Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
18 / 31
18 / 31

Pene 15 — Te Marama e Tupu Maata ra e te Au Mea Umere Maata Atu

John Norton Loughborough

GSAM 235.1“E akamaara kotou i te au ra i topa, i muri ake i to kotou akamaramaia anga, kua akakoromaki kotou i tetai tamaki maata o te au mamae; i tetai au taime kua akariroia kotou ei matakitakianga na te tangata i roto i te akakinoia e te tamamaeia; e i tetai au taime kua piri atu kotou ki te aronga i takinga kinoia pera ra.”1

GSAM 235.2Te tuatau mei te taitaia o te mataiti 1844 e tae ua atu ki te akaari meitakiia anga mai o te marama no runga i te are tapu e te karere a te angera toru, e tuatau ia no tetai au timataanga takake. Te au Adventist tei mou rai ki te manako e kua tika ratou i roto i te angaanga i topa, kua riro tikai ratou ei “matakitakianga” na te aronga tei manako e kua puapinga kore takiri te karere; e no teia kua akakino maataia ratou. Kua rauka ia ratou i te akakoromaki i teia ma te rekareka, ia ratou e mou ra ki te Atu na roto i te akarongo, e e noo kapiti ra tona Vaerua Tapu ia ratou.

GSAM 235E Rua Au Ngai Takake no te Tamaki

GSAM 235.3E rua au timataanga takake ta Satani no te iti tangata Adventist. Te mea mua, kia akariro i te aronga tei mou ki te akarongo e kua ope te tuatau i totouia, kia irinaki e e taeanga mai i te tu vaerua te taeanga akaou mai o Karaiti, e kua tae mai aia na tetai mataara i te openga o te 2300 ra. Te rua, kia akariro i te aronga tei ekoko no runga i ta ratou i kite i mua ana, kia akaruke takiri ratou i te reira. No reira, ia akaari marieia mai te tuatua mou no runga i te are tapu e te karere a te angera toru mei roto i te au Tuatua Tapu, kua akapapu te au karere a te Vaerua o te Atua, na roto i te orongaanga no te totou, i te angaanga i topa, ma te kapiki i te reira e “marama kakaa” ta te Atua i tuku ki te akamataanga o te arataa, kia akamarama i te arataa katoa e tae ua atu ki te oire. Kua akaari katoa mai te reira au karere i te au akapapuanga i roto i te Tuatua Tapu e ka tae tika mai a Karaiti uaorai i tona taeanga akaou mai, no reira kare te reira e tika kia riro ei mea tei tupu i te openga o te “au ra.”

GSAM 236Te Au Akaarianga Umere

GSAM 236.1Me tuatua mai te Atu ki tona iti tangata na roto i te au kiteanga na te peroveta i teia au ra openga, kare ainei tatou e tapapa e ka kitea te au akairo o te Atua i roto i te akaarianga uaorai? Te kitea ra teia au akairo i roto i te au kiteanga na te peroveta a te vaine ko E. G. White. Te tu o te au kiteanga na te peroveta uaorai, mei tei akaariia i te Pene 13, e semeio tikai ia; inara e manganui te au mea umere tei piri ki tana au kiteanga mua, ta kotou ka kite ia tatau ua atu kotou i teia puka. E ka tapapa ainei tatou i tetai tu ke no tetai oronga mei teia, ta te Atua i akanoo kia ariu mai te manako o te tangata, e kia tuatua ratou mei ia Mose rai e, “Ka ariu ke au e akara i teia mea umere maata.”? Naringa tetai tamaine putaua, maki, e te paruparu, te akaraanga e kua vaitata ki te menema, i tuatua ua e kua oronga mai te Atu i tetai kiteanga na te peroveta kiaia, kare te reira e rava kia akatupu i teia. Na te au akaarianga umere tei piri ki te au kiteanga na te peroveta i akainangaro mai i te tangata ki te reira, e kua patiia te tamaine kia aere mei tetai ngai ki tetai ngai, kia akakite i ta te Atu i akaue iaia kia akakite ki tetai ke.

GSAM 236Te Au Akaarianga Umere i te Toru o te Au Kiteanga na te Peroveta

GSAM 236.2Ka akakite au i konei i tetai au mea no runga i te toru o tana au kiteanga na te peroveta, tei orongaia mai i te ngutuare o tona metua tane, tei taikuia i te Pene 13, kapi 212, mei tei akakiteia mai kiaku e te metua tane e te metua vaine o te vaine ko White, e tona tuaine, te vaine ko Sarah Belden, e tetai atu aronga.

GSAM 236.3I roto i te pia i orongaia mai ei te kiteanga na te peroveta, te vai ra ki runga i te vairanga kakau tetai Pipiria maata tikai no te ngutuare tangata. No roto mai te reira i tetai neneinga ta Joseph Teale i nenei i Boston, i te mataiti 1822. E 18″ te roa o te puka e 11″ te atea, e 4″ te matoru, e e tere ua ake i te 18 paunu te teimaa. I roto iaia i te kiteanga na te peroveta, kua tu aia, kua rave i teia Pipiria teimaa ki runga i tona rima kaui, ma te puka e matara ra, e kua akatoro tika i tona rima ki te pae, kia 90° te akainga ki tona kopapa. E oti, no tetai tuatau tere atu i te apa ora, kua uri aia i te au kapi ki tona rima katau, mei tetai ngai ki tetai ngai, ma te tou ki te au irava tukeke o te Tuatua Tapu. Kua tuatua aia i taua au irava ra, ia tona au mata e akara ra ki runga e ki tetai pae ke mei te puka. Kua akara tona tuaine ko Sarah (tei riro i muri mai ei vaine na Stephen Belden), me kore, i tetai au taime, tetai atu tangata i reira, i te au irava tataki tai ta tona mangamanga rima e tou ra, e kua kite meitaki e i te au taime ravarai te tuatua ra aia i te irava tei raro ake i tona mangamanga rima. Kua karanga te metua vaine ko Harmon e, i te tu matauia o tana tamaine ko Ellen, “kare e rauka iaia, no te paruparu, i te apai i taua Pipiria teimaa ra mei runga i te vairanga kakau; inara i roto i te kiteanga na te peroveta kua mou mama ua aia i te reira, mei te mea rai e e Koreromotu Ou meangiti ua no te pute.”

GSAM 237.1E mea umere tikai teia!—e tamaine paruparu, e 70 paunu ua tona teimaa, te mou ra i tetai Pipiria teimaa no tetai tuatau tere atu i te apa ora, i tetai tu kare e rauka i tetai tangata ririnui i te mou no te 2 meneti. Te uri katoa ra aia mei tetai ngai ki tetai ngai ki te au irava o te Tuatua Tapu, e i te au taime ravarai ko taua irava rai tana e tuatua ra, ia tona au mata e ariu ra ki runga e ki tetai pae ke mei te puka. E te openga, te aere mai ra tetai reo mei tetai tangata kare ona ate māmā e ngaueue ana, e kare tona kopapa e akaea ana, ma te tuatua tika i te au irava o te Tuatua Tapu tei touia,—kare tikai e tau te akaapa e na te tangata i akatupu i teia, me kore e e tupuanga no te maki. Kua manako te aronga tei kite e e akaarianga taka meitaki tikai teia no te Vaerua o Tei tuatua mai mei roto i te pu rakau e ka ra. Teia au akaarianga i roto i te toru o te au kiteanga na te peroveta a te tamaine ko Harmon, i te au ngai i kiteia ei te reira, kua apai mai i te akapapuanga papu e e mana tei maata atu i to te tangata tei roto i te au kiteanga na te peroveta.

GSAM 237Te Kiteanga na te Peroveta i Topsham

GSAM 237.2Kare i roa i muri ake i teia tupuanga, kua rongo te pupu Adventist i Topsham, mei te 30 maile ki te itinga-tokerau mei Portland, Maine, i ta te Atu i rave ki te tamaine ko Ellen G. Harmon, e kua pati ratou iaia kia aere atu ki reira. Kua arikiia te patianga, e kua tupu tana atoroanga mua ki Topsham. I taua tuatau ra kua raveia te au uipaanga Adventist i te ngutuare o te tangata ko Curtiss. Kua oronga mai te vaine ko Frances Lunt (i mua ana ko te tamaine ko Frances Howland), no Oakland, California, i teia akakiteanga kiaku, tei tataia i te 19 o Tianuare, 1890:—

GSAM 238.1“Kua aere au, e te ngutuare tangata o toku metua tane, ki te au uipaanga a Tuaine Harmon i Topsham, i te mataiti 1845, e i roto i teia au uipaanga kua rauka iaia tetai kiteanga na te peroveta. Ko te taime mua teia i kite ei matou iaia i roto i tetai kiteanga na te peroveta. E Pipiria taito ta Taeake Curtiss [te Pipiria Ngutuare Tangata a Teale, e 18 paunu te teimaa]. Kua rave mai a Tuaine Harmon i teia Pipiria maata mei runga i te vairanga kakau, i roto iaia i te kiteanga na te peroveta, e kua tou aia ki te au irava o te Tuatua Tapu iaia e uri ra mei tetai kapi ki tetai kapi, ia tona au mata e akara ra ki runga, e ki tetai pae ke mei te puka. Te au irava tana i tuatua, e au tuatua apii, akamaroiroi, me kore akaapa. Tetai atu mea takake o te akaarianga i taua taime ra, ko te tu i mouia ei te puka. Kua mouia te reira ki runga i tona kapu rima matara, ma te akaingaia e 45°, e kare e rauka i tetai atu tangata i te mou i tetai puka ki taua akainga ra e kare e paheke viviki mei te rima; inara kua mou a Tuaine Harmon i teia Pipiria i taua akainga ra no tetai au meneti, ma te ketaketa mei te mea rai e kua piri te reira ki tona rima, iaia e aere ra mei tetai tangata ki tetai tangata i roto i te pia.”

GSAM 238Te Akakiteanga a te Vaine ko Truesdail

GSAM 238.2Tetai atu akakiteanga no runga i taua kiteanga na te peroveta rai, no te vaine ko M. C. Truesdail, no Trenton, Mo., tei tataia i te 27 o Tianuare, 1891. Te karanga ra aia e:—

GSAM 238.3“E 15 oku mataiti i te mataiti 1845, e tei reira au i te taime o te atoroanga mua a Tuaine Harmon ki Topsham, i rauka ai iaia te kiteanga na te peroveta i te ngutuare o Taeake Curtiss. I reira kua apai aia i te Pipiria maata no te ngutuare tangata, e kua mou ki runga i tetai tu kare e rauka i tetai ua atu o te aronga i reira i te mou i tetai puka ki runga i te rima e kare e paheke viviki.

GSAM 238.4“Kua noo a Tuaine Harmon ki roto i te kiteanga na te peroveta no tetai tuatau tere atu i te 2 ora. Ko te akaarianga umere rava atu teia o te mana o te Atua taku i kite, e kua kite au iaia i roto i te kiteanga na te peroveta e tere atu i te 12 taime. E au taime teia no te tu akangateitei oonu e te kimianga i to matou uaorai au ngakau, inara kua maata atu teia i te katoa. Aue! to matou ru anga, ia Tei Ngateitei i te rangi e apii mai ra ia matou na roto i tona tavini paruparu; iaia e tatau mai ra kia matou i te au irava pumaana e te tau tikai ki to matou turanga ngata; mei ia Ebera 2:2, 3; Iakobo 5:7, 8; Ebera 10:35, 39; 1 Petero 1:7; Luka 12:32-37, e e manganui atu, ma te mou i te Pipiria maata no te ngutuare tangata ki runga tikai, e no reira kua anoanoia au kia tu ki runga i tetai nooanga kia tatau i te ngai tana e tou ra. Kare au e manako e kua tere atu i te 2″ te teitei ake o Tuaine Harmon iaku.”

GSAM 239.1Na teia au akaarianga i akapapu ki te aronga ngakau tika e te akaaere ra tetai mana maata atu i to te tangata i teia tavini akaaka. E kua tae mai te au patianga mei te au ngai tukeke o New England kia aere aia e akakite i tana akakiteanga ako.

GSAM 239E Ara te Angaanga a te Rima

GSAM 239.2Kare i roa i muri ake i teia, kua akaueia te tamaine ko Harmon i roto i tetai kiteanga na te peroveta kia atoro ia Paris, Maine, te ngai e noo ra tetai au tangata tei irinaki e e ara te rave i te angaanga a te rima. Ko Orometua Stephens, no Woodstock, Maine, te arataki i roto i teia tarevake, e e ririnui tona mana ki runga i tetai ke. I mua ana e orometua Metotito aia, e kua manakoia e e Kerititiano akaaka e te tiratiratu aia. Kua irinaki mai e manganui iaia no tona maroiroi no te tuatua mou, e tona oraanga tei akaraanga tapu, e na te reira i akariro i tetai aronga kia irinaki e na te Atua tikai aia i arataki. Kua oronga te Atu i tetai akaapaanga ki te tamaine ko Harmon nona. Kua akakite aia e te patoi ra taua tangata ra i te tuatua a te Atua na roto i tona kore anga e angaanga, i tona maroanga i tana au tarevake ki runga i tetai ke, e i tona akaapaanga i te aronga katoa kare e ariki i te reira. Kua patoi aia i te au akapapuanga katoa ta te Atu i oronga kia kite aia i tona tarevake, e kua kore aia i akatika i tana au apa. Kua aru aia i te au manako tei tupu mai ki roto iaia, e kua aere na te au tere roiroi, ma te aaere i te au mamaoanga roa, ki te au ngai ka akakino uaia mai aia; e kua manako aia e i roto i teia au mea katoa te mamae ra aia no Karaiti. Kua tuku ke aia i tona manako tau e tona kite i te akava tika.

GSAM 239.3No runga i te akakiteanga ako a te tamaine ko Harmon e te openga o teia mea, ka taiku mai au mei roto i tetai reta tei rauka mai mei te vaine ko M. C. Truesdail, tei noo i taua tuatau ra i Paris, Maine. I muri ake i tana orongaanga mai i tetai au mea tei rotai ki tei taikuia i runga ake, te karanga ra aia e:—

GSAM 240.1“Kua aaki te katoatoa i ta ratou au tarevake, mari ua to ratou arataki, ko Jesse Stephens. Kua akamatakite a Tuaine Harmon iaia e, me kare aia e taakaaka iaia uaorai na roto i te aakianga i tana au tarevake, kare e roa ka akaope aia i tona oraanga. Kua marama te katoatoa e e totou teia e ka tamate aia iaia uaorai na tetai mataara.”

GSAM 240.2Teia tei tupu mai i muri ake kiaia:—

GSAM 240.3“I muri ake i tona akarukeia anga e tana anana meangiti, kua tupu te taitaia ki roto iaia, e kare i roa kua ngaro tona manako tau, ma te patoi i te kai i tetai ua atu kai ta te aronga kino i tunu. Kare aia i rongo ana i toku oki mai anga mei Massachusetts i taku apaianga atu i tana kai avatea. Kua ui mai aia, iaia e akatoro mai ra i tona rima e te au ivi ua na roto i tetai vaa meangiti i te maramarama, ‘Na te Atua ainei koe i tono mai e teia kai, e Tuaine Marion?’ I tona kiteanga i taku pauanga ekoko, kua kore aia i tamata i te reira. Tona turanga tau i te aroa, tei topiriia ki roto i tetai pia meangiti i te ngutuare o tona taeake (e tangata akarongo kore), kua akamaara mai kiaku i te akamatakiteanga tei tonoia mai nona mei te rangi ma te takinga meitaki, e tana i patoi maro. E 2 ra i muri ake i teia atoroanga mii kua apaiia aia ki tona ngutuare tangata; e kare i roa i reira kua tamate aia iaia uaorai, ma te maani i tetai taura mei tona au kakau roi.”2

GSAM 240Kua Tupu te Totou

GSAM 240.4I te tuatau maana o te mataiti 1845, na roto i te patianga a Otis Nichols, kua atoro te tamaine ko Harmon ia Massachusetts, ma tona tuaine ko Sarah e aru katoa ra iaia. Kua noo raua ki te ngutuare tangata o te tangata ko Nichols. Ka aere aia e tana vaine ma to raua kariota, e apai ia raua ki te au ngai tukeke kia rave i te au uipaanga, e i reira ka akakite te tamaine ko Harmon i tana au akakiteanga ako. Na teia i rauka ei iaia i te atoro ia Boston, Roxbury, e Carver. I te taime o ta raua rua o te au atoroanga ki Boston, Mass., kua tupu tetai mea umere tikai.

GSAM 240.5I Boston e te au ngai takapini, te vai ra tetai pupu tangata tei aru i te au manako akarongo tau kore, e kua irinaki katoa ratou e e ara te angaanga. Ta ratou karere maata, “E oko i ta kotou apinga, e oronga ei tauturu ki te aronga putaua.” Kua karanga ratou e tei roto ratou i te mataiti tiupiri, e kia akaea te enua, e kia angaiia te aronga putaua ma te kore e angaanga. Ko Sargent, Robbins, e tetai atu aronga te au arataki. Kua akaapa ratou i te au kiteanga na te peroveta e no te diabolo te reira, no te mea kua akaariia ta ratou uaorai au tarevake. E kino ta ratou takinga i te aronga katoa kare e irinaki kapiti ana ia ratou.

GSAM 241.1Ia te tamaine ko Harmon e tona tuaine e atoro ra i te ngutuare o te tangata ko Nichols, kua aere mai a Sargent raua ko Robbins mei Boston kia pati i tetai tauturu mei iaia, e kua karanga e kua aere mai raua kia atoro iaia, e kia noo i te po ki tona ngutuare. Kua pau atu te tangata ko Nichols e kua rekareka aia e kua tae mai raua, no te mea tei roto i te ngutuare nga tamaine ko Sarah e Ellen Harmon, e te inangaro ra aia kia kite raua ia raua. Kua taui viviki raua i to raua manako, e kare raua i ariki i te patianga kia tomo ki roto i te ngutuare. Kua ui te tangata ko Nichols me ka tika ia Ellen kia akakite i tana karere i Boston, e me ka akarongo raua, e oti akava atu. “Ae,” i karanga mai ei raua, “e aere mai ki Boston a te Sabati e aere mai nei [to raua aiteanga ko te ra mua o te epetoma, no te mea kare ratou i ariki ake i te Sabati]; e inangaro ana maua i te tikaanga kia akarongo kiaia.”

GSAM 241.2Kua akakite mai te tangata ko Nichols i teia kiaku i tona ngutuare, i Dorchester, i te mataiti 1858. Kua karanga aia e kua oti tana au akapapaanga katoa kia aere ki Boston i te popongi Sabati ma tona kariota, kia apai i te tamaine ko Harmon ki te uipaanga i akanooia. I taua aiai ra, i te pureanga a te ngutuare tangata, kua tomo aia ki roto i tetai kiteanga na te peroveta. I muri ake i tona oki mai anga mei te reira, kua karanga aia e, “E Taeake Nichols, kare au e aere ki Boston apopo; kua akaari mai te Atu kiaku e kia aere au ki Randolph. E angaanga tana naku kia rave i reira.” Kua akangateitei maata te tangata ko Nichols i tana uaorai tuatua. Kua taputou aia kia apai iaia ki Boston i te ra ka aru mai, e kua ui mai aia ma te apiapi, “Eaa taku ka rave no taku tuatua kia Sargent raua ko Robbins?” “Auraka e manata i te reira,” i karanga ei te tamaine ko Harmon, “kua akaue mai te Atu iaku kia aere na tetai atu mataara.” “Ae,” i karanga ei te tangata ko Nichols, “kare au e marama i teia.” “Kua akaari mai te Atu kiaku e ka marama tatou me tae atu tatou ki reira,” i karanga ei te tamaine ko Harmon. “Ae,” i karanga ei te tangata ko Nichols, “kare oou mataara kia tae ki reira, mari ua kia aere maua e apai ia koe, inara kare au e kite e akapeea au i te akamarama atu i teia ki te au taeake i Boston.”

GSAM 241.2Kua akakite katoa mai te tangata ko Nichols kiaku e, “Kua kite a Tuaine Harmon i to ratou tu pikikaa i roto i te kiteanga na te peroveta, e kare e uipaanga i Boston i te Sabati, e ka uipa a Sargent, Robbins, e tetai atu aronga patoi ki te pupu maata i Randolph (e 13 maile mei Boston) i te Sabati; e kia aravei matou i te aronga patoi i Randolph, i ta ratou uipaanga i te Sabati, e i reira ka orongaia mai tetai karere kiaia no ratou, te ka akapapu ki te aronga ngakau tika, kare o ratou manako patoi i mua ake, e no te Atu ainei tana au kiteanga na te peroveta me no Satani.” Kare ratou i aere ki Boston e oti ki Randolph, e 22 maile te mamao; kua aere tika ratou ki Randolph, e kua tae ki reira vaitata ki te taime o te uipaanga. I reira kua kite ratou i taua aronga tikai tei akatika kia aravei ia ratou i Boston. Kua karanga te tangata ko Nichols i reira e, “Kua marama au i teianei.”

GSAM 242.1Teia tautaanga a Sargent raua ko Robbins kia karo i te akakiteanga ako a te tamaine ko Harmon, e te mataara i aratakiia ei aia kia aravei ia raua, kua riro ei mea mana maata ki runga i te au manako o tetai aronga i reira. No runga i te uipaanga uaorai, ka taiku mai au i te tua mei tei akakiteia e te tangata ko Nichols:—

GSAM 242Au Akairo Umere

GSAM 242.2“Kua apaina te Tuaine Ellen ki roto i te kiteanga na te peroveta, ma te au akairo umere rava, e kua tuatua ua atu aia i roto i te kiteanga na te peroveta ma te reo taka meitaki, tei rauka i te aronga ravarai i reira i te akarongo meitaki, e vaitata akera ki te topaanga o te ra. Kua riri kino a Sargent, Robbins, e French, e kua manamanata oki ratou, i te akarongoanga i te Tuaine Ellen e tuatua ra i roto i te kiteanga na te peroveta, ta ratou i karanga e no te diabolo; kua akapou ratou i to ratou mana katoa ki runga i te tangata e to ratou ririnui kopapa katoa ei akakore i te tupuanga o taua kiteanga na te peroveta ra. Kua kapiti ratou i te imene ma te reo maata rava, e i muri ake kua taui aere ratou i te tuatua e te tatauanga i te Bibilia ma te reo maata, kia kore e rangona a Ellen, e pou ua akera to ratou maroiroi, e kua ruru to ratou rima e kare atura i rauka ia ratou i te tatau i te Bibilia. I roto ra i taua manamanata e te turituri katoa ra, kua rangona meitakiia e te aronga ravarai i reira te reo taka meitaki e te tiketike o Ellen, iaia e tuatua ra i roto i te kiteanga na te peroveta. Kua rave ua atu taua au tangata nei i te patoi i te tuatau katoa e rauka ana ia ratou i te tuatua e te imene, noatu e kua ako etai o to ratou au oa ia ratou e kua pati atu kia akamutu. Kua karanga ra a Robbins e, ‘Te tupou nei kotou ki mua i tetai itoro; te akamori nei kotou i tetai punua puakatoro auro.’

GSAM 243.1“Kare a Mr. Thayer, te pu o te ngutuare, i irinaki pu e no te diabolo tana kiteanga na te peroveta, mei ta Robbins i karanga. Kua inangaro aia kia timataia te reira na tetai ravenga. Kua akarongo aia e ka akakoreia te au kiteanga no te mana o Satani na te kiritianga i te Bibilia e te tukuanga i te reira ki runga i te tangata e kite ra, e kua ui atu kia Sargent me ka timata aia na taua ravenga ra; kua patoi ra aia i te rave i te reira. I reira kua rave a Mr. Thayer i tetai Bibilia ngutuare maata e teiaa, te a o te pepa tai te maata o tona au rau, tei runga i te kaingakai e kare e taangaanga putuputuia; kua kiriti aia i te reira e kua tuku matara ki runga i te uma o Ellen iaia i roto i te kiteanga na te peroveta. Te akaoki ra aia i tona tua ki te paruru i te kokonga o te pia i reira. I muri rai ake i te tukuangaia te Bibilia ki runga iaia, kua tu aia ki runga i tona nga vaevae, e kua aere atu ki rotopu i te pia, ma te Bibilia matara i roto i te rima okotai, e kua akateitei i te reira e tae ua akera ki te ngai tiketike tei rauka i tona rima. Ma tona mata e akara tamou ra ki runga, kua karanga aia ma te reo tapu e, ‘Te akakiteanga ako i akauruia mai e te Atua,’ e kare ra e au tuatua ke e aiteite te aiteanga. E oti, ma te Bibilia e apaina ra ki runga i te rima okotai, e tona mata e akara ra ki runga, kare ki te Bibilia, kua uriuri aere aia i te au kapi ma tona rima ke no tetai tuatau roa, e kua tuku i tona mangamanga rima ki runga i tetai au irava, e kua tuatua tika i to ratou au tuatua ma te reo tapu. E manganui te aronga i reira tei akara ki te au irava tana i tou ki tona mangamanga rima, kia kite ratou me te tuatua tika ra aia i te reira, no te mea te akara ra tona mata ki runga i taua taime ra. Ko etai o taua au irava ra e au akavaanga ïa ki runga i te aronga kino e te aronga tuatua akakino i te Atua; ko etai ra e au akoanga e te au apiianga no runga i to tatou turanga i teianei.

GSAM 243Tana Kiteanga na te Peroveta Roa Rava, e Maata Atu i te Ono Ora

GSAM 243.2“Kua vai ua rai aia i roto i taua turanga ra i te tuatau katoa i muri avatea e vaitata akera ki te topaanga o te ra, ei reira aia i oki mai ei mei te kiteanga na te peroveta. I te tuanga a Ellen ki runga i tona nga vaevae i roto i te kiteanga na te peroveta, ma te Bibilia matara e teiaa i roto i tona rima, e te aereanga na roto i te pia ma te tuatuaanga i te au irava o te Tuatua Tapu, kua muteki a Sargent, Robbins, e French. I te toenga o taua tuatau ra kua manamanata ratou, e te aronga ke katoa e manganui; kua tapiri ra ratou i to ratou mata e kua akaketaketa ua, kare i akakite i to ratou manako.”3

GSAM 244Te Akaipoipoanga o te Tamaine Harmon

GSAM 244.1I te 30 o Aukute, 1846, kua taokotaiia te Tamaine E. G. Harmon e te Orometua James White i roto i te akaipoipoanga, e kua angaanga kapiti raua ei akamaata atu i te karere. I roto i te mataiti 1847, tei Maine e Massachusetts te maataanga o ta raua angaanga.

GSAM 244.2I te Sabati mua i Aperira, kua orongaia mai ki te Vaine White tetai kiteanga na te peroveta tei akakeu rava i te manako, i te ngutuare o Stockbridge Howland, i Topsham, te ngai e raveia ana te au uipaanga i taua tuatau ra. Ko teia te kiteanga na te peroveta i taikuia i roto i te Au Tataanga Mua, i reira aia i kite ei i te are tapu e tona au apinga, te tuatau tumatetenga, te aronga tapu e oro ra mei te au oire, te aronga kino e koropini ra ia ratou, to ratou akaoraanga i te reo o te Atua, te mataiti tiupiri, te taeanga mai o te Atu i roto i te kariota ata, e te vai atura. E meitaki kia akara tatou i etai o tana au angaanga iaia i roto i taua kiteanga na te peroveta ra.

GSAM 244E Manganui te Au Bibilia i Taangaangaia i Roto i Tetai Kiteanga na te Peroveta

GSAM 244.3I te 19 o Tianuare, 1890, kua karanga mai te Vaine Frances Lunt, te tamaine a S. Howland, kiaku e:

GSAM 244.3“I tetai tua o te pia i raveia ai te au uipaanga, te vai ra tetai kaingakai e au puka tukeke tei runga, e etai au Bibilia no te maata tei matauia i rotopu i te reira. Iaia i roto i te kiteanga na te peroveta, kua tu te Vaine White ki runga i tona nga vaevae, e kua aere ki te kaingakai, e kua rave mai i tetai Bibilia ma te kore e amiri i tetai atu puka. Kua apai aia i te reira ma te matara ki runga ake i tona upoko ma tona rima kaui, e kua tou atu te mangamanga rima tou o tona rima katau ki te irava o te Tuatua Tapu tana e tuatua ra, iaia e tu ra ki mua i te tangata nona taua irava ra. E oti kua tuku aia i te puka matara ki runga i te uma o te tangata tana i tuatua atu i taua irava ra. Kua oki aia ki te kaingakai, e kua rave mai i tetai atu Bibilia, e kua pera rai i te tuatua i tetai atu irava o te Tuatua Tapu e te tukuanga i te Bibilia matara ki runga i te uma o te tangata tana e tuatua ra. Kua raveia teia ki tetai toko ono paa tangata; e oti kua noo aia ki raro i runga i tetai nooanga ma te tu maru e te manea, e te akara ua ra tona mata ki runga e te taka ke mei te puka.”

GSAM 245.1No runga i teia kua karanga te Vaine Truesdail e:

GSAM 245.1“Tei reira au [Aperira, 1847] i te aereanga te Tuaine White ki te kaingakai e te raveanga i te au Bibilia taki tai mei roto mai i te au puka i runga i te kaingakai, ma te tukuanga i te Bibilia ki runga i te uma o te tangata nona tana irava o te Tuatua Tapu. Kua raveia teia ma tona mata e akara ra ki runga ki te rangi. I taua taime ra kua apai aia i te Bibilia ki runga ake i tona upoko iaia e tuatua maira kiaku; e oti kua tuku aia i te reira ki runga i toku uma. Ko te irava i orongaia mai kiaku ko 2 Korinetia 6:17.”4

GSAM 245.2I roto i tetai reta a te Vaine Frances Lunt, kua oronga mai aia i te au ingoa o te au tangata e toko toru tei reira i taua taime ra, e kua tukuia te au Bibilia ki runga ia ratou i te Vaine White e tuatua ra kia ratou no runga i te irava no ratou taki tai; e ko te ingoa o te Vaine Truesdail tetai i rotopu i taua au ingoa ra.

GSAM 245Te Angaanga Mua i Roto i te Aronga Akarongo i te Taeanga Mai

GSAM 245.3Te angaanga a te Tamaine Harmon, i raro ake i te aratakianga a te oronga o te peroveta, mei Tianuare, 1845, e tae ki te iringa o 1846, vaitata i te ngauru ma varu marama, tei rotopu ïa i te ‘aronga akarongo’ i te taeanga vaitata mai o te Mesia, te aronga tana i kapiti ana i mua atu. Mei muri ake i te openga o te 2300 ra (22 o Okotopa, 1844), e tae ua atu ki te maramaanga i te tumu o to ratou taitaia e te tu o te mea i tupu i taua taime ra, te vai ra te kino kia aere ke te aronga akarongo ki roto i te au manako tarevake, e kare ra kia akaruke takiri i te au mea ta ratou i na roto ana i mua. Teia tana karere ki taua aronga ra: ‘No te Atua te angaanga o te taeanga mai i mua ana. Kia mou tikai kotou i to kotou akarongo. E angaanga rai ta te Atu no tona iti tangata. Apii i te Bibilia. Kimi marie i te tuatua, e ka kitea ia kotou te marama.’

GSAM 245.4Te tau nei teia akoanga ki te akanoonooanga a te Atu. Ko tona akakoroanga mei te akamataanga mai, kia apaina mai tana au karere takake no tona iti tangata mei roto mai i tana tuatua, i to ratou au tuatau tikai; e oti ka tae mai te oronga o te peroveta ‘i te rua,’ ei akapapu e ei akamaroiroi i te aronga akarongo.

GSAM 246.1E akaraanga taka meitaki no teia tei roto i te tua o Korenelio i tataia i roto i te Angaanga a te Au Aposetolo. Kua mama mai tetai angera a te Atua kiaia e kua oronga mai i tetai kiteanga na te peroveta i roto i tona uaorai ngutuare. Kua kite meitaki taua angera ra i te au tuatua mou o te evangelia, e ka rauka ua iaia i te apii atu i te reira kia Korenelio; kua tonoia mai ra aia ei tavini ki tetai tangata ka rauka iaia te tuanga no te ora, na te orongaanga i tetai kiteanga na te peroveta kia Korenelio. Kua akapapu atu aia kiaia e kua arikiia tana au pure e tona akatapuanga iaia uaorai e te Atu. Kare aia i tutu atu i te evangelia kiaia, kua karanga ua ra kia tiki atu ia Petero, tei noo ki o Simona rapakau kiri, i Iopa. Kua tae mai a Petero, e mei roto mai i te au Tuatua Tapu kua akakite atu aia kia Korenelio i te evangelia a te Mesia.

GSAM 246Te Turanga o te Oronga o te Peroveta

GSAM 246.2I konei e meitaki kia akara tatou i te papaanga o te tupuanga o te au oronga, mei ta te Atu i akataka i roto i tana tuatua. Te taiku nei a Paulo i teia i roto i tana reta ki to Korinetia, i tana tuatuaanga e, “Kua tuku te Atua i tetai papaki ki roto i te ekalesia, ko mua te au aposetolo, ko te rua te au peroveta.”5

GSAM 246.3Me akara tatou i te tuatua a te aposetolo no runga i te pirianga o teia au oronga i roto i te angaanga o te evangelia, ka kite vave tatou i te tumu i akonoia ai teia papaanga. I te akaaiteanga i teia au oronga, kua karanga a Paulo e: “E tenana, e akairo te au reo ke ke, kare no te aronga akarongo, no te aronga akarongo kore ra; kareka te totou, kare ïa no te aronga akarongo kore, no te aronga akarongo ra.”6 Ko te akanoonooanga a te Atu, kia apaina mai tana au karere takake ki to te ao nei mei roto mai i tana tuatua; no reira ka akakeu aia i te tangata kia kimi marie i te au Tuatua Tapu, e kia aere atu ei au aposetolo ma te apainga i te au karere a te Atu, e kia akakite atu i te reira mei roto mai i te Bibilia, tei tu maroiroi i roto i te au timataanga o te au uki. I te tupuanga mai o te aronga akarongo, ka tae mai te oronga o te peroveta ‘i te rua,’ ma te rave i tana tuanga “ei akatau i te aronga tapu, no te angaanga orometua, kia meitaki oki te kopapa o te Mesia ra.”7

Notes

  1. Ebera 10:32, 33. ↩
  2. Mei te reta a te vaine ko M. C. Truesdail, 27 o Tianuare, 1891. ↩
  3. Au Oronga Vaerua, puka 2, kapi 79 ↩
  4. Te reta a te Vaine M. C. Truesdail, 27 o Tianuare, 1891. ↩
  5. 1 Korinetia 12:28. ↩
  6. 1 Korinetia 14:22. ↩
  7. Ephesia 4:12. ↩

Note

Back