Capítol 5 — Lo Messatge del Segond Adveniment

GSAM 93.1«APRENÈTZ ara una parabòla del figuièr: Quand sa branca es encara tendra, e que met de fuèlhas, sabètz que l'estiu es pròche; atal tanben vosautres, quand veiretz totas aquestas causas, sabètz qu'es [marge, el] pròche, a las pòrtas. En veritat vos o disi, Aquesta generacion passarà pas, fins que tot aquò siá complit. Lo cèl e la tèrra passaràn, mas mas paraulas passaràn pas.»¹

GSAM 93.2Dins aqueste escrich, nòstra atencion es portada sus lo moment ont es possible d'aprene que la venguda del Crist es « a las pòrtas » amb la meteissa certitud que sabèm que l'estiu es pròche quand vesèm los primièrs fuèlhs tendres se desplegar. Se pòt tanben saber que sèm arribats a la generacion que passarà pas de la scèna d'aquestas accions fins que lo Crist el meteis arribe. Quand ven lo temps d'aprene la parabòla, es amb fòrça vertat que ven lo temps del Senhor de far levar d'ensenhaires per ensenhar la parabòla. La question de l'apòstol en una autra ocasion s'aplica egalament aicí: «Cossí ausiràn sens un predicator? E cossí predicaràn, se son pas mandats?»²

GSAM 93Lo Temps dels Signes

GSAM 93.3Dins lo capítol precedent, avèm vist cossí la coneissença foguèt obtenguda concernent la fin del periòde de dos mila tres cents jorns, e que s'estendia fins a l'« ora de son jutjament ». Dins la parabòla aicí introducha, sèm menats al temps del Senhor per aquesta parabòla e pel messatge del « jutjament » que deu èsser proclamat al mond. Après aver parlat de la granda «tribulacion» que vendriá sus son pòble e que seriá «abreujada», lo Salvador diguèt: «Immediatament après la tribulacion d'aqueles jorns, lo solelh s'escurirà, e la luna donarà pas sa lutz, e las estelas caïran del cèl, e las poténcias dels cèls seràn treboladas: e alara apareisserà lo signe del Filh de l'Òme dins lo cèl.»³

GSAM 94.1Notatz, se dit pas del darrièr signe mencionat qu'es un signe de son arribada; mas un signe que lo Filh de l'Òme es aquí, se vei venir. Los eveniments donats dins aqueste tèxte coma signes sus los quals basar la fe en son arribada pròcha son los signes dins lo solelh, la luna e las estelas. Los autres eveniments que seguisson se debanan en ligam amb son arribada efectiva dins los nívols del cèl. Alara, immediatament après lo tresen d'aqueles signes — aquel dins las estelas — ven lo temps del Senhor per suscitar sos ensenhaires per ensenhar que l'arribada de Crist es a las pòrtas.

GSAM 94.2Ara, quant al temps de l'aparicion d'aquestes signes: caliá que lo solelh foguèsse escurcit just après la tribulacion.⁴ Coma o relata Marc, caliá que siá «en aqueles jorns, après aquela tribulacion».⁵ Nòstre Salvador aviá dich que los jorns serián abreujats. Per lo decret de Maria Teresa e los Actes de Tolerància de 1773 a 1776, la fúria de la persecucion contra l'eglisa foguèt abreujada. Malgrat que lo poder persecutaire retenguèt lo contraròtle del braç civil fins a 1798, sas persecucions foguèron clausuradas vèrs 1773. Comparant las declaracions del Salvador, se plaça lo primièr d'aqueles signes entre 1773 e 1798.

GSAM 94Lo jorn e la nuèch escurs

GSAM 94.3Lo 19 de mai de 1780, lo solelh s'escuriguèt d'un biais subrenatural. Èra pas una eclipsi, pr'amor que la luna aviá fach plen la velha. Malgrat aquò, i aguèt un escuriment sus tota la region nòrd-èst dels Estats Units d'onze oras del matin fins a onze oras del ser. En aquela ocasion, non solament lo solelh s'escuriguèt, mas la luna refusèt de reflectir la lutz del solelh. Èra un escuriment que empachava lo solelh de brilhar sul disc de la luna. E coma o exprimiguèt Noah Webster, fòrça ans après, « Cap de rason satisfasenta es jamai estada avançada per aquel escuriment. »

GSAM 95.1D'aqueste jorn escur, Herschel, l'astronòm, diguèt: « Lo Jorn Escur en America del Nòrd foguèt un d'aqueles fenomèns meravilhoses de la natura que se legiràn totjorn amb interès, mas que la filosofia es incapabla d'explicar. »

GSAM 95.2Los que descriguèron l'escurina de la nuèch del 19 de mai de 1780 diguèron, malgrat qu'i aviá una luna plena, que « se cada còs luminos de l'univèrs foguèsse estat anientat, l'escurina auriá pas pogut èsser mai completa. »

GSAM 95La Pluja d'Estelas

GSAM 95.3Lo tresen d'aquestes signes, la caiguda de las estelas, se compliguèt lo 13 de novembre de 1833. Aquela nuèit, o puslèu dempuèi cinc oras abans l'alba, i aguèt una pluèja de meteòrs comparada per d'unes a de rius de fuòc que davalavan del cèl; per d'autres, a d'espurnas de fuòc que s'envolavan d'un grand fuòc d'artifici. Aqueste fenomèn cobriguèt tota l'America del Nòrd, del Golf de Mexic al sud fins a la Baia d'Hudson al nòrd, e de las illas Sandwich a l'oèst fins a qualques centenats de milas de Liverpool a l'èst. Pertot ont foguèt observat, èra la meteissa pluèja contunha d'estelas, que tombavan tan espessas coma de flòcs de nèu dins una tempèsta de nèu.

GSAM 95.4A prepaus d'aquesta pluèja d'estelas de 1833, citam encara lo Connecticut Observer del 25 de novembre de 1833:—

GSAM 95.5«Lo redactor de l'Old Countryman fa una question fòrça seriosa de las “estelas que tomban”. Ditz: “Prononciam la pluèja de fuòc, que vegèrem lo dimècres passat de matin, un tipe espantós, un precursor segur, un signe misericordiós, d'aquel jorn grand e terrible que los abitants de la Tèrra ne seràn testimònis quand lo seisen sagèl serà dobèrt. Lo temps es pròche, descrich non solament dins lo Novèl Testament, mas dins l'Ancian Testament; e èra pas possible de veire una pintura mai corrècta d'un figuièr que geta sos fruchs quand es bufat per un vent poderós.”»

GSAM 96Prediccion de Thomas Burnett

GSAM 96.1Lo pòble aviá estat ensenhat per los d'autres temps d'esperar un acompliment literal d'aqueste signe. Thomas Burnett, dins sa Theory of the Earth, imprimida a Londres en 1697, diguèt de Matèu 24:29:—

GSAM 96.2«Sens dobte i aurà totas sòrts de meteòrs ardents en aquel temps; e entre autres aqueles que se sònon d'estelas que tomban, que, e mai que sián pas considerables, una per una, pr'aquò se foguèsson multiplicats en grand nombre, tombant, coma o ditz lo profeta, coma de fuèlhas de la vinha o de figas del figuièr, farián una vista estonanta.... Cal pas veire aquelas causas coma d'exageracions e de locucions poeticas, mas coma de profecias nudas e de causas que se passaràn literalament.»

GSAM 96Testimoniatge d'Olmstead

GSAM 96.3Lo professor Olmstead, de Yale College, Mass., que foguèt sonat « lo mai grand meteorològ d'America », diguèt a prepaus de las estelas filantas del 13 de novembre de 1833:—

GSAM 96.4« L'estenduda de la pluèja de 1833 èra talament granda que cobrissiá una partida considerabla de la superfícia de la Tèrra, del mièg de l'Atlantic a l'èst fins al Pacific a l'oèst; e de la còsta nòrd d'America del Sud fins a de regions indefinidas demest las possessions britanicas al nòrd. L'espectacle de las estelas filantas èra non solament visible, mas presentava pertot la meteissa aparéncia. »

GSAM 96.5D'aqueste espectacle, que comencèt vèrs 11 oras del ser lo 12 de novembre, e contunhèt fins a vèrs 4 oras del matin del 13, lo professor ditz:—

GSAM 96.6«Aqueles qu'aguèron la fortuna de veire l'espectacle de las estelas filantas lo matin del 13 de novembre de 1833, vegèron probablament lo mai grand espectacle de fuòcs d'artifici celèstes que se siá jamai vist dempuèi la creacion del mond, o almens dins los anals cobèrts per las paginas de l'istòria.»

GSAM 97Espectacle d'estelas tanben vist en Euròpa

GSAM 97.1Dins un libre publicat per Leonard Heinrich Kelber, a Stuttgart, en Alemanha, en l'annada 1835, aprenèm qu'aqueste signe se repetiguèt de l'autre costat de l'Atlantic, lo meteis mes, mas qualques jorns mai tard. Ditz:—

GSAM 97.2« Lo 25 de novembre de 1833, i aguèt un magnific espectacle d'estelas filantas sul continent europèu », e « a Minsterburg, en Silèsia, d'estelas tombèron coma una pluèja de fuòc. Amb elas tombèron de bolas de fuòc, fasent la nuèch tan clara que la gent pensèt que los ostals a ras èran en fuòc.

GSAM 97.3« Al meteis temps a Prin, en Àustria, i aguèt una ploja d'estelas que cobriguèt una superfícia de mai de cinc cents milas carradas. Foguèt descricha per d'unes coma de ribièras de fuòc que davalavan del cèl. D'unes l'apelèron una ploja de fuòc. Los cavals ne foguèron espantats, e tombèron a tèrra. Fòrça mond tombèron malauts de paur. »

GSAM 97Aplicacion de la Parabòla

GSAM 97.4En descendent dins aquesta linhada de profecia al delà de l'acompliment del tresen signe — la caiguda de las estelas —, nòstre Salvador ditz : « Aprenètz ara una parabòla del figuièr. » Aqueste discors s'aplica pas a la generacion que viviá quand nòstre Senhor lo prononcièt, mas a la generacion que deviá veire aquelas causas acomplidas — non pas s'acomplissent, mas ja acomplidas. Las causas que se devon complir coma signes que Crist es a la pòrta comprenon pas l'esbrandiment dels cèls quand serà vist venir efectivament. Aquestes signes de son arribada pròcha comprenon aqueste tresen signe, lo qu'es dins las estelas. Lo temps designat pel Senhor per que lo pòble aprenga una parabòla del figuièr data d'aprèp 1833. Aquí es lo temps del Senhor per que lo mond se desvelhe a la granda vertat que son arribada es a las pòrtas, e que son arribada serà abans que la generacion qu'ausirà aquela parabòla passe. Atal vesèm cossí lo temps es marcat dins aquela profecia quand la granda proclamacion de l'adveniment deu èsser donada al mond.

GSAM 98Una Proclamacion Mondiala

GSAM 98.1En acompliment d'aquesta predicion, trobam que justament en 1833, lo Senhor suslevava sos messatgièrs o ministres dins divèrsas parts del mond, que de 1833 a 1844 lançavan lo crit de la pròcha arribada de Crist, « quitament a las pòrtas; » e aqueles ensenhavan la parabòla de la figuièra, en senhalant aqueles signes de son arribada, exactament coma el los aviá instruïts de far. Aqueste messatge, siá per l'ensenhaire vivent, siá per mejan de la pagina imprimida, arribèt a cada estacion missionària del mond, e a cada pòrt de mar de la tèrra.

GSAM 98.2L'amplor del messatge es estada clarament expausada per l'editor de la Voice of Truth, de Rochester, N.Y., dins un numèro de genièr de 1845:—

GSAM 98.3« L'evangèli eternèl, tal coma es descrich dins l'Apocalipsi 14:6, 7, es estat predicat a cada nacion, linhada, lenga e pòble; disent d'una votz fòrta: “Ajatz paur de Dieu, e donatz-li glòria; perque l'ora de son jutjament es venguda: e adoratz aquel que faguèt lo cèl, la tèrra, la mar, e las fonts d'aigas.” Cap cas pòt pas èsser mai clarament provat per de faches que aquel que aqueste messatge es estat portat a cada nacion e lenga jos lo cèl, dins los darrièrs ans, dins la predicacion de la venguda de Crist en 1843 [1843, temps josieu—nòstre temps, 1844], o prèp d'aquí. Per mejan de conferéncias e de publicacions, lo son es anat per tota la tèrra, e las paraulas fins als confins del mond.»

GSAM 98.4D'unes, pas al corrent dels faches, an considerat lo movement del segond adveniment coma limitat a una cèrta localitat, en supausant qu'èra una òbra ligada a William Miller e a qualques centenats de ministres associats amb el dins la partida nòrd dels Estats Units. Per eles, poiriá èsser una suspresa d'aprene que lo movement en America, dins lo qual los pastors Miller e Himes èran de menaires prominents, èra pas qu'una pichona partida d'un grand movement que, coma o avèm dich çai sus, anèt « fins als extrems de la tèrra ».

GSAM 99COSSÍ LO MOVIMENT COMENCÈT DINS DIVÈRSAS NACIONS

GSAM 99.1Lo temps del Senhor venguèt per que aquela proclamacion se faguèsse ausir pel mond, e dins una vintena o mai de regions diferentas de la tèrra, a l'entorn del meteis moment, d'òmes foguèron suslevats, que, sens conéisser l'òbra dels autres, se metèron a proclamar aquel messatge dins totas las parts de la tèrra. Los que son mencionats al capítol 4, que recebèron la lutz concernent la fin dels dos mila tres cents jorns, amb una excepcion,—A. Campbell,—foguèron tocats per s'engatjar dins la proclamacion del messatge de l'àngel primièr de l'Apocalipsi 14; aquò tanben per l'agéncia dirècta de l'Esperit de Dieu, e non pas en se comunicant la lutz entre eles.

GSAM 99Comparason amb la Reforma

GSAM 99.2Se aplicam la meteissa règla a aqueste movement que D'Aubigné aplicèt a l'emergéncia de la granda Reforma del sègle setze, cal de segur lo comptar coma lo messatge del Senhor e a l'ora del Senhor. D'aquela Reforma dins son ensemble, l'istorian diguèt:—

GSAM 99.3« Alemanha comunicèt pas la vertat a Soïssa, ni Soïssa a França, ni França a Anglatèrra. Totes aqueles païses la recebèron de Dieu, exactament coma una partida del mond transmet pas la lutz a una autra partida; mas lo meteis glob lusent la comunica dirèctament a tota la tèrra. Crist, l'auba del naut, infinitament exaltat al dessús de tota l'umanitat, foguèt, al periòde de la Reforma, coma a l'establiment del Cristianisme, lo fuòc divin que donèt vida al mond. Al sègle setze, una e la meteissa doctrina foguèt a l'encòp establida dins los ostals e las glèisas de las nacions mai distantas e diversificadas. La rason n'es que lo meteis Esperit èra pertot a l'òbra per produire la meteissa fe.

GSAM 99.4« La Reforma d'Alemanha e la de Soïssa demòstran aquesta vertat. Zwingle aguèt pas cap de relacion amb Luther. I aguèt, sens dobte, un ligam entre aquestes dos òmes; mas lo devèm cercar al dessús de la tèrra. Aquel que del cèl donèt la vertat a Luther, la donèt a Zwingle. Dieu èra lo mejan de comunicacion entre eles. “Comencèri de predicar l'evangèli”, ditz Zwingle, “dins l'an de gràcia 1516, çò es a dire, a un temps que lo nom de Luther èra pas jamai estat ausit dins nòstre país. Aprenguèri pas la doctrina del Crist de Luther, mas de la paraula de Dieu. Se Luther predica lo Crist, fa çò que fau ; es tot.” »⁶

GSAM 100.1Parlant de l'òbra de Farel e Lefèvre en França, l'istorian ditz:—

GSAM 100.2«La Reforma en França, doncas, foguèt pas una importacion estrangièra. Nasquèt sul sòl francés; germinèt a París; aguèt sas primièras raices dins l'universitat ela meteissa, que formava la segonda poténcia del Cristianisme roman. Dieu placèt los principis de l'òbra dins los còrs onèstes dels òmes de Picardia e de Daufinat abans son començament dins quin que siá autre país.

GSAM 100.3«Avèm vist que la Reforma soïssa èra independenta de la Reforma alemanda. La Reforma francesa foguèt a son torn independenta de las doas. L'òbra comencèt sulcòp dins aquestes diferents païses, sens cap de comunicacion entre eles; coma, dins una batalha, totas las diferentas fòrças que compausan l'armada se mòvon a l'instant meteis, e mai se l'una ditz pas a l'autra de marchar, perque una e meteissa orden, partent del meteis Comandant en Cap, es ausida per totas. Lo temps èra complit, lo pòble èra preparat, e Dieu comencèt la Reforma de sa glèisa dins totes los païses a l'encòp. De tals faches demòstran que la granda Reforma del sègle setze foguèt una òbra divina.»⁷

GSAM 100.4De la Reforma en Anglatèrra, jos Thos. Bilney, Fryth, Tyndale, e d'autres, D'Aubigné apond:—

GSAM 100.5« La Reforma d'Anglatèrra comencèt doncas, independentament de Luther e de Zwingle, en se tenent solament de Dieu. I aguèt dins totes aquestes païses de la Crestiandat una accion simultanèa de la paraula divina. L'origina de la Reforma a Oxford, Cambridge, Londres, foguèt lo Novèl Testament grèc publicat per Erasme. [Tyndale e Thomas Bilney quitèron Cambridge en l'an 1519.] Arribèt un jorn que l'Anglatèrra èra fièra d'aquesta nauta origina de la Reforma.»⁸

GSAM 101.1La proclamacion de l'adveniment sorgiguèt d'un biais similar a çò qu'es estat descrich per la Reforma. D'òmes foguèron moguts simultanèament dins mai de quatre còps mai de regions del mond, sens cap de coneissença ni de comunicacion de sentiments entre eles, e comencèron la proclamacion de las meteissas vertats de l'Escritura, non pas simplament dins quatre nacions de la tèrra, mas a tot lo mond civilizat.

GSAM 101Los trabalhs de Joseph Wolff

GSAM 101.2Aicí, poiriá èsser bon de soslinhar de faches concernent l'estenduda de la proclamacion de l'adveniment:—

GSAM 101.3« En 1831, Joseph Wolff, D.D., foguèt mandat coma missionari de Grand Bretanha per trabalhar entre los Josieus de Palestina. El, segon sos jornals, fins a l'annada 1845, proclamèt lo pròche adveniment del Senhor en Palestina, en Egipte, sus las ribas de la Mar Roja, en Mesopotamia, en Crimèa, Persia, Georgia, dins tot l'Empèri Otoman, en Grècia, Arabia, Turquia, Bokhara, Afganistan, Cashmir, Indostan, Tibet, en Olanda, Escòcia, Irlanda, a Constantinòpla, Jerusalèm, Sant Elèna, tanben a bòrd de naviris dins la Mediterranèa, e a Nòva York, a totas las confessions. Declara qu'a predicat entre los Josieus, Turcs, musulmans, Parses, Indus, Caldèus, Yesedes, Sirians, Sabèus, a de pashas, de cheics, de shahs, los reis d'Organtsh e de Bokhara, la reina de Grècia, etc.»⁹

GSAM 101.4En Iemèn, la region abitada pels descendents d'Obab, lo sògre de Moïses, Joseph Wolff vegèt un libre del qual parla aital: « Los Arabs d'aqueste luòc an un libre que se ditz “Seera”, que tracta de “La Segonda Venguda del Crist, e Son Reinat en Glòria!” »¹⁰

GSAM 102.1En Iemèn passèt sièis jorns amb los Recabitas, dels quals ditz: « Bevon pas de vin, plantan pas de vinhas, semenan pas de sèmia, vivon dins de tendas, e se remembran las paraulas de Jonadab, filh de Rechab. Amb eles èran d'enfants d'Israèl, de la tribú de Dan, que demoravan prèp de Terim en Hatramawt, que esperan, en comun amb los enfants de Rechab, la venguda pròcha del Messias dins los nívols del cèl. »

GSAM 102.2Vesèm, d'aquò, qu'en aqueles catòrze ans, Wolff el meteis aviá proclamat la novèla de la venguda del Crist a las pòrtas, dins mai de vint nacions diferentas. Pendent lo meteis temps, la doctrina foguèt largament agitada en Alemanha, particularament al Sud entre los Moravians.

GSAM 102Lo Messatge en Alemanha e en Russia

GSAM 102.3Un escrivan anglés, Mourant Brock, nos informa qu'« en Wurtemberg i aviá una colonia crestiana que comptava de centenats de personas, qu'esperavan la venguda pròcha de Crist ». La doctrina foguèt proclamada dins d'autras partidas d'Alemanha per Hengstenberg, que a l'epòca èra considerat coma lo teologian mai talentós d'Alemanha.

GSAM 102.4Dins lo Review and Herald, lo 13 de decembre de 1892, lo pastor L. R. Conradi d'Alemanha ditz:—

GSAM 102.5« Bengel, en Alemanha, alucèt l'amor per l'aparicion de nòstre Senhor dins fòrça còrs, çò que menèt de milièrs de personas a estudiar la paraula profetica coma jamai abans.... La lutz resplendiguèt en Alemanha, e de publicacions que mostravan l'aplicacion dels dos mila tres cents jorns i foguèron difusadas. Un desrevelhament religiós seguiguèt, especialament en Wurtemberg, e quand la persecucion comencèt, de centenats de familhas anèron al sud de Russia, e i espandiguèron la fe entre lors compatriòtas que s'i èran installats fòrça ans abans. Coma los pastors barravan lors glèisas, amb fòrça paucas excepcions, tenián lors “stunden”, o “ora” de reünions, dins d'ostals particulars, e de centenats de personas se convertiguèron. Quitament a aquel temps, lo Sabbat èra discutit entre eles, mas degun prenent pas l'iniciativa, l'afar foguèt estofat. Un agricultor rus se convertiguèt dins las “stunden”, e puèi comencèt lo meteis trabalh demest los russes. Aquò menèt finalament al grand movement “Stundist” d'auèi, que son influéncia s'estend fins al canton mai alunhat de Siberia e del Transcaucàs.»

GSAM 103.1Dins lo Review and Herald, del 31 de julhet de 1891, i a una declaracion del Pastor Conradi a prepaus del fraire Schäche d'Austràlia, que, al moment dont parla, èra resident en Silèsia, e trabalhava una partida del temps per l'interès de la mission locala del Paire Gosner, un teologian evangelista alemand de renom. Del fraire Schäche, dona çò que seguís a prepaus del libre de Kelber:—

GSAM 103.2« Après 1836, o quand la Computation de Bengel expirèt, apareguèt dins lo jornal del comtat de Schweidnitz un avís de la librariá de Sénher Sommerfeldt d'ailà, concernent un libre de L. Henry Kelber, a prepaus dels grands e gaujoses eveniments que devián se passar dins las annadas 1843 e 1844. Me remembri pas exactament del títol del libre. Obtenguèrem lo dit libre, e lo legiguèrem amb un grop de personas interessadas, a pòrtas barradas, dins l'annada 1839-40. Lo libre mostrava, d'après Daniel, l'Apocalipsi e Matèu 24, que la fin èra pròcha, e aviá tanben un tablèu de calculs que mostrava cossí s'èra arribat a la data çai sus. »

GSAM 103Lo Messatge en Grand Bretanha

GSAM 103.3Dins una publicacion anglesa intitulada The Millennium, se ditz que « sèt cents ministres de la Glèisa d'Anglatèrra alçavan lo crit del retorn del Redemptor. » Demest los ministres mai talentoses de l'epòca se trobavan aqueles que proclamavan la doctrina de l'adveniment en Anglatèrra de 1840 a 1844. D'entre eles, mencionarem los noms de Bickersteth, Birks, Brooks, Brock, Habershon, Plyn, Fremantle, Nathan Lord, McNeil, Winters, Cummings, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [dins son libre, Look to Jerusalem, pagina 114, aplica la parabòla de Matèu 24 a aquesta generacion], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry, etc.

GSAM 104Lo Messatge en Olanda

GSAM 104.1La doctrina del segond adveniment foguèt proclamada en Olanda per Hentzepeter, que se disiá èsser, a aquel temps, lo ministre mai capable d'aquel país. Èra conservator del Musèu Reial a La Haia, nomenat pel rei. Ditz de se meteis, dins una letra escricha a l'editor del Midnight Cry en junh de 1844, que son atencion foguèt d'en primièr atirada sus aquel subjècte per un sòmi fòrça impressionant. Investiguèt las Escrituras sus aquel subjècte, e en l'annada 1830 publiquèt un pamflet que expausava la doctrina. En 1841 publiquèt un autre pamflet sus la fin del mond. Dins la meteissa letra, ditz que la primièra informacion que recebèt a prepaus de William Miller e d'autres que proclamavan publicament la doctrina de la pròcha arribada del Crist foguèt en 1842, en conversant amb un òme que venguèt als Païses Basses d'America.

GSAM 104Lo Messatge en Tartaria

GSAM 104.2Ja en 1821, la doctrina de la venguda del Senhor èra creguda e ensenhada en Tartaria. Vèrs aquel temps, un missionari irlandés foguèt mandat dins aquel país, e un prèire tartar li pausèt la question : « Quand vendrà lo Crist per segonda vegada ? » Respondèt que ne sabiá pas res, sus çò que lo prèire exprimiguèt una granda suspresa d'una tala responsa de la part d'un missionari que èra vengut per lor ensenhar las doctrinas de la Bíblia, e remarquèt que pensava que « totòm que teniá una Bíblia o podiá saber ». Lo prèire donèt alara sas idèas, en declarant que pensava que lo Crist vendriá vèrs l'an 1844. Aqueste fach se tròba dins l'Irish Magazine, de 1821.

GSAM 104Lo Messatge en America, en Índia, e sul Continent

GSAM 104.3Dins Advent Tracts, Vol. 2, pagina 135, 1844, Mourant Brock d'Anglatèrra ditz:—

GSAM 105.1« Es pas solament en Grand Bretanha que l'esper de la pròcha arribada del Redemptor es entretengut, e que la votz d'avertiment s'alça, mas tanben en America, en Índia, e sul continent europèu. En America, aperaquí tres cents ministres de la paraula predican aital “aquesta bona novèla del reialme;” mentre qu'en aqueste país, aperaquí sèt cents de la Glèisa d'Anglatèrra alçan lo meteis crit. »

GSAM 105A cada pòrt de mar del mond

GSAM 105.2E. R. Pinney, de Seneca Falls, N.Y., un ministre baptista devot que donèt sa vida a la proclamacion de la doctrina de l'adveniment, dins son Exposition of Matthew 24, a las paginas 8 e 9, diguèt:—

GSAM 105.3«Ja en 1842, de publicacions sul segond adveniment èran estadas mandadas a cada estacion missionària en Euròpa, Asia, Africa e America, dels dos costats de las Montanhas Rocosas.... Los comandants de nòstres vaissèls e los marins nos dison que s'arrèstan pas a cap de pòrt ont tròban qu'aquesta proclamacion los a pas precedits, e que de frequentas questions a son subjècte lor son pausadas.»

GSAM 105Tres mila proclaman lo messatge

GSAM 105.4Lo pastor G. W. Mitchel, de Zanesville (Ohio), un autre ministre que proclamèt el meteis la doctrina, diguèt a l'autor dins una conversacion a Newark (Ohio), lo 8 d'agost de 1894, que lo pastor William Miller li diguèt, dins una conversacion a McConnellsville, Ohio, en setembre de 1844, qu'aviá los «noms e adreças de tres mila ministres dins divèrsas parts del mond que proclamavan, “Ajatz paur de Dieu, e donatz-li glòria; perque l'ora de son jutjament es venguda,” la màger part d'eles essent en America del Nòrd e en Grand Bretanha.»

GSAM 105.5William Miller, en parlant de la difusion vasta d'aqueste «crit», diguèt:—

GSAM 105.6« Un o dos dins cada canton del mond an proclamat la novèla, e totes son d'acòrdi sul temps,—Wolff d'Asia; Irving, ancianament d'Anglatèrra; Mason d'Escòcia; Davis de Carolina del Sud; e un bon nombre dins aquesta region, son, o son estats, a far lo crit. »¹¹

GSAM 106Lo Voice of Elijah d'Hutchinson mandada per tot

GSAM 106.1Lo pastor R. Hutchinson, en 1837, foguèt mandat d'Anglatèrra coma missionari wesleyen en Canadà. S'installèt finalament a Montreal. Aviá fòrça coneissenças dins los païses estrangièrs. Dins las annadas 1843 e 1844, publiquèt un jornal sonat lo Voice of Elijah, dins lo qual tractava de la doctrina de l'adveniment. Coma aviá un accès aisit als naviris per l'estrangièr, e lo privilègi d'expedir de grandas partidas de sos escriches sens cap de despensa de pòrt, los mandèt en granda quantitat a totas las parts del mond. Diguèt de son pròpri òbra que los mandava liurament a la Nòva Escòcia, al Nòu Brunswick, a Tèrranòva, a Anglatèrra, Irlanda, Escòcia, Galas, França, Alemanha, Constantinòpla, Roma, e a totas las parts del reialme britanic e sas colonias.

GSAM 106Dins las illas Sandwich

GSAM 106.2Dins lo Midnight Cry del 12 d'octobre de 1843, i aviá una letra d'una Dòna O. S. Burnham, de Kaloa, Illa de Kaui, Illas Sandwich. Ela e son marit èran ensenhaires dins aquel endrech. Acceptèron e proclamavan la doctrina de l'Adveniment ailà, e una companhiá de cresents adorava amb eles sus las illas.

GSAM 106Lo Messatge Comparat amb lo de Joan Baptista

GSAM 106.3Aital vesèm que la doctrina de l'adveniment foguèt proclamada dins una mesura pro sufisenta per complir las prediccions de l'Escritura a son subjècte.

GSAM 106.4Lo messatge que deviá anonciar lo primièr adveniment del Crist foguèt enonciat pel profeta Isaïas amb aquestas paraulas: «La votz d'aquel que crida dins lo desèrt: Preparatz la via del Senhor, aplanissetz dins lo desèrt un camin per nòstre Dieu. Tota valada serà exautida, e tota montanha e tot puèg seràn abaissats: e çò tort serà redrech, e los endreches aspres aplanits: e la glòria del Senhor serà revelada, e tota carn la veirà ensems: perque la boca del Senhor o a dich.»¹² Aquesta profecia se compliguèt dins las òbras de « Joan lo Baptista, que predicava dins lo desèrt de Judaia, e disiá: Penedissètz-vos: perque lo reialme dels cèls es a port de man. »¹³

GSAM 107.1Aqueste òme, sol, pendent sièis meses de trabalh dins lo país unic de Judaia, compliguèt aquela prediccion meravilhosa. Mentre qu'aquela profecia limitava l'òbra de Joan al temps e al luòc, es pas aital per aquelas profecias que se rapòrtan a l'anóncia del segond adveniment, perque l'òbra deviá èsser amb un « crit fòrt », d'una portada mondiala.

GSAM 107.2Aital se vei, a la lutz dels faches presentats, a quin ponch la profecia concernent lo messatge de l'adveniment foguèt exactament complida. Lo temps de Dieu venguèt per que la parabòla de la figuièra foguèsse ensenhada, per que la primièra anóncia del messatge del primièr àngel foguèsse facha, e el suslevèt sos messatgièrs per anonciar lo crit a totas las nacions, los pòbles e las lengas.