Capítol 6 — Lo Messatge e los Messatgièrs

GSAM 108.1Escrivètz la vision, e gravatz-la clarament sus de taulas, per que lo que la legís pòsca córrer. Car la vision es encara per un temps fixat, mas a la fin parlarà e mentirà pas: se tarda, esperatz-la; car vendrà de segur, tardarà pas.¹

GSAM 108.2« E vegèri un autre àngel que volava pel mièg del cèl, qu'aviá l'evangèli eternèl per lo predicar als abitants de la tèrra, e a cada nacion, e linhada, e lenga, e pòble, disent d'una votz fòrta : Avètz paur de Dieu, e donatz-li glòria ; perque l'ora de son jutjament es venguda : e adoratz lo que faguèt lo cèl, e la tèrra, e la mar, e las fonts de las aigas. »²

GSAM 108.3Aqueles que donèron la proclamacion de l'adveniment afirmèron qu'aquela « vision » amb son temps « designat », mencionada pel profeta Abacuc, compreniá las visions de las profecias de Daniel e de l'Apocalipsi. Aquestas las faguèron tan claras dins lors delineacions sus lors cartas profeticas, que lo que legissiá l'interpretacion podiá vertadièrament « córrer » e transmetre l'informacion als autres.

GSAM 108Un Messatge Precís

GSAM 108.4La proclamacion del pòble adventista èra pas simplament l'anóncia facha per Pau davant Felix, « La justícia, la temperança e lo jutjament a venir ; » ni èra pas la declaracion facha per Martin Luther, après aver acabat la traduccion de la Bíblia, quand, pauc de temps abans sa mòrt, se ditz qu'a dich : « Soi persuadit que lo jutjament es pas luènh ; e mai, que lo Senhor el meteis serà pas absent mai de tres cents ans.» Ni èra la declaracion facha per John Wesley, quand diguèt que «pensava que lo milenari poiriá començar d'aicí un centenat d'ans.» Los Adventistas pretendian donar lo messatge simbolizat dins Apocalipsi 14:6, 7, «L'ora de son jutjament es venguda,» e lo crit d'Apocalipsi 10:6, «I aurà pas pus de temps.» Una tala profecia se podiá pas complir per una anóncia d'un eveniment que «deviá venir», que vendriá «d'aquí tres cents ans», o «d'aquí cent ans», mas dins un temps definit, «es venguda». Un messatge justament tal, amb una precision justament tala coma o exigissián las profecias çai sus, foguèt proclamat pel pòble adventista al mond entièr.

GSAM 109Lo Jutjament a la Venguda del Crist

GSAM 109.1Al moment que aquel messatge foguèt anonciat pel primièr còp, cada denominacion crestiana teniá que lo jutjament se debanariá al segond arribada del Crist. Doncas, un pòble dins aquelas circonstàncias, donant lo messatge que l'ora del jutjament èra arribada, tot en mantenent aquela vision, proclamariá necessàriament lo segond arribada del Crist. De fach, çò que donava de fòrça al messatge, e que movèt mai poderosament lo pòble, foguèt la proclamacion d'un temps definit. D'en primièr, afirmavan que la fin del mond arribariá un jorn pendent l'« an josieu » de 1843, e qu'aquò èra comprés dins lo periòde entre lo 21 de març de 1843 e lo 21 de març de 1844. Après qu'aqueste temps foguèt passat, aprenèm dins lo Midnight Cry de l'an 1844 que lo jorn precís foguèt fixat per la fin dels temps profetics. Aqueste èra lo desen jorn del setèn mes ebraïc, correspondent al 22 d'octobre de 1844.

GSAM 109Computacion dels 2300 jorns

GSAM 109.2La basa del periòde — 1843 — èra los dos mila tres cents jorns de Daniel 8. S'afirmava que, coma aquestes «jorns» èran ligats a de profecias ont de bèstias èran causidas per representar de reialmes, los «jorns» devián èsser utilizats simbòlicament per representar d'annadas, segon l'interpretacion del Senhor del temps simbòlic, coma donada dins Nombres 14:34 e Ezequièl 4:5, 6; que las setanta setmanas—490 jorns—de Daniel 9 èran de constituir la primièra partida dels dos mila tres cents jorns, e que los dos periòdes comencèron amassa. L'eveniment mencionat en Daniel 9, que marquèt lo començament de las setanta setmanas, foguèt la promulgacion del «mandament de restablir e bastir Jerusalèm». Aquel mandament foguèt donat al setèn an d'Artaxerxes Longimanus, 457 abans J.C., coma o rapòrta Esdras 7.

GSAM 110.1Que aquela èra la data vertadièra pel començament de las setanta setmanas foguèt demostrat pel fach qu'en just seissanta-nòu setmanas—483 ans—a partir de 457 a.C., o en 27 ap.C., lo Crist foguèt baptizat per Joan e comencèt son ministèri, disent: «Lo temps es complit»,³ etc. L'obertura del ministèri de Crist, en 27, sa crucifixion tres ans e mièg après aquela data, « al mitan [del mièg] de la [setantena] setmana », la fin de l'òbra especiala entre los Josieus, en 34, e la conversion rapida de Saül, l'apòstol dels Gentils, provèron que las setanta setmanas s'acabèron a aquela data, e doncas que comencèron en 457 abans J.C. Faguèron lo calcul aital: De 2300, tiratz 457, e demòra 1843. E coma los 457 ans èran abans Crist, sèm menats per la fin dels 2300 jorns a la fin de 1843.

GSAM 110Admissions dels adversaris

GSAM 110.2S'es dich amb veritat que « las reconeissenças en favor de la vertat que venon de las filas de sos opausants fornisson la pròva mai nauta ». Cap dels opausants al messatge adventista a jamai insinuat que lo jutjament d'enquèsta del pòble del Senhor èra un eveniment que se debanariá abans la venguda del Crist; mas an rasonat sus aqueste punt en armonia amb los Adventistas. Coma pròva d'aquesta afirmacion, citam dos opausants importants.

GSAM 110.3Sénher N. Colver, predicant a la capèla de Marlboro Street a Boston, en 1842, en oposicion als Adventistas, diguèt:—

GSAM 111.1« Se aqueles jorns son d'annadas, lo mond s'acabarà en 1843; un escolan o pòt veire; perque se 490 s'acabèt a la mòrt de Crist, los 2300 jorns s'acabaràn en 1843; e lo mond deu s'acabar, levat se se pòt demostrar qu'un autre eveniment deu aver luòc, e vesi pas cossí aquò se pòt far. »

GSAM 111.2Lo professor Stuart, a la meteissa epòca, diguèt:

GSAM 111.2«Es un fach singular que la granda massa dels interpretes del mond anglés e american an, dempuèi fòrça annadas, agut l'abitud de comprene los jorns designats en Daniel e dins l'Apocalipsi coma la representacion, o los simbòls, d'annadas. Ai trobat dificil de traçar l'origina d'aquesta costuma generala, poiriái dire quasi universala.»

GSAM 111Testimòni del professor Bush

GSAM 111.3Lo professor Bush diguèt: « Qual que siá que ataca Sénher Miller sus son punt de temps, ataca son punt mai fòrt. Son temps es just; mas s'enganha sus l'eveniment que deu arribar. » Bush èra creient en la conversion del mond entièr abans la venguda del Crist. Sa teoria èra que lo milenari començariá en 1844.

GSAM 111.4Los ministres de la fe adventista ensenhavan dins lors discorses publics que l'istòria del mond mostrava que las nacions divèrsas èran dins la condicion simbolizada per l'imatge de Daniel 2, quand la pèira deviá frapar l'imatge als pès, e que lo Dieu del cèl establiriá son reialme; e al capítol 7, quand « lo reialme e la dominacion e la grandor del reialme jos tot lo cèl seràn donats als sants del Totpoderós. » Atirèron tanben l'atencion sul fach que los signes—fisics, politics e morals—èran just çò que las Escrituras avián predich que se veiriá quand lo Senhor èra a mand d'aparéisser.

GSAM 111Meravilhas dins los Cèls

GSAM 111.5Lo Senhor, per mejan del profeta Joèl, ditz: «Farai de prodigis dins lo cèl e sus la tèrra, de sang, de fuòc e de colomnas de fum. Lo solelh se cambiarà en tenèbras, e la luna en sang, abans que venga lo grand e terrible jorn del Senhor.»⁴ Los Adventistas cresián e ensenhavan que l'auròra borèala dels sègles passats (comunament sonada luses del nòrd) èra lo « fuòc e pilars de fum » que correspondon a la descripcion del profeta; e segon las melhoras informacions tiradas de l'istòria (nos referissèm a l'Encyclopedia d'Edinburg coma testimòni), èra rarament estada vista abans aquel periòde.

GSAM 112.1Alara, mentre que lo messatge de la venguda rapida del Senhor se difusava fins als confins mai alunhats de la tèrra, de signes èran afichats dins los cèls que donavan fòrça a la vertat e atiravan l'atencion del pòble.

GSAM 112.2Lo 25 de genièr de 1837, i aguèt un espectacle magnific de l'auròra borèala ardenta, que semblava menar dirèctament las esperits de fòrça gents a la prediccion del profeta Joèl sus çò que deviá precedir lo grand jorn del Senhor. La descripcion seguenta de la scèna ven del New York Commercial Advertiser del 22 d'octobre de 1839. Correspònd exactament a la scèna tal coma lo redactor la visquèt a Victor, dins lo comtat d'Ontario, N.Y.

GSAM 112L'Auròra Foguosa de 1837

GSAM 112.3« Lo ser del 25 de genièr de 1837, i aguèt una exposicion remarcabla dels meteisses fenomèns [es a dire l'auròra borèala] dins divèrsas partidas del país, coma nòstres lectors se'n remembran sens dobte. Ont lo sòl èra cobèrt de nèu, la vista èra grandiosa e “terribla” d'una manièra sens precedents. En un endrech, situat prèp d'una montanha, las gents que vegèron la scèna nos informèron que semblava de “ondas de fuòc que rodolavan de la montanha”, e generalament, d'après çò que s'es pogut aprene, la nèu que cobrissiá lo sòl pareissiá coma de fuòc mesclat amb de sang, mentre que en naut (coma o ditz l'apòstol), “los cèls en fuòc”, semblavan tant a la descripcion profetica del darrièr jorn que fòrça gents ne demorèron esbaubidas; Los enfants que o vesèron foguèron espaurits, e demandèron se èra la venguda del jutjament; e quitament los animals tremolavan d'una granda alarma manifesta.»

GSAM 113.1Foguèt pas solament en America qu'aqueste signe del profeta Joèl se mostrèt, mas coma la doctrina de la venguda del Senhor ganhava en publicitat en Grand Bretanha, lo meteis signe foguèt afichat dins los cèls dins aquel país. Lo New York Commercial Advertiser del 22 d'octobre de 1839, cita çò que seguís de jornals de Londres concernent un fenomèn remarcable testimoniat dins aquel país la nuèit del 3 de setembre:—

GSAM 113L'Auròra de 1839

GSAM 113.2«LONDRES, 5 DE SETEMBRE.—Entre las oras de dètz de la nuèch de dijòus e tres d'ièr de matin, se vegèt dins los cèls un dels especimèns mai magnifics d'aqueles fenomèns extraordinaris, las estelas filantas e las auròras borealas, que s'èran vesuts dempuèi fòrça annadas. La primièra indicacion d'aqueste fenomèn singular foguèt a dètz oras mens dètz, quand una lutz carminha, aparentament de vapor, se levèt de la partida nòrd de l'emisfèri, e s'espandiguèt pauc a pauc fins al centre del cèl, e a dètz oras o a un quart passat, tot, d'èst en uèst, èra una immensa fuèlha de lutz. Aviá un aspècte fòrça alarmant, e èra exactament coma lo causat per un fuòc terrificant. La lutz variava considerablament; a un moment donat semblava caure, e just aprèp montava amb una claror intensa. Se podián veire mesclats amb ela de volums de fum, que se reviravan sens fin, e cada espectator semblava convencut qu'èra “un incendi formidable”.

GSAM 113.3« La consternacion de la metropòli èra fòrça granda; de milièrs de personas corrèvan dins la direccion de la catastrofa espaventabla supausada. Los camions de pompièrs dels centres de Baker Street, Farringdon Street, Watling Street, Waterloo Road, e tanben los dels centres de l'oèst de Londres — en fach, cada camion de pompièrs de Londres — foguèron atalats a de cavals e galopèron en direccion de la supausada “scèna de destruccion” amb una energia mai que ordinària, seguits de carriòtas, de cavalièrs e de folas immensas. Qualques camions procediguèron fins a High Gate e Halloway [aperaquí quatre milas] abans que l'error foguèsse descobèrta. Aquestas aparéncias durèron mai de doas oras, e cap al matin l'espectacle venguèt grandiós.

GSAM 114.1« A doas oras del matin, lo fenomèn presentava una scèna magnifica e fòrça dificila de descriure. Tot Londres èra illuminat coma en plen jorn, e l'atmosfèra èra remarcablament clara. L'emisfèri sud, al moment mencionat, e mai que siá sens nívols, èra fòrça escur; mas las estelas, qu'èran innombrablas, resplendissián magnificament. Lo costat opausat del cèl presentava un contraste singular mas magnific; èra clar a l'extrèm, e la lutz èra fòrça viva; i aviá una succession continua de meteòrs, que variavan en esplendor—pareissián se formar al centre del cèl, e s'espandissián fins que semblessen esclatar. L'efècte foguèt electric. De miriadas d'estelas pichonas s'escampèron per dessús de l'orizont, e se lancèron amb una tal rapiditat cap a la Tèrra que l'uèlh a pena podiá seguir la traça; semblavan tanben esclatar, e getar una vapor roge fosc sus tot l'emisfèri. Las colors èran de las mai magnificas.

GSAM 114.2« A doas oras e mièja, l'espectacle se cambièt en escurina, que, en se dissipant, mostrèt un arc de Sant Martin luminos al zenit del cèl, e a l'entorn de la cresta d'escurina que suspenjava sus la partida sud del país. Pauc de temps après, de colomnas de lutz argentada ne radièron. Cresquèron meravilhosament, se mesclant amb una vapor carmin que se formava al meteis temps, e quand foguèron a plena nautor, l'espectacle èra al delà de tota imaginacion. D'estelas s'esparpalhavan dins totas las direccions, e contunhèron fins a quatre oras, moment que tot s'esvaniguèt.»

GSAM 114Aparéncias estranhas dins lo solelh

GSAM 114.3Mentre que los predicators vivents expausavan la vertat de la venguda del Senhor, de meravilhas nombrosas e variadas se vegèron dins los cèls en divèrsas parts del mond. D'aquestas, nòstre espaci nos permetrà solament de presentar l'aparicion del solelh a Norwich, en Anglatèrra, en decembre de 1843. Un eveniment similar se debanèt a New Haven, Connecticut, lo 9 de setembre de 1844, pendent doas oras abans e après miègjorn, e foguèt vist per de milièrs de personas.

GSAM 115Aparéncia estranha del Solelh

GSAM 115.1Lo pichon cercle interior representa lo solelh. Èra d'una color irange clar. La partida exteriora dels dos cercles, a de distàncias desigualas del solelh e l'enrodant, pareissiá de la meteissa color; mas la partida interiora d'aqueles cercles èra d'un jaune fosc, lo cèl a l'interior d'aqueles cercles pareissent d'una color marronenca e fosca, e los tres grands cercles que passavan a travèrs e en dejós del solelh, pareissián coma una lutz viva e distincta.

GSAM 115.2De l'eveniment en Anglatèrra, legissèm, dins una letra d'E. Lloyd, de Londres, del 3 de genièr de 1844, çò que seguís:—

GSAM 115.3« I a agut un “signe dins lo solelh” remarcable, vist pels ciutadans principals de Norwich e de la region, un que jamai s'èra vist en Anglatèrra abans. Se vegèt lo mes de decembre passat, vèrs 12 oras del miègjorn, e durèt doas oras. Espantèt fòrça los abitants. Se passèt just abans que los fraires Winter, Burgess e Routon dobriguèsson lor mission dins aquela vila. Semblava preparar lo camin per la vertat, de tal biais que i aguèron un bon succès.»

GSAM 116.1Lo compte del fenomèn tal coma se passèt a New Haven, Conn., es donat dins lo Midnight Cry del 10 d'octobre de 1844, e foguèt pres del New Haven Palladium del 10 de setembre de 1844. Dins lo compte del Cry, l'editor ditz: « Cap de filosòf a pas pogut donar una explicacion de la causa d'aqueste fenomèn que lo satisfaga el meteis. »

GSAM 116.2Un compte-rendut d'aquesta vision qu'apariguèt en ligam amb lo solelh a New Haven, Conn., lo 9 de setembre de 1844, foguèt tanben publicat dins lo Hartford Courant del 12 de setembre de 1844, e ditz çò que seguís:—

GSAM 116.3«Los anèls a l'entorn del solelh lo diluns 9 de setembre de 1844, pendent doas oras abans e après miègjorn, semblan d'èsser estats observats generalament per nòstres ciutadans amb fòrça interès, e an despertat una curiositat intelligenta per ne saber mai sus d'aparéncias del meteis genre e lor causa.

GSAM 116.4«L'auriola actuala èra remarcabla per sa durada, e ofriguèt d'escasenças favorablas per l'observacion. Vèrs miègjorn, se compausava principalament de dos anèls complets, un d'aperaquí quaranta-cinc grases de larg, enrodant lo solelh a son centre, e l'autre d'aperaquí setanta-dos grases de larg, amb son centre al zenit, mentre que sa circonferéncia passava a travèrs del solelh. Lo cercle mai pichon èra acompanhat d'una elipsa d'axe major e de pichona excentricitat. Just a l'opausat del solelh, e a trenta-sièis grases al nòrd del zenit, lo grand cercle èra talhat per dos autres cercles de gaireben o exactament lo meteis diamètre, formant al punt d'interseccion una taca luminosa, coma ne resultariá naturalament de la lutz combinada de tres anèls luminoses. L'anèl qu'enrodava lo solelh mostrava las colors de l'arcolan, sovent amb fòrça vivacitat e beutat. Las autras anèlas èran blancas e mai tènbras, perque èran mai alunhadas del solelh. De pichonas porcions de cercles, pasmens, amb de colors prismatics [arc de Sant Martin], apareguèron a de moments diferents, tant a l'èst coma a l'oèst.... Una tala uniformitat d'estructura deu dependre d'una lei que regís la formacion dels alòs; mas la natura d'aquela lei es pas encara plenament desvolopada.... S'es pas trobat gaire de dificultat per explicar la produccion de l'anèl que cercla lo solelh, pr'amor que la causa es un pauc similara a la que produtz l'arcolan, mas explicar l'origina de l'anèl que sa circonferéncia es al centre del solelh s'es revelat mai dificil.»

GSAM 117Meravilhas que complisson las prediccions de l'Escritura

GSAM 117.1De l'usatge que se faguèt, tant en Anglatèrra coma en America, d'aquestas meravilhas vistas dins los cèls, ne podèm aprene en legissent l'Exposition of the Twenty-fourth of Matthew, de Sylvester Bliss, publicada a Boston en 1843. Après aver citat qualques-uns dels racontes çai sus, ditz:—

GSAM 117.2«Aital, los “grands signes” e las “visions espantosas” que son predichas dins las Escrituras de veritat, semblan d'èsser totes complits, atal coma aqueles que lo Salvador declarèt que precedirián son arribada.

GSAM 117.3« Tan segur coma la sortida de las fuèlhas dels arbres es un indici d'estiu, aital segur, al compliment d'aquestes signes, los crestians devon saber que la venguda del Crist es pròcha, quitament a las pòrtas. Es pas una simpla autorizacion de o saber, mas nòstre Salvador lor comanda de o saber. »⁵

GSAM 117LOS MESSATGIÈRS

GSAM 117.4Après aver portat l'atencion sus qualques unas de las caracteristicas principalas del messatge del segond adveniment, tal coma foguèt d'en primièr proclamat, poiriá èsser interessant de notar qualques uns d'aqueles que joguèron un ròtle important dins la granda proclamacion. Avèm ja donat los noms de nombroses que foguèron demest los ministres mai talentoses d'aquela epòca dins los païses estrangièrs que lancèron lo crit. En soslinhar qualques-unes d'aqueles que prenguèron la davança en America, suls quals lo Senhor pausèt la carga de l'òbra, aquò servirà a illustrar encara mai que la man del Senhor èra de verai dins lo movement.

GSAM 118William Miller

GSAM 118.1Primièr notarèm lo cas de William Miller, qu'èra tan prominent dins lo movement adventista als Estats Units que per fòrça gents lo movement es conegut solament coma « Millerisme ».

GSAM 118.2William Miller nasquèt a Pittsfield, dins lo Massachusetts, en febrièr de 1782. Dins son enfança primièra, de signes d'una fòrça e d'una activitat intellectuala mai que ordinàrias se manifestèron. Qualques ans faguèron aqueles signes de mai en mai remarcables per totes los que èran dins sa societat. Possedissiá una constitucion fisica robusta, un esperit actiu e naturalament plan desvolopat, un caractèr moral irreprochable. Aviá gaudit dels avantatges limitats de l'escòla distritala, pendent sonque qualques ans abans que foguèsse generalament admés que sas realizacions superavan aquelas dels ensenhaires normalament emplegats.

GSAM 118.3Lo sénher Miller se maridèt en 1802, e s'installèt a Poultney, Vt. Los òmes amb qui s'associèt dempuèi son installacion a Poultney, e als quals deviá fòrça de sas capitadas mondanas, èran prigondament marcats per de principis escèptics e de teorias deïstas. Èran pas d'òmes immorals, mas coma classa èran de bons ciutadans, e generalament de comportament seriós, umans e benvolents. Pasmens, rebutavan la Bíblia coma estandard de la vertat religiosa, e ensajèron de rendre son rebutament plausible amb l'ajuda que se podiá trobar dins los escriches de Voltaire, Hume, Volney, Paine, Ethan Allen, e d'autres. Sénher Miller estudièt aquestas òbras de prèp, e fin finala se declarèt deista. A declarat el meteis que sa vida deista durèt un periòde de dotze ans, començant vèrs 1804.

GSAM 118.4Après aver recebut son comission de capitani, intrèt dins l'armada en 1810. A son retorn de l'armada, menèt sa familha a Low Hampton, N.Y., per començar l'ofici d'agricultor en 1812. Coma agricultor, aviá mai de temps liure per legir. Descobriguèt que sas vistas deïstas li donavan pas cap de garantia de bonaür en delà de la vida presenta. En delà de la tomba, tot èra fosc e lugubrós. Per utilizar sas pròprias paraulas:

GSAM 118.4« L'anientament èra una pensada freja e gelada, e la responsabilitat èra una destruccion segura per totes. Los cèls èran coma de bronze sus mon cap, e la tèrra coma de fèrre jos mos pès. L'Eternitat !—qué èra ? E la mòrt !—perqué èra ? Mai rasonavi, mai èri luènh de la demostracion. Mai pensavi, mai èran espandidas mas conclusions. Ensagèri d'arrestar de pensar, mas mas pensadas se daissavan pas contrarotlar. Èri vertadièrament miserable, mas compreniái pas la causa.... Pauc de temps après, subitament lo caractèr del Salvador se gravèt vivament dins mon esperit. Me semblèt que podiá i aver un èsser tan bon e compassiu que podèsse expiar el meteis nòstras transgressions, e atal nos salvar de patir la pena del pecat. Sentiguèri sul pic quant un tal èsser deviá èsser aimable; e imaginèri que me podiái jèitar dins los braces de, e far fisança a la misericòrdia d'un tal.»

GSAM 119La conversion de William Miller

GSAM 119.1Apondèt encara:

GSAM 119.1« Vegèri que la Bíblia presentava just lo Salvador qu'aviái besonh ; e èri perplexe de trobar cossí un libre non inspirat poiriá desvolopar de principis tan perfèctament adaptats als besonhs d'un mond caigut. Foguèri constrench d'admetre que las Escrituras devián èsser una revelacion de Dieu. Devenguèron ma delècia ; e en Jèsus trobèri un amic.... La Bíblia venguèt alara mon estudi principal, e pòdi dire vertadièrament que la cercavi amb granda jòia. Trobèri que la mitat m'èra jamai estada contada. Me demandavi perqué n'aviái pas vist la beutat e la glòria abans, e m'estonavi que l'aguèsse jamai pogut rebutar.»

GSAM 119.2Lo biais d'estudiar la Bíblia de William Miller es aital descrich per el meteis:

GSAM 119.2« Decidiguèri de metre de caire totes mos prejutjats, de comparar a fons l'Escritura amb l'Escritura, e de perseguir son estudi d'un biais regular e metodic.... Cada còp que trobavi quicòm d'obscur, ma practica èra de o comparar amb totes los passatges collaterals; e, amb l'ajuda de Cruden, examinavi totes los tèxtes de las Escrituras ont se trobavan qualques-unes de las paraulas principalas contengudas dins una partida obscura.... D'aquesta manièra seguiguèri l'estudi de la Bíblia, dins ma primièra lectura, pendent aperaquí dos ans, e foguèri plenament satisfach qu'es son pròpri interprèt.

GSAM 120.1« En estudiant atal, venguèri satisfach que, se las profecias que se son complidas dins lo passat son un critèri per jutjar de la manièra de la complida d'aquelas que son encara a venir, las vistas popularas del règne espiritual de Crist — un milenari temporal abans la fin del mond, e lo retorn dels Josieus — son pas sostengudas per la paraula de Dieu.... Trobèri qu'èra ensenhat clarament dins las Escrituras que Jèsus Crist tornarà davalar sus aquesta tèrra, venent dins los nívols del cèl, dins tota la glòria de son Paire.

GSAM 120.2« Sentiguèri un plaser a estudiar las Escrituras que non aviái pas jamai supausat que se poguèsse derivar de sas ensenhanças. Comencèri son estudi sens cap d'esper de trobar lo temps de la venguda del Salvador, e al començament podiái a pena creire lo resultat al qual èri arribat ; mas las pròvas me frapèron amb una tala fòrça que poguèri pas resistir a mas conviccions. Venguèri gaireben establit dins mas conclusions, e comencèri d'esperar, de velhar e de pregar pel retorn del Salvador.»

GSAM 120.3Ditz tornarmai:

GSAM 120.3« Cresèri ; e immediatament lo dever de publicar aquesta doctrina, per que lo mond cresèsse e se preparèsse a rescontrar lo Jutge e l'Espòsi a son arribada, se gravèt dins mon esperit. Ai pas besonh d'entrar aicí dins un compte rendut detalhat de mas longas e duras espròvas. Sufís de dire qu'après mantuna annada, foguèri constrenchat per l'Esperit de Dieu, la poténcia de la vertat e l'amor de las armas, de prene ma crotz e de proclamar aquelas causas a un mond morent e perissent.»

GSAM 120.4Lo sénher Miller, coma aqueles que foguèron tocats per aquel messatge dins d'autres païses, pensèt d'en primièr complir sa mission en escrivent e en publicant dins los jornals publics e dins de pamflets. Publicèt d'en primièr sas idèas dins lo Vermont Telegraph, un jornal baptista imprimit a Brandon, Vt. Aquò foguèt en 1831. Parlèt en public sul subjècte per la primièra vegada en 1832. Diguèt d'aquela reünion: « Lo Senhor versèt sa gràcia sus la congregacion, e fòrça cresèron al salut de lors armas. »

GSAM 121.1En 1836, sas conferéncias foguèron publicadas dins qualques jornals publics de l'epòca. L'ivèrn de 1837-38, sas conferéncias foguèron publicadas dins un pamflet. En 1838, un segond pamflet de 204 paginas foguèt imprimit, e dins aquel pamflet, Sénher Miller declarèt que lo poder otoman podiá tombar en 1839 o 1840. Sas primièras conferéncias dins una de las grandas vilas foguèron en 1836. Puèi parlèt dins las vilas de Randolph, Lowell, Groton e Lynn, en Massachusetts.

GSAM 121.2Fins a 1840, lo sénher Miller demorèt gaireben sol coma orator public sul tèma del pròche adveniment de Crist. Aquel an, subran, de centenats de personas se jonhèron a el per proclamar lo messatge. Çò que provoquèt aquel grand cambiament serà notat dins lo capítol seguent. L'ivèrn de 1839-40, lo sénher Miller faguèt una seria de conferéncias a Exeter, N.H. I encontrèt pel primièr còp lo pastor J. V. Himes, que a aquel moment acceptèt la fe, e a partir d'aquela data demorèt costat a costat amb lo pastor Miller coma editor e predicator ardent del grand messatge del segond adveniment.

GSAM 121Joshua V. Himes

GSAM 121.3A prepaus d'aqueste trabalhador fervent dins aqueste grand movement, podèm pas far melhor que de citar son biograf, que ditz:—

GSAM 121.4«Joshua V. Himes nasquèt a Wickford, R.I., lo 19 de mai de 1805. Son paire èra plan conegut coma mercant de las Índias Occidentalas, e èra proeminent coma membre de la glèisa episcopala de Sant Pau a Wickford. Sa maire aviá un caractèr aimable, e un amor pel Salvador, que li transmetèt a son filh, que l'escotava de bon grat.

GSAM 121.5«Èra estat l'intencion del paire d'educar son filh, Joshua, pel ministèri de la glèisa a la quala el meteis aparteniá, mas de circonstàncias o empachèron. Dieu aviá una autra òbra de far per aquel filh, e dispausava las causas d'un biais que menariá al resultat desirat. En 1817, lo paire mandèt una carga preciosa jos la responsabilitat del capitan Carter, amb Alexander Stewart coma supercargo. Aqueles òmes se mostrèron infidèls, e après aver atench un pòrt de las Índias Occidentalas, vendèron tan lo naviri coma la carga, e fugiguèron. Aqueste eveniment cambièt totes los plans qu'èran estats faches per l'avenidor del jove Joshua, que deviá èsser mandat a l'Universitat Brown, a Providence, R.I. En plaça d'aquò, en abril de 1821, foguèt menat a New Bedford, Mass., e engatjat per William Knights per aprene lo mestièr d'ebenièr.

GSAM 122.1« Arribat a son ostal nòu, se metèt amb ardor a l'òbra que li avián atribuïda, determinat a venir un mèstre dins son mestièr. Pr'aquò, lèu trobèt que son environament religiós èra pas tot a fait a son gost. Ditz : “Mon mèstre èra unitarian, e me menèt a sa glèisa. Lo reverend Orville Dewey n'èra lo pastor. Èra un converti recent de l'ortodòxia. Ma formacion jos l'evèque Griswold e lo reverend William Burge, rector de Sant Pau de Wickford, e l'ausida frequenta del doctor Crocker, eloquent de Sant Joan de Providence, R.I., me rendèron plan inapte per acceptar las negacions eloquentas de Sénher Dewey dels ensenhaments de Crist e de sos apòstols.”

GSAM 122.2« Coma a aquel temps i aviá pas de glèisa episcopala a New Bedford, decidiguèt d'assistir a la Primièra Glèisa Cristiana [pas Discípula] e s'uniguèt puèi a aquel còrs. “Aicí,” ditz, “trobèri la Bíblia dobèrta e la libertat de pensada, e faguèri bon usatge de las doas.” Aquela glèisa èra jos la cura pastorala del reverend Moses Howe. Lo reverend Clough baptizèt Joshua V. Himes lo 2 de febrièr de 1823. Amb un còr ardent de zèl per son Mèstre, comencèt sulcòp, a l'edat de dètz-e-uèch ans, de contar l'istòria de la crotz e d'exhortar los òmes a se repentir. Ditz d'el meteis:—

GSAM 122.3« “Lèu venguèri un exhortator, e me foguèt donada la licéncia de perfeccionar mon don... Faguèri mon aprendissatge amb satisfaccion, e recebèri de laus. Mas pendent cinc o sièis ans aviái l'abitud de trabalhar tròp e aital obtenguèri un o dos jorns per setmana per l'estudi e lo trabalh missionari dins de quartièrs desvalguts, los fruchs dels quals donavi a mon pastor.”

GSAM 123.1«En 1825 foguèt comissionat coma missionari de la conferéncia de las glèisas crestianas del sud de Massachusetts. “I aviá pas cap de plan o mejan per sosténer los missionaris,” ditz lo pastor Himes, “e decidiguèri de me metre al comèrci per me ganhar la vida, e de predicar çò que podiái.”

GSAM 123.2« En 1828 quitèt New Bedford, pas amb de dubtes ni de manca d'energia, mas amb una determinacion destinada a ganhar, anant a Plymouth, ont predicava la paraula de Dieu dins d'escòlas, dins de salas improvisadas e ont que poguèsse èsser ausit. En 1829, contunhèt lo meteis tipe de trabalh a Fall River fins a 1830, quand se desplaçèt a Boston coma pastor de la Primièra e Segonda Glèisa Cristiana; e demorèt aicí pendent trenta-tres ans. En 1839, venguèt convertit a la causa adventista, tal coma l'expausava lo famós pastor William Miller. Entrèt dins la nòva causa amb tot l'entosiasme que possedissiá, e sas predicas èran plenas de fuòc e de poténcia. En 1840, comencèt la publicacion de Signs of the Times, en sostenent la causa dins la quala aviá mes tot son còr. Tot son argent, tot son trabalh, tota son energia foguèron consacrats a aquesta causa, e de milièrs de convertits foguèron ganhats.»

GSAM 123Los Trabalhs Units de Miller e Himes

GSAM 123.3De 1840 a l'auton de 1844, los trabalhs dels pastors Miller e Himes foguèron largament units mentre anavan de vila en vila, l'estiu amb lor tenda giganta, l'ivèrn dins las glèisas e las salas publicas. La granda fòrça fisica del pastor Himes lo preservèt fins a l'intrada de son nonant-dosen an. Sas facultats mentalas demorèron vigorosas fins a la fin. En l'annada 1894, lo 28 de setembre, faguèt un discors fòrça commovedor a una congregacion de mai de tres mila Adventistas del Setèn Jorn sul terren de campament a Lansing, Michigan. Semblava parlar amb fòrça de la seriositat e de la vigor dels temps ancians. Aquò èra vertadièrament meravilhós per un òme qu'aviá tres meses dins son nonant-e-unèn an, e que patissiá d'una malautiá incurabla de la quala moriguèt l'annada seguenta.

GSAM 124.1Los pastors Miller e Himes se tenián, per aital dire, al «cap de la batalha» dins lo movement del segond adveniment en America, e èran sonque dos entre de vintenas que trabalhèron amb eles per proclamar la doctrina de l'adveniment del Crist, que lors caracteristicas principalas èran la fermesa de proposit e una integritat irreprochabla. Aqueles òmes èran en granda partida d'aquela classa que lo mond apèla « d'òmes fachs d'eles meteisses »,—d'òmes qu'avián desvolopat lor caractèr al contacte de las realitats sevèras de la vida, qu'avián aprés a jutjar los meritis d'una causa segon los principis e non pas segon la politica. Èran del meteis caractèr que los membres de las glèisas que, segon çò que disiá lo pastor Miller, acceptavan generalament lo messatge : « los membres mai pieuses, devòts e actius ». Aqueste fach foguèt confirmat pels ministres de las divèrsas glèisas, que diguèron, après la separacion finala dels Adventistas d'elas, « [La doctrina] a pres la crèma de nòstre tropèl. »

GSAM 124Autres Predicators Adventistas Eminents

GSAM 124.2Pòt èsser interessant de mencionar per nom qualques-unes dels òmes que joguèron un ròtle important amb los pastors Miller e Himes dins lo movement d'aqueles primièrs temps. Lo primièr en tèsta de la lista es Charles Fitch, de Cleveland, Ohio, que en 1842 suggeriguèt l'idèa d'aver de grafics per illustrar las visions de Daniel e de l'Apocalipsi. L'origina de l'idèa se basava sus Abacuc 2:2, 3. La mòrt de Charles Fitch se debanèt lo 10 d'octobre de 1844.

GSAM 124.3Lo Dr. Josiah Litch, de Filadèlfia, que, coma o veirem dins lo capítol seguent, foguèt impulsat pel Senhor per proclamar una vertat que, dins son acompliment, provoquèt lo desvolopament subit e rapid de l'interès pel messatge de l'adveniment.

GSAM 124.4Elon Galusha, de Lockport, N.Y., un ministre baptista notat, que sos escriches e sas predicas sul subjècte de la pròcha venguda del Senhor causèron un grand estrambòrd dins aquela denominacion.

GSAM 125.1E. R. Pinney, de Seneca Falls, N.Y., un autre ministre devot de la glèisa baptista, que son ministèri e sos escriches foguèron una fòrça dins l'òbra. Se podiá plan sonar «Lo sal de la tèrra».

GSAM 125.2Geo. Storrs, de Nòva York, que, abans sa conversion a la doctrina adventista, èra un predicator de desrevelhaments de renom. Sos escriches aguèron una influéncia poderosa per menar lo pòble a una consacracion mai granda de se meteis e de sos bens a l'òbra; aquò foguèt particularament lo cas dins las darrièras setmanas dels dos mila tres cents jorns. Foguèt el que, après la decepcion, presentèt a la consideracion dels Adventistas e del mond sos sièis sermons sus la natura de l'òme, l'estat dels mòrts e lo castig futur.

GSAM 125.3Lo pastor Stockman, de Portland, dins lo Maine, foguèt un autre trabalhador fervent dins los desrevelhaments de William Miller dins aquela vila. Sa mòrt se debanèt qualques setmanas abans la fin de l'an josieu de 1843, mentre que lo pòble adventista esperava e s'esperava que lo Senhor vendriá a aquel moment.⁶

GSAM 125.4I aguèt d'autres òmes importants que, per manca de plaça, ne mencionarem sonque qualques-uns, coma N. N. Whiting, que faguèt una traduccion del Novèl Testament en anglés, coneguda coma Whiting’s Translation; S. S. Snow, F. G. Brown, Apollos Hale, L. D. Mansfield, Geo. Needham, O. R. Fassett; George, Wesley e Edwin Burnham (tres fraires), totes de trabalhaires eficaçes dins lo messatge.