Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
24 / 31
24 / 31

Pene 21 — Te Rima Arataki i te Angaanga

John Norton Loughborough

GSAM 322.1“Ka ako atu au ia koe, e ka apii atu ia koe i te ara e tau kia aere koe ra.”1

GSAM 322.2Ki te tangata e tuku i tona irinakianga ki roto i te Atu, e kitea tamouia ana Tona akonoanga. Te vai ra ra tetai au tuatau e kite meitaki atu ei tatou i taua akonoanga ra, mei te akaoraanga takake mei te kino e te au tumatetenga, tei kitea e tei kore i kitea, e te au ara ta Tona takinga meitaki i akatuera no te akatotoa atu i Tona tuatua mou. Ko teia te au mea e tuatuaia nei i roto i teia pene.

GSAM 322Te Kiteanga Mua na te Peroveta i Michigan

GSAM 322.3I te marama o Me, 1853, kua atoro atu a Orometua White e tana vaine ia Michigan. Ko to raua aereanga mua te reira ki te tua opunga o Buffalo, N.Y. I te Sabati openga o Me, tei Tyrone raua, e i reira kua akaariia kia Mrs. White, i roto i te kiteanga na te peroveta, te au pupu tangata tiaki i te Sabati i roto i taua tuanga enua ra, ma te au akamatakiteanga no te au akakeuanga ka patoi atu ia ratou. I te 2 o Tiunu, i Jackson, kua tata aia e varu kapi pepa roroa, i te akakiteanga i tetai au mea tei akaariia mai kiaia. Kua oronga mai aia kiaku i tetai kopi o taua kiteanga na te peroveta ra, tei tataia ki te penitara, i runga i te akatakotoanga e, ka oronga atu au kiaia i tetai kopi marama tei tataia ki te peni e te vaitata.

GSAM 322Tetai Vaine tei Karanga e Tapu Maata Tona

GSAM 322.4I roto i te au mea ke atu tei akaariia mai, kua akakiteia te tu o tetai vaine e tauta ra i te tomo mai ki roto i to matou au tangata. Kua karanga aia e, te akakite ra taua vaine ra e tapu maata tona. Kare rava a Mrs. White i aravei ana iaia, e kare aia i kite i tetai mea nona, mari ua ko tei orongaia mai kiaia i roto i teia kiteanga na te peroveta. Kare aia i akakite ua i te au peu a taua vaine ra, kua akakite katoa aia e, me akoia taua vaine ra, ka akariro aia i tona mata mei to te tangata tapu ra, e ka karanga, “Kua—kite—te—Atu—i—toku—ngakau.” Kua karanga aia e, te aere ra taua vaine ra na roto i te enua ma tetai mapu tane, ko tana tane ra, e tangata pakari, tei te kainga e angaanga ra ei utuutu ia raua i roto i to raua aerenga kino. Kua karanga a Mrs. White e, kua akaari mai te Atu kiaia e, “noatu te akakiteanga a taua vaine ra e tapu tona, kua apa aia e taua mapu tane ra i te aatianga i te itu o te akaueanga.” Ma te tataanga no teia tuatua i roto i toku pute, kua tiaki au ma te manako tapitapi kia kite eaa te ka tupu.

GSAM 323Te Uipaanga i Vergennes, Mich.

GSAM 323.1Kua rave matou i te au uipaanga i Jackson, Battle Creek, Bedford, e Hastings, e oti kua tae atu ki Vergennes, i te tapere o Kent, e kua kitea e ko reira te ngai e noo ra taua vaine ra. I te 11 o Tiunu, i mua poto ake i te Sabati, kua tae atu matou ki te ngai ka noo ei matou i taua po ra. Ko to matou ngai nooanga ko te kainga o tetai Orometua White, e orometua aia no te akonoanga Kerititiano i mua ana. No te mea e enua ou teia i te nooia e te tangata, kua akapapaia to matou au uipaanga ki roto i tetai are vairanga kai maata, tei oti ou ake i te patu, e toru maero ki mua atu. Kua kitea oki e, ko te vaine i kitea i roto i te kiteanga na te peroveta, te noo ra aia e rua maero ki mua atu i te ngai uipaanga.

GSAM 323Te Akakiteanga Ako ki te Vaine Akonoanga Taitainono

GSAM 323.2I te 12 o Tiunu, i te ora 10:30 i te popongi, kua putuputu matou ki roto i te are vairanga kai no te uipaanga. Kua noo a Mrs. White i te openga kaui o te paepae tuatuaanga; kua noo au i tona pae, ko Orometua Cornell i toku pae, e ko Orometua White i te pae katau o te paepae, e tuatua ra. Kia tae tona tuatuaanga ki te tai ngauru ma rima minuti, kua tomo kapiti mai tetai tangata pakari e tetai mapu tane, e kua noo ki runga i te nooanga mua, i te pae o te paepae. Kua aru mai tetai vaine roa, e vaine angiangi e te kiri uri, e kua noo aia ki te pae i te ngutupa. I muri ake i tetai tuatua poto a Orometua White, kua tu mai a Mrs. White e kua akamata i tana tuatua ma te akakite i te matakiteanga e tau no te au orometua, kia kore ratou e takino i te angaanga tei tukuia kia ratou. Kua taangaanga aia i teia irava, “Kia ma kotou, e te aronga e apai ra i te au apinga a te Atu.” Kua karanga aia e, kare na te Atua i kapiki i tetai vaine kia aere na roto i te enua ma tetai tane ke, mari ua ko tana uaorai tane. I te openga kua karanga tika mai aia e,

GSAM 323.2“Ko taua vaine ra, tei noo ki te pae i te ngutupa i mua poto ake nei, te karanga ra aia e na te Atua aia i kapiki kia tutu aere i te tuatua. Te aere ra aia ma teia mapu tane, tei noo ua ake ki mua i te kaingakai tataanga, ko teia tangata pakari ra, tana tane—kia aroa mai te Atua iaia!—te roiroi ra i te angaanga i te kainga kia rauka te moni ta raua e taangaanga nei no te rave i to raua kino. Te karanga ra aia e tapu maata tona,—e kua akatapuia aia,—ina ra, noatu tana au akakiteanga e tapu tona, kua akaari mai te Atua kiaku e kua apa aia e teia mapu tane i te aatianga i te itu o te akaueanga.”

GSAM 324.1Kua kite te katoatoa i reira e, kare rava a Mrs. White i kite ana i teia au tangata e tae ua akera ki to ratou tomoanga ki roto i te are vairanga kai. Na tona ikianga ia ratou e te akakite taka meitakianga i to ratou tu, kua oonu te manako o te aronga i reira, e kua tupu maata to ratou irinakianga, e kua akamouia to ratou akarongo ki te au kiteanga na te peroveta.

GSAM 324Te Au Tuatua i Tuatuaia Mei tei Akakiteia i Mua Ana

GSAM 324.2Ia Mrs. White e oronga ra i tana akakiteanga ako, kua akara matatio te tangata kia Vaine Alcott, te vaine i akoia, kia kite e akapeea aia i te arikianga i te tuatua tei tuatuaia, e eaa tana ka rave e tana ka tuatua. Naringa kare aia i apa i te mea tei akaapaia aia, ka manakoia e, ka tu aia e ka patoi i te katoaanga o te reira. Naringa kua apa aia, e e kino maata tona, ka rauka rai iaia i te patoi i te reira pouroa, noatu e kua kite aia e e mea mou. Kare ra aia i pera, kua rave ra aia i te mea tikai ta te akakiteanga ako i karanga e ka rave aia me akoia. Kua tu marie mai aia ki runga, te akara ra te mata o te katoatoa iaia, e ma te akariro i tona mata mei to te tangata tapu ra, kua tuatua marie aia, “Kua—kite—te—Atu—i—toku—ngakau,” e kua noo ki raro ma te kore e tuatua akaou. Kua tuatua aia i te mea tikai ta te akakiteanga ako i karanga e ka tuatua aia, e kua tuatua aia na roto i taua tu rai.

GSAM 325Kua Arikiia te Apa

GSAM 325.1E tika, kua kite te Atua i to ratou ngakau, e kua kite ratou uaorai e kua apa ratou i te mea tei akaapaia ratou; no te mea i muri ake kua karanga taua mapu tane ra kia Tane Gardner, e tangata no taua ngai rai, tei ui matatio atu kiaia no taua mea ra, “E Tane Gardner, e tuatua mou tikai ta Mrs. White i tuatua no maua.” E ko taua vaine ra, i muri ake i tana akakiteanga kia Vaine Wilson, i Greenville, i te mataiti 1862, e “ka mataku aia i te tuatua i tetai mea kia patoi ia Tuaine White, ko te kitea mai aia e tamaki ra ki te Atua,” kua ariki aia e e mea mou tei akaariia mai no raua ko taua mapu tane ra.

GSAM 325Te Pupu Karere

GSAM 325.2I te tuatau ruru rau o te mataiti 1853, kua putuputu tetai aronga ngakau mareka kore i Michigan e kua akamata i te nenei i tetai nutipepa ko Te Karere o te Tuatua Mou tona ingoa. E akaraanga e, ko te angaanga a taua nutipepa ra e tona aronga akaaere ko te vavāi ki raro e te akakino i te ingoa tangata, kare e ko te akatupu ki runga. E maata te au pikikaa tei tataia ki roto i tona au kapi, e kua tamanata te reira ia matou i roto i ta matou angaanga no te karere. No te mea ko to matou araveianga mua teia i tetai patoianga atea mei teia rai, kua manako matou e, e tuanga na matou te akaapa i ta ratou au tuatua akakino. Kua pou te tuatau i te raveanga i teia, e tuatau tei tau kia taangaangaia no te akamaata atu i te tuatua mou tei tukuia kia matou kia akono; e kua tau meitaki te reira ki te au akakoroanga a Satani, koia tikai tei akatupu i teia patoianga. Kua noo rai teia tu e tae ua akera ki te aiai o te 20 o Tiunu, 1855, i te oti anga ua ake tetai uipaanga na Orometua White e tana vaine, Orometua Cottrell, e au uaorai, i Oswego, N.Y. Kua tamanataia matou i ta matou uipaanga e tetai tangata ko Lillis, tei tomo mai e kua tua aere i taua au pepa akakino ra ki te tangata. Kua tu mai akaou te uianga e, eaa ta matou ka rave no teia mea. Ko ta matou au tautaanga i mua ana kia pau atu i ta ratou au pikikaa, kua akatupu ua i tetai au pikikaa maata atu na ratou.

GSAM 325Te Ako e te Akakiteanga i te ka Tupu

GSAM 325.3I tetai uipaanga pure i taua aiai ra i te kainga o John Place, i te oire o Oswego, kua orongaia mai kia Mrs. White tetai kiteanga na te peroveta. I roto i te reira kua akaariia mai kiaia e, me rave tamou matou i ta matou angaanga, i te tutuanga i te tuatua mou, ma te kore e manako atu i te aronga mei te “pupu Karere” rai, ka tamaki ratou ia ratou uaorai, e ka topa ta ratou nutipepa; e me tupu te reira, ka kite matou e kua taki ruaia to matou numero. No to matou irinakianga e na te Atu mai teia akakiteanga ako, kua akamata viviki matou i te rave kia tau ki te reira.

GSAM 326Te Topaanga o te Pupu Karere e ta Ratou Nutipepa

GSAM 326.1Kua tere viviki ki mua te angaanga o te tuatua mou, ko te “pupu Karere” ra kua tupu te manamanata i rotopu ia ratou uaorai. I roto i tetai tuatau poto kua pueurikiriki te pupu, e manganui to ratou au arataki kua akaruke i te Sabati. Kare i roa kua mutu ta ratou nutipepa no te ngere i te tauturu, e ko te tangata tei riro ei akaaere no te nutipepa no tetai tuatau, kua ariu atu aia ki te apii tamariki i te apii. No te mea ra kare aia i apii na mua i te akatere iaia uaorai, kare roa i rauka iaia i te akatere i tana au tamariki apii. I tana tautaanga i te ako i tetai tamaiti i tana apii, kua unu mai aia i tetai pupui rima, kua pakē ra kare i pupui. Kia ora aia mei te tamateia anga e te pupu tangata riri, kua oro aia i te po ki Canada.

GSAM 326Tei Tupu ki te Angaanga o te Taeanga Mai

GSAM 326.2I taua tuatau ra e maata atu te rotaianga e te taokotaianga i rotopu i to matou au tangata i to te au tuatau katoatoa i mua ana; e ia matou e tauta ra i te apai atu i te karere ki mua, kua matara te ara ki te au pae katoatoa.

GSAM 326.3I roto i te numero 10, o te puka 11 o te Akaraanga, i te 14 o Tianuare, 1858, kua karanga te akaaere, i tana tuatuaanga no tei tupu mai mei te angaanga a te Karere e: “I te tuatau o te ngakau mareka kore, ia ratou e tauta ra i te vavāi i te Akaraanga ki raro, ko te au apinga a te ekalesia i te are angaanga, e $700 ua te oko. Mei reira mai kua tupu te oko ki te $5,000. I taua tuatau ra e mei te tai tausani aronga e tutaki tamou ra no te nutipepa; i teianei e rua tausani, e e maata katoa tetai aronga e rauka ua nei ta ratou ma te ‘kore e tutaki.’”

GSAM 326.4Kua tae mai matou ki te tuatau (1858) i ngaangaa ei te “pupu Karere” e kua pueurikiriki, e kua kore te Karere; no reira e tuatua maata ta te au numero i runga nei e akaari mai ra. Mei te numero o te aronga e tutaki tamou ana no te Akaraanga i taki rua tikai, kua tupu katoa te numero o te aronga akarongo e kua maata atu i te taki rua. Kua akatupuia i reira te tuatua tei akakiteia mai na roto ia Mrs. White i Tiunu, 1855.

GSAM 327Te Manako Mua no te au Uipaanga Tita

GSAM 327.1I te au ra mua o te karere, e peu na matou te rave i te au uipaanga i roto i te au are apii, me kare e ngai meitaki atu e rauka. I tetai atianga, i roto i tetai are mei teia rai, kua putuputu maata mai te tangata e kare e o katoa ki roto i nga are apii e rua mei taua are ra te maata. Kia akarongo te katoatoa, kua tu te tangata tuatua ki roto i tetai maramarama e matara ra, e kua tuatua atu ki te aronga i roto i te are e ki tetai putuputuanga maata atu tei noo i runga i to ratou au pereoo e i runga i te matie. No te kiteanga i teia putuputuanga maata i tupu ei te manako kia rave i te au Uipaanga Tita.

GSAM 327Te Uipaanga Tita Mua i Battle Creek, Mich.

GSAM 327.2No reira, i te 22 o Me, 1854, kua akatau a Orometua James White e tetai aronga ke atu i roto i te uipaanga ako e, e akanoonooanga tau te taangaanga i te au tita no te au uipaanga. I taua tuatau ra e mea varavara roa te taangaangaia anga o te au tita maata no tetai au angaanga ke atu, mari ua no te au akatutu kangakanga, te au akatutu manu enua, e te au akaariari anga tukeke. Ko Michigan te tuanga enua mua i roto i reira te au Adventist no te Ra Itu i akamata ai i taua tu angaanga ra. Kua akamata te Uipaanga Tita mua i Battle Creek, i te 10 o Tiunu, 1854. I teianei kua tupu maata roa teia tu raveanga i te au uipaanga i te tuatau vera.

GSAM 327Te Manako no te au Uipaanga Puakapa

GSAM 327.3I te mataiti 1868 kua raveia tetai takainga matutu ki mua. Kua akamanako meitakiia te tau o te raveanga i te au Uipaanga Puakapa, e kua akatauia e, e ravenga meitaki roa teia kia noo meitaki te au putuputuanga maata o to matou au tangata i te au uipaanga katoatoa. Me e tita maata no te au akamorianga a te katoatoa e te au tita meangiti no te au kopu tangata, ka noo meitaki te tangata, e ka rauka i te akapou puapinga i tetai au ra i roto i te akoanga e te akamorianga.

GSAM 328Te Uipaanga Puakapa Mua i Wright, Mich.

GSAM 328.1Kua raveia te Uipaanga Puakapa mua i Wright, Mich., i te 1-7 o Tepetema, 1868. Kua tupu maata teia au putuputuanga puapinga o to matou au tangata e kua maata atu i te rima ngauru au Uipaanga Puakapa e raveia ana i te au mataiti tataki tai, i te au ngai tukeke o te ngai angaanga. Kare ko Amerika ua te ngai e raveia nei teia au Uipaanga Puakapa, te rave katoaia nei ra i Europa, Autireria, Aotearoa, e Aperika Tonga.

GSAM 328.2Ko te putuputuanga maata rava atu mei teia te tu tei raveia e to matou au tangata, ko tei te mataiti 1893, i Lansing, Mich. I taua putuputuanga maata ra e 3,400 tangata e noo ra i roto i te au tita kopu tangata e maata atu i te 500. E maata atu i te 150,000 iati kakau tita tei taangaangaia no te anga i te au tita tukeke i roto i te puakapa.

GSAM 328Te Akaoraanga mei Tetai Tumatetenga i te Ara Auri

GSAM 328.3I te ra i muri ake i te akatauanga kia oko i to matou tita mua e 60 putu te roa (te 23 o Me, 1854), kua akapapa a Orometua White e tana vaine, tei Jackson, Mich., i taua tuatau ra, no te akamata i to raua tere ki Wisconsin, ei reira raua e angaanga ei no tetai tuatau. Kua noo matou i taua avatea ra i te kainga o D. R. Palmer, e kare i mamao mei te ngai tapuanga o te tereina. E manganui te au taime i taua avatea ra i tuatua mai ei a Orometua White, i te na ko anga e, “E manako tuke toku no te akamata i teia tere; ina ra, e Ellen, kua akanooia tetai uipaanga na taua ki ko, e ka aere taua. Naringa kare aku uipaanga i akanooia, kare au e aere i teia po.”

GSAM 328.4Ia po aere mai, i te vaitata anga te ora e tae mai ei te tereina, kua rave matou i tetai tuatau pure. E akaraanga e kua akakeuia te katoatoa kia pure no te ora o Orometua White e tana vaine i teia tere. Ia matou i tu ki runga, kua akakite mai a Orometua White i tona akarongo e ka akono e ka tiaki te Atu ia raua.

GSAM 328.5I te ora varu kua aere au ma raua ki te tereina kia tauturu i te kimi nooanga e te akanoo i ta raua au puera. Kua tomo matou ki roto i tetai pereoo e te au nooanga teitei te tua, tei karangaia i taua au ra ra e “pereoo moe.” Kua karanga a Mrs. White, “E James, kare e rauka iaku i te noo i roto i teia pereoo, ka aere au ki vao ake i konei.” Kua tauturu au ia raua kia rauka tetai nooanga i rotopu i te pereoo i muri ake. Kua noo a Mrs. White ki raro ma tana au puera ki runga i tona nga turi, kua karanga ra aia, “Kare toku ngakau e noo meitaki i runga i teia tereina.” Kua tangi te pere, e kua poroporoaki viviki au ia raua, “E noo ra,” e kua aere atu ki te kainga o Cyrenius Smith, ei reira noo ei i te po.

GSAM 329.1Vaitata ki te ora tai ngauru kua poitirere maata matou katoatoa i te akarongoanga ia Orometua White e topapa mai ra i te ngutupa kia tomo mai, e kua manako matou e te mamao ra aia i te ara ki Chicago. Kua karanga aia e kua aere te tereina ki vao i te ara auri, e toru maero ki te pae opunga o Jackson; ko te maataanga o te tereina, e te matini, kua ngaangaa takiri; e noatu e kua mate tetai pae tangata, kua ora mai aia e Mrs. White ma te kore e puta. Kua rauka viviki mai tetai oroenua e tetai pereoo iaia, e kua aere aia ma Abram Dodge kia tiki ia Mrs. White. Kua apai te Orometua iaia i roto i tona nga rima no tetai atea, na runga i tetai enua vari e te ngai repo vai, e na roto i tetai kauvai meangiti, ki tetai ngai meitaki, ki te atea i te ngai i tupu ei te tumatetenga.

GSAM 329.2I te popongi roa o te ra i muri ake, kua aere au ma Tane Dodge kia akara i te tereina ngaangaa. I tetai ngai e kokoti ketaketa atu ei te mataara i te ara auri, kua takoto tetai puakatoro ki runga tikai i te ara auri kia akangaroi. Kare o te matini e apinga i mua ei akaatea i te puakatoro, e i te tutuki anga ki taua manu ra kua titiriia te matini ki te pae kaui, ki vao i te ara auri. I te ngaueueanga mua o te matini i te ta anga ki te enua, kua rere takiri te pereoo apinga, i roto i reira te piā puka a Orometua White, ki vao i te ara auri, ma te kore e kino; i taua taime rai, ko te pereoo tangata i te openga o te tereina kua matara mei te toenga o te tereina ma te kore e tauturu a te tangata, e kua tapu marie ki runga i te ara auri. Kua tere atu te matini e tona pereoo vai e te vaie na runga i te enua, ki vao i te ara auri, mei te ono me kore e varu roti te atea, e kua tutuki te matini ki tetai tumu oki kua tipuia, mei te toru putu te atea mei tetai pae ki tetai pae. No te maata o te ririnui o te tereina, kua purori te matini, tei runga tona raro, e kua taviri te tua o te pereoo vai e te vaie, e kua akavā i te ara auri. Ko te maataanga o te tereina, te aere ririnui mai ra, kua tutuki ki teia matini ngaangaa, e kua tupu i reira te rua o te ngaueueanga. Ko te pereoo mua tei tutuki ki te matini e pereoo apinga viviki ïa, e kua ngaangaa takiri mei te rakau tutu ai ra. Ko taua pereoo ra e te au apinga i roto, kua riro ei tanga apinga ngaangaa tei putu ki runga e takapini i te pereoo vai e te vaie. Ko te pereoo i muri mai e pereoo no te rua o te tuanga ïa, e tai ngauru ma varu tangata i roto, e kua mate okotai, e ko te toenga pouroa kua puta, tetai e maata e tetai e meangiti. Kua vāvāiia teia pereoo kia rua e te pereoo moe i te aereanga na roto i te reira. Kua ngaangaa te tuanga mua o te pereoo moe, e ko te nooanga kare a Mrs. White i manako e tau kia noo ki runga, kua ngaangaa takiri.

GSAM 330Te Akairo no te Akaoraanga a te Atua

GSAM 330.1Ia maua e akara ra i te au mea ngaangaa, e oti ki te pereoo i noo ei a Orometua White e tana vaine i te tuatau o te tumatetenga, te tu marie ra koia anake, mei te tai ngauru ma rima roti te atea mei te au mea ngaangaa, kua tupu te tuatua i roto i to maua ngakau e kua akarongo te Atua i te pure. E koai tei kite e kare Aia i tono mai i Tana angera kia akamatara i taua pereoo ra, kia ora mai Tona nga tavini ma te kore e puta? Kua oonu roa atu teia manako i roto ia maua i te karangaanga mai a te tangata akaaere i te tāpuanga o te tereina e kare nana i akamatara i te reira. Kua karanga katoa aia e, kare e tangata i runga i te paepae i te tupu anga te reira, e kare aia e te au tangata angaanga katoatoa o te tereina i mārama e akapeea teia i raveia ei. Ko tetai mea umere maata atu kia ratou, kare te kaou e te pine i ati, e ko te pine e tona ua auri te takoto ra ki runga i te paepae o te pereoo ngaangaa, mei te mea rai e kua tukuia ki reira e tetai rima matakite.

GSAM 330.2Kia tae ki te aiai o te ra 24, kua akaateaia te au mea ngaangaa mei te ara auri, e kua rauka i te au tereina i te aere mei tei matauia. Kua tomo akaou a Orometua White e Mrs. White ki roto i te au pereoo e kua tae meitaki raua ki ta raua uipaanga i Wisconsin.

GSAM 330Kua Akoia te Aronga Patoi

GSAM 330.3Kare te aerenga o Iseraela i taito i meitaki ua i te au taime katoatoa. E au enemi to ratou i vao, tei kimi i te tāpu i to ratou tupuanga i te au takainga katoatoa. Ko te “urupu tangata tukeke” e te aronga kare i akatapuia i roto i te puakapa, e au apinga rave ua ratou na Satani, tei kimi na roto ia ratou i te akatupu i te ngakau mareka kore, te taumāro, te kopekope, e te meameaau. No te mea tei te aronga irinaki te rima akameitaki a te Atua, e kua aru te autu i ta ratou au tautaanga, ko te akapapuanga ïa e kua rauka te aroa ua i teia iti tangata i mua i Tona aro—te arataki ra te rima o te Atu ia ratou.

GSAM 331.1Kua pera katoa i te tuanga mai e te tupuanga o te karere a te angera toru; kare tona tupuanga i riro mai no te mea e reka ana te ngakau tangata i te au tuatua mou tei akakiteia. Mari ra, ko te tuatua mou i te pito tikai o te karere—te Sabati o te Atu—e patoi ana i te au anoano no te ao nei e te au anoano no ratou uaorai, e e akatakake ana i te aronga e akarongo ana i te reira mei te angaanga o te ao nei, e rua ra i te epetoma. E au enemi to te angaanga o te tuatua mou o teianei i vao, e aronga ngakau papu e te tauta tamou i te vavāi i te angaanga ki raro. No ratou ka rauka i te tuatua mei ta te tangata tata salamo ra e, “Naringa kare te Atu i to tatou pae, kia karanga a Iseraela i teianei; naringa kare te Atu i to tatou pae, i te tu anga mai te tangata kia patoi ia tatou; kua apuku ora ratou ia tatou, i te ka anga mai to ratou riri kia tatou ra.”2

GSAM 331.2Kua tu mai tetai au tangata manako ua ia ratou e te ngakau mareka kore i rotopu ia matou i tetai au tuatau, ma te akakite i te au mea maata ka raveia me akatupuia to ratou au akakoroanga; mei te marama ra e piri ua mai ana ki runga i te enua vari, kua mate ke ana to ratou au marama i te tuatau roa i topa. I taua tuatau ra, kua aere papu e kua aere tamou te angaanga o te tuatua mou o teianei takapini i te ao nei, e te tupu maata ra tona tumu mou e tona ririnui i te au aerenga katoatoa ki mua.

GSAM 331Nga Orometua Stephenson raua ko Hall

GSAM 331.3I te tuatau maana o te mataiti 1855, kua tauta nga Orometua Stephenson raua ko Hall i te akatupu i tetai meameaau i roto i te enua ko Wisconsin. Kua kite meitaki te au taeake arataki e kua inangaro raua i te timata i te au tuatua katoatoa o to tatou akarongo ki ta raua apii no te “Tuatau ka Tae Mai,” e kua inangaro maata raua kia apiiia te au Adventist no te Ra Itu e ka vai rai tetai tuatau timataanga i muri ake i te taeanga akaou mai o te Mesia.

GSAM 331Te Perovetaanga no Raua

GSAM 331.4I te ra 20 o Noema, 1855, kua orongaia kia Mrs. White tetai kiteanga na te peroveta no ta raua au raveanga, e tetai perovetaanga no to reira openga, na roto i teia au tuatua: “E te tangata paruparu, te manako ra ainei koe e ka rauka ia koe i te arai i te angaanga a te Atua? E te tangata paruparu, na te amirianga okotai ua o tona mangamanga rima e akatopa ia koe ki raro. Ka akakoromaki aia ia koe no tetai tuatau poto ua.”

GSAM 332.1Kua karanga te aronga e patoi ra ia matou e e kiteanga na te peroveta teia tei akakite e kare e roa ka mate teia nga tangata; e no te mea kua ora rai raua no etai au mataiti, kare taua kiteanga na te peroveta ra i tupu. Kare e tuatua i roto i taua kiteanga na te peroveta ra no to raua mateanga. Kua akaariia mai raua ei nga tangata e tauta ra i te arai i te angaanga o te karere a te angera toru. Kua akakiteia kia raua e mea mama ua i te Atua i te tapu ia raua, e kua tuatua katoaia, “Ka akakoromaki aia ia koe no tetai tuatau poto ua.” Eaa ta raua i rave? Kare raua i autu i roto i ta raua tamaki, mei ta raua i manako; kua riro ra mei te mea e kua akarukeia raua kia kimi haere i to raua mataara i roto i te poiri. I muri ake i tetai au epetoma, kua akaruke takiri raua i te Sabati, e kua uri ki te patoi i te reira. Kua manako raua i te akatupu i tetai pupu no te “Tuatau ka Tae Mai,” ko raua uaorai ei arataki. Kare ra te reira i tupu; na te akarukeanga i te Sabati kua ngaro takiri to raua mana ki runga i to matou iti tangata. Na ta raua uaorai au raveanga i akakore takiri i ta raua i akakoro i te akamataanga. Kua karanga to matou iti tangata, “E tika rai, kua ‘akakoromaki te Atua ia raua no tetai tuatau poto ua.’”

GSAM 332Tetai Openga Taitaia o te Oraanga

GSAM 332.2No te openga o teia nga tangata, e mea tau kia orongaia tetai au tuatua no to raua turanga taitaia, tei akakiteia e to raua uaorai au taeake, te aronga akarongo i te “Tuatau ka Tae Mai,” tei piri atu raua i muri ake i te akarukeanga i te Sabati. E toru ngauru ma itu mataiti i topa ake nei, kua riro to Hall manako ei neneva iti ua, no te maruanga o tona roro; te tumu o teia turanga ko te ngaroanga o tetai tuanga maata o tana apinga, no te pikikaa a etai atu. Kua rokoia aia e te manako tarevake e me ka aere aia ki vao i te are, ka paraaraa tona kopapa ki runga i te one. Kare aia e takinga kino i tetai tangata, ina ra, i teia au mataiti roa kare e rauka takiri iaia i te rave i tetai angaanga orometua.3

GSAM 332.3Kua mate a Orometua Stephenson mei te tai ngauru ma ono mataiti i topa ake nei. No etai au mataiti i mua ake i tona mateanga, kare tona manako i meitaki ana, kua neneva aia, kare ra aia i takinga kino i etai ke. I mua ake i te tupuanga te reira, i raro i te tu rangatira tana i manako e tei iaia no tana apii e kare e ture, kua akaruke aia i tana uaorai vaine, e vaine kare e tuatua kino i tuatuaia no tona tu viivii kore. Na roto anake i te raveanga i tetai tangata ture pikikaa i rauka ai tona kopaeanga akaipoipo, e kua akaipoipo aia ki tetai vaine e mapu maata atu i tana vaine mua. E takahianga maata teia i te tu meitaki e kua patoi tona uaorai au taeake no te “Tuatau ka Tae Mai” i tana raveanga, e kare rava ratou i akatika akaou iaia kia tutu aere no ratou.

GSAM 333.1Te au tuatua a to raua uaorai au taeake no te au ra openga o teia nga tangata, e au tuatua aroa maata tikai; e au mea tika ra teia, kare i akamaneaneaia, tei orongaia ma te kore riri e te kore manako akava kino. Mei teia, ka tuku matou ki te aronga tatau kia rave i ta ratou uaorai manako no te tupuanga o te akakiteanga ako ki runga i te kopapa.

GSAM 333Kua Ariki a Orometua J. H. Waggoner i te Karere

GSAM 333.2I te mataiti 1852, kua ariki a Orometua J. H. Waggoner, tei arataki ana i tetai nutipepa no tetai tapere o Wisconsin, i te tuatua mou o teianei, e i te mataiti i aru mai kua oronga katoa aia iaia uaorai ki te angaanga orometua. I te mataiti 1857 kua tata aia e rua nga puka puapinga maata, mei te rua anere kapi o te puka okotai. Ko te ingoa o te puka mua, Te Tu e te Akakoroanga o te Akonoanga Vaerua o Teianei, e ko te rua, Te Akaapaanga i te Apii no te Tuatau ka Tae Mai. Kua riro te puka mua ei ravenga no te akaora i te manganui kia kore e topa ki roto i taua ereere a Satani ra, e kua riro katoa, na roto i te akameitakianga a te Atua, ei akamatara i te mata o te manganui kare i kite eaa te tu o teia au akaarianga vaerua o teianei.

GSAM 333.3Ko tana puka Te Akaapaanga i te Apii no te Tuatau ka Tae Mai, e akaarianga takapini tikai i te au apii pikikaa e e tuatau timataanga tetai no te aronga ara i muri ake i te taeanga akaou mai o to tatou Atu. E akaapaanga takapini tikai teia i taua apii ra, e kare ua i orongaia mai tetai pauanga, kare katoa matou i kite ake i tetai tautaanga i te pau atu i te reira. Te akakite nei te puka, ma te marama tikai e te poto, i te turanga o te Mesia ei taunga i runga i te terono o tona Metua, tona taoanga taunga mei to Melekisedeka rai, i teia tuatau; e te turanga ka noo aia i runga i tona uaorai terono, i roto i tona basileia mutu kore a te tuatau ki mua, e terono kare tetai taoanga taunga takawaenga e piri atu ki te reira.

GSAM 334.1I muri mai, kua tata a Orometua Waggoner i te toru o te puka mei taua maataanga rai, ko tona ingoa, Te Taraara i Raro i te Marama o te Manako e te Eeueanga a te Atua. Mei te mataiti 1884 kua akaouia e kua akamaataia te reira ei puka mei te 400 kapi. E tuatua marama e te poto te reira no te tumu tuatua e akaariia ra e tona ingoa.

GSAM 334.2Mei taua tuatau mai kua piri vaitata aia ki te angaanga nenei, ei tangata tata e ei tangata akanoonoo i te au tataanga. Kua rave katoa rai aia i tana angaanga orometua, e kua akapou i tona au mataiti openga i Europa.

GSAM 334.3I te ra 17 o Aperira, 1889, kua mate viviki aia i Basel, Switzerland, i muri poto ua ake i te akaotianga i tana puka openga, Mei Edene ki Edene. I te ra 16 kua tata aia e tae ua atu ki te openga o te ra, e kua tata i teia ki roto i tana puka no te au ra: “Kua rave i tetai ra angaanga pakari.” Mei te akakiteanga a te au taeake o Europa no tona mateanga, kua rauka mai teia au mea:—

GSAM 334.4“I te popongi o te ra 17, mei te apa o te ora rima, kua topa mate aia i roto i tona are tunu kai, ma te kore rava e akairo akamatakite i mua ake, no te mutuanga o te angaanga a tona ngakau. Kua angaanga pakari maata aia kia oti te neneianga reo Peritane o tana puka ou, e kua manako aia kia aere ki London i te ra mua o te epetoma i muri mai, kia angaanga kapiti ki te angaanga i reira, i mua ake i tona okianga ki Amerika i te tuatau maana e tae mai ra.”

GSAM 334.5Mei te mataiti 1854 mai kua tu tamou e kua kitea maata a Orometua Waggoner i mua i te tangata i te paruruanga i te tuatua mou, i runga i te atamoa tutu e i roto katoa i te au mea nenei. I tona mateanga kua vaitata tona mataiti ki te ono ngauru ma iva. Kua tanumia aia i Basel, i te ra 20 o Aperira. Kua topa akera tetai o te aronga angaanga mua i roto i te angaanga a te Atua, i tona uaorai ngai angaanga.

GSAM 334Te Akaoraanga na te Akarongo

GSAM 334.6I te akamataanga o te tuatau tupu o te mataiti 1858, kua rokoia a Mrs. White e tetai maki kino no tetai au ra, e kua takoto ua ki runga i tona roi ma te ngoikore tikai. I tetai po, kua vaitata ki te turuaipo, kua matapoiri aia; kua tauta te ngutuare tangata i te au ravenga katoatoa ta ratou i kite kia kite akaou tona manako, kare ra ratou i autu. Kua vai rai aia i taua turanga ra no te tuatau roa atu i te apa ora, e kua kapiki vivikiia mai a Orometua Andrews e au e Orometua White kia pure kapiti matou. Ei pauanga i te au pure pakari tei orongaia i te pae o tona roi, kua akaoki aroa te Atu i tona kite e kua akaora akaou iaia ki tona oraanga matau. I tona akapaapaaanga i te Atua, kua rauka iaia tetai kiteanga na te peroveta, te takoto rai aia ki runga i tona roi. Ka rauka i te tatau i tetai au mea tei akaariia kiaia i roto i teia kiteanga na te peroveta i roto i “Te Akakiteanga Ako no te Ekalesia,” Numero 5.

GSAM 335Tetai Akaarianga Umere i te Kopapa

GSAM 335.1Kua piri tetai akaarianga tuke o te kopapa ki teia kiteanga na te peroveta, e te pati nei matou kia akara meitakiia te reira. Te noo ra a Orometua White e au i tetai tua o te roi, e a Orometua Andrews i tetai tua. I tetai au taime kua kapiti aia i tona nga kapu rima ki runga i tona umauma, e i tetai au taime kua neke aia i tona nga kapu rima e tona nga rima ma te tu rangatira e te manea tana i matau, ki te au mea tukeke tana e akara ra. Kua akateiteiia te tuanga i runga o tona kopapa mei te roi, e kua vai tetai atea mei te varu me kore e iva ini i rotopu i tona nga pakuivi e te urunga. Koia oki, mei te tauupu e tae atu ki runga kua kopi te kopapa ki tetai koki mei te toru ngauru tikirī. Kua vai tamou aia i taua turanga ra i te roanga o te kiteanga na te peroveta, e toru ngauru miniti. Kare e tangata e rauka i te rave i taua turanga ra na tona uaorai maroiroi, ma te kore e tauturuia e tona nga kapu rima e tona nga rima, e kare rava e rauka i te akamou i tona kopapa i reira no taua tuatau roa ra. Teia akaou tetai akapapuanga e kua piri tetai mana kare aia e rauka i te akaaere ki taua kiteanga na te peroveta ra.

GSAM 335Tetai Atu Perovetaanga

GSAM 335.2I te ra mua o Okotopa, 1858, kua rave a Orometua White raua ko Mrs. White e te tangata tata i tetai uipaanga no te katoatoa i Rochester, N.Y. Mei taua uipaanga ra kua aru te tangata tata ia raua i tetai tere na roto i te enua ko New York e te au enua o New England. I tetai Sabati kua orongaia kia Mrs. White tetai kiteanga na te peroveta, e i rotopu i te au mea tei akaariia kiaia, koia oki e i tetai ngai i runga i to matou tere i akakoroia, ka rave a Satani i tetai tamaki pakari ki runga iaia; e kia mou pakari a Orometua White e au no tona oraanga na roto i te akarongo, e na te Atu e akaora iaia.

GSAM 336Te Maki o Mrs. White

GSAM 336.1Teia akaou tetai perovetaanga no te au mea ka tupu. Na te au mea i aru mai e akaari e kua tupu tika tikai te reira. I te Sabati mua i muri ake i te uipaanga i Rochester tei Roosevelt matou, e i te Sabati i aru mai tei Brookfield, i te tapere ko Madison. I te epetoma i aru mai kua rave matou i te au uipaanga i roto i te are tunu kai atea o Ballou, i Mannsville, i te tapere ko Jefferson. I te teretereanga na runga i te tereina mei Brookfield ki Mannsville, kua akamata te mata o Mrs. White i te pupu e te vera i raro ua ake i tona nga mata. Kua kino roa te mamae, e i to matou taeanga ki Mannsville kua anoanoia aia kia takoto ki tona roi. Kua tupu maata te pupuanga no nga ra e rua, kare rava aia i rauka i te moe, e kare katoa i rauka iaia i te piri mai ki te au uipaanga. Kua pupu tona upoko e kua piri tona nga mata e rua, e kua taui kino tona mata e kare akaou i akara mei te mata o te tangata. I roto i teia mamae kino e te manamanata maata no te kore e moe, kua tauta pakari te enemi kia ngunguru aia i te Atua. Kua tupu ua rai teia e tae ua atu ki te openga o te au uipaanga i akatakaia.

GSAM 336.2I muri ake i te otianga o te au uipaanga kua karanga mai a Orometua White kiaku,

GSAM 336.2“E Taeake John, ko te tamaki tikai teia a Satani ki runga i taku vaine, tei akamatakiteia mai kia tatou i Rochester. Te maara ra ia koe te taputou tei orongaia i reira, e me ka mou kapiti tatou e ka tauturu iaia na roto i te akarongo, ma te kore e tuku ua ake no tetai taime poto i te taeanga mai o te tamaki, ka ati te mana o te enemi, e ka akaoraia aia. E aere viviki tatou ki roto e pure kapiti.”

GSAM 336Te Akaoraanga Mei tei Perovetaia

GSAM 336.3Kua aere viviki matou ki roto i te pia tei reira a Mrs. White e takoto ra i runga i tona roi, e kua pure pakari matou nona, e te pure muteki ra te au taeake i roto i te pia tei raveia ana te au uipaanga. Mei te tai ngauru miniti i muri ake i to matou akamataanga i te pure, kua eke mai te mana o te Atu e kua akaki i te pia. Kua ngaro viviki te mamae katoatoa o Mrs. White, e kua pati viviki mai aia i tetai kai. Mei te ora rima teia i te aiai. I te ora itu kua ngaro takiri te pupuanga o tona mata, e kua aere aia ki te uipaanga i taua aiai ra, e mei tei kitea atu kua meitaki tona ora mei to mua rai.

GSAM 337.1I te patianga a te au tangata o taua ngai ra, kua orongaia tetai akoanga i te aiai no “Te Tuanga ka Rauka i te Aronga Tapu,” e i te openga kua oronga a Mrs. White i tetai tuatua akamaroiroi. I te tuatau tei vao a Orometua White e tana tamaiti meangiti, ko W. C., kua rauka iaia tetai kiteanga na te peroveta i mua i taua uipaanga maata ra. Ka rauka i te tatau i tetai au mea tei akaariia kiaia i taua taime ra i roto i te tuatua openga o te Akakiteanga Ako Numero 5, tei tataia i Mannsville, N.Y., i te ra 21 o Okotopa, 1858.

GSAM 337.2Kua tupu tikai te akaoraanga o Mrs. White i taua taime tei taikuia i runga ake nei, mei tei perovetaia i roto i te kiteanga na te peroveta tei orongaia i Rochester. Kare tetai manamanata pera i tupu akaou i taua tere ra, e kua rauka ia matou tetai autuanga kakaka no te tuatua mou i te au ngai katoatoa.

GSAM 337Te Perovetaanga no te Tamaki i Roto i Amerika

GSAM 337.3I te Sabati, te ra 12 o Tianuare, 1861, e toru marama tikai i mua ake i te pupuianga mua ki runga i te pa ko Fort Sumter, te akamataanga tikai o te tamaki tei tupu ei te akaoraanga i te 4,000,000 tuikaa Aperika i Amerika, kua akatapuia te are uipaanga Adventist no te Ra Itu i Parkville, Mich. Kua tae atu a Orometua White e tana vaine, te nga Orometua Waggoner raua ko Smith, e te tangata tata, ki taua akamorianga ra. I te openga o te akoanga a Orometua White, kua oronga a Mrs. White i tetai tuatua akamaroiroi ririnui, e i muri ake kua noo aia ki runga i tetai nooanga. I roto i taua turanga ra kua rauka iaia tetai kiteanga na te peroveta. Kua ki te are i te tangata, e e ngai tapu tikai te reira. I muri ake i te otianga o te kiteanga na te peroveta, kua tu aia e kua akara takapini i te are, e kua karanga:—

GSAM 338.1“Kare e tangata i roto i teia are tei moe ana i tetai moemoea no te kino e tae mai ra ki runga i teia enua. Te akakata nei te tangata i te ture akaatea o South Carolina, ina ra, i teia ua nei kua akaariia mai kiaku e ka piri tetai au enua manganui ki taua enua ra, e ka tupu tetai tamaki kino rava atu. I roto i teia kiteanga na te peroveta kua kite au i te au vaeau maata o nga tua e rua e putuputu ra ki runga i te ngai tamaki. Kua akarongo au i te tangi o te au pupui maata, e kua kite i te aronga mate e te aronga e vaitata ra i te mate i te au tua katoatoa. Ei reira kua kite au ia ratou e oro ra ki mua i te tamaki vaitata [te patiatia ra ratou tetai ki tetai ki te au tipi i runga i ta ratou au pupui]. Kua kite au i muri ake i te ngai tamaki, kua ki katoatoa i te aronga mate e te aronga e vaitata ra i te mate. Kua apaina atu au ki te au are auri, e kua kite i te mamae o te aronga i roto i te ngere, e te maemae ua ra. Kua apaina katoa au ki te au ngutuare o te aronga kua ngaro ta ratou au tane, te au tamaroa, me kore te au tungane i roto i te tamaki. Kua kite au i to ratou taitaia e te mamae o te ngakau.”

GSAM 338.2Kua akara marie aia i te au tua o te are e kua karanga, “E aronga tetai i roto i teia are ka ngaro ta ratou au tamaroa i taua tamaki ra.”

GSAM 338Te Akapapuanga a Mrs. Ensign no te Au Kiteanga na te Peroveta

GSAM 338.3Ei akapapuanga i taua mea i runga ake nei, e ei akakite e kua orongaia te perovetaanga i te ra i tuatuaia ra, e ei akaarianga e akapeea te putuputuanga i te maramaanga e te akakiteanga aere i te reira, te orongaia nei teia akapapuanga:—

GSAM 338.4“Te akapapu nei teia e te noo ra au i roto i te tapere ko St. Joseph, Michigan, i roto ia Tianuare, 1861, mei te ono maire mei Parkville. Kare au i te Adventist. I te ra 12 o taua marama ra, kua aere tetai au tangata i te pae i toku ngutuare ki Parkville kia tae ki te au uipaanga. I to ratou okianga mai kua akakite mai ratou kiaku e e vaine tetai i te uipaanga tei rokoia e tetai kiteanga vaerua, e kua karanga aia e ka tae mai tetai tamaki kino maata ki runga i te au Enua Taokotai o Amerika; e ka akatuia te au vaeau maata i nga tua e rua, i te Tonga e i te Tokerau katoa, e ka manganui te aronga ka mamae i roto i te au are auri; e ka tae te ngere kino ki te au ngutuare manganui no te ngaroanga o te au tane, te au tamaroa e te au tungane i roto i te tamaki; e te vai ra te au tangata i roto i te are ka ngaro ta ratou au tamaroa i taua tamaki ra.” Kua tainaia, “Martha V. Ensign, Wild Flower, te tapere ko Fresno, California, te ra 30 o Tianuare, 1891.”

GSAM 339.1I te tuatuaanga no te perovetaanga o taua tamaki riaria ra, kua karanga katoa a Mrs. White e ko te au Adventist no te Ra Itu “ka apaina ki roto i te au turanga ngata no te tamaki, e e apainga na te katoatoa kia pure pakari kia orongaia mai te pakari kia ratou, kia kite ratou eaa ta ratou ka rave i roto i te au tuatau timataanga i mua ia ratou.”

GSAM 339Te Maata o te Tamaki i Roto i te Enua

GSAM 339.2I te tuatau i orongaia ai taua kiteanga na te peroveta ra, e iti ua te marama o te manganui o te au tangata o te Tokerau no te tamaki e vaitata ra i te tae mai, me e marama tetai. E ko te Peretiteni Lincoln katoa, e toru marama i muri ake, i te ra 12 o Aperira, 1861, i te tuatau kua piri etai au enua ki South Carolina i tana ture akaatea, e kua pupuiia te pupui mua ki runga i Fort Sumter, kua kapiki mai aia e 75,000 ua tangata, e no te tuatau poto ua e toru marama.

GSAM 339.3Te katoaanga o te au vaeau tei tataia to ratou ingoa i te tua o te Taokotaianga i te roanga o te tamaki, e 2,859,132. Te karanga nei Te Puka o te Au Kite Katoatoa Britannica e “te au vaeau o te Taokotaianga o te Tonga i te akamataanga o te mataiti 1863, mei te 700,000 tangata,” kare ra e mama i te kite tikai i te katoaanga o te au tangata tei tataia to ratou ingoa. Te manako ra te reira e “mei te 300,000 tangata” to ratou aronga i mate. Te manako ra etai o te au puka ou o te au kite katoatoa e te aronga i mate i te tua o te Taokotaianga, tei tamateia i te tamaki, me kore tei mate i te puta me kore i te maki tei rauka ia ratou i te ngai tamaki me kore i te au are auri, e 359,528. No te kaiou i te tua o te Taokotaianga, te karanga nei te Britannica:—

GSAM 339.4“Kua tae te kaiou ki tona maataanga tikai i te ra 31 o Aukute, 1865, koia oki e $2,845,907,626.56. Mei te $800,000,000 katoa o te moni tei rauka mai kua akapouia, te maataanga no te tamaki; kua akapou te au enua, te au oire maata, te au tapere e te au oire i ta ratou uaorai moni tero, e kua akaputuputu i ta ratou uaorai au kaiou no te tamaki; penei ake ka tae te au tutaki no te aronga tei angaanga ana e to ratou au ngutuare tangata ki te $1,500,000,000 i te openga. Kare rava e rauka kia kitea te moni tei akapouia e te Taokotaianga o te Tonga, e e ngata roa i te tare i te puapinga o te au apinga tei takoreia e te au vaeau o te kavamani Taokotai e te au vaeau o te Taokotaianga o te Tonga; e kua akakoreia te puapinga moni o te au tuikaa i te Tonga, e $2,000,000,000, e te tamaki. I te kapitianga i te katoatoa, kare e rauka i te tare tikai i te moni tei akapouia no te tamaki, kare ra te manako e $8,000,000,000 i te manako maata roa.”4

GSAM 340Tetai Atu Akapapuanga o te Kiteanga na te Peroveta

GSAM 340.1No te perovetaanga e ka ngaro te au tamaroa a tetai au tangata i roto i te are uipaanga i Parkville i taua tamaki ra, ka akakite poto ua atu au e i te tuatau topa rau o te mataiti 1883 kua aravei au i te tangata pakari o te ekalesia i Parkville, e koia katoa te tangata pakari i roto ia Tianuare, 1861, i te tuatau i orongaia ai taua kiteanga na te peroveta ra. Kua ui au kiaia me te maara ra iaia te tuatua a Mrs. White i tona akakiteanga i taua kiteanga na te peroveta no te tamaki ra. “Ae,” i karanga mai ei aia, “te maara ra iaku.” “Ka akakite mai ainei koe e tokoia taau i kite e tei roto i te are i taua ra ra, tei ngaro ta ratou au tamaroa i te tamaki?” Kua maara viviki iaia te au ingoa o te toko rima, e kua karanga aia, “Kua kite au e tei reira teia aronga, e kua ngaro ta ratou au tamaroa i te tamaki; e me tei te kainga au, te ngai ka rauka iaku i te tuatua ki toku iti tangata, ka rauka iaku i te oronga atu i tetai au ingoa ke. Te manako nei au,” i tuatua akaou ei aia, “e toko rima atu, i vao ake i teia aronga taku i taiku atu.”

GSAM 340.2E a mataiti e tere atu o te tamaki tamouanga a te Tonga, e tae ua atu ki te mateanga o te vaitata ki te apa o te katoaanga o te au vaeau i kapikiia, i te tamaki me kore i te maki, te akaari maira i tetai tupuanga puapinga tikai o te perovetaanga i runga ake nei.

GSAM 340Te Tuikaa e te Tamaki

GSAM 340.3I te akakiteanga i tetai kiteanga na te peroveta tei orongaia kiaia i te ra 4 o Tianuare, 1862, kua karanga a Mrs. White:—

GSAM 340.4“E au tauatini tei akamaroiroiia kia uru ki roto i te au vaeau ma te manako e ko te akakoroanga o teia tamaki ko te takore i te tuikaa; ina ra, i teianei kua mau ratou ki roto, kua kite ratou e kua pikikaaia ratou, e kare te akakoroanga o teia tamaki ko te akaoti i te tuikaa, kia akono ra i te reira mei tona tu e vai nei.”

GSAM 341.1Kua orongaia te tuatua i runga ake nei i te tuatau i akaueia ai te au vaeau kia tauturu i te akaokianga ki to ratou au pu i te au tuikaa katoatoa tei oro atu ki roto i te au ngai o te Taokotaianga, e kua akaariia te au vaeau e karanga ra, “Me ka rauka ia tatou i te akakore i teia meameaau, eaa tei rauka mai?” Te pau ma te ngakau paruparu ra ratou, “Kare rava e mea. Kare te tumu tei akatupu i te meameaau i akakoreia. Kua vai ua rai te tu o te tuikaa, tei takino i to tatou enua, kia ora e kia akatupu akaou i tetai meameaau.” Teia au tuatua, tei apaina mai mei te Akakiteanga Ako Numero 7, te ngai tei oronga katoatoaia tetai akakiteanga akakeu i te ngakau no te tamaki i raro i te upoko tuatua “Te Tuikaa e te Tamaki,” kare e karanga ana e kare rava te tuikaa e akakoreia, te akaari ra i te turanga mei ta te au vaeau i kite i taua taime ra. I muri atu i roto i taua akakiteanga ako rai, te vai ra tetai perovetaanga mei teia:—

GSAM 341Te Perovetaanga no te Autuanga o te Tokerau

GSAM 341.2“E te akakiteia nei rai tetai ra akakore kai no te enua katoa! Te na ko maira te Atu, ‘Kare ainei teia te akakore kai taku i iki, ko te tatara i te au tapeka o te kino, ko te akaatea i te au kavenga teiaa, ko te tuku i te aronga takinga kinoia kia aere ma te rangatira, e kia atiati kotou i te au ioka katoatoa?’ Me ka akono to tatou enua i te akakore kai ta te Atua i iki, ei reira aia e ariki ei i ta ratou au pure no te tamaki; i teianei ra kare te reira e tomo ki roto i tona taringa.”

GSAM 341.3Kua kite te aronga tei matau i te tua o te tamaki i te au pauanga, te au mate kino, te au tavarevare e etai atu au mea tei piri ki te au tautaanga a te Tokerau kia autu i te au vaeau o te Tonga, e tae ua atu ki te tuatau i orongaia ai te akakiteanga akaora i te au tuikaa, i te ra 1 o Tianuare, 1863. Mei teaa atura te viviki o te au autuanga mei taua tuatau ra e tae ua atu ki te openga o te tamaki! Kua kitea meitaki tikai e te aronga tei akara i te tupuanga o te angaanga, te tupuanga o taua perovetaanga o te ra 4 o Tianuare, 1862. I muri ake i te apaiangaia te au kavenga, kua tataraia te tapeka e kua ati te ioka mei runga i te tuikaa! Kua kitea meitaki tikai e kua akarongo te Atua i te au pure a tona iti tangata, e kua akameitaki i te tautaanga kia akaoti i te tamaki i to ratou ikianga i te akakore kai e mareka ra aia!

GSAM 342Te Akapapuanga a te Tutara Mua ko St. John

GSAM 342.1I roto i tetai tuatua a te Tutara Mua ko John P. St. John, no Kansas, i Ottawa, Ill., taku i akarongo i te aiai o te ra 29 o Tiunu, 1891, kua oronga aia i teia akakiteanga:—

GSAM 342.2“Kare rava au i taitaia ana mei toku taitaia i te tuatau i pau ei matou i te [au vaeau o te Taokotaianga o te Tonga] i Bull Run. E tuanga ra te reira no te akakoroanga a te Atua. Me i pau te [au vaeau o te Taokotaianga o te Tonga] ia matou, ka akanoonoo te aronga akaaere i te enua i tetai au, e ka vai tamou te Taokotaianga ma te tuikaa, e ka vai rai te reira kia tatou i teia ra. No nga mataiti e rua kua maata atu te mana o te [au vaeau o te Taokotaianga o te Tonga]; i muri ake ra i te orongaanga a Lincoln i te akakiteanga rongonui no te akaora i te au tuikaa, kua uri matou ki te tua o te Atua, e kare e rauka ia matou i te pau.”

Notes

  1. Salamo 32:8. ↩
  2. Salamo 124:1-3. ↩
  3. Na tona ngutuare tangata i akakite i teia au mea openga kia Taeake Frederickson, no Dakota, i roto ia Aperira, 1892. ↩
  4. Te Puka o te Au Kite Katoatoa Britannica, te iva o te neneianga, Puka 23, kapi 780. ↩

Note

Back