Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
16 / 31
16 / 31

Pene 13 — Te Au Akairo o te Aratakianga a te Atua

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“Kua timata ainei te Atua i te aere e rave mai i tetai iti tangata nona mei roto mai i tetai iti tangata ke, ma te au timataanga, e te au akairo, e te au mea umere, e te tamaki, e te rima maroiroi, e te rima i akatoroia, e te au mea matakutaku maata, mei te au mea katoa ta to kotou Atua ra ko Iehova i rave no kotou i Aiphiti ki mua i to kotou mata? Kua akaariia te reira kia koe, kia kite koe e ko Iehova te Atua; kare atu e Atua i tona pae.”1

GSAM 198.2Ko ta te Atu ïa ravenga i te raveanga mai i tetai iti tangata mei roto mai i tetai iti tangata etene, kia arataki atu aia ia ratou ki vao, ki te ngai e rauka iaia i te tuatua i tana ture kia ratou, e te oronga atu i te reira kia ratou, kua taraiia ki runga i te au papa toka. Kare taua au mea umere ra i raveia ei akamerengo i to ratou anoano kite ua; kia kite papu ra ratou e ko tei “rave i te au mea maata i Aiphiti; te au angaanga umere i te enua o Hama, e te au mea matakutaku i te Tai Muramura,”2 e tei tuatua mai kia ratou mei rotopu mai i te ai e te au i te take maunga ka o Sinai, ko te Atua ora e te Atua mou ïa, Tei Anga i te au mea ravarai.

GSAM 198Te Kapikianga ia Mose mei te Rakau Rikiriki e Ka ra

GSAM 198.3Kare a Mose uaorai e rauka i te akakeu i to Iseraela kia akaruke ia Aiphiti na te tuatua ua anga kia ratou e, “Iaku e tiaki ra i te au anana i te medebara, kua aroa toku ngakau ia kotou i roto i to kotou tuikaaanga, e kua eke mai au i teianei e arataki atu ia kotou mei Aiphiti, mei taku i timata i te rave i taku tamateanga i te tangata Aiphiti i mua ake i toku oroanga ki te enua o Midiana.”

GSAM 199.1Na te rakau rikiriki e ka ra, kare ra i pou i te ai, e te reo e akarongoia ra mei rotopu mai i te au mura ai, i akapapu kia Mose uaorai e koia te tangata te ka “aere e arataki atu i te iti tangata mei Aiphiti.” Na roto i teia tu umere i rauka mai ei tana angaanga i akaueia, tona kapikianga teitei e te tapu. Ka akarongo tona au taeake i te akakiteanga i te reira, ka ariu viviki mai to ratou manako, e ka akateateamamaoia to ratou ngakau no te au mea te ka aru mai; e ka aratakiia ratou kia ariki ia Mose ei arataki no ratou i raro ake i te Atua.

GSAM 199.2Me e tuatau tetai mei te tuakaouanga mai o te Akaora i anoanoia ei tona vaianga mai e tana au tuatua akamaroiroi ei akapumaana i tona aronga aru tei aue e tei taitaia, ko taua tuatau ïa i mou piri ei tetai aronga akarongo tei aue e tei takinga kinoia, ma te akarongo ngaueue kore i muri ake i te “kapikianga o te turuaipo” o te mataiti 1844. E me kua tuatua tika mai te Atua ma te aroa ki te au vaerua aue i tetai ua atu tuatau, e mea papu e ko te tuatau ïa e taua iti tangata ïa e tau ei te reira.

GSAM 199Te Taputou no te Vaianga mai o te Atu

GSAM 199.3Koia, kare ona kotinga i te au ravenga e te au mea e rave ei i tana angaanga, e ko tei tuku i te au oronga a te Vaerua ki roto i tana ekalesia “i tona kakeanga ki runga i te ngai teitei,”3 kua taputou mai e ka noo aia ki tona aronga aru i ta ratou tutu aereanga i te evangelia, “e tae ua atu ki te openga o te ao nei.”

GSAM 199.4I te au tuatau katoa kua papa ua te Atu i te akaari i tona mana e tana au oronga ki te aronga tei kimi iaia ma to ratou ngakau katoa. Kare ainei aia i tuatua mai, i tona orongaanga i te akaueanga no te evangelia, e, “E aru teianei au akairo i te aronga akarongo: i toku ingoa ratou e tuaru ei i te au demoni; e tuatua ratou i te au reo ou; e rave ratou i te au ovi; e kia inu ratou i tetai mea e tamate i te tangata, kare te reira e akakino ia ratou; e tuku ratou i te rima ki runga i te aronga maki, e ka ora ratou”?4

GSAM 199Te Au Oronga a te Vaerua i te Tuatau o te Akaouanga i te Akonoanga

GSAM 199.5Kua vai tetai au akaarianga umere o te mana o te Atu e te au akaarianga o te oronga o te totou i te tuatau o te Akaouanga i te Akonoanga i te anere mataiti tai ngauru ma ono, e i te au tuatau i muri mai. Te tuatua ra a D’Aubigné no te au totou a John Huss. Kua akakite a Charles Buck, i roto i tana Au Tua Potopoto no te Akonoanga, i te totouanga a George Wishart i te mataiti 1546. Kua akakite a John Wesley i roto i tana au tataanga i te au totou a Jonathan Pyrah, e to ratou tupuanga. Kua akakite te Orometua J. B. Finley, i roto i te tua o tona oraanga tana uaorai i tata, i tetai kiteanga na te peroveta umere e tona uaorai akaoraanga i te maki, i te tuatau maana o te mataiti 1842. Kua nenei Te Tauturu Kerititiano, no te akonoanga Metoditi, i tetai tua reka no tetai kiteanga na te peroveta umere e to te reira au tupuanga, tei orongaia ki te Taote Bond o taua akonoanga ra i tona tuatau orometua. E au akairo teia ki te aronga tei kimi akaaka i te Atu, e kare aia i taui, e ka tuatua rai aia ki tona iti tangata na roto i te oronga o te totou.

GSAM 200Ka Rauka i te Ekalesia Toenga te Vaerua o te Totou

GSAM 200.1E au tuatua taka meitaki e te papu to roto i te au Tuatua Tapu e ka akaari takake mai te Atu i te au oronga a tona Vaerua, e te oronga o te totou tikai, ki rotopu i te iti tangata te ka kitea e tiaki ra i tona taeanga mai. Ko te irava mua ta matou e akaari atu nei, tei roto ïa i te episetole ki to Korinetia, e te na ko maira: “Te akameitaki nei au i toku Atua no kotou i te au tuatau katoa, no te aroa ua o te Atua i orongaia mai kia kotou na roto ia Iesu Mesia; kua akamaataia kotou e ia i te au mea ravarai, i te au tuatua katoa e te kite katoa; mei te akakiteanga no te Mesia i akatinamouia ki roto ia kotou: no reira kare kotou e ngere i tetai ua atu oronga, i te tiakianga i te taeanga mai o to tatou Atu ra o Iesu Mesia; e nana katoa e akatinamou ia kotou e tae ua atu ki te openga, kia vai ara kore kotou i te ra o to tatou Atu ra o Iesu Mesia.”5

GSAM 200.2I roto i te Apokalupo te tatau nei tatou no te “toenga”—te ekalesia openga o te evangelia: “Kua riri te taae i te vaine [ekalesia], e kua aere atu e tamaki i te toenga o tana uanga, tei akono i te au akaueanga a te Atua, e tei rauka te akakiteanga no Iesu Mesia.”6 Eaa taua “akakiteanga no Iesu” ra, ta tatou e kimi nei, te ka rauka i te ekalesia openga, e na tona akatinamouanga e akateateamamao i te arataa no te akaarianga o te au oronga katoa a te Vaerua? Te kitea nei te pauanga i roto i te akakiteanga a te angera kia Ioane i te motu ko Patamo: “Kua tipapa atu au ki tona pae vaevae e akamori iaia. Kua tuatua mai aia kiaku, E akono, auraka e rave i te reira: e oa tavini au noou, e no toou au taeake tei rauka te akakiteanga no Iesu: e akamori i te Atua: ko te akakiteanga oki no Iesu, ko te Vaerua o te Totou ïa.”7

GSAM 201.1Ko teia akamaramaanga ta te angera i oronga mai te akaari nei e ko te “Vaerua o te Totou,” tei akaariia i roto i te ekalesia e tiaki ra i te Mesia, te akateateamamao i te arataa no te au oronga katoa, e te tamakiia nei te ekalesia “toenga” no te vaianga o taua oronga ra ki rotopu ia ratou.

GSAM 201Te Akakiteanga a Paulo no te Au Oronga

GSAM 201.2Te akaari nei ta Paulo episetole ki to Tesalonia e ka tae mai te ra o te Atu—te ra openga e akatupuia ei te akautunga o te akavaanga—ki runga i te manganui “mei te keia i te po ra”; kare ra e roko poitirereia te au tamariki akarongo mou a te Atu e taua ra ra, no te mea e “tamariki ratou no te marama, e e tamariki no te ao.” I roto i tana au akoanga ki taua iti tangata matakite ra, te tuatua maira aia e, “Auraka e tinei i te Vaerua. Auraka e akavaavaa i te au totou. E timata i te au mea ravarai; e mou piri i te mea meitaki.”8

GSAM 201.3No te kupu reo Ereni propheteias, tei uriia i konei e te au totou, te tuatua nei a Greenfield, i roto i tana Puka Akamarama Kupu Ereni, e, “Te taangaanga i te oronga o te totou, ko teia tona aiteanga i roto ia 1 Tesalonia 5:20.” Te akatika katoa nei te au puka akamarama kupu a Parkhurst, Robinson, e Liddell raua ko Scott i te reira. E akakiteanga taka meitaki teia e ka vai te oronga o te totou mou ki te ekalesia e tiaki ra i te taeanga akaou mai o te Mesia. Te ako maira kia kore e akavaavaa i te oronga, kia timata ra i te reira; e kia kitea tona akaarianga meitaki, kia “mou piri” i te reira.9

GSAM 201Te Akatupuanga i te Taputou

GSAM 201.4Kua akara tatou i mua ake nei i te akamataanga o te Atu i te akaari mai i te oronga o te totou i te tuatau i akakiteia ei te karere a te angera mua e te karere a te angera rua. Kua maata atu te akaarianga o teia oronga mei te openga mai o te 2300 ra. Kua iki te Atu i tana uaorai apinga no teia akakoroanga, i tetai tangata ei rave i tana angaanga, tei tuku i te au mea katoa nona, e tei vaitata katoa i te mate, “ko tei paruparu rava i roto i te aronga paruparu.”10 I roto i nga marama e rua i muri ake i te ngaroanga o taua tuatau ra, kua akamata te mapu vaine ko Ellen G. Harmon, no Portland, Maine, e vaitata e tai ngauru ma itu ua ona mataiti i reira, i te rauka mai i te au eeuanga mei te Atu.

GSAM 202.1No te mea kua rauka iaku i te pukapuka ki te aronga tei noo i Portland i te tuatau o te kiteanga na te peroveta mua, e kua matau katoa au i te Vaine Haines, i tona ngutuare i rauka mai ei te kiteanga na te peroveta mua a te mapu vaine ko Harmon, ka akakite au i te au mea i tupu mei ta taua aronga ra i akakite mai kiaku.

GSAM 202.2I taua tuatau ra e turanga maki kino maata to te mapu vaine ko Harmon. No tetai au epetoma kare i rauka iaia i te tuatua ma te reo maata ake i te muumuu ua. Kua akataka tetai taote e e maki o te ate mama e akaope nei i te kopapa tona maki, ma te ki i te vai i roto i te kopapa. Kua tuatua aia e kua pe tona ate mama katau, e kua maata te maki i te ate mama kaui, e kua maki katoa tona ngakau. Kua tuatua aia e kare aia i manako e ka roa tona oraanga, e ka mate poitirere ua aia i tetai ua atu taime. E ngata maata iaia i te akaea me takoto aia ki raro. I te po e rauka ua iaia te akangaroianga me kua akatupuia tona turanga ki runga i te roi ma te au turuturu, vaitata i te noo tikai. Kua iti roa tona maroiroi kopapa no te mare putuputu e te toto e tae mai mei tona au ate mama.

GSAM 202Te Kiteanga na te Peroveta Mua a te Mapu Vaine ko Harmon

GSAM 202.3I te tuatau i rauka mai ei tana kiteanga na te peroveta mua, te noo ra aia i te ngutuare o te Vaine Haines. E popongi te reira, e te rave ra ratou i te akamorianga a te ngutuare tangata. Tokorima te aronga i reira, e au tuaine pouroa ratou i roto i te akarongo. Kua pure etai, e te pure muumuu ra te mapu vaine ko Harmon, e kua eke mai te mana o te Atua ma te tu umere maata, kua kitea tona angaanga ki runga i te aronga katoa i reira, e i taua taime rai kare aia i kite akaou i te au mea e tupu ra takapini iaia—tei roto aia i te kiteanga na te peroveta.

GSAM 202.4I te uipaanga i muri mai kua akakite aia ki te aronga akarongo i Portland i te au mea i akaariia kiaia. Kua irinaki pu tikai ratou e no ko mai te reira i te Atu. Vaitata e ono ngauru aronga i Portland i taua tuatau ra tei ariki e e angaanga te reira na te Atu. E mana tei aru i te kiteanga na te peroveta, e te akakiteanga katoa i te reira, e no ko mai anake taua mana ra i te Atua. Te manako ngateitei no te au mea o te oraanga mutu kore tei runga ua iaia, e mei te mea ra kua ki aia i te mataku tapu e kore e rauka i te tuatua, no te mea koia, e mapu e te paruparu rava, tei ikiia ei apinga na te Atu e oronga mai ei i te marama ki tona iti tangata. Kua akakite aia e i roto i te kiteanga na te peroveta e mei te mea ra tei takapiniia aia e te au angera kakaa i roto i te au paepae kakaa o te rangi, te ngai e rekareka e te au anake, e e tauianga mii te araanga mai ki te au mea o teia oraanga mate, kare e merengo te ngakau i te reira.

GSAM 203Te Akapotonga o te Kiteanga na te Peroveta Mua

GSAM 203.1Na teia akapotonga poto o tana kiteanga na te peroveta mua, mei tana i akakite ki te aronga akarongo i Portland, e akaari atu i tetai manako no te tu o taua au kiteanga ravarai:—

GSAM 203.2“Iaku e pure ra, kua tae mai te mana o te Atua ki runga iaku, kare au i kite ana i tona tu mei te reira i mua. Kua takapiniia au e te marama, e te kake atura au ki runga rava, ki runga rava mei te enua nei. Kua ariu au e kimi i te iti tangata o te taeanga mai i roto i te ao nei, kare ra i kitea e au ratou; kua tuatua mai tetai reo kiaku e, ‘E akara akaou, e akara ki runga ake.’ Kua akateitei au i toku mata i reira, e kua kite i tetai arataa tika e te kokota, tei akateiteiia ki runga rava ake i te ao nei. I runga i taua arataa ra te aere ra te iti tangata o te taeanga mai ki te oire, tei te openga mamao o te arataa. E marama kakaa to ratou, kua akatuia ki muri ia ratou i te akamataanga o te arataa; kua tuatua mai tetai angera kiaku e ko te ‘kapikianga o te turuaipo’ ïa. Kua kaka te reira na te arataa katoa, e kua akamarama i to ratou vaevae, kia kore ratou e turori. E me kua akara tamou to ratou mata kia Iesu, tei mua ua ia ratou e arataki ra ia ratou ki te oire, kua ora meitaki ratou. Kare i roa kua roiroi etai; kua tuatua ratou e e mamao rava te oire, e kua manako ratou e kua tomo ratou ki roto i mua ake. Ei reira a Iesu e akamaroiroi ei ia ratou na te akateiteianga i tona rima katau kakaa; e mei tona rima mai kua aere mai tetai marama kakaa, kua ngaru aere ki runga i te iti tangata o te taeanga mai, e kua kapiki ratou e, Aleluia! Kua patoi etai ma te manako kore i te marama i muri ia ratou, e kua tuatua e kare na te Atua i arataki mai ia ratou e tae ua mai ki reira. Kua mate te marama i muri i taua aronga ra, e kua vai to ratou vaevae ki roto i te poiri takiri; kua turori ratou, e kua ariu ke to ratou mata mei te akairo, e kare i kite akaou ia Iesu, e kua topa mei runga i te arataa ki roto i te ao poiri e te kino i raro ake. Kare i roa kua akarongo matou i te reo o te Atua mei te au vai manganui ra, tei akakite mai kia matou i te ra e te ora o te taeanga mai o Iesu. Kua kite e kua marama te aronga tapu e ora ra i taua reo ra, kareka te aronga kino kua manako e e mangungu e tetai ngaueue o te enua. I te Atua i tuatua mai i te tuatau, kua riringi mai aia i te Vaerua Tapu ki runga ia matou, e kua akamata to matou au mata i te kaka e te pura i te kakaa o te Atua, mei te mata o Mose i tona ekeanga mai mei te Maunga Sinai.”11

GSAM 204Te Akakiteanga i te Turanga o Mrs. White i roto i te Kiteanga na te Peroveta

GSAM 204.1I mua ake ka aru atu tatou i te tua akakeu ngakau o teia akaarianga umere o te Vaerua o te Atua, ka akakite au i tetai au mea tika no te au kiteanga na te peroveta. Ko te taime mua i kite ei au ia Mrs. E. G. White, te mapu vaine ko Harmon i mua ana, i Okotopa ïa, 1852. I taua ra ra kua kite au iaia i roto i tetai kiteanga na te peroveta, kua tere atu i te okotai ora tona roa. Mei taua tuatau mai kua rauka iaku te akameitakianga i te kite iaia i roto i te kiteanga na te peroveta vaitata e rima ngauru taime. Kua tae au i reira i te au taote i akara meitaki ei iaia i roto i teia turanga, e e mea reka naku i te akakite i taku i kite mata e taku i kite papu. Te irinaki nei au e kare te akakiteanga i te au mea tika o teia tu e akaruke akono koreia no te au manako ua o te aronga kare rava i kite iaia i roto i teia turanga.

GSAM 204.2I tona tomoanga ki roto i te kiteanga na te peroveta, e toru ana kapikianga rekareka e, “Kakaa!” e tangi maira e te tangi akaou; ko te rua, e te toru tikai, e paruparu ake, e e akakeu ngakau maata atu i to te mua. Mei te reo ïa o tetai tangata mamao rava mei ia koe, e te ngaro atura tona reo i te akarongo. Vaitata e a me kore e rima tekoni te roa, e mei te mea ra kua inga aia ki raro mei tetai tangata kua pongia, me kore kua ngaro tona maroiroi; e mei te mea ra i muri ake kua akaki vivikiia aia i te maroiroi e maata atu i to te tangata, e i tetai au taime kua tu tika aia ki runga i tona vaevae e kua aaere na roto i te piha. E putuputu te ngaueue o tona au kapu rima e tona au rima, e te akaari atu na te rima ki te pae katau me kore ki te pae kaui i tona ariuanga i tona upoko. E raveia taua au ngaueue katoa ra ma te tu manea rava. Noatu te turanga e tukuia ei tona kapu rima me kore tona rima, kare e tangata e rauka i te akakeu i te reira. E matara ua tona nga mata, kare ra e kimo; kua akateiteiia tona upoko, e te akara ra aia ki runga, kare ma te akara puapinga kore, ma te mata reka ra. Ko te mea anake i tuke mei tona tu matau, e mei te mea ra te akara tamou tikai ra aia i tetai mea mamao. Kare aia e akaea, te patoto meitaki ra tona uaua toto. E reka tona mata, e e muramura rai te kara o tona mata mei tona turanga matau.

GSAM 205Te Akaaiteanga ki to Daniela Turanga

GSAM 205.1Tona turanga no runga i te akaeaanga, te ngaroanga o tona ririnui, e te akamaroiroianga iaia i te akatukiaanga mai e te angera a te Atua, kua aite pu tikai ki ta te peroveta ko Daniela i akakite no runga i tei tupu kiaia i roto i te kiteanga na te peroveta, i tana tuatuaanga e: “No reira kua toe mai ko au anake, e kua kite au i teianei kiteanga maata, e kare e ririnui i toe i roto iaku; kua taui oki toku mata meitaki ei mea kino mei te mea pe ra, e kare rava au i mou i tetai ririnui.” “Akapeea oki e rauka ai i te tavini a teia taku atu i te tuatua atu ki teia taku atu? Ko au nei oki, i taua taime rai kua kore takiri toku ririnui, e kare katoa e a'o i toe i roto iaku. Kua aere akaou maira tetai mei te tu o te tangata ra, akatukia maira iaku e akamaroiroi maira iaku, e kua karanga maira, E te tangata i aroa maataia e, auraka e mataku: kia vai te au ia koe; kia maroiroi koe, ae, kia maroiroi. E i tana tuatuaanga mai kiaku, kua maroiroi au, e kua karanga atu, Kia tuatua mai taku Atu; kua akamaroiroi mai oki koe iaku.”12

GSAM 205AU AKAKITEANGA A TE ARONGA I KITE MATA

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2No runga i to Vaine White turanga i roto i te kiteanga na te peroveta, e mea tau kia tukuia mai etai au tuatua a te aronga i kite ki to ratou uaorai mata. Te mea mua, no ko mai ia M. G. Kellogg, M.D., tei tuatua no runga i te kiteanga mua na te peroveta i orongaia i Michigan, Me 29, 1853, i tetai uipaanga i Tyrone, i te tuanga enua o Livingston. Te karanga ra aia e:—

GSAM 206.1“Kua vai a Tuaine White i roto i te kiteanga na te peroveta mei te rua ngauru miniti me kore e apa ora. I tona tomoanga ki roto i te kiteanga na te peroveta, e mei te mea ra kua kite te katoatoa i reira i te mana e te nooanga mai o te Atua, e ko etai o matou kua kite tikai i te Vaerua o te Atua i te nooanga mai ki runga ia matou ma te mana maata. Te pure ra matou e te uipaanga no te akakite tuatua i te popongi Sabati, mei te iva ora. Kua pure a Taeake White, toku metua tane, e Tuaine White, e te pure ra au i taua taime ra. Kare e orekareka maata, kare e akaariarianga. Kua pati akatenga ra matou ki te Atua kia akameitaki mai aia i te uipaanga na roto i tona nooanga mai, e kia akameitaki mai aia i te angaanga i Michigan. I to Tuaine White kapikianga mai ma te reo autu e, ‘Kakā! k-a-k-ā-! k-a-k-ā-!’ mei ta kotou i akarongo putuputu iaia i te kapikianga i tona tomoanga ki roto i te kiteanga na te peroveta, kua tu a Taeake White ki runga e kua akakite atu ki te putuputuanga e tei roto tana vaine i te kiteanga na te peroveta. I muri ake i tana akakiteanga i te tu o tona au kiteanga na te peroveta, e e kare aia e akaea ana i roto i te kiteanga na te peroveta, kua pati atu aia ki te aronga katoa i inangaro kia aere mai ki mua e akara meitaki iaia. Ko Taote Drummond, e taote e e orometua Adventist no te ra mua o te epetoma katoa oki, tei karanga ana (i mua ake ka kite ei aia iaia i roto i te kiteanga na te peroveta) e no roto mai tona au kiteanga na te peroveta i te akamoemoeanga tangata, e ka rauka iaia i te akatupu i tetai kiteanga na te peroveta kiaia, kua aere mai ki mua. I muri ake i tana akara meitaki tikai anga iaia, kua tea rava tona mata e kua karanga e, ‘Kare aia e akaea ana!’

GSAM 206.2“Kua papu tikai iaku e kare aia i akaea ana i taua taime ra i roto i te kiteanga na te peroveta, kare katoa i roto i tetai o tona au kiteanga na te peroveta ke atu i toku vaianga i reira. Kua taka meitaki tona okianga mai mei roto i te kiteanga na te peroveta, mei tona tomoanga ki roto. Te akairo mua ta matou i kite e kua oti te kiteanga na te peroveta, ko tona akamata akaou anga i te akaea. Kua akaea aia ki roto no te taime mua ma te oonu, te roa, e te ki meitaki, tei akaari e kua kore takiri te reva i roto i tona ate mama. I muri ake i taua akaeaanga mua ki roto ra, kua topa etai miniti i mua ake i te rua o tona akaeaanga, tei akaki i te ate mama mei te mua rai; kua akamutu akaou e rua miniti, e kua akaea ki roto no te toru o te taime. I muri ake i te reira kua akaea aia mei tei matauia.” Kua tainuia, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., Titema 28, 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Te tuku atu nei matou i teianei tuatua a tetai tangata tei kite i te akaraanga a te taote ia Vaine White i roto i te kiteanga na te peroveta i Stowe, Vermont, i te tuatau maana o te mataiti 1853. Te karanga ra aia e:—

GSAM 207.2“Tei reira tetai taote, e kua akara meitaki aia iaia kia tau ki tona pakari e tana i apii, kia kitea te tumu o taua mea i tupu ra. Kua mouia tetai kanara ka ki te vaitata i tona nga mata, tei puera takiri; kare rava tetai io o te mata i ngaue. Kua akara aia i muri mai i te patupatuanga o tona toto, e tona akaeaanga katoa, e kare aia e akaea ana. I te openga kua papu kiaia e kare e rauka i te akamarama i teia na roto i te au ravenga i matauia no te kopapa, me kore i te au akamaramaanga a te kimianga kite.” Kua tainuia, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Teia au akakiteanga no runga i te akaraanga ia Vaine White i roto i te kiteanga na te peroveta, i tetai uipaanga i roto i te ngutuare o Orometua James White, i te ara ko Monroe, Rochester, N.Y., Tiunu 26, 1854:—

GSAM 207.4“E tai ngauru ma itu oku mataiti i taua taime ra. Mei te mea ra e ka rauka rai iaku i te akarongo i taua au kapikianga akakeu ngakau ra, ‘K-a-k-ā!’ ta aia i tuku. I reira kua eke marie aia ki raro ki te taunga o te are, kare i inga, mari ra kua eke marie, e kua turuturuia aia ki roto i te nga rima o tetai tangata tauturu. Kua tomo mai e rua taote, e tangata ruau e tetai tangata mapu. Kua anoano maata a Taeake White kia akara meitaki tikai raua ia Tuaine White, e kua pera rai raua. Kua apaiia mai tetai io akara mata, e kua mou tetai o raua i te reira ki mua i tona vaa iaia e tuatua ra; kare ra i roa kua akamutu raua i te reira e kua karanga, ‘Kare aia e akaea ana.’ Kua akara meitaki raua i tona nga kaokao iaia e tuatua ra, kia kitea tetai akairo o te akaeaanga oonu, kare ra i kitea e raua. I te akaotianga i teianei tuanga o te akaraanga, kua tu aia ki runga i tona nga vaevae, te vai ua ra rai i roto i te kiteanga na te peroveta, e kua mou i tetai Bibilia ki runga roa, e kua uri i te au tuanga o te puka, ma te taiku tika i te au tuatua, noatu e te akara ra tona mata ki runga, e kare ki te puka.

GSAM 208.1“Kua kite aia i te au mate e itu i te openga. I reira kua kite aia i te autuanga o te aronga tapu, e mei te mea ra te akarongo nei rai au i tona au kapikianga no te autu i teianei. Te akakite ua nei au e e tika teianei au mea.” Kua tainuia, “Orometua D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., Peperuare 8, 1893.”

GSAM 208Vaine Drusilla Lamson

GSAM 208.2Kua oronga katoaia mai tetai akakiteanga no runga i taua akaraanga rai a te taote, na te Vaine Drusilla Lamson, te vaine takaua a te taeake kopu tangata o Orometua Lamson, e te vaine akatere i te ngutuare rapakau maki i Clifton Springs, N.Y. I tana tuatuaanga no runga i te uipaanga o Tiunu 26, 1854, te karanga ra aia e:—

GSAM 208.3“Te maara nei iaku te uipaanga i raveia ei te tamatamataanga, koia oki, kia tamatamata i ta Taeake White i karanga putuputu ana, e kare a Tuaine White e akaea ana i roto i te kiteanga na te peroveta, kare ra e maara iaku te ingoa o te taote i reira.... Kua papu e ko Taote Fleming rai, koia oki te taote tei kapikiia i etai taime kia oronga i te ako. Kua mate ra aia i teianei. Teia te ka rauka iaku i te karanga, e kua raveia te tamatamataanga, e kare tetai akairo o te a'o i kitea ki runga i te io akara mata.” Kua tainuia, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., Mati 9, 1893.”

GSAM 208.4E tetai akaou akakiteanga mei tetai tei reira i taua taime i taikuia i runga ake nei:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Te akapapu nei au e kua tatau au i te au akakiteanga i runga ake nei a David Lamson e te Vaine Drusilla Lamson, no runga i ta te taote i karanga i tona akaraanga ia Vaine E. G. White i roto i te kiteanga na te peroveta, Tiunu 26, 1854. Tei taua uipaanga ra au, e kua kite au i te akaraanga. Te ariki nei au i ta Taeake e Tuaine Lamson i akakite, e ka karanga katoa au e ko Taote Fleming e tetai taote mapu atu tei rave i taua akaraanga ra. I muri ake i to Vaine White tuanga ki runga i tona nga vaevae, mei ta raua i akakite, ma te taiku i te au irava o te Tuatua Tapu, kua pati a Taote Fleming i tetai kanara ka. Kua mou aia i taua kanara ra kia vaitata rava ki tona nga ngutu ma te kore e ta'u, e ki mua tika i te a'o naringa aia e akaea ana. Kare rava te mura i ngaue meangiti ua ake. Kua karanga pakari te taote i reira e, ‘Kua papu takiri teia e tuatau ua atu, kare e a'o i roto i tona kopapa.’” Kua tainuia, “David Seeley, Fayette, Iowa, Aukute 20, 1897.”

GSAM 209A. F. Fowler e Tana Vaine

GSAM 209.1Teianei au tuatua no runga i tetai akaraanga i raveia ia Vaine White i roto i te kiteanga na te peroveta i te are uipaanga o Waldron, Hillsdale, Mich., i te marama o Peperuare, 1857. Ko Taote Lord, e taote no Hillsdale e rima ngauru mataiti tona i te rapakauanga maki, tei rave i tetai akaraanga matatio tikai. Te tuku atu nei au i teianei au akakiteanga no runga i te reira:—

GSAM 209.2“Tei reira maua i te orongaanga i tetai kiteanga na te peroveta kia Tuaine E. G. White (i Peperuare, 1857) i te are uipaanga o Waldron, Hillsdale. Kua rave a Taote Lord i tetai akaraanga, e kua karanga e, ‘Te patupatu nei tona ngakau, kare ra aia e akaea ana. E ora to roto, kare ra te ate mama e angaanga ana; kare e rauka iaku i te akamarama i teianei turanga.’” Kua tainuia, “A. F. Fowler, Vaine A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., Tianuare 1, 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Te tukuia atu nei tetai akaou tuatua no runga i taua kiteanga na te peroveta rai:—

GSAM 209.4“Tei reira au i to Tuaine White kiteanga i taua kiteanga na te peroveta i taikuia i runga ake nei, i te are uipaanga o Waldron, Hillsdale. Ei kapiti ki te tuatua i runga ake nei, kua akarongo au i te taote i te karangaanga e ko to Tuaine White turanga i roto i te kiteanga na te peroveta, ‘kua runga atu i tona kite.’ Kua karanga katoa aia e, ‘E mana to runga atu i te au mea i matauia no te tangata i roto i te reira.’” Kua tainuia, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., Tianuare 19, 1891.”

GSAM 209Carpenter e Tana Vaine

GSAM 209.5Teia te toru o te akakiteanga no runga i taua mea rai:—

GSAM 209.6“Te akapapu nei maua e tei roto maua i te are uipaanga o Waldron, Hillsdale, Mich., i Peperuare, 1857, i te orongaanga i tetai kiteanga na te peroveta kia Vaine E. G. White, e i roto i taua turanga ra kua akaraia aia e Taote Lord. Kua akarongo maua i tana i karanga ki mua i te katoatoa no runga i te reira, mei ta Taeake e Tuaine Fowler i akakite i runga ake nei.” Kua tainuia, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., Aukute 30, 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1E teianei kia akara kotou i tetai tamatamataanga i raveia ia Vaine White i roto i te kiteanga na te peroveta i Buck’s Bridge, i te tuanga enua o St. Lawrence, N.Y.:—

GSAM 210.2“Tiunu 28, 1857, ko te taime mua te reira i kite ei au ia Tuaine Ellen G. White i roto i te kiteanga na te peroveta. Kare au i akarongo ana ki te au kiteanga na te peroveta; e okotai ra mea i tupu, i rotopu i etai atu ka rauka iaku i te taiku, tei akapapu mai kiaku e no te Atua tona au kiteanga na te peroveta. Kia papu ki toku manako e te akaea ra ainei aia me kare, kua tuku mua au i toku rima ki runga i tona umauma no tetai taime roa e tau ei kia kite au e kare tona ate mama e neke ki runga e ki raro, mei to tetai kopapa mate rai. Kua rave au i toku rima i reira e kua tuku ki runga i tona vaa, ma te momou i tona nga puta putangio ki rotopu i toku mangamanga rima maata e toku mangamanga rima roa, kia kore rava e rauka iaia i te akaea ki vao me kore ki roto, noatu naringa ka inangaro aia kia pera. Kua mou au iaia mei te reira ki toku rima mei te tai ngauru miniti, e roa e tau ei kia mate aia i te kore a'o i raro i te au turanga i matauia; kare rava aia i tamanataia e teianei tamatamataanga. Mei toku kiteanga i teianei mea umere, kare takiri au i akakeuia kia ekoko e no ko mai i te Atua tona au kiteanga na te peroveta.” Kua tainuia, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., Peperuare 4, 1891.”

GSAM 210Tetai Taote Tuatua ki te au Vaerua e Tamatamata ra i te Kiteanga na te Peroveta

GSAM 210.3Ka taiku au i tetai akaou akaraanga a te taote taku i kite i Parkville, i te tuanga enua o St. Joseph, Mich., Tianuare 12, 1861.

GSAM 210.4I te openga o tetai tuatua ako ta Vaine White i oronga ki te putuputuanga maata tei akaputuputu ki roto i te are uipaanga Adventist, kua noo te akameitakianga a te Atua ki runga iaia ma te tu umere tikai, e kua apaiia aia ki roto i tetai kiteanga na te peroveta iaia e noo ra i runga i tona nooanga. Tei reira tetai Taote Brown, e tangata ora meitaki e te kopapa ririnui, e tangata tuatua ki te au vaerua. Kua karanga ana aia e kua aite tona au kiteanga na te peroveta ki te angaanga tuatua ki te au vaerua, e naringa ka tupu tetai kiaia i tona vaianga i reira, e rauka iaia i te akaoki mai iaia mei roto i te reira i roto i te okotai miniti. Kua patiia te aronga katoa i inangaro kia pera kia aere mai ki mua, e na roto i te akaraanga kia papu kia ratou tona turanga i roto i te kiteanga na te peroveta. Kua aere mai te taote ki mua, kare ra i tae ki te apa o tana akaraanga, kua tea tona mata mei te tangata mate ra, e kua ruketekete aia mei te rau o te rakau asepena ra. Kua karanga a Orometua White e, “Ka akakite mai ainei te taote i tona turanga?” Kua karanga mai aia e, “Kare aia e akaea ana,” e kua aere viviki ki te ngutupa. Ko te aronga i te ngutupa tei kite i tana akaparauanga kua karanga e, “Oki ki muri, e rave i taau i karanga e ka rave koe; akaoki mai i taua vaine ra mei roto i te kiteanga na te peroveta.” Ma te manamanata maata kua opu aia i te apinga taviri o te ngutupa, kare ra aia i akatikaia kia akatuera i te reira e tae ua atu ki te uianga a te aronga vaitata i te ngutupa e, “E te taote, eaa te reira?” Kua karanga mai aia e, “Ko te Atua anake tei kite; tuku mai iaku kia aere ki vao i teianei are;” e kua aere atu aia ki vao.

GSAM 211.1Kua kitea meitaki e ko te vaerua tei akatere iaia ei tangata tuatua ki te au vaerua, kare i rauka i te noo marie ki mua i te mana tei akatere ia Vaine White i roto i te kiteanga na te peroveta, mei te aronga rai i uruia e te au demoni i te au ra o te Akaora, tei ui e, “I aere mai ainei koe ki konei kia akamamae ia maua i mua ake ka tae ei te tuatau?”13

GSAM 211.2Te kitea nei tetai aiteanga i rotopu i teianei mea i tupu e tei tataia no runga i tei tupu ki te peroveta ko Daniela. I tona tomoanga ki roto i te kiteanga na te peroveta na roto i te Vaerua o te Atu, kua mataku maata te au Kaladea i reira—e aronga etene tei kore i kite i taua Vaerua ra—e kua “oro atu ratou kia pipini.”14

GSAM 211Kua Akaueia te Tamaine ko Harmon kia Akakite i Tona au Kiteanga na te Peroveta

GSAM 211.3Mei te okotai epetoma i muri ake i tona kiteanga mua na te peroveta, i tetai uipaanga i roto i te ngutuare o tona metua tane, kua orongaia ki te tamaine ko Harmon te rua o te kiteanga na te peroveta, e i roto i te reira kua akaueia aia kia akakite ki tetai ke i tei akaariia mai kiaia. Kua manamanata maata aia no te kimi e akapeea e rauka ai iaia i te rave i ta te Atu i akaue. Kua kino rava tona oraanga kopapa, te mamae tikai ra tona kopapa, e ki te akaraanga kua poto ua tona tuatau e toe ana kia ora. E tai ngauru ma itu ua ona mataiti, e mea rikiriki e te paruparu, kare i matau i te kapiti ki te tangata, e no tona tu mataku e te akama mei tona tupuanga mai, kua riro ei mea mamae kiaia kia aravei i te aronga ke. Kua pure akatenga aia no etai au ra, e tae ua atu ki te po roa, kia apai ke ia teia apainga e kia tukuia ki runga i tetai ke e pakari atu i te apai i te reira. Kare ra te marama no runga i tana angaanga e tau kia rave i taui, e kua tangi tamou te au tuatua a te angera e, “Akakite ki tetai ke i taku i akaari atu kia koe.”

GSAM 212.1I tona vaianga i roto i teianei turanga manamanata o te manako, kua aere te tamaine ko Harmon ki tetai akaou uipaanga i roto i te ngutuare o tona metua tane. I teianei uipaanga kua kapiti te katoatoa i te pure akatenga nona, e kua akatapu akaou aia iaia uaorai ki te Atu, e kua inangaro kia taangaangaia aia no tona kakā. Iaia e pure ra, kua pueurikiriki te poiri matotoru tei tapoki ana iaia; e mei tana i karanga i muri mai, kua aere mai tetai marama kaka, mei te popo ai ra, ki tona ngai, e i te topaanga mai ki runga iaia kua apai ke ia tona ririnui, e mei te mea ra tei mua aia i te aroaro o Iesu e te au angera. Kua tuatua akaouia e, “Akakite ki tetai ke i taku i akaari atu kia koe.” Kua karanga aia e kua pati akatenga aia, me ka anoanoia aia kia aere e akakite i ta te Atu i akaari mai kiaia, kia tiakiia aia mei te akateitei iaia uaorai. I reira kua akakite mai tetai angera e kua akarongoia tana pure, e me ka vaitata aia i te akateitei iaia uaorai, ka akamamaeia aia e te maki. Kua karanga te angera kiaia e, “Me akakite koe i te karere ma te tiratiratu, e akakoromaki e tae ua atu ki te openga, ka kai koe i te ua o te rakau o te ora, e ka inu i te kauvai o te vai ora.”

GSAM 212Te Aereanga o te Tamaine ko Harmon ki Poland, Maine

GSAM 212.2Kua akaariia ki te tamaine ko Harmon e kia aere aia ki Poland, Maine, e kia akakite i tona kiteanga na te peroveta. I te ra i muri ake i teianei toru o te kiteanga na te peroveta, ma te kore e manakoia e tetai ua atu, kua akaoro mai tona taokete tane ki te ngutupa o te ngutuare o tona metua tane, e kua tuku mai i te manako kia apai iaia ki Poland. Iaia i reira kua rave aia i tetai uipaanga e kua akakite i te kiteanga na te peroveta. Ko Hazen Foss,15 no te mea kua kore tona manakonakoanga, kare i rauka i te arataki kia aere ki taua akamorianga ra. Tei vao ra aia ma tona taringa i te vaitata i te ngutupa, e kua akarongo aia i tana akakiteanga i tona kiteanga na te peroveta, e kua karanga e, “Te kiteanga na te peroveta tana i akakite, kua vaitata pu te aite ki tei akaariia mai kiaku, mei te ravenga e rauka i nga tangata e rua i te akakite i te mea okotai.” I te popongi ake kua aravei aia i te tamaine ko Harmon ma te kore i manakoia, e kua akakite kiaia kia “tiratiratu i te apaianga i te apainga, e i te akakiteanga i te au akakiteanga ako ta te Atu ka oronga mai kiaia, e kare aia e akarukeia e te Atua.” Kua karanga aia ki tetai ke e, “Ko teia te tangata ta te Atu i tuku i teianei apainga ki runga iaia.” E mea tika rai kia kite aia, no te mea kua kite ana aia i taua tangata ra i roto i te kiteanga na te peroveta i akakiteia mai ei kiaia e kua “apai ke ia” te apainga mei iaia atu.

GSAM 213.1Mei taua taime mai, ko te angaanga a te tamaine ko Harmon, ko te aere mei tetai ngai ki tetai ngai i roto i te au tuanga enua o New England, i te akakiteanga i tei akaariia mai kiaia. I etai taime kua akakiteia kiaia, i roto i te kiteanga na te peroveta, te ngai kia aere aia, e te au tu ngata katoa tana ka aravei. Ko tana au karere, e au akoanga pakari tikai no te aronga tei paee atu ki roto i te apiianga no te taeanga mai vaerua o te Mesia, e e akamaroiroianga ki te katoatoa kia mou marie ki tei tupu kia ratou i mua ana.

GSAM 213.2Te karanga ra aia no runga i tei tupu kiaia e: “Kua akamutu takiri etai i te angaanga, e kua akaatea atu i te pirianga taeake te aronga katoa tei kore i ariki i to ratou au manako no runga i teia.... Kua akaari mai te Atua i teianei au tarevake kiaku i roto i te kiteanga na te peroveta, e kua tono mai iaku ki tana au tamariki tei tarevake kia akakite atu i te reira; e manganui ra o ratou kua kopae takiri i te karere, e kua akaapa mai iaku e te aru nei au i te au peu o teianei ao. I tetai pae ra, kua akaapa mai te aronga e Adventist ua i te ingoa e e tu akonoanga neneva toku, e kua akakite pikikaaia au, e etai ma te ngakau kino, e ko au te arataki o taua tu akonoanga neneva rai taku e angaanga ra kia akakore.”16 Ka kite meitaki atu tatou i teianei i roto i te pene ka aru mai.

Notes

  1. Deuteronomi 4:34, 35. ↩
  2. Salamo 106:21, 22. ↩
  3. Ephesia 4:8-15. ↩
  4. Mareko 16:17, 18. ↩
  5. 1 Korinetia 1:4-8. ↩
  6. Apokalupo 12:17. ↩
  7. Apokalupo 19:10. ↩
  8. 1 Tesalonia 5:5, 19-21. ↩
  9. No tetai kimikimianga katoa i te akakiteanga a te Bibilia no te vai tamouanga o te au oronga pae vaerua, e akara i te Oronga o te Totou i roto i te Ekalesia o te Evangelia, e puka rikiriki e 120 ona kapi, e rauka mei tetai ua atu o to matou au ngutuare nenei. ↩
  10. Mei tei akaariia kia Hazen Foss. E akara i te Pene 11. ↩
  11. Au Tataanga Mua, kapi 14, 15. ↩
  12. Daniela 10:8, 17-19. ↩
  13. Mataio 8:29. ↩
  14. Daniela 10:7. ↩
  15. Akara i te Pene 11. ↩
  16. Au Tataanga Mua, kapi 22. ↩

Note

Back