Capítol 9 — Lo Temps de Retard

GSAM 148.1«ALARA lo reialme dels cèls serà semblable a dètz verges que prenguèron lors lampas e anèron a la rencontra del nuvi. E cinc d'elas èran prudentas, e cinc èran insensadas. Las insensadas prenguèron lors lampas, mas prenguèron pas d'òli amb elas; mas las prudentas prenguèron d'òli dins lors cruchas amb lors lampas. Mentre que lo nuvi tardava, totes s'adormiguèron e dormiguèron.»¹

GSAM 148.2Crist es l'espòsi de la parabòla.² Lo sortir per anar a l'encontre de l'espòsi deu donc representar un movement de la part del pòble del Senhor per anar a l'encontre de Crist a son arribada, pr'amor que lo subjècte del discors de Matèu 24 e 25 es l'arribada del Senhor. La paraula del Senhor es la lampada.³ Totas las virginas prenguèron lors lampadas. La follia d'una partida de las virginas consistiguèt en prene simplament la teoria de la vertat, sens aquela consagracion sincèra al Senhor que desvolopariá las gràcias de l'Esperit dins lo còr del creient. Aquesta òbra es representada dins la parabòla per «òli dins lors vases». Lo retard del espòs deu representar quicòm de decebedor per aqueles que se meton en camin en esperant trobar lor Senhor.

GSAM 148Lo Moment de l'Aplicacion de la Parabòla

GSAM 148.3Lo mot «alara», amb lo qual la parabòla comença, nos dona una pista sul moment de son aplicacion. Seguís de prèp çò qu'èra estat dich dins lo capítol precedent, pas après la segonda venguda del Senhor, mas après que la parabòla del figuier foguèsse estada proclamada, anonciant que la venguda del Crist es «a las pòrtas», e que la generacion es arribada que passarà pas fins que lo Crist el meteis aparega dins los nívols del cèl. S'aplica tanben a un temps ont d'unes dels servicials qu'an portat lo messatge dison en lor còr: «Mon Senhor tarda de venir; e començan a tustar lors companhs de servici, e a manjar e beure amb los embriacs.»

GSAM 149Tustar lors companhs de servici

GSAM 149.1Aqueles èran de « companhs de servici », proclamant armoniosament lo meteis messatge ; mas ara una partida d'eles se vira d'aquò qu'an ensenhat, e « tustan » lors companhs de servici que donan lo « manjar a temps » — declarant la preparacion necessària per aculhir lo Senhor que ven lèu. Los « tustan » del meteis biais que se prepausèt de tustar Jeremias. Lo pòble diguèt: «Venètz, e lo percudissèm amb la lenga, e fasèm pas cas de cap de sas paraulas.»⁴ Aital, aqueles servents comencèron d'ensenhar d'un biais per empachar l'òbra dels servents «fidèls». Aquela meteissa classa es adreçada aital: «Remembra-te doncas cossí as recebut e ausit, e ten ferm, e repent-te. Se doncas velhas pas, vendrai sus tu coma un raubaire, e sauràs pas a quina ora vendrai sus tu.»⁵

GSAM 149.2La parabòla de las virginas s'aplica a un temps ont los « companhs de servici » se desvian del messatge de la venguda pròcha del Senhor, e « començan a bastonar ». Començan tanben de far quicòm mai — de « manjar e beure amb los embriacs ». Se jónhon a la fèsta amb aqueles que vòlon satisfar lors apetits. Salamon diguèt d'aqueles : « Siás pas entre los bevedors de vin ; entre los manjaires desenfrenats de carn ; car l'embriac e lo golaud vendràn a la pauretat. »⁶

GSAM 149La Primièra Desilusion

GSAM 149.3Ara sorgirà la question : « Qué i aviá dins l'experiéncia adventista que correspond a aquelas afirmacions ? » I aviá de movements que correspondián plenament a la profecia. Los que donavan lo messatge fins a abril de 1844 trabalhèron entre las glèisas, e los ministres de las divèrsas glèisas s'uniguèron a lors esfòrces. Aital èran de « companhs de servici ».

GSAM 150.1Los que donavan lo messatge ensenhavan que los dos mila tres cents jorns de Daniel 8:14 s'acabarián amb l'annada judèa de 1843, çò que correspondriá a nòstra annada de 1844. Proclamavan que l'ora del jutjament de Dieu arribariá a la fin d'aquel periòde. Cada confession religiosa del país a aquel temps teniá que lo jorn del jutjament seriá introduch pel segond arribada de nòstre Senhor. Aital se vei clarament que los Adventistas supausavan que lo Senhor vendriá a la fin d'aquel periòde profetic. Disián: «Aqueste periòde pòt s'acabar lo 21 de març de 1844, lo darrièr jorn de l'an natural josieu de 1843.» Doncas, esperavan la fin de març o lo començament d'abril de 1844, coma lo moment que lo Salvador poiriá venir.

GSAM 150Desvolopament dels Servicials Malvats

GSAM 150.2Quand la fin de març arribèt e passèt, e que lo Senhor venguèt pas, aqueles qu'avián trabalhat amb los messatgièrs del Senhor, mas qu'avián pas consacrat plenament de còr lor vida al messatge, se virèron contra el, comencèron d'opausar l'òbra, e de far tot çò que podián per barrar lo camin d'aqueles que contunhavan encara d'ensenhar la doctrina de la pròcha venguda del Senhor e lo messatge de l'ora del jutjament. « Dins lor còr », diguèron, « Mon Senhor tarda son arribada. » Amb lors labras, ensenhavan ara que tot lo mond deviá èsser convertit abans que lo Senhor arribèsse ; que los Juïus devián totes tornar en Palestina, e establir lor servici del temple a Jerusalèm, abans que lo Messias arribèsse. D'unes ensenhavan quitament que l'arribada del Crist èra una « arribada espirituala », qu'aviá luòc a la conversion, e tanben a la mòrt de son pòble.

GSAM 151Donar « lo manjar a temps »

GSAM 151.1Mentre que aqueles se viravan contra lors companhs de servici, los que mantenián encara la fe apelavan los creients dins de salas e de bosquets, lor donant lo «manjar a la sason deguda» — lor mostrant que los signes dels temps e la profecia complida declaravan, coma abans lor decepcion, que l'arribada de Crist èra «pròcha, quitament a las pòrtas».

GSAM 151Fèstas de Glèisa

GSAM 151.2Mentre que fasián aquò, comencèt çò qu'èra abans desconegut dins las glèisas protestantas — la convocacion del pòble dins la glèisa per de festins e per se divertir. Totes los que volián venir èran convidats a partejar amb eles lors delicatessas.

GSAM 151.3Lo primièr que n'ausiguèrem parlar d'una causa d'aquesta mena en America foguèt en mai de 1844, just après la decepcion. Se passèt de la manièra seguenta: Mentre que William Miller, dins una sala a Rochester (N.Y.), instruissiá e exortava plusors centenats d'Adventistas, en lor disent: « Sèm dins lo temps d'espèra de Matèu vint-e-cinc; gardatz ferma vòstra fe; aurèm lèu mai de lutz sus aquesta question », se preparèt dins lo sòtol d'una de las salas de reünion mai grandas de Rochester, un « festenal ». Una fola de mond se reüniguèt, tant de membres de la glèisa coma d'increduls, e mentre que lo president d'una escòla teologica divertissiá la fola en ridiculizant William Miller, lor vendián d'ostras, de glaça, de sucrariás, e per vint-e-cinc cents un pichon pamflet qu'aquel òme aviá preparat. Lo libre se sonava «An Exposé of Millerism».

GSAM 151.4Mens de quinze jorns après, una autra confession dins la meteissa vila organizèt un « festenal » dins una sala publica, en fasent pagar un drech d'intrada de vint-e-cinc cents, e en convidant totes los que volián a venir partejar amb eles lors ostrigas, glaças, pastís e sucrariás. Alara e aicí comencèt aquel festin modèrne dins las glèisas, que s'es desvolopat en «festas bojas», «sacas a suspresa», «estanhs de peisses», «vespradas de potons», e aital de seguida. Aquela practica de festin dins las glèisas a talament crescut qu'ara un bastiment de glèisa modèrne es pas al nivèl exigit se ten pas una cosina, un cellièr e una sala de manjar. Aqueste estat de causas es aquel que comencèt dins lo «temps d'espera», tal coma es designat dins la parabòla.

GSAM 152.1Wm. Miller el meteis parla de l'incident que se passèt a Rochester amb las paraulas seguentas:

GSAM 152.1« Un dels D.D. de Rochester, Sénher _____, de la glèisa _____, escriguèt un pamflet contra lo Millerisme, apelèt sos senhors e damas dins l'ostal del Senhor, faguèt un grand festin d'ostras e d'autres “picnics”, Coma Baltazar, bevián lor cafè e lor tè, manjavan lors delicatessas costosas, e vendián lor gelat e lors confiserias, e son pamflet contra lo segond adveniment del car Salvador.

GSAM 152.2« La nuèch abans que partissi, un autre dels reverends senhors faguèt un festin de picnic dins un ostal public, o una sala, e vendèt, coma çai sus, sos bilhets, sa crèma gelada e sas confiserias. Foguèri content d'aprene que d'unas glèisas de las diferentas sectas aprovavan pas de talas fèstas babilonianas; e espèri, dins mon arma, que pas totas aquelas glèisas sectàrias se trobaràn “manjant e bevent amb los embriacs” quand lo Crist vendrà. Soi estonat que aqueles reverends senhors se vescan pas dins lo miralh de la paraula de Dieu; e lor recomandariái de legir Luc 14:12-14; Matèu 24:48-51; Luc 13:25-28; 2 Pèire 2:13; Judàs 10-21. Son de segur los darrièrs temps.»

GSAM 152.3Se lo pastor Miller aguèsse agut una vision de çò que las glèisas an fach dempuèi, dins lors fèstas de donacions, amb de «gatèus a devinar l'anèl, vespradas de bisadas a dètz cents, espectacles d'ases, reünions socialas fòlas, loterias santas», e d'autres jòcs d'azard, etc., auriá reculat d'orror santa.

GSAM 152Lo Temps de Retard

GSAM 152.4Los Adventistas trobèron consolacion dins lo fach scriptural que quand l'anóncia seriá facha de la pròcha venguda del Senhor i auriá ligat un «temps d'espera». Aquò o vegèron dins las paraulas de nòstre Salvador en Matèu 25:5, 6, e en Abacuc 2:1-3.

GSAM 153.1Quant a lor actitud a la prima de 1844, citam lo Midnight Cry del 9 de mai de 1844:—

GSAM 153.2« Après aver passat lo punt de la fin aparenta dels periòdes profetics, sèm plaçats dins una posicion que Dieu aviá prevista per sos enfants a la fin de la vision ; e per la quala faguèt provision, pel profeta Abacuc, quand ditz, “Me pausarai a mon pòste de garda, e me metrai sus la tor, e velharai per veire çò que me dirà, e çò que respondrai quand serai représ,” o coma se legís en marge, “argumentat amb.” “E lo Senhor me respondèt, e diguèt: Escriu la vision, e rend-la clara sus de taulas, per que lo que la legís corra. Car la vision es encara per un temps designat, mas a la fin [de las periòdas profeticas] parlarà e mentirà pas: se tardís [al delà de lor terminacion aparenta], esperatz-la; perque vendrà de segur, [a la plenitud dels temps profetics, al delà de la quala] tardarà pas.”⁷

GSAM 153.3«Qu'aquesta admonicion se referís al temps present, es evident de la citacion que ne fa Pau dins los Ebreus 10:36-39: “Car avètz besonh de paciéncia, per que, après aver fach la volontat de Dieu, recebatz la promesa. Encara un pauc de temps, e aquel que deu venir vendrà, e tardarà pas. Ara, lo just viurà per la fe; mas se qualqu'un recula, mon ànima aurà pas de plaser en el. Mas nosautres sèm pas d'aqueles que reculan fins a la pèrda; mas d'aqueles que creson al salvament de l'arma.”

GSAM 153.4«Cresèm qu'ocupam aquel periòde del qual parlèt lo Salvador, quand lo nòvi tarda (Matèu 25:5)—al qual lo reialme dels cèls deu èsser comparat,—quand “aquel servitor malvat [pr'amor qu'i aguèt una falhida aparenta dins lo temps] dirà en son còr, Mon Senhor tarda de venir, e començarà de picar sos companhs de servici, e de manjar e beure amb los embriacs,” e lo Senhor vendriá “d'un jorn que l'espèra pas.”

GSAM 154.1« Cresèm qu'ocupam ara aquel periòde del temps del qual parlèt Pèire, quand lor “jutjament, prononciat dempuèi longtemps, tarda pas, e lor damnacion dormís pas;” ont devián “introduire en secret d'eretgias damnablas”.⁸ Aquestes, ditz Pèire, devián èsser, coma i aguèt de falses profètas quand las Escrituras foguèron redigidas. Coma doncas diguèron los de la casa d'Israèl, “Los jorns se son prolongats, e tota vision manca,”⁹ aital i a degut aver un temps ont i auriá un passatge aparent del temps, per que los escarnidors de 2 Pèire 3:4 poguèsson demandar, “Ont es la promesa de sa venguda?” e se flatejar que “tot contunha coma dempuèi lo començament de la creacion.”

GSAM 154.2«Cresèm qu'es en vista d'un tal retardament de la vision que l'apòstol Jacme diguèt: “Siatz doncas pacients, fraires, fins a la venguda del Senhor; siatz tanben pacients; establissètz vòstres còrs: perque la venguda del Senhor s'apròcha.” E, “Vejatz, lo Jutge se ten davant la pòrta.”

GSAM 154.3«E cresèm qu'en prevision del passatge del temps esperat, nòstre Salvador nos exortèt, al dotzen capítol de Luc, “Siatz prèstes, los vòstres reins cinturats e las vòstras luses alucadas, e siatz coma d'òmes qu'espèran lor mèstre quand tornarà del maridatge, per que, quand vendrà e trucarà, li dobriscan sulcòp.”¹⁰ Esperar implica un passatge del temps, pr'amor que fins a aquel moment, non esperam. Per aquò nòstre Senhor apond: “Benaurats son aqueles servents que lo Senhor, quand vendrà, trobarà velhant.”

GSAM 154.4« Contunharem, se Dieu vòl, de proclamar: “Vejatz, lo nòvi ven; sortissètz-vos per l'anar a l'encontre”; e: “L'ora de son jutjament es venguda.” E avèm fisança que contunharem de cridar a plena votz al mond e a la Glèisa, per los despertar de lors cançons de “patz”, e per los far escotar las ofèrtas de misericòrdia de Dieu. Avèm l'intencion de contunhar d'esperar e de velhar lo retorn del Senhor, en creire qu'es a mand d'arribar. »

GSAM 155Una Vindicacion de lor Òbra

GSAM 155.1Una bona idèa de cossí los Adventistas consideravan lor òbra abans lo 21 de març de 1844, e just après aquela data, se pòt obtenir en legissent la citacion seguenta, tirada d'un article jos lo títol « Vindicacion », dins l'Advent Herald del 13 de novembre de 1844, publicat per J. V. Himes, S. Bliss, e A. Hale:—

GSAM 155.2« Non foguèrem pas precipitats a adoptar nòstras opinions. Cresèm que foguèrem cercaires de la vertat, onèstes e sincèrs. Obèissèrem al comandament de nòstre Salvador de cercar dins las Escrituras. Nos fisèrem pas de nòstra pròpria saviesa; mas nos virèrem cap a Dieu per guidatge e direccion, e nos esforçèrem de nos ofrir sus son altar, en confiant qu'el dirigiria nòstres passes dins lo drech camin. Examinèrem totes los arguments qu'èran avançats contra nosautres amb un desir sincer de conéisser la vertat e d'èsser preservats de l'error; mas devèm confessar que las posicions variadas e multiformas de nòstres adversaris nos confirmèron solament dins nòstras opinions. Veguèrem que, que siam rason o non, nòstres adversaris podián pas aver rason; e èran pas d'acòrdi entre eles. Los arguments de cadun èran tan febles e puerils que devián contunhadament desfar çò qu'avián fach eles meteisses; e per lors vistas opausadas e contradictòrias demostravan que, quina que siá l'opinion qu'aguèssen de las nòstras, avián pas cap de fisança dins las opinions dels autres. E, de mai, i aviá pas un punt cardinal dins tota nòstra posicion que foguèsse pas sostengut per un o mai d'aqueles que trabalhavan per desmentir la venguda immediata del Senhor. Mentre que nosautres aviám la traduccion literala de las Escrituras per nos sosténer, nòstres opausants ensagèron en van de provar que las Escrituras se devon pas comprendre literalament, e mai que cada profecia qu'es estada complida o siá estada aital dins sos detalhs mai pichons e literals.

GSAM 156La Desilusion Explicada

GSAM 156.1« Mas lo temps — l'annada 1843, l'annada judèa — passèt, e foguèrem decebuts de pas aver vist lo Rei dins sa beutat. E totes los que nos opausavan supausavan onèstament que cada caracteristica distintiva de nòstra cresença aviá estat demostrada falsa; e que nos caldriá, coma òmes onèstes, abandonar nòstra posicion tota. E doncas, foguèt amb suspresa que nos vegèron encara acrocats a nòstra esperança, e encara esperant nòstre Rei.

GSAM 156.2« Nosautres, pr'aquò, dins nòstra decepcion, vegèrem pas cap de rason per nos descoratjar. Vegèrem que las Escrituras indicavan que deviá i aver un temps d'espera, e que mentre que la vision tardava, nos caliá esperar. Veguèrem tanben que, amb la fin de l'annada, lo periòde podiá pas èsser completament acabat, quitament en supausant que nòstra cronologia èra corrècta; e que podiá èsser complit solament a un moment de l'annada actuala; e pr'aquò, admetèrem francament e plenament al mond que nos èrem enganats sul punt precís que n'esperàvem amb tanta confidança; mas mentre que nos enganàvem aital, podèm veire la man de Dieu dins aquela afaire. Podèm veire qu'a fach servir aquela proclamacion coma una alarma pel mond, e una espròva per la Glèisa. Metèt son pòble dins una actitud d'espèra. Faguèt aparéisser aqueles qu'èran prèstes a patir per amor de son nom. Demonstrèt a qui lo crit de la venguda del Senhor èra una bona novèla de granda jòia, e a qui èra un son non benvengut a lors aurelhas. A mostrat a l'univèrs qui aculhiria lo retorn del Senhor, e qui lo rebutariá a son segond adveniment, coma los Josieus o faguèron a son primièr. E o consideram coma un pas dins l'acompliment del projècte de Dieu, en aquel “jorn de sa preparacion,” per tal de menar un pòble que cercariá solament la volontat del Senhor, per que sián preparats per son arribada.»

GSAM 157ISTÒRIA DEL MOVIMENT APRÈS MARÇ DE 1844

GSAM 157.1Una brèva istòria del movement adventista après lo 21 de març de 1844 es expausada çai-jos, tirada dels Signs of the Times, del 31 d'octobre de 1844:—

GSAM 157.2«Après lo passatge de 1843,—l'An Judaïc,—la màger part dels Adventistas s'installèt dins la cresença que podiam d'ara enlà comptar sus de tempses particulars sens cap de positivitat. Cresián que nos trobàvem al punt ont nòstra cronologia mena, a la fin de totes los periòdes profetics, a la fin dels quals l'adveniment es esperat; e que, e mai se nos calguèsse esperar solament lo pauc de temps que nòstra cronologia poiriá variar del temps de Dieu, cresián pasmens que podiam pas aver cap d'indicacion mai precisa sul moment definit. Totes avián pres lors lampas e èran sortidas a l'encontre de l'Espòsi; mas l'Espòsi s'èra fach esperar al delà del temps (1843) que se l'esperava. Pendent aquel retard de la vision, semblava èsser la determinacion de totes de l'esperar, en creire que podiá pas èsser retardat e que se podiá esperar d'un moment a l'autre. Pasmens, lèu foguèt fòrça evident que de multituds fasián de plans per l'avenidor, çò que farián pas se cresián que lo Senhor vendriá aquel an; e qu'avián adormit lor consciéncia concernent l'aparicion immediata del Senhor. Autrament dich, pensavan que poiriá venir un jorn o l'autre, o que se poiriá retardar un pauc, pendent lo qual poirián gaudir d'un repaus refrescant. E ben, aquò foguèt coma nòstre Salvador diguèt que seriá: “Mentre que lo Marit se fasiá esperar, totes somnèron e dormiguèron.”

GSAM 157Atencion portada a l'auton de 1844

GSAM 157.3« Ja en mai de 1843, lo fraire Miller aviá atirat nòstra atencion sus lo setèn mes de l'an sant josieu, coma lo moment de l'observança d'aqueles tipes que apuntan al segond adveniment; e l'auton passat regardàvem aquel moment amb fòrça interès. Après que foguèt passat, lo fraire S. S. Snow adoptèt plenament l'opinion que, segon los tipes, l'adveniment del Senhor, quand se produsiriá, deviá aver luòc lo desen jorn del setèn mes; mas èra pas segur de l'annada. Veguèt puèi que los periòdes profetics expiran pas efectivament abans l'annada actuala, 1844; Alara, s'apiejèt sus l'idèa que vèrs lo 22 d'octobre — lo desen jorn del setèn mes d'aqueste an — assistiriám a l'adveniment del Senhor de glòria. Aquò o prediquèt a Nòva York, Filadèlfia, e en d'autres endreches durant la prima e l'estiu passats; e se ben que fòrça adoptèron sas idèas, pas cap de manifestacion particulara de sos efèctes se vegèt pas fins a vèrs julhet.

GSAM 158Culturas daissadas dins los camps

GSAM 158.1« Al començament de la sason, qualques-uns de nòstres fraires del nòrd de New Hampshire èran estats tan marcats per la cresença que lo Senhor vendriá abans un autre ivèrn, que cultivèron pas lors camps. Vèrs la mitat de julhet,—que foguèt lo ser de la mièjanuèch del jorn-annada josieu (ser-matin, en comptant a partir de la luna nòva d'abril, lo començament d'aquesta annada josieva), d'autres qu'avián semenat e plantat lors camps foguèron tan impressionats pel sentiment de l'aparicion immediata del Senhor, que podián pas, d'acòrdi amb lor fe, culhir lors culturas. D'unes, en anant dins lors camps per segar lor fenc, se trobèron completament incapables de contunhar, e, en acòrdi amb lor sens del deure, daissèron lors culturas drechas dins lo camp, per mostrar lor fe per lors òbras, e atal condemnar lo mond. Aquò s'espandiguèt rapidament a travèrs lo nòrd de la Nòva Anglatèrra.

GSAM 158Lo Jutjament que Precedeís l'Adveniment

GSAM 158.2« Pendent lo meteis temps, nòstres fraires de Maine avián adoptat l'opinion que lo jutjament deviá precedir l'adveniment; que sincronizava amb la culhida, e qu'èra pas solament a la fin del mond, mas qu'ocupava un periòde immediatament abans la fin. Conformament a aquesta vision, pensavan que èrem dins lo jutjament, que la linha de separacion se traçava, e que los servents de Dieu èran marcats sul front, l'acompliment del qual seriá lo senhal pels quatre àngels que tenon los quatre vents de la tèrra (Apocalipsi 7:1), per los daissar anar.

GSAM 159Un Desvelhament de Mièjanuèch

GSAM 159.1« Cap al mièg de julhet, la benediccion de Dieu per recuperar los reculats comencèt d'acompanhar la proclamacion del temps, e aqueles qu'adoptèron una de las vistas mencionadas manifestèron un cambiament marcat dins lor comportament, e un desrevelh subit del sòm, coma èra estat predich. “A mièjanuèch se faguèt un crit: Vejatz, lo Espòsi ven; sortissètz-vos-en a son encontre. Alara totas aquelas verges se levèron e preparèron lors lampas.” A partir de julhet, aqueles movements se debanèron dins de parts diferentas de la Nòva Anglatèrra, e èran distincts los uns dels autres; mas foguèron totes acompanhats de la benediccion de Dieu per recuperar fòrça que lors lampas èran gaireben estintidas, e dins la santificacion de sos sants. Al camp-reünion d'Exeter, totas aquelas influéncias se rescontrèron, se mesclèron dins un grand movement unic, e s'espandiguèron rapidament a travèrs de totes los grops adventistas del país.»