Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
20 / 31
20 / 31

Pene 17 — Te Tuatua Mou i Tupu i Raro ake i te au Tamanata

John Norton Loughborough

GSAM 265.1“Mei te tiaki mamoe e kimi ra i tana anana i te ra e noo ei aia i rotopu i tana au mamoe i pueurikiriki ra; ka pera katoa au i te kimi i taku au mamoe, e ka akaora mai au ia ratou mei te au ngai katoa i pueurikiriki ei ratou i te ra tapokipoki e te poiri ra.”1

GSAM 265.2Te aronga tei ariki i te karere a te angera toru e tae mai ki taua tuatau ra (1847), e aronga putaua ratou i te au apinga o teianei ao, e no reira e iti ua te moni ka rauka ia ratou i te oronga no te akatotoaanga i te karere. Kua kite a Orometua White e tana vaine e Orometua Bates i te puapinga o te angaanga ratou uaorai i rotopu i te au taeake i pueurikiriki, e te anoano katoa kia akapapa i te au tuatua tatau ei tuku ki roto i te rima o te tangata, ei tauturu i te arataki ia ratou kia kite i te tuatua mou. Kua tauturu maataia a Orometua Bates i te akakiteanga i te tuatua no te Sabati e tana puka rikiriki no runga i taua tumu tuatua ra, iaia e aere ra ki te au ngai tukeke, e na roto katoa i te tukuanga i taua puka ra na te reta. Kua angaanga aia ma te akakoromaki pakari tikai.

GSAM 265Te Akaatinga a Tetai Tuaine Mapu no te Tuatua Mou

GSAM 265.3I tetai taime, no te mea kare ana moni ei tutaki i tona tere, kua vaitata aia i te akamata i te aere na raro mei Massachusetts ki New Hampshire. I reira tikai kua tae mai tetai reta na tetai tuaine mapu tei ariki i te rave i te angaanga ngutuare no te $1 i te epetoma, kia rauka tetai mea nana ei tauturu i te angaanga. I muri ake i tana angaangaanga e tai epetoma, kua tupu pakari tikai te manako i roto iaia e te anoano ra a Orometua Bates i te moni; no reira kua aere aia ki te tangata nana aia i taangaanga e kua pati kia tutaki takereia mai tana angaanga, kia rauka iaia i te tuku viviki atu i te $5 ki taua orometua ra. Na taua moni ra i tutaki i tona tere ki New Hampshire, na runga i te apinga akaoro no te katoatoa. I te au ngai katoa kua meitaki te au uipaanga, e e manganui te tangata tei ariki i te tuatua mou.

GSAM 266Te Akonoanga Ngutuare ma te Au Apinga Ngutuare tei Tukuia mai no Tetai Tuatau

GSAM 266.1Ei akaari i te ngakau akaatinga o te aronga mua tei akamata i te angaanga i roto i teia karere, ka akara tatou i teia au tuatua a Mrs. White no to raua turanga i te tuatau anu o te 1847-48, i to raua nooanga i roto i tetai au piha i te ngutuare atea o S. Howland, i Topsham, Maine; i reira raua i akamata ai i te noo ngutuare ma te au apinga ngutuare a tetai ke, tei tukuia mai no tetai tuatau:—

GSAM 266.2“E putaua maua, e kua na roto maua i te au tuatau ngata tikai. Kua angaanga taku tane i te tari toka no te ara tereina, e kua ngaangaa te kiri o tona au mangamanga rima, e kua ta'e te toto i te au ngai e manganui. Kua akakoro maua kia kore e irinaki ki runga i tetai ke no to maua oraanga, mari ra kia angaanga maua uaorai no te akono ia maua, e kia rauka katoa tetai mea ei tauturu i tetai ke. Kare ra i tupu te meitaki kia maua. Kua angaanga pakari tikai taku tane, kare ra i rauka mai te tutaki tei tau no tana angaanga.

GSAM 266Te Tipuanga a Orometua White i te Vaie

GSAM 266.3“Kua akaruke taku tane i te angaanga no te ara tereina, e kua apai i tana toki ki roto i te vaorakau ei tipu i te vaie kia akaputuia. Noatu te mamae tamou i tona kaokao, kua angaanga aia mei te popongi roa e tae ua atu ki te poiri, kia rauka mai mei te rima ngauru teneti i te ra. No te maata o te mamae kare aia e rauka i te moe i te po. Kare i roa kua tae mai te au reta na te au taeake i te au tuanga enua tukeke, i te pati ia maua kia aere atu e aravei ia ratou; kare ra a maua moni ei apai ia maua ki vao ake i te tuanga enua, no reira ta maua pauanga e, kare i matara ake te ara i mua ia maua.

GSAM 266.4“Kua rauka mai tetai reta na Taeake Chamberlain, no Connecticut, i te pati pakari ia maua kia tae ki tetai uipaanga i taua tuanga enua ra. Kua akatika maua kia aere me ka rauka mai te moni. Kua tatau taku tane i te tutaki o tana angaanga ma te tangata nana aia i taangaanga, e kua kitea e tai ngauru tara kare i tutakiia mai kiaia. Kua oko au i tetai au kakau tei anoano maataia, ki te apa o taua moni ra; e oti kua tapiri au i te au ngai motumotu o te pereue roa o taku tane, kua tapiri katoa oki i te au tapiri, e kua ngata te akataka i te kakau mua i roto i te au rima o taua pereue ra. E rima tara i toe mai no te apai ia maua ki Dorchester, Mass. Vaitata rai e ko to maua au apinga katoa o teianei ao tei roto i to maua pi'a apinga. Kua mataora ra maua i te au o te ngakau e te akava ngakau ma, e kua akaperepere maua i teia au mea ki runga ake i te au mea o teianei ao e noo meitaki ei.

GSAM 267.1“Kua aere maua ki te ngutuare o Taeake Nichols, e i mua ake ka akaruke ei maua, kua oronga a Tuaine Nichols e rima tara ki taku tane, e na te reira i tutaki i to maua tere ki Middletown, Conn. E tangata ke maua i taua oire ra, e kare roa maua i kite ana i tetai o te au taeake i taua tuanga enua ra. E rima ngauru ua teneti i toe mai ia maua. Kare taku tane i ngakau toa i te taangaanga i te reira ei tutaki i tetai kaa akaoroia e te oroenua, no reira kua pei aia i te pi'a apinga ki runga i tetai putunga papa rakau, e kua aere maua na raro i te kimi i tetai tangata e aite to matou akarongo. Kare i roa kua kitea ia maua a Taeake Chamberlain, e kua apai aia ia maua ki tona ngutuare.”

GSAM 267Te Uipaanga i Rocky Hill, Conn.

GSAM 267.2Kua raveia teia uipaanga i Rocky Hill, i roto i tetai piha maata kare i oti ake i te ngutuare o Taeake Belden. Teia tuanga no roto i tetai reta ta Orometua White i tata kia S. Howland, te oronga mai nei i tetai au akakiteanga reka no taua uipaanga ra:—

GSAM 267.3“I te ra 20 o Aperira [1848], kua tono mai a Taeake Belden i tana kaa oroenua ki Middletown no matou e te au taeake i pueurikiriki i roto i taua oire ra. Kua tae matou ki tona ngai [Rocky Hill] mei te ora a i te aiai, e i roto i nga miniti torutoru kua tae mai a Taeake Bates raua ko Taeake Gurney. Kua rave matou i tetai uipaanga i taua aiai ra, mei te tai ngauru ma rima tangata. I te popongi Varaire kua tae ua mai te au taeake e tae ua atu ki te rima ngauru ia matou. Kare ratou pouroa i marama tikai i te tuatua mou. E mea reka tikai ta matou uipaanga i taua ra ra. Kua akamarama pu ua a Taeake Bates i te au akaueanga, e na te au akakiteanga ako ririnui i akamou i to ratou puapinga ki roto i te ngakau. Kua akatinamou taua tuatua ra i te aronga kua mou ke i te tuatua mou, e kua akaara i te aronga kare i iki papu ake.”2

GSAM 267Te Patianga kia Aere ki te Tuanga o Oswego, N.Y.

GSAM 267.4No te akatotoaanga i te puka rikiriki a Orometua Bates i rotopu i te au Adventist, kua akamata tetai au tangata i te au tuanga enua ke i te akono i te Sabati. Kua tata mai a Hiram Edson, no Port Gibson, N.Y., i te pati ia Orometua White e Mrs. White e tetai ke kia tae ki tetai uipaanga o te au tangata tiaki i te Sabati i Volney, i te tuanga o Oswego, i Aukute, 1848. Kua karanga aia e e putaua te maataanga o te au taeake, e kare e rauka iaia i te taputou e e maata ta ratou ka oronga ei tutaki i te au akapouanga. Kua rauka mai ia Orometua White te $40 no tana angaanga i roto i te kainga matie maroke. Kua pou tetai tuanga o teia moni i te oko i te au kakau tei anoano maataia, e na te toenga i tutaki i to raua tere ki Volney e te okianga mai.

GSAM 268.1Kua raveia teia uipaanga i te pae opunga o New York, i roto i te are vairanga kaa oroenua o Arnold. Mei te toru ngauru ma rima tangata i tae mai, ko te au tangata katoa tei rauka i te akaputuputu i taua tuanga o te enua ra; kare ra e tokorua i rotopu ia ratou e aiteite to raua manako. Kua mou pakari te tangata tatakitai ki tona uaorai manako, ma te karanga e te aite ra te reira ki ta te Bibilia. Te inangaro ra ratou pouroa i te akatotoa e te tutu i to ratou au manako. Kua akakiteia kia ratou e kare a Orometua White raua ko tana vaine i aere mai mei te ngai mamao ei akarongo ia ratou, mari ra ei apii ia ratou i te tuatua mou. Kua irinaki a Arnold e kua oti ke te tai tausani mataiti o Apokalupo 20 i te tuatau i topa, e ko te tai anere e a ngauru ma a tausani tei taikuia i roto ia Apokalupo, ko te aronga ia tei akatuia mai i te tuakaouanga o te Mesia.

GSAM 268Kua Patoi a Arnold i te Au Akonoanga Tapu

GSAM 268.2I te vaianga te au akairo no to tatou Atu tei mate i mua i taua putuputuanga ra, e i to ratou vaitataanga i te akamaara i tona au mamae, kua tu a Arnold e kua karanga e kare ona akarongo i te mea ta ratou e vaitata ra i te rave,—e e raveanga tamou te kaingakai a te Atu i te Pasa, e kia akonoia te reira e tai ua taime i te mataiti.

GSAM 268.3Kua riro teia au manako tukeke e te ke ei apainga teiaa ki runga ia Mrs. White. Kua kite meitaki aia e te tarevake ra a Arnold, e kua tupu te tumatetenga maata i roto i tona ngakau, no te mea mei te mea rai e te akavaavaaia ra te Atua. Kua mataku tetai pae e te mate ra aia; kua pure ra a Orometua Bates, White, Chamberlain, Gurney, e Edson nona, e kua akarongo aroa mai te Atu i te au pure a tona au tavini, e kua ora akaou aia. Kua noo te marama o te rangi ki runga iaia, e kare i roa kua kore aia e kite akaou i te au mea o teianei ao. I roto iaia i teia turanga, kua akaariia kiaia tetai au tarevake o te aronga i reira, e te tuatua mou katoa ei akaari i te tuke i taua au tarevake ra. Kua akaariia e ko teia au manako kare e rotai, ta ratou i karanga e no roto i te Bibilia, e mea no roto ua ia i to ratou au manako i te Bibilia, e kia akaruke ratou i ta ratou au tarevake e kia rotai i runga i te karere a te angera toru. Kua akaotiia te uipaanga ma te kakā; kua autu te tuatua mou. Kua akakite te aronga tei mou ki teia au manako ke e te tukeke i to ratou au tarevake, e kua rotai ratou i runga i te tuatua mou o teianei o te karere a te angera toru, e kua akameitaki maata te Atua ia ratou.

GSAM 269Tetai Kiteanga na te Peroveta e te Taangaanga Umere i te Bibilia

GSAM 269.1Kua orongaia teia akakiteanga no taua uipaanga ra e Alexander Ross, i te ra 4 o Tianuare, 1884; ko aia tetai o te toru ngauru ma rima tangata i taua putuputuanga iti ra. Kua karanga aia:—

GSAM 269.2“I roto a Tuaine White i te kiteanga na te peroveta, kua tu aia ki runga i tona nga vaevae e kua apai i te Bibilia o te ngutuare ki runga i tona rima kaui; e puka te reira mei te maata o te au puka matauia ua. I tana mouanga i te reira ma te akatuera, ki runga roa, kare aia i akara atu ki reira; kua uriuri aia i te au kapi na tona rima katau, mei tetai irava ki tetai irava, e i tana tukuanga i tona mangamanga rima ki runga i te irava, kua tuatua mai aia i taua irava rai. Kua akara au i te au irava e manganui kia kite me ko te irava rai tana e tou ra te irava tana e tuatua maira. Kua akaraia te au irava pouroa e au me kore e tetai o te putuputuanga. I te au taime katoa, kua tuatua aia i te irava tana e tou ra, e kua rave aia i te reira i te akaraanga tona mata ki runga e ki te pae ke mei te Bibilia. Na teia au irava tana i tuatua mai i akaruke i te au apiianga tarevake a te au tangata tiaki i te Sabati tei putuputu ki Volney, i Aukute, 1848, e kua akariro ia matou kia rotai i runga i te tuatua mou.”

GSAM 269.3E tika, e tangata ngata tikai i te akapapu te tangata kare e akaruke i te apiianga tarevake tei akatikatikaia i raro ake i teia au tu, na te au irava marama pu ua no roto i te Bibilia, tei tuatuaia mai na roto i teia ravenga umere. I muri ake i te akatikatikaanga i te au tarevake o teia putuputuanga o te au tangata tiaki i te Sabati i te tuanga o Oswego, e to ratou rotaianga i runga i te tuatua mou, kua aere ratou mei taua uipaanga ra ei akatotoa i te marama ki tetai ke. Kua akaari papu te au mea i tupu mai e e angaanga te reira na te Atua. Te vai teateamamao ua ra a Satani i te akatakake, i te tamanata, e i te akapueurikiriki, na roto i te au ravenga katoa e rauka iaia i te taangaanga. “Kare oki te Atua i te tumu o te kononinoni pu ua, no te au ra, mei tei te au ekalesia katoa ra o te aronga tapu.”3

GSAM 270Te Au Akaoraanga na roto i te Mana Umere

GSAM 270.1I muri ake i te uipaanga tei taikuia i mua ake nei, kua raveia te au uipaanga i te tuanga o Madison, i Port Gibson, i Port Byron, e i te oire o New York. I muri ake i teia, kua raveia tetai uipaanga no te katoatoa i Connecticut. I tetai au ngai o teia, kua akavaitata roa mai te Atu ki tona au tavini, e kua tae mai te mana akaora o te Taote Maata ki runga i te aronga maki, ei pauanga ki te au pure ngakau tae a tona iti tangata, ia ratou e aru ra i te aratakianga tei tukuia ki roto i te Episetole a Iakobo.4 Kua akaoraia katoa mei to ratou au maki te aronga ta te au taote i karanga e kare e manakonakoanga kia ora. Kua tupu putuputu te au mea mei teia te tu i te au tuatau tukeke mei te mataiti 1845 mai.

GSAM 270Kua Akakoromaki te Aronga Mua i te Au Tumatetenga

GSAM 270.2I roto i te Akaraanga e te Karere o te ra 5 o Peperuare, 1880, i tona tuatuaanga no te au ra o te akamataanga, kua karanga a Orometua White:—

GSAM 270.3“I ta maua au angaanga mua, kua matepongi maua no te kore o te kai tau, e kua anu maua no te kore o te kakau tau. Kua akakore maua uaorai i te au mea e anoanoia ra no te oraanga, kia akaputu i te moni no te angaanga a te Atua. I taua tuatau katoa ra, te akaparuparu maata ra maua ia maua uaorai kia rauka i te rave i te maata o te angaanga tei akaraanga e e mea tau kia raveia, i te tata, i te akatikatika i te au tataanga, i te teretere, e i te tutu mei tetai tuanga enua ki tetai tuanga enua.”

GSAM 270.4E mataiti ka maaraia te 1848, i roto i te tuatua enua no te taeanga mai, e i roto katoa i te au akaaereanga o te au enua. Kua akataka meitakiia te au tuatua mou o te karere a te angera toru, e te matara maira te ara ki te au pae tukeke kia tupu te angaanga. I taua tuatau ra, kua akamata te au mea e tupu ra i roto i te au peu o te tangata e te au akaaereanga o te au enua i te rave i tetai tu te ka akaara akaou i te manako o te aronga apii i te au perovetaanga. E oripu maata to roto i te au iti tangata o te Ao Taito; i Hydesville katoa, i te tuanga o Wayne, N.Y., kua akamata te au akaarianga o te akonoanga ou e kimi nei i te tuatua ki te au vaerua o tei mate. Kua karanga te aronga apii Bibilia e ko teia te “au vaerua o te au demoni, te ka akaputuputu i te au iti tangata o te enua ki te tamaki i te ra o te Atu.”

GSAM 271Te Oripu o te Au Iti Tangata i te 1848

GSAM 271.1I te ra 21 o Peperuare, 1848, i te putuputuanga te au tavini o te are ariki o Louis Phillippe, no Varani, ki tona pae, kua karanga aia: “Kare roa i pakari atu toku nooanga ki runga i te terono o te patireia i mua ake nei, mei toku nooanga i teia po.” I te marumaru aiai o te ra i muri mai, ma tetai “pereue poto matotoru” i runga iaia, e ma te akaari iaia ei tangata akaoro kaa oroenua tutakiia, kua oro aia ki vao ake i te au patu o te oire o Paris, i te kimi i tetai ngai akaruru kia ora aia. Te karangaia ra e kua tupu teia tauianga maata e te viviki, no tetai angaanga nana i te turuturu i te kapoanga mana a te pope, e kua akamareka kore te reira i tona iti tangata e tona au vaeau. I taua ra ra, kua oti iaia tetai akaraanga maata i te nuku vaeau o Varani, i roto i te oire o Paris; e i te akaputuangaia ta ratou au pupui, kua oki aia ki te are ariki, e kua rere viviki tetai tamaiti ki runga i tetai pupui maata, ma te taviri i tetai reva e toru ona kara, e ma te kapiki, “KIA AKATOPAIA TE POPE! KIA AKATOPAIA TE POPE!!” Kua kapiki katoa te au vaeau i taua tuatua ra, e kua viviki te totoaanga na roto i te au papaanga vaeau, ma te tupu pakari atu rai, e tae ua atu ki te kapitiangaia te kapiki, “E KIA AKATOPA KATOAIA TE ARIKI!” I roto i te au ora torutoru kua ki katoa a Paris i te oripu maata e te kino. Te oro ra te au vaeau, ma te au pupui i roto i to ratou rima, e tetai pupu tangata oripu ma ratou, ki te are o te ariki. I te akakiteangaia teia oripu kiaia, kua viviki aia i te oro ma te taui i tona tu kia kore aia e kiteaia.

GSAM 271Te au Enua i Piri ki roto i te Tamaki

GSAM 271.2Kua totoa viviki atu te manamanata e te oripu o Parani ki te au enua ke atu. Kua roko katoa a Prussia, Hanover, Sardinia, Sicily, Naples, Venice, Lombardy, Tuscany, e Roma i taua vaerua oripu ra o te au urupu tangata. I roto i nga marama e toru kua oripu a Europa katoa, e kua roko te au patireia e te au enua emepera e tere atu i te toru ngauru i te manamanata maata rava atu. Kua tutungiia te au terono ki te ai i runga i te au mataara; kua oro e kua pipini te au ariki e te au emepera, no te mataku e ka tamateia ratou. Kua tuatua te aronga poritiki e ka tupu te urianga i te au kavamani o te ao katoa.

GSAM 272.1E manganui te au orometua Adventist kare rai i akarongo ake i te karere a te angera toru, kua kite i teia manamanata, e kua manako e ko te akaputuputuanga teia o te au pa enua no “te tamaki i taua ra maata o te Atua Mana Katoatoa.”5

GSAM 272Kua Kitea te Karere no te Akairoanga

GSAM 272.2I taua tuatau tikai ra, te apii ra te au Adventist no te Ra Itu mei roto mai i te au Tuatua Tapu e ko te Sabati o te a o te akaueanga te akairo, me kore te akairo akapapu, o te Atua ora, e kua tae te tuatau kia akakiteia te karere no te akairoanga i roto ia Apokalupo 7:1-4. Te kimi ra ratou i te au mataara e te au ravenga e tae ei teia karere ki mua i te tangata. I te aronga o te ra itu e akateateamamao ra no teia angaanga, te karanga ra te au Adventist o te ra mua o te epetoma, “Kua tuai roa kotou i ta kotou karere no te akairoanga, no te mea kua vaitata roa mai te tamaki o te ra maata e te tae tika mai o te Atu ki runga ia tatou.”

GSAM 272Kua Mutu Viviki te Oripu

GSAM 272.3Muri ake, mei te toru marama, kua maru te oripu o te au pa enua; kare ra no te mea kua akatikatikaia ta ratou au tumu riri, mari ra na roto i tetai tu kare rai te aronga tata nuti i rauka i te akamarama. No runga i teia manamanata, kua karanga a Horace Greeley i roto i te New York Tribune: “E mea umere maata kia matou katoatoa e eaa tei akamata viviki i taua manamanata ra i rotopu i te au pa enua; e mea umere maata atu ra e eaa tei akamutu i te reira.”

GSAM 272Ta Seneta Choate Tuatua no te Turanga o te Ao Taito

GSAM 272.4Ka tae mai tatou ki te mataiti 1851, e ka kite ia Seneta Choate e tuatua ra ki mua i te Uipaanga Ture o Marike no runga i te turanga o te Ao Taito, i te na ko anga e:

GSAM 272.4“Kua kite pu kotou i taua turanga ra e tona akaraanga, tei akaraia e kua tapokiia e te au ata, te au tumurangi, e te poiri; kare roa e mea i akatinamouia. Ki toku manako, mei te mea e kua vaitata te au tika o te au ariki, e te au tika o te tangata, e te riri tei akaputuia i roto i te au mataiti e tai tausani, i te unu mai i te koke no tetai tamaki e tae ei te ta'e anga o te toto, mei tei kitea i roto i te kiteanga o Apokalupo, ‘ki te au taura tāpeka i te va'a o te au oroenua,’ e ka mate atu tetai iti tangata katoa; e ka tangi te pere maata o te tuatau i tetai ora akaou; e ka timataia te oraanga o te tangata i roto i te ai e te auri, kia kitea e no te au mea i angaia e no te Atua tei anga i taua au mea ra te reira, me kare.”

GSAM 273Te “Akakiteanga Ako” o te 18 Noema, 1848

GSAM 273.1Kua roko te aronga i karanga e na teia oripu o te au pa enua i te mataiti 1848 e akatupu i te taeanga mai o te Atu, i te taitaia maata. Akapeea ra te au Adventist no te Ra Itu, tei karanga e kua tae te tuatau kia akakiteia te “akairo o te Atua ora” ki te tangata? Ei pauanga, ka taiku matou i tetai puka rikiriki tei neneiia e Orometua Joseph Bates i te marama o Tianuare, 1849. I te tuatua anga no runga i tetai mea tei tupu i te 18 Noema, 1848, kua karanga aia e:—

GSAM 273.2“Kua putuputu tetai pupu rikiriki o te au taeake e te au tuaine ki roto i tetai uipaanga i Dorchester, vaitata ki Boston, Massachusetts. I mua ake ka akamata ai te uipaanga, te kimi ra tetai pae ia matou i tetai au tumu o te karere no te akairoanga; e au manako tuke tetai no runga i te tika o te akamaramaanga o te tuatua ‘kake mai,’ e tetai atu au mea. E no te mea kua pure matou no te neneianga i te karere i te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua i Topsham [Maine] i mua tata ake, e kare rai i marama meitaki te mataara no te neneianga, kua akatika kapiti matou kia tuku i taua au mea katoa ra ki te Atua. I muri ake i tetai tuatau pure pakari no te marama e te aratakianga, kua oronga mai te Atua i teia au mea ki a Tuaine White i roto i te kiteanga na te peroveta.”

GSAM 273.2Te taiku nei matou i te au tuatua tana i tuatua mai i te tuatau o te kiteanga na te peroveta:—

GSAM 274Te au Tuatua i Tuatuaia i roto i te Kiteanga na te Peroveta

GSAM 274.1“I ea te marama i iti mai ei? Na toou angera e apii mai ia matou i te ngai i iti mai ei te marama. Kua akamata te reira ma te mea meangiti, i toou oronga anga mai i tetai marama i muri ake i tetai marama. Kua kapitiia te akakiteanga ako e te au akaueanga, kare e rauka i te akatakake; ko te mea mua te reira, ko nga akaueanga e ngauru, na te Atua. Kua mareka maata aia i te akamata anga tona ture i te kake mai ma te mana, e te au ngai tei akarukeia i te akatu akaouia. Kua riro tei paruparu ei mea pakari na roto i te kimianga i tana tuatua. E tuatau poto ua tei timataia'i te reira. Ko te akairo te reira! Te kake mai nei te reira! Te tu mai nei, te akamata ra mei te itinga o te ra. Mei te ra rai, e anu i te akamataanga, ka maanafana atu, e ka tuku atu i tona au kaka. I te tu mai anga taua tuatua mou ra, e marama meangiti ua to roto, kua tupu maata ra te reira. Aue te mana o teia au kaka! Te tupu maata nei tona pakari. Tei runga i taua tuatua mou ra te maata rava atu o te puapinga e te marama, no te mea e vai rai te reira e tuatau ua atu, kia kore te Pipiria e anoanoia. Kua tu mai te reira i reira i te itinga; kua akamata ma te marama meangiti, e mea akaora tona au kaka. Aue te mana maata o taua tuatua mou ra; ko te reira tei teitei rava atu i muri ake i to ratou tomoanga ki te enua manea, ka tupu maata ra te reira e tae ua atu ki to ratou riroanga ei aronga mate kore. Kua akamata mei te itinga o te ra, te aere ua nei i tona mataara mei te ra rai, kare rava ra e topa.”

GSAM 274.2“Te mou ra te au angera i nga matangi e a. Na te Atua e tāpu nei i te au mana. Kare te au angera i tuku, no te mea kare te aronga tapu katoatoa i akairoia. Kia tu a Mikaela ki runga, ka totoa teia mate ki runga i te enua katoa. I na, kua papa ratou i te pupui. Kua tāpuia no te mea kare te aronga tapu i akairoia. Ae, e nenei koe i te au mea taau i kite e i akarongo, e ka aru atu te akameitakianga a te Atua. Ka akara kotou! Te kake mai ra te reira ma te mana, e te kakā maata ua atura.”6

GSAM 274.3I muri ake i te akaotianga o teia kiteanga na te peroveta, kua karanga a Mrs. White ki tana tane,

GSAM 274.3“E karere taku nau. E akamata koe i te nenei i tetai nutipepa rikiriki e tuku atu ki te tangata. Kia rikiriki ua te reira i te akamataanga; i te tangata ra e tatau ra, ka tuku mai ratou i te moni kia koe ei neneianga, e ka tupu meitaki te reira mei te akamataanga mai. Mei teia akamataanga meangiti, kua akaariia mai kiaku e ka riro te reira mei te au kauvai marama e aere takapini i te ao katoa.”

GSAM 275E Mea Ekoko me Akaraia na te Manako o te Tangata

GSAM 275.1Kua akakiteia teia au tuatua i te mataiti 1848 no runga i te tu mai anga e te totoaanga o te tuatua mou no te Sabati. Me akaraia te turanga i taua tuatau ra na te manako o te tangata, ka karanga te manako tangata, “Kare rava taua tuatua ra e tupu.” Kare i roa i muri ake i te akakiteanga, kua karanga tetai tangata ki tetai o to matou aronga angaanga, “E 144,000 mataiti ka pou ia kotou i te rave i ta kotou e akakoro ra.” Ka karanga ratou, “Eaa! E toru aronga tutu aere—ko Orometua White e tana vaine, e Orometua Bates—kare a ratou moni, e kare i tae ki te anere o te aronga e aru ra, e kare katoa a ratou moni, ka aere ratou ma te au anere ua o te au puka rikiriki e varu ngauru kapi no runga i te Sabati, ei oronga i te karere akamatakite ki te ao katoa! E manako puapinga kore rava teia!” I te aronga e manako akapera ra e karanga ra e, “Kare e rauka!” te karanga ra te akarongo ki te karere e te akakiteanga ako no te tupu meitaki e, “I te ingoa o te Atua o Iseraela ka raveia te reira! E ma te irinaki ki tona maroiroi, e rave tikaiia te reira!”

GSAM 275Akapeea te Nutipepa Mua a te au Adventist no te Ra Itu i Neneiia ai

GSAM 275.2Mei te tuatau i orongaia mai ei te akakiteanga ako no runga i te angaanga nenei, kua pure putuputu te aronga akono i te ra itu kia akatuera mai te Atu i te mataara no te neneianga i tetai “nutipepa rikiriki.” Ko te mea tei ngere maataia ko te moni ei tutaki i te neneianga o te numero mua. I te marama o Tiunu, 1849, kua rauka ia Orometua White tetai angaanga pakoti i te matietie timoti i runga i te enua e a ngauru eka, ma tetai tipi pakoti matietie ta te rima e taangaanga, e itu ngauru ma rima tene te tutaki no te eka okotai; na te reira i rauka ai iaia i te nenei i te numero mua o taua nutipepa rikiriki ra. E tau kia tukuia ki konei tetai tutu aite tikai ki te kapi mua o taua pepa rikiriki ra. Ka kite te tangata tatau i roto i te tuanga mua o te tataanga i te au tuatua a Orometua White, i tana na ko anga e, “Kare te mataara i akatueraia kia akamata i te angaanga e tae mai ki teianei.” E ka kite katoa kotou e na tona akaatinga iaia uaorai i “akatuera i te mataara.”

GSAM 276Ta Mrs. White Akakiteanga no te au Nutipepa Mua

GSAM 276.1Te karanga nei a Mrs. White no runga i te akamataanga o te angaanga nenei:—

GSAM 276.2“Kua akamata taku tane i te nenei i tetai pepa rikiriki i Middletown, e varu maero te mamao mei Rocky Hill, Connecticut, e e aere putuputu ana aia na raro i taua mamao ra e ka oki akaou mai, noatu e e pirikoki tona i taua tuatau ra. I tana apaianga mai i te numero mua mei te ngutuare nenei, kua tuturi matou katoatoa ki te pae i te reira, i te pati anga ki te Atu, ma te ngakau akaaka e te roimata maata, kia vai tona akameitakianga ki runga i te au tautaanga paruparu a tona tavini. Kua tata aia i te au ngai no te tukuanga i te nutipepa ki te aronga katoatoa tana i manako e ka tatau i te reira, e kua apai atu ki te are rata i roto i tetai pute tei maaniia ki te tapoki ta'ua. Kua apaiia te au numero katoatoa mei Middletown ki Rocky Hill, e i te au taime ravarai, i mua ake ka akateateamamao ei i te reira no te are rata, kua akatotoaia ki mua i te Atu, e kua pure pakariia ki te Atua ma te roimata, kia aru tona akameitakianga i taua au karere muteki ra. Kare i roa kua tae mai te au rata ma te moni no te nenei i te nutipepa, e te au nuti meitaki e manganui te au tangata kua ariki i te tuatua mou.”7

GSAM 276Kua Tupu te Tuatua i Akakiteia no te Tauturuanga i te Nutipepa

GSAM 276.3E manako oonu atu to matou i te inangaro ua, i te akaarianga i teia kapi mua o te nutipepa mua tei neneiia e te au Adventist no te Ra Itu. Ko te katoaanga o te nutipepa “The Present Truth” (Te Tuatua Mou o Teianei) e tai ngauru ma tai numero, e varu kapi te numero okotai, e rua tuanga o te tataanga i te kapi tataki tai. Ko te ngai tatauanga i runga i te kapi, e a ini e e rima tuanga no te ini tei akatuangaia kia varu i tetai tua, e varu ini i tetai tua. Kua neneiia te au numero 1 e te 4 i roto i nga marama o Tiurai, Aukute, e Tepetema, i Middletown, Connecticut. Kua neneiia te au numero 5 e tae atu ki te 9 i Oswego, New York, e ko to ratou au ra tataia ko Titema, 1849, e Mati, Aperira, e Me, 1850. Ko te ra tei tataia ki te numero 11 ko Noema, 1850, e kua neneiia te reira i Paris, Maine. I roto i te numero 6 kua karanga a Orometua White, “I te neneianga i nga numero mua e a, kua tae mai te moni i maata atu i tei anoanoia ei tutaki i te au nutipepa. Kua taangaangaia te reira ei tutaki i to matou au pou i te aereanga ki te au uipaanga ta matou i tae.” I te mataiti 1849, na roto i te mana o teia au nutipepa, e te au angaanga akamata a Orometua Bates, e manganui tei ariki i te karere i Vermont, Michigan, e te au enua ke atu o Marike.

GSAM 278.1Me akaaiteia ki te turanga o te angaanga i te mataiti 1848, tei akaraia e kare e tupu meitaki, ka akara tatou i tetai au mea tika e vai nei i te mataiti 1905, e ka rauka ia tatou i reira i te akava meitaki atu no runga i te openga o teia angaanga: e koai tei tika, ko te aronga tei patoi i te akamataanga akaaka o te karere, me ko te Atua o te rangi, tei tuatua na roto i tona tavini vaine no runga i te mana e “tupu maata” ra o te angaanga “akairoanga.”

GSAM 278Te Tupuanga o te Angaanga Nenei

GSAM 278.2Te akakiteia nei e te neneiia nei teia tuatua mou na roto i tetai a ngauru o te au reo maata o te ao. Kare e toru ua orometua, mari ra, me tatauia te au Orometua akatainuia e te aronga tei orongaia te tika no te tutu aere, e tere atu ratou i te 600, e e au anere katoa te angaanga ra ei taote, ei aronga apii Pipiria, ei puapii, e ei misionare rapakau maki. Tei roto i te au nutipepa tuke e tere atu i te rima ngauru te au tataanga o te ekalesia, e te neneiia ra i roto i te au ngutuare nenei vaitata ki te rua ngauru i Europa, Asia, Aferika, Marike Tokerau e Marike Tonga, te au motu o te Moana Pakipika, e Autireria. I roto i teia au ngutuare nenei te neneiia nei e tere atu i te tai tausani e tai anere au puka, au puka rikiriki, e au pepa akakite tuke. Kia rauka tetai o te reira au mea tataki tai, kapiti ma te au nutipepa no te mataiti okotai, e mei te $340 te ka anoanoia. Kare e tai anere ua te aronga e aru nei, mari ra kua vaitata ki te 100,000 te aronga e rekareka nei i teia tuatua mou. E tika, mei te ra rai, te “kake mai” nei teia karere, e ka rauka ia tatou i te tuatua ma te au tuatua o te akakiteanga ako o te mataiti 1848 e, “Aue te mana o teia au kaka!”

GSAM 278Te Turanga o te au Pa Enua

GSAM 278.3I te karere e tupu maata ua ra akapera, eaa te turanga o te au pa enua? Mei taua tuatau ra e tae mai ki teianei, kua tatau putuputu tatou i roto i te au nutipepa i te au tuatua no runga i te tamaki o te katoaanga ka tupu vave i Europa. Noatu e kua tupu te pekapeka ki konei, e te oripu ki ko, te tāpuia nei taua “matangi uriia” no te katoatoa,—kare te “au matangi e a” e akatikaia kia pupui katoatoa i te taime okotai, “kia oti roa te au tavini o te Atua i te akairoia.” Te kite nei te katoatoa e te vai ra te au tumu o te pekapeka e te tamaki, kare ra e tupu maata no te mea te tāpuia nei.

GSAM 279.1Kare i roa i mua ake i tona mateanga, kua tapa a Henry Ward Beecher i te akonoanga i te au nuku vaeau mamaata akapera i Europa e, “te unu anga i te toto ora i mua ana, no te mataku e ka akamaringiia te reira.” Kua akaaite aia i te turanga o te au pa enua, ma to ratou au riri i akaputu e te makitakita, e to ratou akamatakuanga i tetai e tetai, ki tetai “tapekaanga kare e rauka i te tatara,” tei akatupuia e tetai pupu tangata e akatika ra i te au tipi poto ki te umauma o tetai e tetai, kare oki tetai ia ratou e mataku kore i te ko, no te mataku e ka koia mai aia. “E,” i na aia, “kare e roa ka kite tetai ia ratou i te tuatau tau no te ko, e i reira ka tupu te tamaki o te katoatoa.”

GSAM 279Te Akaaiteanga i te au Apinga Tamaki

GSAM 279.2Mei te mataiti 1848 mai, kua maaniia te au apinga tamaki e, me akaaiteia ki te reira, ka manakoia te au mea meitaki rava atu o taua tuatau ra ei au apinga kangakanga ua. I te kapikianga a te “Putuputuanga Au” o Marike kia raveia te au akamorianga no te au i te Tapati no te Au,—15 Titema, 1895,—kua karanga ratou e: “I teianei, noatu e te tupu meitaki tikai ra te oraanga e te kite o te tangata, te vai katoa ra te au akateateamamaoanga no te tamaki i rotopu i te au pa enua i maata atu i to te au tuatau i mua ana.”

GSAM 279Ta Rangatira Vaeau Miles Tuatua no te Akateateamamaoanga no te Tamaki

GSAM 279.3I roto i tetai tuatua ki tetai uipaanga maata i Washington, D.C., i te 12 Tianuare, 1904, kua karanga a Rangatira Vaeau Nelson A. Miles e:—

GSAM 279.4“I teia tuatau marama e tupu meitaki nei te oraanga o te tangata ma te kite e te tu maru, ka rekareka tatou i te irinaki e kua akameangitiia te au apainga e te au kino o te tamaki; e mea umere ra, kare rava i tupu i tetai tuatau i roto i te tuatua enua o te ao nei, e kua kaimoumouia te apinganui maata akapera ei akateateamamaoanga no te tamaki, e kua apainaia mai te au mirioni tangata manganui akapera, tei tereniia, tei kite i te tamaki, e tei akono i te au akaueanga, ma te au apinga tamaki tamate rava atu, mei roto mai i te au angaanga o te tuatau au, mei tei raveia i teianei tuatau.”

GSAM 280.1Te tavarevare nei rai ra te matangi uriia o te tamaki, i te angaanga akairoanga e rave uaia nei.

Notes

  1. Ezekiela 34:12. ↩
  2. Au Tuatua no te Oraanga o Ellen G. White, kapi 108. ↩
  3. 1 Korinetia 14:32. ↩
  4. Ieremia 5:14, 15. ↩
  5. Apokalupo 16:13-15. ↩
  6. E Akairo no te Atua Ora, au kapi 24-26. ↩
  7. Te au Tuatua no te Oraanga o Ellen G. White, au kapi 125-127. ↩

Note

Back