Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
19 / 31
19 / 31

Pene 16 — Te Karere a te Angera Toru

John Norton Loughborough

GSAM 247.1“Kua aru maira te angera toru ia raua, i te na ko anga ma te reo maata, Ko te tangata e akamori i te puaka taae e tona tutu, e te ariki i tana akairo ki tona rae, me kore ra ki tona rima, ka inu katoa aia i te wina o te riri o te Atua, tei riringiia ma te iro kore ki roto i te kapu o tona riri; e ka akamamaeia aia ki te ai e te teio ki mua i te aroaro o te au angera tapu, e ki mua i te aroaro o te Punua Mamoe; e ka kake te auai o to ratou mamae ki runga e tuatau ua atu: e kare o ratou akaeaanga i te ao e te po, ko te aronga e akamori i te puaka taae e tona tutu, e te tangata katoa e ariki i te akairo o tona ingoa. Teia te akakoromaki o te aronga tapu: teia te aronga e akono i te au akaueanga a te Atua, e te akarongo ia Iesu.”1

GSAM 247Te Akamatakiteanga Pakari Rava i Roto i te Bibilia

GSAM 247.2Ko te akamatakiteanga pakari rava teia i roto i te Bibilia, e e mea papu e kare te au tataanga o te tuatua enua o to tatou ao e akaari mai ana i tetai akapapuanga e kua akarongoia teia karere i te au tuatau i topa. Kua akapapuia e no te uki o teianei nga angera mua e te rua o teia pupu, e na te reira e akapapu meitaki mai ana e kare teia karere no te au tuatau taito.

GSAM 247.3Kua tuatua a Orometua J. V. Himes i te mataiti 1847 e:—

GSAM 247.4“Te akaari maira te pene tai ngauru ma a [o Apokalupo] i tetai kapikianga umere, tei kore i kapikiia ake, ei akamatakiteanga ki te tangata i taua ora timataanga pakari ra. Au irava 9-11. Kare atu e akakiteanga riri mei teia te mataku i roto i te puka a te Atua. Kare ainei te anoano no tetai akamatakiteanga mataku mei teia e akaari mai ana i tetai timataanga pakari?”2

GSAM 248Kua Akatueraia te Iero—Kua Kitea te Aruna

GSAM 248.1Kua tuatua a J. N. Andrews no runga i teia karere e, “Te akatueraanga i te pia tapu rava i roto i te iero i te rangi, e kitea ei te aruna, e mea te reira e tupu i te tangianga o te pu a te angera itu. E no te mea kua nekeia te angaanga a to tatou Taunga Maata ki taua pia ra i te openga o te 2300 ra, kua marama ia tatou e ko te openga o taua tuatau ra te akairo o te akatueraanga i te iero, mei tei akaariia e te kapikianga a te angera mua. Te tomoanga o to tatou Taunga Maata ki te pia tapu rava kia rave i tana angaanga ki mua i te aruna a te Atua, te akariu nei i te manako o te ekalesia ki te au akaueanga a te Atua i roto i taua aruna ra. Mei taua tuatau mai te kakapa mai nei te au akaueanga a te Atua mei roto mai i te are tapu i te rangi.

GSAM 248Te Tauianga i te Sabati

GSAM 248.2“E mea papu e kare e tika kia patoiia, e i tetai au anere mataiti i topa kua tauiia te akaueanga a mei te ra akaea o te Atu ki te ra oroa etene o te ra mua o te epetoma. Kua raveia teia tauianga ma te patoi tikai i te au Tuatua Tapu, tei akapapu i te au ngai ravarai e ko te ra itu anake ua te Sabati o te Atu i te au epetoma ravarai. Kua raveia te reira e te mana akaruke akarongo maata, ta Daniela i totou e ka ‘manako kia taui i te au tuatau e te au ture.’ Ko teia mana ra, ko te mana rai ia o te puaka taae te ka akamoriia e to te ao katoa. E e mea tau kia manako oonuia e, te akapapuia nei te tika o teia akaueanga tei takatakaiia no tetai tuatau roa, e te akamata nei te iti tangata o te Atua i te akono i te reira ma tei toe e iva. Kia akameitakiia te Atua e te akapapa nei aia i te toenga no to ratou tamaki openga ki te taae maata, e kia tomo na roto i te au ngutupa ki roto i te oire tapu. Apokalupo 12:17; 22:14. Te akapapuanga i te tika o te akaueanga a, ma te patoi i te Sabati o te akaruke akarongo, e te tutuanga i te au akaueanga a te Atua katoa, e akakiteanga taka meitaki te reira e ko teianei te tuatau o te akakoromaki o te aronga tapu, e o te akamatakiteanga a te angera toru.”3

GSAM 249.1I te au pene i mua ake nei kua akariuia te manako ki te karere mua e te rua o teia au karere, tei akatupuia i roto i te kapikianga maata no te taeanga akaou mai e tae ua atu ki te ra 22 o Okotopa, 1844. Te na ko maira te tuatua tapu i te akamataanga o teia pene e, “Kua aru maira te angera toru ia raua,” koia oki, kua aru mai i te angera mua e te rua. No runga i teia, penei ka inangaroia kia akamanako i te akamataanga o te karere toru.

GSAM 249Te Au Adventist Mua i Akono i te Sabati

GSAM 249.2I te tuatau o te “kapikianga o te tūruā'ipō,” i te mataiti 1844, kua akamata te Atu i te arataki i te manako o tona iti tangata ki te akonoanga i te Sabati o te ra itu. I rotopu i te au Adventist, kua akamata teia apii mei teia rai: Kua neke atu a Rachel Preston, e Papetito no te Ra Itu, ki Washington, N.H., te ngai e ekalesia Adventist tetai i reira. Kua ariki aia i te apii no te taeanga mai, e na roto i tana au angaanga misionare kua ariki taua ekalesia ra, e vaitata e a ngauru ona mema, i te Sabati o te akaueanga a.4 Kua akatupu teia i te kimianga no runga i taua tumu tuatua ra. I roto i Te Kapikianga o te ra 5 o Tepetema, 1844, te tatau nei tatou e, “E manganui te au tangata e manako oonu nei no runga i tetai tikaanga tei manakoia e e mea tau kia akono i te ra itu.” Tei roto teia tuatua i tetai tataanga a te tangata akatere o te nutipepa, i reira kua tauta paruparuia kia akapapu i te tika o te akonoanga i te ra mua o te epetoma. Kua akatupuia rai taua tumu tuatua i roto i te numero o te ra 12 o Tepetema, i reira tatou e kite ai i teia tuatua puapinga, tei arataki i te manganui kia apii pakari e kia kimi meitaki:—

GSAM 249Ko te Ra Itu Anake te Ra i Akatakaia e te Ture

GSAM 249.3“I te epetoma i topa kua tae matou ki teia manako: Kare e tuanga tuatau akatakaia ta te ture e akaue maira ki te au Kerititiano kia akaatea ei tuatau tapu. Me kare teia manako i te mea tika, te manako nei matou e ko te ra itu anake te ra e ture tetai no tona akonoanga.”

GSAM 250Te Tataanga a T. M. Preble

GSAM 250.1Kua akariuia te manako o te au Adventist katoatoa ki te uianga no te Sabati na roto i tetai tataanga no runga i taua mea ra na T. M. Preble, tei tataia i te ra 13 o Peperuare, 1845, e tei neneiia i roto i Te Manakonakoanga o Iseraela, i Portland, Maine, i te ra 28 o Peperuare, 1845. I muri ake i te akaarianga i te tika o te Sabati o te Bibilia, e te mea e kua tauiia te reira ki te ra mua o te epetoma e te akaruke akarongo maata, kua tuatua aia e: “Te kite nei tatou e kua akatupuia a Daniela 7:25, i te tauianga a te tara meangiti i te ‘au tuatau e te au ture.’ No reira, ki toku manako, ko te aronga katoa e akono i te ra mua ei Sabati, ko te aronga ratou e akono i te ra mua o te epetoma no te papa, e te aronga e aati i te Sabati o te Atua.”5

GSAM 250Ta J. B. Cook no Runga i te Uianga no te Sabati

GSAM 250.2Kare i roa i muri ake i teia kua neneiia tetai tataanga na J. B. Cook, i reira aia i akaari ei e kare e akapapuanga i roto i te au Tuatua Tapu no te akonoanga i te ra mua o te epetoma ei Sabati, e kua taangaanga aia i teia tuatua poto: “Mei teia rai te ngoie o te akaateaanga i te matangi katoa mei roto mai i te au ie o te aronga e tere ra, penei ma te kite kore, i raro ake i te reva Sabati o te papa.”

GSAM 250.3Noatu e kare i roa te akonoanga o teia nga tangata e rua i te Sabati, kua akamata raua i tetai angaanga tei kore i rauka kia akamutu ngoie uaia. Tei runga i te ngutu o te au anere tangata tei inangaro kia kite i te tuatua mou no runga i teia mea te au tuatua, “te aronga akono i te ra mua o te epetoma no te papa,” “te aronga aati i te au akaueanga a te Atua,” e te “tereanga i raro ake i te reva Sabati o te papa.” Na teia au tuatua i akakeu i te manako o Orometua Joseph Bates, no Fairhaven, Mass., e kua ariki aia i te Sabati i te mataiti 1845.

GSAM 250Kua Ariki a Joseph Bates i te Sabati

GSAM 250.4Mei teia rai tona tupuanga: I tona akarongoanga no runga i te pupu i Washington, N.H., e akono ra i te Sabati, kua manako aia kia atoro i taua ekalesia ra, kia kite e eaa te aiteanga o te reira. Kua aere tikai aia, e i tona apiianga i taua tumu tuatua ra ma ratou, kua kite aia e e mea tika ta ratou, e kua ariki viviki ua atu i te marama no te uianga no te Sabati. I tona okianga ki New Bedford, Mass., kua aravei aia i tetai taeake rongonui i runga i te ara e na runga i te vai i rotopu ia New Bedford e Fair Haven, e kua ui mai taua taeake ra kiaia e, “E Kapene Bates, eaa te nuti?” Kua pau atu a Orometua Bates e, “Te nuti ra, koia oki e ko te ra itu te Sabati o te Atu, to tatou Atua.” “E meitaki,” i tuatua mai ei taua tangata ra, “ka aere au ki toku ngutuare ka tatau i taku Bibilia, kia kite no runga i te reira.” Kua pera aia, e i to raua aravei akaouanga, kua ariki taua taeake ra i te tuatua mou no te Sabati e te akono ra i te reira.

GSAM 251Te Puka Mua no Runga i te Sabati

GSAM 251.2Kua akamata viviki ua a Orometua Bates i te tutu i teia tuatua mou mei tetai tuanga enua ki tetai. Kare i roa kua kite aia e ka riro tetai puka, me kore ra tetai puka rikiriki ua, no runga i te uianga no te Sabati ei tauturu maata i roto i tana angaanga, e kua akakeuia tona vaerua e te Vaerua o te Atua kia tata e kia nenei i tetai mea no runga i teia tumu tuatua. Inara, akapeea e rauka ai te reira ma te moni kore, ko te uianga ia, no te mea okotai ua ana moni tirini no York i toe (tai ngauru ma rua e te apa tene). Penei ka inangaro te tangata tatau kia akarongo i tona tupuanga no runga i teia mea, mei tana rai i akakite mai kiaku i te mataiti 1855.

GSAM 251E A Paunu Varaoa Mata

GSAM 251.3Kua tuatua aia e, iaia e pure ra ki mua i te Atua, kua iki aia kia tata i te puka, e kua papu tona ngakau e ka akatueraia te mataara kia neneiia te reira. No reira kua noo aia ki tona kaingakai tataanga, ma te Bibilia e te puka kimi i te au tuatua o te Bibilia, kia akamata i tana angaanga. I roto i te ora okotai, kua tomo mai a Vaine Bates ki roto i te pia e kua tuatua mai e, “E Joseph, kare e rava taku varaoa mata kia oti te tunuanga,” e i taua taime rai kua taiku mai aia i tetai au apinga rikiriki ke atu tana e anoano ra. “Eia varaoa mata e ngere nei koe?” i ui atu ei a Kapene Bates. “Vaitata e a paunu,” ko tana pau ia. “E meitaki,” i pau atu ei aia. I muri ake i tona akarukeanga i te pia, kua aere aia ki tetai toa vaitata, kua oko mai i te a paunu varaoa mata e te au apinga ke atu, kua apai mai ki te ngutuare, e kua noo akaou ki tona kaingakai tataanga. Kare i roa kua tomo mai a Vaine Bates e kua kite i te au apinga i runga i te kaingakai e kua kapiki mai e, “Noea mai teia varaoa mata?” “Eaa,” i tuatua atu ei te kapene, “kare ainei i rava? Kua tuatua koe e te anoano ra koe e a paunu.” “Ae,” i tuatua mai ei aia, “inara noea i rauka mai ei ia koe?” “Naku i oko mai,” i tuatua atu ei aia; “kare ainei te reira te maata taau i anoano kia oti te tunuanga?” “Ae,” i tuatua ua atu ei a Vaine Bates, “inara, ko koe, e Kapene Bates, e tangata kua arataki i te au pai mei New Bedford atu ki te au tuanga ravarai o te ao, kua aere atu ainei koe e kua oko mai e a paunu varaoa mata?” “Ae, kare ainei te reira te maata taau i anoano kia oti te tunuanga?” “Ae,” i tuatua mai ei a Vaine Bates, “inara kua oko mai ainei koe e a paunu(!) varaoa mata?”

GSAM 252Tai Ngauru ma Tai Tausani Tara i Akapouia no te Tuatua Mou

GSAM 252.1Kare i roa kua tupu mai tetai timataanga ke atu. I te akarukeanga a Kapene Bates i te angaanga i te moana, kua oko atu aia i tana tuanga i roto i tetai pai no te $11,000, inara i teianei kua akapou aia i tana katoa kia akamaata i te angaanga o te tuatua mou. E tae ua mai ki teia tuatau kare a Vaine Bates i kite i tona turanga tika no te moni, inara kua manako aia e e mea tau i teianei kia akakite atu kiaia, no reira kua tuatua marie atu aia e, “E taku vaine, kua akapou au i te moni openga taku i teianei ao no taua au apinga ra.” Ma te aue maata kua ui mai a Vaine Bates e, “Ka akapeea taua?” Kua tu te kapene ki runga, e ma te mana katoa o tetai kapene e arataki ra i tona pai, kua tuatua atu aia e, “Ka tata au i tetai puka; ka tuaaere au i te reira, e ka akakite i teia tuatua mou no te Sabati ki mua i to te ao.” “Ae ra,” i tuatua mai ei a Vaine Bates, ma te roimata e arai ra i tona mata, “eaa ta taua ka ora ai?” “Na te Atu e akatuera i te mataara,” ko te pau mata katakata ia a Kapene Bates. “Ae,” i tuatua mai ei a Vaine Bates, “na te Atu e akatuera i te mataara! Ko taau rai ia e tuatua ua ana,” e kua aue akaou aia e kua akaruke i te pia.

GSAM 252E Au Mea Anoanoia tei Tae mai ma te Manako Koreia

GSAM 252.2I muri ake i te rave ua atu anga a Kapene Bates i tana angaanga no te apa ora, kua puta mai te manako ki roto iaia kia aere ki te are rata, no te mea e rata tana i reira. Kua aere aia, e e tika tikai, e rata tetai. I taua au ra e rima tene te tutaki no te apaianga rata, e tei te anoano o te tangata me ka tutaki aia na mua ake. No tetai tumu kare te tangata tei tata i teia rata i tutaki i te apaianga. E i konei kua akaaka akaouia a Kapene Bates, no te mea kua anoanoia aia kia akakite ki te tangata akatere o te are rata, ko Drew, e tangata tana i matau meitaki, e kare e rauka iaia kia tutaki i te apaianga, no te mea kare ana moni; inara kua tuatua atu aia e, “E tuku mai ainei koe kia akara au e noea mai te reira?” “Apai ua atu,” i tuatua mai ei te tangata akatere, “e ka tutaki mai a tetai taime.” “Kare,” i tuatua atu ei te kapene, “kare au e apai i te rata ki vao i te are rata kia tutakiia te apaianga.” Iaia e mou ra i te rata i tona rima, kua tuatua aia e, “Te manako nei au e e moni tetai i roto i teia rata,” e i tona ariuanga ki te tangata akatere, kua ui atu aia e, “Ka akatuera mai ainei koe i te reira? Me e moni tetai i roto, ka rauka ia koe kia rave i te tutaki o te apaianga mei reira mai; me kare, kare au e tatau i te reira.” Kua rave te tangata akatere i tana i pati, e i na! e moni pepa tai ngauru tara i roto. I tona tatauanga, kua kite aia e no tetai tangata te rata, tei tuatua e kua akakeu pakari te Atu i tona manako e te anoano ra a Orometua Bates i te moni, no reira kua rapurapu aia i te tuku atu kiaia; e i tona rapurapuanga penei kua ngaropoina iaia kia tutaki i te apaianga.

GSAM 253.1I muri ake i te tutakianga i te apaianga rata, kua aere aia ki tetai toa kai, kua oko i tetai punu maata varaoa mata no te $4, e tetai pitete, tuka, e te au apinga anoanoia ke atu. I tona akaueanga i te ngai kia apaiia te reira, kua tuatua atu aia e, “Penei ka tuatua mai te vaine e kare taua au apinga ra no reira, inara auraka kotou e akarongo i tana tuatua; ka tuku i te au apinga ki runga i te taupee i mua i te are.”

GSAM 253.2Kua aere atura aia ki te are nenei e kua akanoonoo kia neneiia okotai tausani puka rikiriki, vaitata okotai anere kapi o te puka okotai, ma te akatikaanga e, ia orongaia atu te au tuatua tei tataia, kia akanoo viviki te au tangata nenei i te reira ki roto i te au reta nenei, e kia tuku mai i te au kapi timataanga kiaia kia akara. Ka tutaki aia i te angaanga i te au taime e rauka mai ei te moni iaia, e kare te au puka e apaiia ki vao i te are nenei kia pou te au tutaki katoa i te tutakiia.

GSAM 253.3Kua kite meitaki a Kapene Bates e kare e tangata e kaiou ana i tetai moni kiaia, inara kua manako aia e e angaanga nana kia tata i teia puka, ma te akarongo e ka akakeu te Atu i te au ngakau kia tuku mai i te moni i te taime e anoanoia ei. I muri ake i te okoanga i te pepa, te au pene, e te vai atura, kia rava te taime kia tae na mua te au apinga no te ngutuare i mua iaia, kua aere aia ki te akamataanga o te mataara e aere ra ki tona ngutuare. I tona kiteanga e tei reira te au apinga, kua tomo aia ki roto i te are na te ngutupa i muri, e kua noo akaou ki tona kaingakai tataanga. Kua tomo mai a Vaine Bates e kua tuatua ma te viviki e, “E Joseph, akara atu ki runga i te taupee i mua! Noea mai taua au apinga ra? Kua tae mai tetai tangata apai apinga na runga i te pereoo, e kua maro ua aia i te tuku mai. Kua akakite au kiaia e kare te reira no konei, inara kua tuku ua mai aia.” “Ae ra,” i tuatua atu ei a Kapene Bates, “te manako nei au e e mea tika rai.” “Inara,” i tuatua mai ei a Vaine Bates, “noea mai te reira?” “Ae ra,” i tuatua atu ei te kapene, “na te Atu i tuku mai.” “Ae,” i tuatua mai ei a Vaine Bates, “na te Atu i tuku mai; ko taau rai ia e tuatua ua ana.” Kua oronga atu aia i te rata ki tana vaine, i te na ko anga e, “Tatau i teia, e ka kite koe e noea mai te reira.” Kua tatau aia, e kua akaruke akaou atu kia aue, inara e tu aue ke te reira i to te mea mua; e i tona okianga mai kua pati akaaka aia kia akakoreia tana apa no tona akarongo kore.

GSAM 254Te Taeanga mai o te Moni no te Puka

GSAM 254.1Ia tupu ua atu te angaanga tata e te nenei, kua rauka mai te moni ia Kapene Bates i tera taime e tera taime na roto i te rata e na roto i tetai au mataara ke atu, i tetai au taime no te au tangata kare rava aia i aravei. Ia rauka mai te moni iaia, kua oronga atu aia ki te au tangata nenei, ei tutaki i te kaiou no te puka. I te openga kua tae mai te ra i oti ei te au puka katoa i te neneiia, e mei tetai ngai tei kore a Taeake Bates i manako, kua tutakiia te toenga o te kaiou; no reira kare te tuaaereanga i te au puka i taroaroa no tetai ua atu ra.

GSAM 254Kua Tutakiia te Kaiou Openga

GSAM 254.2Kua akakite mai a H. S. Gurney, no Memphis, Mich., kiaku i Mati, 1884, e i taua popongi tikai i oti ei te puka a Orometua Bates, kua rauka mai iaia e $100 no tetai pepa kaiou tei pou tona tuatau e tika ei kia kimiia te tutaki e te ture, mei tetai tangata tei tuatua pakari e kare rava aia e tutaki mai. I te raukaanga mai teia moni, kua rekareka aia i te taangaanga i tetai tuanga o te reira kia tutaki i te kaiou openga no te puka rikiriki Sabati a Orometua Bates. “Inara,” i tuatua mai ei a Gurney, “e tae ua atu ki te ra i mate ei aia, kare a Taeake Bates i kite e naai i tutaki i te toenga o te kaiou no te puka.” Mei te mea e te tuatua maira teia tupuanga o Orometua Bates i te neneianga i te tuatua mou no te Sabati ki to tatou iti tangata, mei te akamataanga tikai o te neneianga i te tuatua mou no te uianga no te Sabati e, “Aere ua atu i roto i teia tu angaanga, e kia irinaki e na te akonoanga a te Atua e akatuera i te mataara ia kotou e aere ua atu ra.”

GSAM 255Te Ekoko ra a Orometua Bates i te Au Kiteanga na te Peroveta

GSAM 255.1Na teia tuatua i raro nei, tei akapotoia mei Te Au Tuatua o te Oraanga, e akaari mai e akapeea te oronga o te peroveta e te akatano akaouanga no te Sabati i taokotaiia ai:—

GSAM 255.2I tetai atoroanga ki New Bedford, Mass., i te mataiti 1846, kua matau a Tamaine Harmon ia Orometua Joseph Bates. Kua ariki vave aia i te akarongo no te taeanga mai, e e tangata angaanga maroiroi aia i roto i taua angaanga ra. E tangata Kerititiano mou aia, e tu akangateitei e te takinga meitaki. Kua akono maru aia ia Tamaine Harmon mei te mea e e tamaiti nana tikai. I te taime mua i akarongo ei aia iaia i te tuatuaanga, kua akaari aia i te inangaro maata, e i muri ake i tona akamutuanga, kua tu aia ki runga e kua tuatua e, “E Toma ekoko au. Kare au e akarongo ana ki te au kiteanga na te peroveta. Inara me ka rauka iaku kia akarongo e ko te akakiteanga ako ta te Tuaine i akakite mai i teia po, ko te reo tikai ia o te Atua kia tatou, ka riro au ei tangata mataora rava i te ora nei. Kua akakeu oonuia toku ngakau. Te irinaki nei au e e ngakau tika to te tangata tuatua, inara kare e rauka iaku kia akamarama akapeea i akaariia mai ei kiaia te au mea umere tana i akakite mai kia tatou.”

GSAM 255Kua Ariki te Tamaine ko Harmon i te Sabati

GSAM 255.3Te akono ra a Orometua Bates i te Sabati, e te akakite pakari ra i tona puapinga. Kare te tamaine ko Harmon i kite i tona puapinga i taua tuatau ra, e kua manako aia e kua tarevake a Orometua Bates i te akamaataanga i te a o te au akaueanga i te au akaueanga e iva i toe. Inara, kua oronga mai te Atu kiaia i tetai kiteanga na te peroveta no te are tapu i te rangi. Kua eeuia te nao o te Atua i te rangi, e kua akaariia mai kiaia te aruna o te Atua e tona tapoki, ko te nooanga aroa. E rua angera e tu ra, okotai i tera openga e okotai i tera openga o te aruna, kua akatoroia to raua nga peau ki runga ake i te nooanga aroa, e kua ariu to raua nga mata ki reira. Kua akakite mai te angera tei aru iaia e te akaari maira teia i te au nuku katoa o te rangi e akara ra ma te mataku tapu ki te ture a te Atua, tei tataia e te mangamanga rima o te Atua. Kua akateitei a Iesu i te tapoki o te aruna, e kua kite aia i nga papa toka tei tataia te au akaueanga e ngauru ki runga. Kua umere aia i te kiteanga i te a o te au akaueanga i rotopu tikai i te au akaueanga e ngauru, e kua koropiniia e tetai marama maru. Kua tuatua mai te angera, “Ko teia anake o te au akaueanga e ngauru te akakite maira i te Atua ora, tei anga i te au rangi e te enua e te au mea ravarai i roto. I te akatinamouiaanga te au tumu o te enua, kua akatinamou katoaia te tumu o te Sabati.” Kua akaariia mai kiaia e naringa kua akonoia te Sabati mou, kare rava e tangata akarongo kore, e kare rava e tangata patoi i te vaianga o te Atua. Na te akonoanga i te Sabati e paruru i to te ao mei te akamori idolo.

GSAM 256.1Kua takatakaiia te a o te au akaueanga; no reira kua kapikiia tatou kia akatika i te ngai ngaanga o te ture, e kia tuatua no te Sabati tei takatakaiia. Na te tangata o te ara, tei akateitei iaia uaorai ki runga ake i te Atua, e tei manako kia taui i te au tuatau e te au ture, i taui i te Sabati mei te ra itu ki te ra mua o te epetoma. Na roto i te raveanga i teia, kua akatupu aia i tetai ngai ngaanga i roto i te ture a te Atua.

GSAM 256.2I mua ua ake i te ra maata o te Atua, kua tukuia atu tetai karere ei akamatakite i te tangata kia oki mai ki te akarongo mou ki te ture a te Atua, tei akakinoia e te enemi o Mesia. Na roto i te apiianga e te akaraanga e tika ai kia akaariia te ngai ngaanga i roto i te ture. Kua akaari katoaia mai kiaia e ko te angera toru o Apokalupo 14, tei akakite i te au akaueanga a te Atua e te akarongo ia Iesu, te akatutu maira i te aronga e ariki i teia karere e e akateitei i to ratou reo ei akamatakite i to te ao kia akono i te au akaueanga a te Atua e tana ture mei te pi o to ratou mata. E no teia akamatakiteanga, e manganui te ka ariki i te Sabati o te Atu.6

GSAM 256.3Kua tau teia tei tupu ki te tamaine ko Harmon e Orometua Bates ki te ravenga angaanga a te Atu. Na Orometua Bates i akaariu i te manako o te tamaine ko Harmon e Orometua White ki te tuatua no te Sabati, i te akaarianga kia raua mei roto mai i te au Tuatua Tapu i ta te ture taui kore a te Atua e umuumu maira. Noatu e kua akameitakiia te tamaine ko Harmon e te au akaarianga takake mei te Atu mai no tetai ngauru ma varu marama, kare rava tetai mea no teia tumu tuatua i akaariia mai kiaia i mua atu. I teianei kua tae ki to te Atu tuatau, i te akatupuiaanga mai te aronga akarongo ei akono i tana ture, kia oronga mai i te marama kia ratou na roto i te oronga o te totou. No reira, na roto i tana uaorai ravenga angaanga, kua taokotaiia te karere a te angera toru, “te au akaueanga a te Atua, e te akakiteanga no Iesu Mesia,” ki te ngai okotai.

GSAM 257Te Akamataanga o te Karere a te Angera Toru

GSAM 257.1Mei taua tuatau mai kua akamataia te akakite i te karere a te angera toru, ma te kapiti atu ki nga karere ke e rua. Ko te tuatua mou no te Sabati, tei kapitiia ki te aruna o te Atua e te marama e tupu maata ra no te are tapu, kua akapapu mai i tei akaariia mai i mua atu,—e mea tika te angaanga o te taeanga mai i te tuatau i topa, e na te Atu i akanoo. I teianei kua mārama roa atu ratou i te aiteanga o te “au takainga e toru ki runga i te arataa ki te oire o te Atua.”

GSAM 257Kua Ariki a Orometua Bates e no te Atua mai te Au Kiteanga na te Peroveta

GSAM 257.2I te marama ko Noema, 1846, kua raveia tetai uipaanga ki Topsham, Maine, e kua tae a Orometua Bates ki reira. I taua uipaanga ra kua rauka ia Mrs. White tetai kiteanga na te peroveta (kua tuatuaia ana i mua atu te akaipoipoanga o te tamaine ko Harmon kia Orometua James White), e na te reira i akapapu tikai kia Orometua Bates e no te Atua mai taua au kiteanga na te peroveta ra. E tangata aia tei angaanga ki runga i te moana no te rima ngauru mataiti, mei te tamaiti tavini i runga i te pai e tae ua atu ki te rangatira e te pu o te au pai. E maata tona kite no te au etu, e mei tana i akakite mai kiaku, e rauka iaia i te kite vaitata i tona ngai i runga i te moana, te atea ki te tua tokerau e te tua tonga e te atea ki te itinga e te opunga, na roto i te akaraanga i te au mea i te rangi. E mea mataora tikai ki te tangata mei iaia ra te tuatua no te au etu.

GSAM 257.3I toku pukapukaanga kiaia, kua akakite mai aia i tona akapapuiaanga e no te Atua mai te au kiteanga na te peroveta. Kua karanga aia e i tetai ra kua tamata aia i te pukapuka kia Mrs. White no te au etu, inara kare i roa kua kite aia e kare ona kite no teia apiianga; e mei tana i akakite kiaia, kare aia i maara e kua akara ana aia i tetai puka no taua tumu tuatua ra. Kare aia i inangaro i te pukapuka no te reira, e kua taui aia i te pukapukaanga ki te enua ou, e tei akaariia mai kiaia no runga i te reira na roto i te kiteanga na te peroveta.

GSAM 258Te “Au Rangi e Eeuiia ra”

GSAM 258.1I te mataiti i mua ake, i te 19 no Aperira, 1845, kua nenei te nupepa ko Illustrated London News i tetai tuatua puapinga maata ki te aronga kite no te au etu mei te Ariki Rosse mai, no te au mea umere tana i kite na roto i tana karu akamaata rangi rahi, e maata atu no tei kapikiia e te aronga kite no te au etu e “te ngai matara i te rangi.” I tetai aiai, i taua uipaanga i tuatuaia ra, i te ngutuare o te tangata ko Curtiss e i mua i te aroaro o Orometua Bates, tei ekoko rai no teia au akaarianga, kua akamata a Mrs. White, i roto i te kiteanga na te peroveta, i te tuatua no te au etu. Kua akakite aia ma te mataora i te au tatua karakara roti tana i kite i runga i te tua o tetai etu aere, e kua karanga, “Te kite nei au e a marama.” “A,” i tuatua mai ei a Orometua Bates, “te akara ra aia ia Jupiter!” I reira kua akakorikori aia iaia mei te mea e te tere ra na roto i te atea i te rangi, e kua akamata i te akakite i te au tatua e te au tatua punupunu e taui ua ra to ratou manea, e kua karanga, “Te kite nei au e itu marama.”7 Kua kapiki a Orometua Bates, “Te akakite maira aia no Saturn.” Muri mai kua karanga aia, “Te kite nei au e ono marama,” e kua akamata viviki i te akakite i te “au rangi e eeuiia ra,” e tona kakā, ma te kapiki i te reira e e ngutupa matara ki tetai tuanga marama maata atu. Kua tuatua a Orometua Bates e kua maata roa atu tana akakiteanga no te au rangi e eeuiia ra i tetai ua atu tuatua tana i tatau no runga i te reira mei tetai tangata tata puka mai.

GSAM 258.2Iaia e tuatua ra e te vai ra rai i roto i te kiteanga na te peroveta, kua tu a Orometua Bates ki runga, e kua kapiki, “Aue, toku inangaro kia tae mai te Ariki John Rosse ki konei i teia po!” Kua ui mai a Orometua White, “Koai te Ariki John Rosse?” “A,” i tuatua mai ei a Orometua Bates, “ko te tangata kite maata aia no te au etu i Peritane. Te inangaro nei au kia tae mai aia ki konei kia akarongo i taua vaine ra e tuatua no te au etu, e kia akarongo i taua akakiteanga no te ‘au rangi e eeuiia ra.’ Kua maata atu te reira i te au mea ravarai taku i tatau no teia tumu tuatua.” Mei taua aiai mai kua papu tikai ia Orometua Bates e kua mamao atu te au kiteanga na te peroveta a Mrs. White i tona uaorai kite e tona mana akaaere. Na teia, e te tu o te au akoanga e te au apiianga i orongaia mai, i akapapu kiaia e no te Atua mai te reira.

GSAM 259.1Ko teia mea umere i te au rangi, ta Mrs. White i akakite i roto i taua kiteanga na te peroveta ra, e mea varavara te tuatuaia e te aronga tata no te au etu. Ko Huygens, te tangata mua tei kite i te reira, kua akakite akapenei:—

GSAM 259E Marama Kakā i roto i te Koke a Orion

GSAM 259.2“Te akanoo nei te aronga kite no te au etu i tetai au etu e toru e vaitata ki tetai e tetai i roto i te koke a Orion; i taku akaraanga i to rotopu ma te karu akamaata rangi, i te mataiti 1656, kua kiteaia e ngauru ma rua etu ke i te ngai o taua etu okotai ra. I rotopu ia ratou, e toru te vaitata ra i te piri ki tetai e tetai, e kua kitea katoaia tetai atu e a, te kanapa ra mei te mea e na roto i tetai tiao. No reira kua akaraanga marama maata atu te atea e koropini ra ia ratou i te toenga o te rangi. No te meitaki o te reva kua akaraanga poiri te toenga o te rangi, e kua kitea teia mei te mea e te akaraia ra na roto i tetai paruru kakau e eeuiia ra, e na roto i te reira kua rauka te akara ma te kore e tapokiia ki tetai tuanga marama maata atu.”

GSAM 259.3Te tuatua nei a William Herschel no teia ngai matara i te rangi:—

GSAM 259.4“Me e vaitata ki te 10 ° te koki o tona pararau, mei teia atea mai, e kare rava e rauka i te manako i tona maatamaata. Kua tareia e e 2,000,000,000,000 taime tona maatamaata i to te ra.”

GSAM 259E Marama Maata Atu i to te Ra

GSAM 259.5Te tuatua akapenei nei a Thomas Dick, te tangata kimi i te pakari, no teia tiao etu kakā:—

GSAM 259.6“Naringa tatou e tukuia ki te ngai e vaitata atu ki reira, ko te apa o te atea ki te etu vaitata roa mai, noatu te maata o taua atea ra, mei taua ngai ra e kitea tona kakā e vaitata ki to te ra. E ki te au mea ora e vaitata roa atu, e akaki te reira i tetai tuanga maata o te rangi, e e kakā maata roa e kare e rauka i te akakite. Inara, ko te akakoroanga openga o taua mea ra, e te au mea ravarai e piri ra ki reira, penei ka akakiteia mai i te au tuatau ki mua o te oraanga openga kore. E mei te au mea ke e manganui i te au atea mamao o te au mea i angaia ra, te akatupu nei te reira i roto i te manako i te anoano maata kia kite atu i te au mea kakā e te ngaro o te ao katoa e eeu rikirikiia mai ana.”8

GSAM 260.1I te akaotianga i tetai tuatua tataia no teia tumu tuatua, kua karanga a Orometua Bates:—

GSAM 260.2“No reira, te kite nei tatou mei te au akapapuanga ravarai i tukuia mai (e ka rauka ia matou i te oronga i tetai atu e manganui, naringa e anoanoia), e tei konei tetai mea umere maata roa i te au rangi e kare e rauka i te akamarama; e ngai matara i te rangi e tere atu i te ngauru ma okotai piriona e toru anere e ngauru ma a [11,000,000,314] maero tona koropini. Te karanga nei a Huygens rongonui, ‘Kare rava au i kite i tetai mea mei teia i rotopu i te toenga o te au etu tinamou—e akaraanga kare i tapokiia ki tetai atu tuanga marama maata atu.’”

GSAM 260Tetai Atu Akakiteanga no te Kiteanga na te Peroveta no te Au Etu Aere

GSAM 260.3Te taiku akaou nei matou i te tuatua a te vaine ko Truesdail, tei tae ki reira i te orongaiaanga mai taua kiteanga na te peroveta i tuatuaia ra. Te karanga nei aia:—

GSAM 260.4“E paruparu maata to Tuaine White kopapa, e ia matou e pure ra nona, kua noo mai te Vaerua o te Atua ki runga ia matou. Kare i roa kua kite matou e kare aia e kite ana i te au mea o te enua nei. Ko tana kiteanga mua teia i te au etu aere. I muri ake i tana tareanga ma te reo maata i te au marama o Jupiter, e kare i roa i muri mai i to Saturn, kua akakite manea aia i te au tatua punupunu o Saturn. Kua tuatua mai aia, ‘E aronga roroa e te ngateitei te aronga e noo nei, e tuke roa ratou i te aronga o te enua nei. Kare rava te ara i tomo mai ki konei.’ Kua kitea mei te mata katakata o Taeake Bates e te ngaro viviki atura tona au ekoko o mua no te ngai i tae mai ei tana au kiteanga na te peroveta. Kua kite matou katoatoa e e tangata inangaro maata a Kapene Bates i te apiianga no te au etu, no te mea e akaari putuputu mai aia i te ngai o te au mea e manganui i te rangi ei apii ia matou. I te pauanga a Tuaine White i tana au uianga, i muri ake i te kiteanga na te peroveta, ma te karanga e kare rava aia i apii ana e kare katoa ona kite i rauka mei tetai atu ravenga no teia, kua ki aia i te rekareka e te mataora. Kua akapaapaa aia i te Atua, e kua akakite i tona akarongo e kua orongaia mai teia kiteanga na te peroveta no te au etu aere kia kore rava aia e ekoko akaou.”9

GSAM 261Kua Akamaruia Vivikiia Tetai Oroenua Kino

GSAM 261.1Kare i roa i muri ake i teia uipaanga i Topsham, kua tupu tetai atu mea umere tei piri ki te au kiteanga na te peroveta, e ka akakite au mei ta Orometua Bates i akakite mai kiaku:—

GSAM 261.2Kua rauka ia Orometua White i te taangaanga i tetai oroenua ou kare i oti roa te apii kia maru, e tetai pereoo apai apinga ki te makete e rua ona nooanga. Kare o taua pereoo ra e papa paruru i mua, inara e takainga vaevae tona na mua i te pereoo, e tetai takainga auri mei nga rakau kukume mai. E anoanoia kia matakite maata tikai i te akaaereanga i taua oroenua ou ra, no te mea me piri te au taura akaaere e tetai ua atu mea ki tona nga kaokao, ka taka'i viviki aia ma te riri maata. E anoanoia kia tāpu uaia aia ki te taura akaaere tei akatinamouia kia kore aia e oro. No tetai tangata teia oroenua ou, e kua inangaro ratou i te aere ki tona ngai. No te mea kua matau a Orometua White i te akaaere i te au oroenua ou kare i apiiia, kua manako aia e kare e tupu tetai manamanata maata kiaia no teia. Inara, naringa ratou i kite e i roto i tona riri kino kua tamate ana te reira e rua tangata, okotai na roto i te taomianga iaia ki te au toka i te pae arataa, penei kare aia e irinaki maata roa iaia uaorai.

GSAM 261.3I teia aereanga e a tangata i roto i te pereoo, ko Orometua White e tana vaine i te nooanga i mua, e ko Orometua Bates e Israel Damon i te nooanga i muri. Ia Orometua White e tauta pakari ra kia akaaere meitaki i te oroenua, te pukapuka ra a Mrs. White no te tuatua mou. I reira kua eke mai te mana o te Atua ki runga i taua pupu ra, e kua apaina atu aia ki roto i te kiteanga na te peroveta, iaia e noo ra i roto i te pereoo. I te taime tikai i kapiki ei aia, “Te kakā!” i tona tomoanga ki roto i te kiteanga na te peroveta, kua tu viviki te oroenua ou, kare roa i ngaueue, e kua tuku i tona upoko ki raro. I taua taime rai kua tu a Mrs. White ki runga, iaia i roto i taua turanga ra, e ma tona nga mata e akara ra ki runga, kua takai atu aia na runga i mua i te pereoo, ki raro ki runga i nga rakau kukume, e tona nga rima ki runga i te nga tapa o muri o te oroenua ou. Kua kapiki a Orometua Bates kia Orometua White, “Ka taka'i te oroenua ou i taua vaine ra e mate ua atu.” Kua pau mai a Orometua White, “Tei te Atu te akaaereanga o te oroenua ou i teianei; kare au e inangaro i te tamanata.” Kua tu maru ua te oroenua ou mei tetai oroenua pakari. I te pae arataa e paringa teitei mei te ono putu, e i te pae o te aua e ngai matie. Ko Mrs. White, e akara rai tona nga mata ki runga, e kare rava i akara ki raro, kua kake ki runga i te paringa ki te ngai matie. Kua aere aia ki tera pae e ki tera pae no tetai au miniti, ma te tuatua e te akakite i te au manea o te enua ou. I reira, ma tona upoko i taua tu rai, kua eke aia ki raro i te paringa, kua aere mai ki te pereoo, kua kake ki runga i te au takainga, e tona rima ki runga i te tua o muri o te oroenua ou, e ki runga i nga rakau kukume, e kua tomo akaou ki roto i te pereoo. I te taime tikai i noo ei aia ki runga i te nooanga, kua oti te kiteanga na te peroveta. I taua taime rai kua akamata akaou te oroenua i te aere i tona arataa, ma te kore e akaueia e te tangata akaaere.

GSAM 262.2Ia Mrs. White i vao ake i te pereoo, kua manako a Orometua White kia tamata i te oroenua, kia kite me kua maru tikai te reira. I te akamataanga kua akapiri maru ua aia i te uepu ki runga iaia; i tetai atu tuatau ka taka'i te oroenua, inara i teianei kare rava aia i ngaueue. I reira kua papa pakari aia iaia, e kua pakari atu, e kua pakari akaou atu. Kare roa te oroenua ou i akono mai i taua au papaanga ra, inara kua akaraanga kino kore mei te au liona tei topiriia to ratou au vaa e te au angera i te po ta Daniela i noo i roto i to ratou vaarua. “E ngai tapu e te matakuia te reira,” i tuatua mai ei a Orometua Bates, “e kua kitea puia e na taua Mana rai tei akatupu i te au kiteanga na te peroveta i akamaru, no taua tuatau ra, i te tu taae o te oroenua ou.”

GSAM 262.3Me e mea tupu ua teia kiteanga na te peroveta no tetai au maki o tona kopapa, ka tupu rai te uianga, Kua rokoia ainei te oroenua e taua maki rai?

GSAM 262Te Akakiteanga a Israel Damon

GSAM 262.4Ka oronga atu au ki konei i teia tuatua, ei akapapu i te tuatua ta Orometua Bates i akakite mai kiaku:—

GSAM 262.5“Mei te rua ngauru mataiti i topa, kare i roa i muri ake i toku akamataanga i te akono i te Sabati, kua akakite mai a Israel Damon kiaku i tei tupu i te raukaanga ia Tuaine White i te kiteanga na te peroveta, iaia, e Orometua Bates, e Orometua White e tana vaine e aere ra na runga i te pereoo mama, tei kukumeia e te oroenua ou akarongo kore. I teia ra kua tatau au i te akakiteanga i runga nei no taua mea i tupu ra, mei ta Orometua Loughborough i tata, e kua tau tikai te reira ki ta Orometua Damon i akakite mai kiaku.” Kua tuatua akairoia te ingoa, “R. S. Webber, Battle Creek, Mich., 9 no Peperuare, 1891.”

GSAM 263Te Akakiteanga a Orometua Bates no te Au Kiteanga na te Peroveta

GSAM 263.1Te akakite nei a Orometua Bates i tei tupu kiaia uaorai akapenei:—

GSAM 263.2“Noatu e kare au i kite i tetai mea i roto i taua au kiteanga ra tei patoi i te tuatua, kua mataku rai au e kua timata maataia, e no tetai tuatau roa kare au i inangaro i te irinaki e e mea ke atu te reira i te mea tei akatupuia e te paruparu roa o tona kopapa.

GSAM 263.3“No reira kua kimi au i te au taime, i mua i te aroaro o tetai aronga ke, me kua akaraanga maru tona manako (i vao ake i te uipaanga), kia ui e kia ui akaou kiaia, e ki tona au oa tei aru iaia, e maata atu ki tona tuakana vaine, kia rauka, me ka tika, i te kite i te tuatua mou. I roto i tana au atoroanga e manganui ki New Bedford e Fairhaven i muri mai, i ta matou au uipaanga, kua kite putuputu au iaia i roto i te kiteanga na te peroveta, e pera katoa i Topsham, Maine. E ko te aronga i tae ki reira i tetai o taua au mea akakeu ngakau ra, kua kite meitaki ratou i toku inangaro e te matakite i te akarongoanga ki te au tuatua tatakitai, e te akaraanga i te au nekeanga ravarai, kia kitea tetai pikikaa e tetai mana akamoe manako. E te akameitaki nei au i te Atua no te au taime i rauka iaku, ma tetai aronga ke, kia kite i teia au mea. I teianei ka rauka iaku i te tuatua ma te papu no runga iaku uaorai. Te irinaki nei au e no te Atua mai teia angaanga, e kua orongaia mai ei akapumaana e ei akamaroiroi i tona ‘aronga tei pueurikirikiia,’ ‘tei vaevaeia,’ e ‘tei uruaia,’ mei te akaotianga i ta matou angaanga ... i te marama ko Okotopa, 1844. Ko te turanga oripu o te au kapiki e ‘Ina, tei konei!’ e ‘Ina, tei kona!’ mei taua tuatau mai, kua akataitaia maata i te iti tangata tiratiratu e te ngakau tae o te Atua, e kua akatupu i te ngata maata ki te aronga kare i rauka i te akamarama i te au irava patoi i tukuia ki mua i to ratou aroaro. Te aaki nei au e kua rauka mai iaku te marama e te apiianga no te au irava e manganui kare au i mārama meitaki i mua atu. Te irinaki nei au e e tamaiti aia na te Atua tei akaruke i tona uaorai puapinga, e te tiratiratu e te ngakau tae.”10

GSAM 263.4“Kare te tangata tata e ‘rauka mai i te au manako’ o tana au kiteanga na te peroveta ‘mei te au apiianga e te kimianga i mua atu.’ I te raukaanga iaia tana kiteanga mua na te peroveta, i te marama ko Titema, 1844, koia e te pupu katoa i Portland, Maine (te ngai i noo ana tona nga metua i taua tuatau ra), kua akaruke ratou i te ‘kapikianga o te turuaipo’ ei mea no te tuatau i topa. I reira kua akaari mai te Atu kiaia, na roto i te kiteanga na te peroveta, i te tarevake tei inga ei aia e te pupu i Portland. I reira kua akakite aia i tana kiteanga na te peroveta ki te pupu, e kua ariki ratou e na te Atua te angaanga tei tupu kia ratou i te marama itu.”11

GSAM 264Te Manako no te Au Karere e Toru i te Mataiti 1847

GSAM 264.1Na teia tuatua a Orometua James White, tei tataia i te marama ko Aperira, 1847, e akaari mai i te manako no te au karere e toru i taua tuatau ra:—

GSAM 264.2“Te ariki nei te au pupu ravarai o te aronga akarongo ki te taeanga akaou mai e ko te angera i akaariia mai i roto i te irava ono e te itu o teia pene (Apokalupo 14), te akatutu maira i te karere no te taeanga mai ki te ekalesia e to te ao.... Ko te angaanga a te angera rua ko te akaari ki te nuku o te taeanga mai e kua inga a Babulonia. E no te mea e manganui ia ratou kare i kite i teia e tae ua atu ki te akamataaraanga te mana o te ‘kapikianga o te turuaipo’ ia ratou, i te taime tika kia oro atu ratou mei roto i te au ekalesia i mua ake i te taeanga mai o te ra ngauru, te kitea nei e mei te marama itu, 1844, ko te karere a te angera toru e akamatakiteanga te reira i te aronga tapu, e ko te reira rai i teianei, kia ‘tāpu marie,’ e auraka e oki ki muri e e ‘ariki’ i te au akairo ta te pupu paretenia i akaruke i te tuatau o te kapikianga a te angera rua.

GSAM 264.3“E kare ainei te karere mou ki te iti tangata o te Atua, mei te marama itu, 1844, i riro ei akamatakiteanga mei teia rai?—Kua pera tikai.... Te tatau nei te irava ngauru ma rua e, ‘Teia te akakoromaki o te aronga tapu: teia te aronga e akono i te au akaueanga a te Atua, e te akarongo ia Iesu.’ I kite koe ia ratou kiea, e Ioane?—‘I konei,’ i te tuatau o te karere a te angera toru. No te mea ko te tuatau akakoromaki e te tiaki kua akamata mei te marama itu, 1844, e no te mea kua kitea mai te pupu tei akono i te Sabati, e te vai atura, mei taua tuatau mai, kua taka meitaki e te ora nei tatou i te tuatau o te karere a te angera toru.”12

Notes

  1. Apokalupo 14:9-12. ↩
  2. Te Au Mea Mou no te Akonoanga Roma, kapi 112. ↩
  3. Te Au Angera e Toru o Apokalupo 14:6-12, au kapi 131, 132. ↩
  4. Kua mate a Rachel Preston i Vernon, Vt., i te ra 1 o Peperuare, 1868, e 59 ona mataiti. ↩
  5. Te Tuatua Enua o te Sabati, na Andrews, kapi 506, neneinga o te mataiti 1887. ↩
  6. Te Au Tuatua no te Oraanga o Ellen G. White, kapi 95, 96. ↩
  7. I roto i te Akamataanga e te Tupuanga, te karanga ra e e varu marama o Saturn tana i kite. Kua raveia teia tauianga i muri ake i te akarukeanga te au kapi nenei ei akara akaou i toku nga rima. Kua kiteaia mai tetai atu au marama o Jupiter e Saturn i muri mai. ↩
  8. Te Au Rangi Etu a Dick, kapi 96. ↩
  9. Te reta a te vaine ko Truesdail o te 27 no Tianuare, 1891. ↩
  10. E Tuatua ki te Anana Iti, kapi 21. ↩
  11. Taua puka ra, kapi 22. ↩
  12. Taua puka ra, kapi 10, 11, Brunswick, Maine, Me 1847. ↩

Note

Back