulingala ebikhole bilie bindi olwa yali mu lilolero lino.

GSAM 244Tsibibilia Nyingi Tsikholekha mu Lilolero

GSAM 244.3Mama Frances Lunt (omwana omukhana wa S. Howland), khu inyanga ya 19 y'omwesi kwa 1, 1890, yambolela ari:

GSAM 244.3“Mu lubeka lw'eshikoro ahakholekhanga emikhung'ano, hwali imeesa eyali nende ebitabu bi'emilayi minji; mu bitabu ebyo mwali Tsibibilia tsindala ts'obunene obwa bulinanga. Olwa yali mu lilolero, Mama White yeesinjira, yacha khu mesa, yanoola Ibibilia halali okhutila khu shitabu shindi shiosi tawe; nayitsia inyinjule ekulu w'omurwe kukwe n'omukhono kukwe omukhasi, naleelesia n'olwala lw'okhuleelesia lw'omukhono omusatsa khu makhuwa k'Ebyawandikwa aka yali naboola, ne yeemere imbeli w'omundu owa amakhuwa ako kali kakhoyele. Mana yaira eshitabu eshiinyinjule khu eshirifu sh'omundu owa yali yeesinjiriye imbeli wuwe naboola amakhuwa k'Ebyawandikwa. Yakalukha khu mesa, yanoola Ibibilia indi, khandi mu injila eyo yaboola amakhuwa kandi k'Ebyawandikwa, naira Ibibilia inyinjule khu eshirifu sh'omundu owa yali nabolelesia. Yakhola atyo khu bandu nga 6; olwa yamala, yeekhala khushifumbi mu injila imboto, ne tsimoni tsitsie eshise shiosi nitsilola ekulu, shikhushitabu tawe.”

GSAM 245.1Khulino Mama Truesdail aboola ari:

GSAM 245.1“Nali aho [mu mwesi kwa 4, 1847] olwa Mbotso omukhasi White yacha khu mesa, yanoola Ibibilia indala naindi mu bitabu biakhwo, naira Ibibilia khu eshirifu sh'omundu owa yali amunyoleye amakhuwa k'Ebyawandikwa. Yakhola bino ne tsimoni tsitsie nitsitimisibwe okhulola mwikulu. Khu luno yatsia Ibibilia ekulu w'omurwe kukwe nali nambolelesia; mana yayira khu eshirifu shianje. Amakhuwa aka yahelesia isie kali 2 Abakorintho 6:17.”4

GSAM 245.2Mu ibarua ya Mama Frances Lunt, arumbula amaliira k'abandu bataru abali aho khu shise esho, aba Tsibibilia tsairwa khubo olwa Mama White yababolelesia khu makhuwa k'Ebyawandikwa khulwa buli mulala; khandi mu maliira ako mwali elia Mama Truesdail.

GSAM 245Omulimo kw'Okhuchaka Kwali mu Basuubili b'Okhwitsa

GSAM 245.3Omulimo kw'Omwala Harmon, hasi w'obulindi bw'eshihaanwa shi'obulakusi, okhurula mu mwesi kwa 1, 1845, okhutuukha mu shise shi'okhumera shi'omwaka kwa 1846, emiesi aambi 18, kwali mu ‘basuubili’ b'okhwitsa kwa Kristo aambi, aba yali niyeeyunganga nabo imbeli. Inyuma w'okhuhwa kwa tsinyanga 2300 (inyanga ya 22 y'omwesi kwa 10, 1844), okhutuukha nibali balamanye eshichila shi'okhulema okhunyoola akasuubiliilwe nende olukero lw'eshiakholekha eshise esho, hwali obubi bw'abasuubili okhushiaama okhutsia mu meechi amakayi, nohomba okhulekha elala ebia bali babirilemwo imbeli. Obutumwa bubwe bwali khubo buno: ‘Omukanda kw'imbeli kwarula khu Nyasaye. Mutire obusuubili bwenyu bukali. Omwami ashili nende omulimo khulwa abandu bebe. Musome Ibibilia. Muloonde mu likhuwa, mana mulanyoola obulafu.’

GSAM 245.4Ameechi kano keeyunga nende olwanziro lw'Omwami. Obukhayi bubwe bwabeeranga mbu obutumwa bubwe obwa yaawula khulwa abandu bebe burusiibwe mu likhuwa lilie mu shise shiabwo, mana eshihaanwa shi'obulakusi shiitse ‘khwakhabili,’ okhukasia nende okhwombakha abasuubili.

GSAM 246.1Eshifwanani shi'okhuleelesia likhuwa lino bulayi shinyoolakhana mu makhuwa ka Kornelio, shinga kaawandikwa mu Ebikhole bi'Abarumwa. Malaika wa Nyasaye yamulolekhela, namuha lilolero mu inzu yiyie omwene. Malaika oyo yamanya bulayi obwatoto bw'amakhuwa amalayi, khandi yanyala okhukechesia Kornelio; ne yarumwa okhukhalabanira omundu owali omulame w'obuhonia, n'okhuha Kornelio lilolero. Yamukasia mbu amasayo kake nende okhwihaana khukhwe byali biikirilwe n'Omwami. Shiyamuyalila amakhuwa amalayi tawe, ne yamubolela butswa alange Petro, owali namenya wa Simoni omukhalabani w'amakhoba, mu Yopa. Petro yeetsa, khandi okhurula mu Byawandikwa yayalila Kornelio amakhuwa amalayi ka Kristo.

GSAM 246Amasinji k'Eshihaanwa shi'Obulakusi

GSAM 246.2Hano khwanyala okhulingala olwanziro lw'okhukhula kw'ebihaanwa, shinga Omwami yaruleelesia mu likhuwa lilie. Paulo aboola khulino mu ibarua yiyie khu Bakorintho, ha aboola ari, “Nyasaye yaira abandu bandi mu ikanisa, abamberi abarumwa, abakhabili abalakusi.”5

GSAM 246.3Nikhulingala amakhuwa k'omurumwa khungala ebihaanwa bino bieeyunga mu mulimo kw'amakhuwa amalayi, khulola bwangu eshichila olwanziro luno lulondwa. Nalolesiania ebihaanwa bino, Paulo aboola ari: “Khuako tsinimi tsili eshilolero, shikhulwa abasuubila tawe, ne khulwa abashisuubila tawe; ne okhulakula shikhukhalabanira abashisuubila tawe, ne khukhalabanira abasuubila.”6 Olwanziro lw'Omwami luli mbu obutumwa bubwe obwa yaawula khu shibala burusiibwe mu likhuwa lilie; khuako asunuula abandu okhuloondera mu Byawandikwa, n'okhutsia shinga abarumwa, nibatsukule obutumwa bw'Omwami mu mioyo chiabwe, nibabuyala okhurula mu Ibibilia, eyakerwa mu myaka minji ne yeemerera bukali. Abasuubili nibanyoolakhana, eshihaanwa shi'obulakusi shiitsa ‘khwakhabili,’ nishikhola omulimo kwakwo “khulwa okhumalilisia abalafu, khulwa omulimo kw'okhukhalabana, khulwa okhwombakha omubiri kwa Kristo.”7

Notes

  1. Abahebure 10:32, 33. ↩
  2. Khw'baruwa ya Mama M. C. Truesdail, Jan. 27, 1891. ↩
  3. Ebihaanwa bia Roho, eshitabu sha 2, olupapulo lwa 79. ↩
  4. Ibarua ya Mama M. C. Truesdail, inyanga ya 27 y'omwesi kwa 1, 1891. ↩
  5. 1 Abakorintho 12:28. ↩
  6. 1 Abakorintho 14:22. ↩
  7. Abaefeso 4:12. ↩

Note

Back