Pene 14 — Te Ngutupa Tapiri
GSAM 214.1“I to ratou aereanga atu e oko, kua tae mai te tane akaipoipo; e te aronga kua papa ra, kua tomo atu ratou ma ia ki roto i te oroa akaipoipoanga; e kua tapiriia te ngutupa.”1
GSAM 214.2Te taeanga mai o te Tane Akaipoipo i roto i teia parapore, kare te reira i te taeanga mai o Karaiti ki te enua nei, mari ra ki te oroa akaipoipoanga. Ka tupu te akaipoipoanga i mua ake i te taeanga mai o te Atu. Kua akakiteia te reira i roto i te Evangelia tei tataia e Luka, mei teia: “Kia tatuaia to kotou au taukupu, e kia ka ta kotou au lamepa; e kia aite kotou ki te au tangata e tiaki ra i to ratou Atu kia oki mai mei te oroa akaipoipoanga; kia tae mai aia e kia patoto, kia eeu viviki ratou i te ngutupa nona.”2
GSAM 214Te Arikianga i te Patireia Kua Kapikiia e Akaipoipoanga
GSAM 214.3Kua akaariia te taeanga o te Tane Akaipoipo ki te oroa akaipoipoanga i roto ia Daniela 7:13, 14, i te aereanga o Karaiti ki te Metua kia ariki i tona patireia. I te au tuatau taito, kua kapikiia te taeanga o tetai ariki ki tona oire maata kia ariki i tona terono e tona patireia, e akaipoipoanga. Kua akamaaraia teia mea—te arikianga i te oire maata ei vaine akaipoipo—ma te au akamaneaanga e te akaarianga ngateitei o tetai akaipoipoanga tika tikai. No reira, me ariki a Karaiti i tona patireia mei te Metua i te rangi, kua karangaia e kua akaipoipo aia ki tana vaine—ko Ierusalema Ou (Apokalupo 21:9); e ko teia tei kapikiia i roto i te parapore e “te akaipoipoanga.”
GSAM 214.4I muri ake i te openga o te 2300 ra, Okotopa 22, 1844, kua akaaite te aronga e tiaki ra i te taeanga mai o te Atu i te au mea tei tupu kia ratou ki te au mea no te akaipoipoanga i te au enua i te itinga o te ra, e kua karanga ratou, “Kua tomo atu a Karaiti ki te oroa akaipoipoanga.” I to ratou raukaanga i te marama maata atu no runga i te tu o te mea ka tupu i te openga o te 2300 ra, kua aru to ratou akarongo ia Karaiti i roto i te angaanga tana i akamata i te rave; e na roto i te akarongo, kua “tomo atu ratou ma ia ki te oroa akaipoipoanga.”
GSAM 215“Ka Oki Mai Au”
GSAM 215.1I roto i tetai kiteanga na te peroveta tei orongaia ki te tamaine ko Harmon, i te mataiti 1845, no runga ia Karaiti e aere ra mei te piha mua ki te piha rua o te are tapu i te rangi, ka kitea e tatou teia au tuatua: “‘E tiaki kotou i konei; te aere nei au ki taku Metua kia ariki i te patireia; e akono i to kotou kakau kia kore e viivii, e kare e roa atu ka oki mai au mei te oroa akaipoipoanga e ka ariki mai ia kotou kiaku uaorai.’ I reira kua tae mai tetai kariota o te kaumata, e au uira tona mei te ai e ka ra, e kua takapiniia e te au angera, ki te ngai i reira a Iesu. Kua tomo aia ki roto i te kariota, e kua apaiia atu ki te ngai tapu rava, ki te ngai i noo ei te Metua.”3
GSAM 215Te Aroa i Muri Ake i te Tapirianga o te Ngutupa
GSAM 215.2Te akaraanga, ko te ngutupa tapiri i roto i teia parapore, e tuatua no tetai mea ka tupu i mua ake i te taeanga tika mai o te Tamaiti a te tangata i runga i te au kaumata o te rangi; no te mea i muri ake i te tapirianga o te ngutupa, ka aere mai te au paretenia ke e patoto, e ka akaueia ratou kia “matakite,” no te mea kare ratou i kite i te ra e te ora o tona taeanga mai. E tetai, ka tapiriia teia ngutupa i muri ake i te tomoanga o te au paretenia pakari ma te Tane Akaipoipo ki roto i te oroa akaipoipoanga.
GSAM 215.3Me akara i te au tuatua o teia parapore no te au paretenia, te akaraanga e, i muri ake i te tomoanga ki roto i te oroa akaipoipoanga, e atianga rai to te au paretenia “neneva” kia akapapa ia ratou ma te tu tau kia aravei i te Tane Akaipoipo. Kua akaueia ratou kia “matakite.” E tuanga te matakiteanga e te tiakianga no te akapapaanga mou kia aravei i te Atu. No reira, te akaraanga e kare te aroa i akaateaia i te tapirianga o te ngutupa i roto i teia parapore.
GSAM 215Kare Ko te Ngutupa i Roto ia Luka 13:25-28
GSAM 215.4I te au tuatau i topa, kua tupu te au tarevake i te akaaiteanga i te ngutupa i roto i teia parapore ki te ngutupa tei taikuia i roto ia Luka 13:25-28, tei karanga e, “Kia tu mai te pu o te ngutuare e kia tapiri i te ngutupa, e kia akamata kotou i te tu ki vao e te patoto i te ngutupa, i te karangaanga e, E te Atu, e te Atu, e eeu mai ia matou; ka pau mai aia e ka karanga kia kotou e, Kare au i kite ia kotou e noea mai kotou.... Ka aere ke atu kotou mei iaku, e te aronga rave kino katoa. Ka tupu te aueanga e te pakirianga nio i reira, kia kite kotou ia Aberahama, e Isaaka, e Iakoba, e te au peroveta katoa, i roto i te patireia o te Atua, e ko kotou uaorai kua tuaruia ki vao.” Te taka meitaki ra i teia au tuatua e, kia tapiriia teia ngutupa, kua akatakaia te openga o te aronga tei vai ki vao. Kua tae mai te patireia o te Atua i reira; no te mea ka kite ratou i te aronga tei akaoraia i roto i te patireia. I roto ra i te parapore no te au paretenia, kare te Atu i tae mai ake ki roto i tona patireia, kua aere ra aia ki tona Metua kia ariki i tona patireia.
GSAM 216Tetai Ngutupa Tapiri i Roto i te Akamorianga Akatutu
GSAM 216.1I muri ake i te openga o te tuatau o te 2300 ra—Okotopa 22, 1844—kua kite te aronga tei aru ia Karaiti i roto i tana angaanga na roto i te akarongo e, i te taeanga o te ra no te akakoreanga ara i roto i te akamorianga akatutu, kua tapiri te taunga maata i te ngutupa o te piha i vao, e kua eeu i te ngutupa ki roto i te ngai tapu rava, kia rave aia i reira i tana angaanga no te akakore i te au ara tei aakiia i roto i te are tapu; e pera katoa a Karaiti, to tatou taunga maata, kua tapiri aia i te ngutupa o te piha i vao o te iero i te rangi, e kua eeu i te piha i reira i kitea ei “te aruna o tana koreromotu.”4
GSAM 216Koai tei Tarevake?
GSAM 216.2I teia tuatau, te vai ra tetai aronga akarongo Adventist kare i rauka ake ia ratou te marama taka meitaki no runga i ta Karaiti angaanga i roto i te are tapu; kare ratou i aratakiia ake kia akara ki te karere a te angera toru. Kua tarevake teia aronga i te akaaiteanga i te ngutupa i vao o te are tapu ki te ngutupa tapiri i roto ia Luka 13:25-28. Inara, kare teia aronga i te au Adventist no te Ra Itu. Ka tauta ra tatou i te akaari e koai ratou, e i akapeea teia apiianga i te akamataanga, e eaa te au mea tei tupu i tae ei ratou ki teia au manako.
GSAM 217.1Te au tangata tei akaatea ia ratou mei te au ekalesia i te ingoa ua, i raro ake i te akakiteanga o te karere no te taeanga mai, e te aronga katoa ta ratou i akaruke, kua tuatuaia atu kia ratou i roto i te akakiteanga ako ki te rima e te ono o te au ekalesia e itu i roto i te Apokalupo. Teia te akoanga ki te rima o te ekalesia, ko Saradi: “E akamaara koe i taau i ariki e i akarongo ra, e mou marie, e tataraara. Me kare koe e matakite, ka tae mai au ki runga ia koe mei te tangata keikeia rai, e kare koe e kite i te ora e tae mai ei au ki runga ia koe.”5 Kua taka meitaki i teia au tuatua e kua akarongo te aronga i tuatuaia atu kia ratou i te akakiteanga no te taeanga mai o te Atu. Kua karanga ratou e kua ariki ratou i te reira, inara te vaitata ra ratou i te akaruke i te reira.
GSAM 217Te Ekalesia i Philadelephia
GSAM 217.2Kua taikuia mai i muri ake te ekalesia i Philadelephia, ko te ono o te tuatau o te ekalesia o te evangelia. Te akatutu ra teia ekalesia i te au tangata tei kapikiia ki vao i raro ake i te akakiteanga o te karere a te angera mua e te karere a te angera rua o te Apokalupo 14. Te karanga ra te Atu ki teia ekalesia, “I na, ka tae vave mai au; kia mou marie koe i taau e apai ra, kia kore tetai tangata e rave i toou korona.”6 Kua tuatua akaouia atu kia ratou i teia au tuatua: “Teia ta tei tapu ra e tuatua mai nei, tei mou ra, tei iaia te taviri a Davida, tei eeu e kare tetai tangata e tapiri; e tei tapiri e kare tetai tangata e eeu: kua kite au i taau au angaanga; i na, kua tuku au ki mua ia koe i tetai ngutupa matara, e kare tetai tangata e rauka i te tapiri i te reira; no te mea e rikiriki ua toou maroiroi, e kua akono koe i taku tuatua, e kare i uuna i toku ingoa.”7
GSAM 217Eaa te Ngutupa Tapiri i Roto i Teia Parapore?
GSAM 217.3Eaa te aiteanga o te ngutupa matara e te ngutupa tapiri i roto i te tuatua tapu i taikuia ake nei? Te manako nei matou e ka kitea tetai pauanga tau i roto i teia akamaramaanga: I te vaianga o tetai au Adventist kua rauka te marama maata atu, e te apii ra e kua taui te Akaora i tana angaanga mei te piha mua ki te piha rua o te are tapu i te rangi, e te akakite tika ra i te tuatua no te ngutupa matara e te ngutupa tapiri ki te aronga ka akarongo, kua patoi tetai pupu ke i teia tuatua mou, e kua tauta ratou i te akatupu i te akarongo ki te apiianga e kua tapiriia te ngutupa matara, e kua matara te ngutupa tapiri. I ta ratou raveanga i teia, kua arai ratou i te mataara, me kore kua tamanata i te angaanga a te au tavini o te Atu i runga i te enua nei. Na te mana o Karaiti e eeu e e tapiri i te au ngutupa o te are tapu i te rangi—“Ko tei eeu, e kare tetai tangata e tapiri.” I roto i te tuatua ki te ekalesia i Philadelephia, ko te aronga e mou marie ra, e akono ra i te tuatua, e kare e uuna i tona ingoa, ka autu ratou, e ka matara tetai ngutupa kare e tangata e rauka i te tapiri. Papu tikai e ko teia te ngutupa e rauka ei i te tae ki te au tangata; te akaraanga, kua tapiri pu te au tangata i te reira (mei ta tatou ka kite); ei akameitakianga ra i to ratou tu ngaueue kore, ka tuku te Atu ki mua i te aronga tiratiratu i tetai “ngutupa matara” kare e tangata e rauka i te tapiri.
GSAM 218Tetai Ngutupa no te Akakite i te Tuatua
GSAM 218.1E manganui te au akaraanga i roto i te au Tuatua Tapu i taangaangaia ei te ngutupa ma teia aiteanga. I tana tataanga ki to Korinetia, kua karanga a Paulo e, “Kua eeuia mai kiaku tetai ngutupa maata e te puapinga, e manganui oki te aronga patoi.”8 Kua karanga akaou aia i roto i tana rua o te reta ki to Korinetia, “I toku taeanga ki Teroa kia akakite i te evangelia a Karaiti, e kua eeu te Atu i tetai ngutupa kiaku, kare toku vaerua i rauka te akaangaroi, no te mea kare i kitea e au toku taeake ko Tito.”9 Kua pati katoa aia ki to Kolosa mei teia: “Kia tamou kotou i te pure, e kia matakite i roto i te reira ma te akameitaki; e kia pure katoa no matou, kia eeu mai te Atua i tetai ngutupa no matou kia akakite i te tuatua, kia tuatua i te mea ngaro a Karaiti, ko te tumu katoa te reira i tapekaia ai au.”10
GSAM 218.2Mei teia au tuatua tapu, te akaraanga e kua kapikiia te au atianga no te akakiteanga i te tuatua mou e au ngutupa matara; e mei te au tuatua ki te ekalesia i Philadelephia, te akaraanga e i te tuatau i kapikiia mai ei teia iti tangata ki vao, kua tauta pakari te au tangata kia tapiri i te ngutupa e rauka ei ia ratou i te akakite i te tuatua. I te aereanga o te ekalesia i Philadelephia na roto i te timataanga, i te mou marieanga i tana “tuatua” e tona “ingoa,” ko te tuatua a te Atu kia ratou, e ka tuku aia ki mua ia ratou i tetai ngutupa matara kare e tangata e rauka i te tapiri.
GSAM 219Te Turanga i Muri Ake ia Okotopa 22, 1844
GSAM 219.1Tei mua ia tatou teia tuatua mei tei akakiteia i roto i te au tuatua peroveta, e akara akaou tatou ki muri, ki te turanga i te tupuanga o te au mea. Mei tei akakiteia ake nei, e tae ua atu ki Aperira, 1844, kua matara te au ekalesia ki te akakiteanga o te karere no te taeanga mai, e kua maata atu te au patianga no te aronga angaanga i tei rauka i te au orometua e ora ra i te rave. I muri ake i te taitaia o te mataiti 1844, i te tuatau akamata tupu o te au rakau, ko te aronga kare i ariki i te apiianga ma te ngakau tae, kua ariu ratou i te patoi i te reira. I te tuatau maana o te mataiti 1844, i te orongaanga i te karere a te angera rua o te Apokalupo 14 e te “kapikianga i te turuaipo” (Mataio 25), kua tupu te takinga kino pakari rava ki te aronga tei mataku kore rai i te akakite i to ratou akarongo i te tae vaitata mai o te Atu. Kua kimi teia aronga patoi i te au ravenga tukeke kia akamutu i te tuatua no runga i te reira, e na te au ravenga katoa e rauka ia ratou, kia tamanata i te angaanga a te aronga tei akakite rai e “kua tae mai te ora o tana akavaanga.” Kua karanga a William Miller no runga i teia patoianga, “E tu ke rava te reira, e kare e rauka i te akamarama.” Kua ketaketa tikai te patoianga i te vaitataanga ki te openga o te 2300 ra, e kua karanga a Geo. Storrs no runga i te reira, “Kua oti ta tatou angaanga ki te au ekalesia i te ingoa ua e te aronga kino katoa, mari ua i tei rauka i teia kapikianga kia akakeu ia ratou.”
GSAM 219.2I muri ake i te openga o te tuatau, kua akamaataia te patoianga e te avirianga a te aronga kino, e rua e toru taime te kino atu, e kua karanga a William Miller no runga i teia turanga, “Kua rave tatou i ta tatou angaanga i te akamatakite i te aronga ara, e i te tauta kia akaara i te ekalesia e akono ra i te tu i vao ua. Kua tapiri te Atua i te ngutupa na roto i tana akonoanga.”11
GSAM 219Te Tu Ketaketa o te Ngakau o te Aronga Ara
GSAM 219.3Na teia ravenga a te ao aviri i akaketaketa i te aronga ara kia patoi i te apiianga no te taeanga mai; e teia katoa te akakiteanga a te aronga i roto i te au ekalesia i te ingoa ua: “Me akamaara tatou i te iti rava e te onge o te au tangata e ariu tika ra ki te Atua, e te tu akangateitei kore e te ngakau ketaketa o te aronga ara, kare vaitata e aiteanga, kare vaitata e rauka ia tatou i te tapu i te kapikianga e, ‘Kua ngaropoina ainei i te Atua te akaari i te aroa? me kua tapiriia ainei te ngutupa o te aroa?’”12
GSAM 220.1Te tatau akaou nei tatou i te akakiteanga a tetai tangata angaanga no runga i te turanga i muri ake i te openga o te tuatau peroveta: “Kare vaitata e rauka i reira i te tae ki te aronga kare e akarongo, kua akararuraru tikai te taitaia o te mataiti 1844 i te manako o te tangata e manganui, e kare ratou e akarongo ki tetai ua atu akamaramaanga no runga i taua mea ra.”13
GSAM 220Kua Tapiriia te Au Ngutupa Katoa kia Tae ki te Aronga Kare e Akarongo
GSAM 220.2I taua tuatau ra, te akaraanga kua tapiri teia turanga i te ngutupa kia tae ki tetai ua atu tangata, mari ua ki te aronga tei mou marie rai i to ratou akarongo e to ratou manakonakoanga i te tae vave mai o Karaiti. No te mea kua akaraanga tapiri pu te ngutupa no te akakite i te tuatua, e kua kite te iti tangata Adventist e e ngutupa tapiri to roto i te parapore tei tau ki te au mea tei tupu kia ratou, ka marama meitaki tatou i to ratou taeanga ki te manako e kare atu e aroa no te aronga ara; me kore, mei ta tetai pae i tuatua, e “kua tapiriia te ngutupa o te aroa,” maata atu ra me kua manako ratou e ko te ngutupa tapiri i roto i teia parapore e te ngutupa tapiri i roto ia Luka 13, e tai rai. Me patoi pu te au tangata i te akarongo, e kua akaketaketa i to ratou ngakau, ka akapeea ratou e ariu ei ki te Atua?
GSAM 220Naai i Apii Mua i te Apiianga Tarevake no te Ngutupa Tapiri?
GSAM 220.3Te tupu nei te uianga i teianei, Naai i akamata i te apiianga e “kare e aroa no te aronga ara”? Koai tei akarongo i te reira? e koai tei patoi i te reira? Ei pauanga ki te uianga mua, ka akara tatou ki te akakiteanga no tetai atoroanga a J. V. Himes ki te enua Maine i te tuatau akamata tupu o te au rakau i te mataiti 1845. Te karanga ra aia e:—
GSAM 220.4“Kua ariki a Taeake Joseph Turner e tetai aronga ke i te manako e tei roto tatou i te Sabati maata—kua oti te ono tausani mataiti—no reira auraka tetai Adventist e rave akaou i tetai angaanga rima. I to ratou manako, me rave ratou i te reira, ka tae papu ratou ki to ratou mateanga openga.
GSAM 220.5“I to ratou tiakianga ma te kore e rave i te angaanga rima o teia ao, kua turama mai tetai marama ou, i to ratou manako, ki te manako o Taeake Turner, koia oki, KUA TAE MAI te Tane Akaipoipo—kua tae mai aia i te ra tai ngauru o te marama itu o te mataiti ngati Iuda i topa ake nei—kua tupu te akaipoipoanga i reira—e te au paretenia katoa i reira, i tetai tu, kua tomo atu ma ia ki roto i te oroa akaipoipoanga, e kua tapiriia te ngutupa!—kare tetai o teia aronga e ngaro, e kare tetai tangata i vao e rauka te ora. Kua oti i reira te au mea katoa o te vaerua no teia ao maata.”14
GSAM 221Koai tei Patoi Pakari i te Apiianga Tarevake?
GSAM 221.1Kua akamata a Orometua Turner i te apii i tana apiianga e “kare atu e aroa” i Paris, Maine, e no tetai tuatau poto kua manganui te aronga tei aru iaia i taua tuanga o te enua ra. No te mea kua tapiri pu te ngutupa kia tae ki te au tangata i vao ake i te au Adventist, te aronga e karanga ra e e akarongo to ratou e te aronga kare e pera, e manganui tei aere marie ua ki roto i to Turner manako no runga i teia tuatua.
GSAM 221.2Kia kore e marama tarevakeia te ingoa Adventist, mei teianei atu ka kapiki tatou i teia iti tangata e au Adventist no te ra mua o te epetoma; e e manganui no teia pupu tei ariki i te au manako o te tangata ko Turner. Kare ratou i kite e kare i akarongo ake i te tuatua mou no te Sabati, e kare katoa ratou i akarongo i te karere a te angera toru. No runga i teia aronga ta te vaine ko White i tuatua i roto i tetai o tana au puka mei teia:—
GSAM 221.3“I muri ake i te pahemoanga o te tuatau i tapapaia i te mataiti 1844, kua irinaki rai te au Adventist e kua vaitata roa te taeanga mai o te Akaora; kua manako ratou e kua tae ratou ki tetai tuatau puapinga maata, e kua akamutu te angaanga a Karaiti i te pati no te tangata i mua i te Atua. Kua oronga ratou i te akamatakiteanga e kua vaitata te akavaanga, e kua manako ratou e kua oti ta ratou angaanga no te ao nei, e kua kore to ratou ngakau e teiaa akaou no te ora o te aronga ara, e te aviri mataku kore e te akakino Atua a te aronga akono Atua kore, kua akaraanga te reira kia ratou e e akapapuanga akaou e kua akaateaia te Vaerua o te Atua mei te aronga tei patoi i tona aroa. Na teia au mea katoa i akaketaketa ia ratou i te irinaki e kua oti te tuatau e rauka ei i te tangata i te iki i te ora, me kore, mei ta ratou i tuatua, ‘kua tapiriia te ngutupa o te aroa.’ Mei tei akakiteia, no tetai tuatau poto kua taokotai te au Adventist i te irinaki e kua tapiriia te ngutupa o te aroa.”15
GSAM 222.1I roto i teia au tuatua, te akakite ra te vaine ko White i te manako tei arikiia e te au Adventist no te ra mua o te epetoma. Kare rava aia e akaari mai e kua irinaki aia i te reira. Mei tei akaariia i runga ake nei, na Joseph Turner i apii mua i taua apiianga ra, i Paris, Maine. Kua aravei te vaine ko White (ko te tamaine ko Harmon i taua tuatau ra) ia Joseph Turner i te ngai tei taikuia ake nei i te akamataanga o te tuatau tupu o te au rakau o te mataiti 1845, e kua akarongo aia kiaia e akakite ra i tana apiianga e “kare atu e angaanga rima no te au Adventist, e kare atu e aroa no te aronga ara,” e kua akakite taka meitaki aia kiaia e te “apii ra aia i tetai apiianga tarevake; e te vai ra rai te aroa no te aronga ara, e no te aronga kare i patoi i te tuatua mou ma te kite i tona aiteanga.”
GSAM 222Te Patoianga i te Apiianga e “Kare e Aroa”
GSAM 222.2Ko J. N. Andrews, tei noo i Paris, Maine, i te au mataiti 1844 e 1845, e tei kite meitaki i te ravenga a te au tangata i reira, e ta Joseph Turner katoa, tei apii e kare atu e aroa no te aronga ara, kua tuatua aia no runga i to te tamaine ko Harmon manako no taua tuatua i taua tuatau ra e, “Kare na te au kiteanga na te peroveta i arataki ia ratou kia ariki i teia manako, kua akatikatika ra te reira i te aronga tei mou rai i te reira.”16
GSAM 222.3Kua atoro akaou te tamaine ko Harmon ia Paris, Maine, ko te rua ïa o tona atoroanga, i te tuatau maana o te mataiti 1845. No runga i teia atoroanga ka taiku au i te tuatua a te vaine ko Truesdail, tei noo i Paris i reira. Te karanga ra aia e:—
GSAM 222.4“I te atoroanga o te tamaine ko Harmon ia Paris, Maine, i te tuatau maana o te mataiti 1845, kua akakite au kiaia i te au mea no runga i tetai oa akaperepere noku, kare tona metua tane i akatika iaia kia aere ki ta matou au uipaanga, no reira kare aia i patoi i te marama. Kua akaariu mai aia ma te mata katakata e, ‘Kare rava te Atua i akaari mai kiaku e kare e ora no teia tu tangata. Ko te aronga anake tei akakiteia atu te marama o te tuatua mou kia ratou e kua patoi i te reira ma te kite.’”17
GSAM 222.5Kua tuatua katoa aia no runga i te toru o te atoroanga o te tamaine ko Harmon ia Paris, i te mataiti 1846, mei teia:—
GSAM 222Tetai Akatikatikaanga Akaou i te Apiianga Tarevake
GSAM 222.6“Tetai atianga ke tei tau kia taikuia, ko tetai kiteanga na te peroveta tei orongaia i te mataiti 1846, i Paris, Maine. Kua akaariia ki te tamaine ko Harmon e, me kare e rauka ia Satani i te arai i te aronga ngakau tika kia rave i ta ratou au angaanga tau katoa, ka taangaanga aia i tona kite kia turaki ia ratou kia aere ki mua atu i te mea e tau ia ratou kia rave. Kua akakite tetai tuaine meitaki ki te au ekalesia e kua patoi te Atua ia ratou no te mea kua patoi ratou i te karere tei tonoia mai mei te rangi kia akaora ia ratou. Kua akaariia ki a Tuaine Harmon e kare e tuatua mou i roto i te karere a taua vaine ra, no te mea e manganui te tangata i roto i te au ekalesia ka ariki rai i te tuatua mou; e ka aere rai te au angera meitaki kia angaanga no te ora o te au tangata i roto i taua au ekalesia ra, e me rave ratou i te reira, ka akaruke ratou [te au angera] i teia tuaine, ma tana karere [koia tana karere e ‘kare e aroa’], ki vao i te ngutupa.”18
GSAM 223Kare e Tuatua Tuke Tetai ki Tetai
GSAM 223.1Te vai ra tetai aronga e tauta pakari tikai ra i te akapapu e i apii ana te vaine ko White i te manako e “kare atu e aroa no te aronga ara,” e te apii nei ra aia i te manako tuke i teianei; no reira ka akakite au i te au tuatua a te aronga tei kite i tana angaanga mei te mataiti 1845, no runga i tana au tautaanga kia ariu te aronga ara ki te Atua. Teia tetai akakiteanga na Ira Abbey, no Brookfield, i te tuanga enua ko Madison, i te enua New York:—
GSAM 223.2“I rotopu i te au mataiti 1846 e 1850, kua tae mai a Taeake White e Tuaine White ki to matou ngutuare, e kua tauta pakari tikai raua no te au tamariki e te aronga kare i patoi i te tuatua mou. Kua angaanga raua no te au tangata kare i ariu ake ki te Atua, e kare rava au e maara ana e kua akarongo au kia Tuaine White e karanga ra e kare e manakonakoanga no te aronga tei oki ki muri e te aronga kare i patoi i te tuatua mou.”19
GSAM 223Te Akakiteanga a te au Adventist no te Ra Mua o te Epetoma
GSAM 223.3No runga i ta te au Adventist no te ra mua o te epetoma i New England i kite no te apiianga pakari rava o te ngutupa tapiri, na teia reta ka aru nei e akakite:—
GSAM 223.4“Mei te ra 5 ki te ra 9 o Aukute, 1891, kua maro au raua ko Orometua Miles Grant i Brookston, e oire e 30,000 tangata paa e noo ra. I roto te maroanga i te tita maata, e na John Barbour, tei riro ana ei peretiteni no te konitara o te oire, i akaaere. Mei te 20 maire te mamao o teia oire mei Boston. No runga te maroanga i te Sabati, inara kua tauta a Grant i te apai mai ki roto i te maroanga i te au mea tei tupu kia Tuaine White i roto i teia angaanga. Kua akaapa aia e, ‘kua akaariia kiaia i te mataiti 1844 ra, e kua oti te tuatau tamataanga, e kare atu e aroa no te aronga ara.’”
GSAM 224.1“I taku pauanga, kua akakite au kiaia e ko te au Adventist no te ra mua o te epetoma, vaitata ratou katoatoa, tei irinaki i taua manako ra i tetai tuatau, i mua ake ka akaruke ei matou ia ratou. Kare rava a Mrs. White i turu i taua manako ra; ko tetai o te au mea mua tei akaariia kiaia, e e manako ‘pikikaa’ te reira, e te vai ua ra te aroa no te aronga ara. Kua karanga au e, ‘E tika teia, e kua kite a Orometua Grant e e tika teia.’ I taku tuatuaanga i teia, e manganui o te au Adventist no te ra mua o te epetoma i mua iaku [e tuanga maata to ratou i roto i taua tita maata kua ki ra] tei tungou i to ratou upoko, ei akaari papu e te ariki tikai ra ratou i taua tuatua ra. Kia karanga ua au e kare a Orometua Grant i taiku akaou i taua manako ra i roto i te maroanga.” Kua tarimaia, “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., 6 Titema, 1895.”
GSAM 224Te Kimi Tamouanga a Mrs. White i te Ora no te Aronga Ara
GSAM 224.3Te akapapu akaou nei teia au mea e kua rave a Mrs. White i te angaanga no te ariuanga mai o te aronga ara mei te mataiti 1844 e tae ua mai ki teianei: Kua rave aia raua ko Orometua White i tetai uipaanga i roto i te ngutuare o Albert Belden, i Rocky Hill, Conn., mei te ra 20 o Aperira, 1848. I teia uipaanga kua raveia te angaanga no tetai aronga no te ao. Kua akaari a Orometua White e tana vaine i te aroa maata no taua au vaerua ra. No runga i teia ka oronga matou i te akakiteanga a tetai o taua aronga ra, tei bapetizoia e Orometua White. Kua tata a John Y. Wilcox mei Kensington, Conn., i te ra 22 o Peperuare, 1891, e:—
GSAM 224.4“Kua aratakiia mai au ki roto i te tuatua mou i te tuatau i raveia ai te au uipaanga i roto i te pia kare i oti ake o te ngutuare o Taeake A. Belden, i Rocky Hill, Conn. Na roto i te angaanga a Taeake raua ko Tuaine White i rauka mai ei iaku te marama o te tuatua mou o teianei. Kare i roa i muri ake kua bapetizoia au e Taeake White. Me kare te akamaroiroianga e te ririnui tei rauka mai iaku mei ia raua, kare au i kite e ka rauka ainei iaku te manako me kore te irinaki e kua arikiia au e te Atu. Kua aroa maata raua iaku, e kua rave raua i te angaanga ei tauturu iaku.”
GSAM 225.1I roto i tetai reta kia Stockbridge Howland, i Topsham, Maine, kua tuatua a Orometua White no taua uipaanga ra e, “Kua akamarama meitaki tikai a Taeake Bates i te au akaueanga, e na te au akakiteanga ririnui tikai i akamou i to ratou puapinga ki roto i te ngakau. Kua riro te tuatua ei akamatutu i te aronga kua noo takere ki roto i te tuatua mou, e ei akaara i te aronga kare i akataka pu tikai i to ratou manako.”
GSAM 225Te Angaanga no te Aronga Ara i Oswego, N.Y.
GSAM 225.2I te mataiti 1849 kua rave a Orometua James White e tana vaine i te angaanga i Oswego, N.Y. I roto i taua au uipaanga ra kua ariu mai a Hiram Patch raua ko tetai tamaine ko Benson, tei taputou i te akaipoipo, ki te Atua e ki te tuatua mou o teianei.
GSAM 225.3I Mati, 1850, kua rave akaouia te au uipaanga i Oswego. I roto i te Present Truth (Te Tuatua Mou o Teianei) no Aperira, i tana tuatuaanga no taua au uipaanga ra, kua karanga a Orometua White e:
GSAM 225.3“Te raveia nei i teianei tetai angaanga meitaki tikai i rotopu i te au tamariki a te toenga i teia oire. Ko to ratou ora te tumu tuatua maata i roto i ta matou au uipaanga i nga Sabati e rua i topa ake nei, e kua akamanuia umere te Atua ia matou. Kua riro te tuatua mou ei akameitaki ia matou e pera katoa ta matou au tamariki. I te aiai i muri ake i te ra mua o te epetoma i topa ake nei, kua rave matou i tetai uipaanga ei puapinga tikai no ratou, e kua riringiia mai te Vaerua o te Atu ki rotopu ia matou. Kua tupou te au tamariki katoatoa ki mua i te Atu, e mei te mea rai e kua kite ratou i te puapinga o te akono i te au akaueanga, ko te rima tikai, e te kimi i te ora na roto ia Iesu Mesia. Ko tetai teia o te au uipaanga meitaki rava atu taku i kite ana.”
GSAM 225.4I roto i te Present Truth (Te Tuatua Mou o Teianei) no Noema, 1849, kua nenei a Orometua White i tetai tua no tetai aronga tei ariu mai e tei bapetizoia; e i roto i te numero openga o teia nutipepa i te mataiti 1850, te vai ra tetai tua no tetai uipaanga i raveia i Waitsfield, Vt., e no te taeanga mai a Heman Churchill, tei ariu mai mei te ao i taua tuatau ua ra. Kua kapikiia aia e “taeake” i roto i te reira tua. Akapeea e tika ai te reira me kare atu e aroa no te aronga ara?
GSAM 226Te Akakiteanga a nga Kite e Rua Ngauru ma Tai
GSAM 226.1No runga i teia te oronga nei matou i tetai akakiteanga tei tarimaia i te mataiti 1888 e nga tangata e rua ngauru ma tai, tei roto ratou tataki tai i te angaanga o te taeanga mai i te mataiti 1844, e tei kite meitaki i te akamataanga o te karere a te angera toru. Kua irinaki ratou katoatoa i te karere i mua ake i te mataiti 1851, e ko te maataanga ia ratou kua piri ki te au Adventist no te Ra Itu mei te vaitata i te akamataanga o te karere:—
GSAM 226.2“Ko matou, te aronga kua tarima i raro nei, tei kite meitaki i te angaanga o te taeanga mai i te mataiti 1844 i te paeanga o te tuatau i akatakaia, e tei ariki katoa i te tuatua mou o te karere a te angera toru mei te mataiti 1850 ra, te tarima nei matou i to matou au ingoa ma te mataora ki teia akakiteanga no runga i te apiianga o te ngutupa tapiri tei irinakiia e te aronga akarongo i te karere a te angera toru, mei tona akamataanga e tae ua atu ki te mataiti openga i taikuia ake nei, e i muri mai.
GSAM 226.3“Kua irinaki ratou, kia tau ki Apokalupo 3:7, 8 e tetai au tuatua tapu, e i te openga o te 2300 ra o Daniela 8:14, kua akaoti a Mesia i tana angaanga i roto i te pia mua o te are tapu i te rangi, e kua neke aia i tana angaanga tavinianga ki te pia tapu rava, e kua akamata i te angaanga akavaanga, e kua taui i tona turanga i roto i te akanoonooanga no te ora no runga i teia. I konei kua akatueraia tetai ngutupa e kua tapiriia tetai ngutupa.
GSAM 226.4“Kua irinaki ratou e ko te aronga tei rauka te marama taka meitaki o te karere a te angera mua, e kua patoi atu i te reira ma te riri maata, kua kopaeia ratou e te Atua. Inara kare ratou i irinaki e ka kopaeia te aronga kare i rauka te marama, me kore te aronga kare i tae ake ki te mataiti e kite ei ratou i ta ratou uaorai apa i mua ake i te mataiti 1844, me ka kimi ratou i te Atua ma te ngakau tika.
GSAM 226.5“Noatu e kua irinaki ratou, pera katoa a William Miller e te maataanga o te au Adventist, i muri ua ake i te paeanga o te tuatau i akatakaia, e kua oti ta ratou angaanga no te ao, e ka tae vave mai te Atu, inara i muri ake i to te marama no runga i te are tapu e te karere a te angera toru akamaramaanga i to ratou taitaia o te mataiti 1844, kare ratou i irinaki e kua oti te aroa, mari ua no te aronga tei kopae i te marama.”
GSAM 227.1Kua tarimaia, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; te vaine ko R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; te vaine ko Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; te vaine ko L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; te vaine ko Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; te vaine ko F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; te vaine ko Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; te vaine ko Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; te vaine ko Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; te vaine a Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; te vaine ko Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; te vaine a R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; te vaine ko Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”
GSAM 227Tetai Kiteanga na te Peroveta kua Akamarama Tau Koreia
GSAM 227.2Kua tautaia te akamarama i tetai kiteanga na te peroveta tei orongaia kia Mrs. White i Topsham, Maine, i te ra 24 o Mati, 1849, mei te mea e te apii ra te reira i teia apiianga tarevake—kare atu e aroa no te aronga ara. Kua orongaia teia kiteanga na te peroveta i te tuatau i akamataia mai ei te “au tukituki i Rochester” (te irinakianga i te tuatuaanga ki te au vaerua). Kua kite a Mrs. White e ka maata mai e ka totoa atu te au akairo ngaro e te au mea umere e te au tauianga pikikaa o te akonoanga. Kare teia au tauianga i arataki mei te tarevake ki te tuatua mou (kare aia i karanga e kare rava e tupu taua au tauianga meitaki ra, mari ra, ko taua tu tei akaariia kiaia, tei taangaanga i te mana o te tangata, tei pera te tu), mari ra mei te kino ki te kino maata atu; no te mea ko te aronga tei karanga e kua taui to ratou ngakau, kua kakau ua ratou i tetai kakau akonoanga ei uuna i te kino o te ngakau viivii. Ko tetai aronga kua akaraanga mei te mea rai e kua ariu tikai ratou, e na te reira i rauka ai ia ratou te akavare i te iti tangata o te Atua; inara me ka rauka to ratou ngakau i te akaraia, e poiri ua rai mei to mua ana.
GSAM 227.3Kua karanga iora aia e: “Kua akaue mai toku angera tei aru mai iaku kia akara au i te mamae o te vaerua no te aronga ara, mei tei matauia i mua ana. Kua akara au, kare ra i kite; no te mea kua topa to ratou tuatau no te ora.”20
GSAM 228.1Kua karangaia e kua apii teia kiteanga na te peroveta e kare atu e aroa no te aronga ara, inara te ui nei matou, Akapeea e tika ai te reira, i te mea kua patoi aia i taua apiianga ra mei te tuatau mua tikai i apii ei a Joseph Turner i te reira i te tuatau tupuanga o te mataiti 1845, e kua rave maroiroi ua aia i te angaanga no te ariuanga mai e te ora o te aronga ara i taua au tuatau katoatoa ra?
GSAM 228.2I roto i te Tuanga Kapiti ki te Au Mea i Tupu e te Au Kiteanga, tei neneiia i te mataiti 1854, kua karanga a Mrs. White e, “Ko te ‘au tauianga pikikaa o te akonoanga’ i taikuia ra, ka kitea pu tikai atu a muri ake nei. Tei runga tikai teia kiteanga na te peroveta i te aronga tei akarongo e tei kopae i te marama o te apiianga no te taeanga mai. Kua tukuia ratou ki te au akavareanga ririnui. Kare taua aronga ra e rauka te ‘mamae o te vaerua no te aronga ara’ mei to mua ana.”21
GSAM 228.3Te karanga nei te aronga patoi e kua kite meitaki atu ratou i ta Mrs. White i akara i roto i teia kiteanga na te peroveta i tona uaorai kite. E akara tatou i te reira no tetai tuatau poto ma ta ratou akamaramaanga; koia oki, e te akara ra aia i te turanga o te aronga ara, e kare i te aronga arataki i te akaoraanga akarongo. No reira kua akara aia i te aronga ara kia kite i te “mamae o te vaerua no te aronga ara, kare ra i kite.” Koai tei kite ana i te mamae o te vaerua no te aronga ara na roto ua i te akaraanga i te aronga ara? Inara te ui nei matou, Eaa te tu o te aronga i taikuia i roto i te akakiteanga ako i runga ake nei, tei taangaanga ua i te mana o te tangata e te au ravenga akaurumaki i te manako ei rauka mai te aronga ariu, e tei kapiki i te reira e e angaanga na te Vaerua o te Atua? Ko teia aronga patoi, tei inangaro maata i te akaari e kua apii a Mrs. White i te manako pakari rava no te “ngutupa tapiri,” kua papa ainei ratou i te ariki e e aronga tapu taua aronga arataki i te akaoraanga akarongo ra, e kua rauka mai te aronga tei ariu tikai?
GSAM 228.4E mea taka ki te au manako tika katoatoa e ko te aronga i tuatuaia i konei ko te aronga tei karanga e te vai ra to ratou mamae o te vaerua, inara kua kopae ratou i te marama e te tuatua mou, e te taangaanga ra i te au ravenga akaurumaki i te manako ei rauka mai te aronga ariu. Kare e rauka i taua aronga ra te mamae mou o te vaerua no te aronga ara, i te mea e ko ratou uaorai tei raro ake i te akaapaanga ki te mate; no te mea “kua topa to ratou [to ratou uaorai] tuatau no te ora.”
GSAM 229.1Mei te kiteanga na te peroveta a Mrs. White o te ra 24 o Mati, 1849, kua tauta tetai aronga i te karanga e kua apii te reira e kare atu e aroa no te aronga ara; inara kua akaari takere matou e i te mataiti 1845, i Paris, Maine, kua apii aia e te vai ra te aroa no te aronga katoatoa kare i kopae i te marama e te tuatua mou ma te kite e te marama pu. I roto i tetai kiteanga na te peroveta tei orongaia i taua ngai rai i te mataiti 1846, kua akaariia e te vai ra ta te Atu “iti tangata i roto i te au ekalesia kare i kopae i te tuatua mou.” Kua orongaia tetai akoanga pakari ki te aronga tei manako ke, e ka rave rai te au angera a te Atua i te angaanga no taua aronga ra, e i te raveanga ratou i te angaanga, ka akarukeia ki vao te aronga tei akaapa ia ratou.
GSAM 229.2Pera katoa, i Aperira, 1848, te rave ra a Orometua White e tana vaine i te angaanga i Rocky Hill, Conn., no te ariuanga mai o te aronga ara. Te akapapu nei teia au mea katoatoa e kua tau te kiteanga na te peroveta o te ra 24 o Mati, 1849, ki tei orongaia i Paris, Maine, i te mataiti 1846, e ki te aerenga ta teia nga tavini o te Atua i aru i Aperira, 1848.
GSAM 229Kua Pau Tetai Tangata Arataki Pikikaa i te Akaoraanga Akarongo
GSAM 229.3Kua nenei muaia teia kiteanga na te peroveta i Connecticut, i te mataiti 1849. Te rave maroiroi tikai ra tetai orometua i te angaanga i reira kia rauka mai te aronga ariu, e kua karanga katoa aia e tei iaia te oronga no te tuatua i te au reo. Te tauta ra aia kia rauka tona mana ki runga i te pupu meangiti o te au tangata tiaki i te Sabati i Rocky Hill. Kua kapiki aia i tetai o ratou e e “tangata tapu akaperepere na te Atu.” I mua i taua orometua ra, kua rauka mai ia Mrs. White tetai kiteanga na te peroveta tei akaari i te tu akavare o tana angaanga, e e kare te aerenga o tana “tangata tapu akaperepere” i tau ki te akaueanga itu. Kua patoi taua vaine “tapu” ra i te akaapaanga, e kua taparu ririnui te orometua, kia rauka mai te aroa no te “tangata tapu tangiia na te Atu,” tana ingoa i kapiki ai iaia. I te po i aru mai, kua rokoia taua vaine mapu ra e tetai maki kino o te kopu, ma te ruaki e te rere, e kua manako aia e ka mate aia. Kua tono aia i te karere kia tikiia a Mrs. White, e kua aaki e e tika tei akaariia no runga iaia; e kua rave tikai aia i taua ara ta Mrs. White i tuatua. No reira kare taua tangata angaanga pikikaa ra i rauka i te akavare i taua pupu ra, e kua akaariia mai te tu o tana angaanga, e kua ope ua tana tautaanga i taua ngai ra.
GSAM 230Tetai Tangata Arataki Pikikaa Akaou i te Akaoraanga Akarongo i Oswego, N.Y.
GSAM 230.1Ei akaari akaou i te tumu manako i roto i te akakiteanga ako i runga ake nei, e ei akaari e kua rave ua a Orometua White e tana vaine i te angaanga i te mataiti 1849-50 no te ariuanga mai o te aronga ara, te oronga nei matou i teia au mea tei akakiteia mai kiaku e Elias Goodwin e tetai au mema mua o te ekalesia i Oswego, i te enua o New York:—
GSAM 230.2I taua tuatau ra (1849) te noo ra i taua ngai tetai tangata mapu ko Hiram Patch tona ingoa. Kua taputou aia i te akaipoipo ki tetai vaine mapu, e kare i roa i muri ake kua akaipoipo raua. Kare raua i ariu ake ki te Atua, inara te aere ra raua ki te au uipaanga tei raveia e Orometua White e tana vaine, e kua vaitata rai raua i te ariki kia riro ei nga Kerititiano. I taua tuatau ra kua akamataia tetai akaoraanga akarongo i roto i tetai o te au ekalesia i Oswego, e kare na te au orometua, mari na tetai mema rongonui kare i riro ei orometua, e tangata tiaki i te moni o te tapere. Kua akaraanga maroiroi tikai taua tangata ra, e kua karanga aia e e apainga maata tona no te aronga ara. Ka rapiri aia i tona nga rima i tana pureanga no te aronga kare i ariu ake, mei te mea rai e te mamae maata ra aia no to ratou turanga ngaro.
GSAM 230.3Kua aere a Patch raua ko tana vaine i taputou i te akaipoipo ki taua au uipaanga akaoraanga akarongo ra, e kua ekoko raua i te ikianga ka rave. Tei reira raua i tetai taime i rauka mai ei ia Mrs. White tetai kiteanga na te peroveta, i roto i te reira kua aratakiia tona manako ki Hosea 5:6, 7, tei karanga e, “Ka aere ratou ma ta ratou au nuku mamoe e ta ratou au nuku puakatoro ki te kimi i te Atu; kare ra ratou e kite iaia; kua akaatea aia iaia uaorai mei ia ratou. Kua rave ratou i te pikikaa ki te Atu; no te mea kua anau ratou i te au tamariki ke: ka kai te marama okotai ia ratou e ta ratou au tuanga i teianei.” Kua akaariia kiaia e kare te aronga tei arataki i taua akaoraanga akarongo ra i tau ki mua i te Atua, e kare o ratou apainga mou o te vaerua no te aronga ara.
GSAM 231Tetai Tuatua Akakite Mua e ka Pau Ratou
GSAM 231.1Kua karanga iora aia kia Patch e, “Kua akaueia mai au kia akakite atu kia koe e i roto i teia mea ka tupu tikai te tuatua o taua irava ra. E tiaki no tetai marama, e ka kite koe uaorai i te tu o te aronga tei rave i teia akaoraanga akarongo, tei karanga e e apainga maata to ratou no te aronga ara.” Kua karanga a Patch e, “Ka tiaki au.”
GSAM 231.2Kare i pou nga epetoma e rua mei te tuatau i orongaia ai teia kiteanga na te peroveta, kua motu tetai uaua toto i roto i te kopu o taua tangata tiaki moni ra, tei karanga e e mamae maata tona vaerua no te aronga ara, i tona akatutuanga i taua mamae ra, e kua apaiia aia ki runga i tona roi no te maata o te toto i ngaro. Kua anoanoia kia rave te rangatira o te au akava o te tapere i te au angaanga o te opati o te tangata tiaki moni. Kua akara aia e tetai o te au akava i te moni tei tau kia toe, tei tataia i roto i te puka a te tangata tiaki moni, e kua tatau i te moni ei akapapa no te akaaereanga i te angaanga, e i reira kua kitea e kua ngaro tetai tuanga moni, e $1,000 tikai.
GSAM 231.3Ki te rangatira o te au akava e te akava, e mea ngata i te irinaki e kua rave ana tetai tangata maroiroi mei teia rai i roto i te akaoraanga akarongo i taua moni ra. Kua manako raua e kua tutaki aia i te moni e kua ngaropoina i te tata i te reira ki roto i te puka; me kore kua tuku aia i te reira ki te pangaka, e kare i kitea i roto i te akapapaanga moni i roto i te pia auri. Noatu eaa te tumu, ka anoanoia kia ui raua kiaia no tetai akamaramaanga meitaki, inara kia raveia ma te matakite; no te mea me tei iaia te moni, kare e ekoko e ka tauta aia i te uuna i te reira. No reira kua akanooia kia aere tetai o raua na mua e kia pipini i roto i te are vairanga apinga i muri i te ngutuare, kia tiaki i te ngutupa i muri me e angaanga tetai ka raveia, e kia tomo te rangatira o te au akava na te ngutupa i mua. I te aereanga mai te rangatira o te au akava ki te ngutuare e te tomoanga na te ngutupa i mua, kua kite aia i te kakau o tetai vaine e aere ra ki vao na te ngutupa i muri. Kua kite te tangata i roto i te are vairanga apinga i te vaine i te aere vivikianga ki tetai putunga kiona, i te koanga i tetai va i roto i te kiona, e i te tukuanga i tetai apinga ki reira, e kua tapoki aia i te reira ki te kiona, e kua oki ki te ngutuare.
GSAM 232.1Kua aere te rangatira o te au akava ki te pae roi o te tangata tiaki moni, e i muri ake i tana uianga no runga i tona maki, kua taiku marie aia i to raua manamanata i te opati, e kua karanga e penei ka rauka iaia te akamarama i taua manamanata ra. Kua mataku maata taua tangata ra, kua apai i tona rima ki te rangi, e kua kapiki i te Atua ei kite, ma te karanga e kare aia i kite i tetai mea no runga i te moni. I taua taime rai kua tomo mai tana vaine, e kua ui e eaa te manamanata, e eaa tana tane i taitaia maata ei. Kua pau te tangata e, “Te manako nei ratou e tei ia taua ta ratou moni.” Kua apai katoa te vaine i tona nga rima mei iaia rai, e kua kapiki i te Atua ei kite e kare te moni i ia raua, e kare katoa raua i kite i tetai mea no runga i te reira. I te otianga tikai tana tuatua, kua tomo mai te akava, tei aere viviki mei tona ngai pipinianga ki te putunga kiona i te tomoanga te vaine ki roto i te ngutuare, e kua karanga e, “E te vaine, eaa teia? Kua kite au ia koe i te oroanga mei te ngutuare e te tukuanga i teia ki roto i te putunga kiona, e teia tikai te putea moni i ngaro, kua akairoia ki runga e $1,000.”
GSAM 232.2Mei tei manakoia, kua ope ua taua akaoraanga akarongo ra. I te kiteanga a Patch raua ko tana vaine i taputou i te akaipoipo i te tu o te tangata nana i arataki i taua akaoraanga akarongo ra, kua iki raua i te tuatua mou e kua piri ki te au Adventist no te Ra Itu. Kua noo raua ei nga mema tau no taua ekalesia ra e tae ua atu ki te ra i mate ei raua.
GSAM 232.3Mei tei kitea papuia, kua orongaia teia kiteanga na te peroveta no te akono e te puapinga tikai o te aronga kare i ariu ake, e kua arataki te reira ki te ariuanga mai o te aronga ara. Tei runga tika ra tona tuatua i te aronga tei riro ratou uaorai ei aronga ara e tei kopaeia e te Atu no to ratou tu pikikaa. Kua “rave ratou i te pikikaa ki te Atu;” noatu ta ratou karanga e e mamae maata to ratou vaerua no te aronga ara, e “au tamariki ke” ua ta ratou i anau.
GSAM 232Tetai Tangata Angaanga Pikikaa i Camden, N.Y.
GSAM 232.4Ko tetai o te au ngai ta Orometua White e Mrs. White i atoro i te tuatau anu o te mataiti 1849-50, ko te oire ko Camden, N.Y., mei te 40 maire te mamao mei Oswego, to raua ngai i noo ua ana. No runga i teia uipaanga, kua karanga a Mrs. White e:
GSAM 232.4“I mua ake ka aere ei, kua akaariia mai kiaku te pupu meangiti tei karanga e te irinaki ra ratou i te tuatua mou i reira, e i rotopu ia ratou kua kite au i tetai vaine tei karanga e e vaine akono Atua tikai aia, inara e vaine pikikaa, e te akavare ra aia i te iti tangata o te Atua.”22
GSAM 233.1I Tianuare, 1884, i toku raveanga i te angaanga i te enua o New York, kua akarongo au i teia au mea mei ia Preston mai. E tangata aia tei noo i Camden i te tuatau o te uipaanga i taikuia i runga ake nei, e i roto i tona ngutuare a Orometua White e tana vaine i noo ei i te tuatau o te uipaanga:—
GSAM 233.2“Kua apii teia vaine i te au manako pakari rava no runga i te akatapuanga, ma te karanga e e turanga apa kore tetai ka tau kia rauka i te tangata, e i taua turanga ra ka teitei rava aia ki runga ake i te ture a te Atua; e kua karanga aia e kua tae aia ki taua turanga apa kore ra. Na roto i teia apiianga no te tapu, te akararuraru ra aia i te manako o tetai o to tatou aronga i Camden. Kua akaariia kia Tuaine White e noatu te tapu katoatoa ta teia vaine i akatutu, kua poiri tona ngakau i te ara, e e oraanga viivii tona.
GSAM 233.3“I tona nooanga i teia ngai, kua orongaia kia Tuaine White tetai kiteanga na te peroveta akaou, i mua i teia vaine, tei akaraanga e e apainga maata to tona vaerua no te aronga kare i ariu ake; inara kua akakite a Tuaine White kiaia e kare te reira i te mamae mou o te vaerua no te aronga ara, no te mea e oraanga kino tona, e kare aia uaorai i tu tau ki mua i te aroaro o te Atua. ‘No reira,’ kua karanga a Preston, ‘ko tei kapikiia e ko te kiteanga na te peroveta i Camden, kua tau tika e kua tau tikai ki te turanga o taua vaine ra, e kare ki te turanga o te aronga ara katoatoa, e ko te reira ta matou i marama i taua tuatau ra.’”
GSAM 233.4I muri ake i to Mrs. White akakiteanga i tana kiteanga na te peroveta, kua tu taua vaine ra e kua karanga e, “Kua kite te Atua i toku ngakau, e me ka rauka ia kotou i te kite, ka kite kotou e e mea ma e te viivii kore.” Kua oti iora te uipaanga. Kare i roa i muri ake, kua maki kino taua vaine ra, e kua manako e te mate atura aia. Kua karanga aia e, “Kia kite au ia Tuaine White; e tuatua taku ka aaki kiaia. Kua akakite au kiaia e e vaine meitaki au, e e mea ma au. Kare e tika. E vaine kino au. Ko teia tangata taku e noo kapiti nei, kare aia i te tane naku. Kua akaruke au i tetai tane meitaki i England, e tetai tamaiti meangiti, e kua oro mai au ma teia tangata. Kare rava maua i akaipoipo ana. Kua karanga au e e taote au, e kua oko atu au i te vairakau taku i taputou ki mua i te akavaanga e kua tutaki au e $1 no te moina okotai, inara e 12 ua tene taku i tutaki no te moina okotai. Kua taputou katoa au e e $30 ta maua i tutaki no tetai puakatoro vaine ta maua i oko atu ki tetai tangata putaua, inara e $20 ua ta maua i tutaki.”23
GSAM 234.1Ki taua aronga pikikaa akatutu ra i tau ei te au tuatua a Mrs. White no runga i te “mamae o te vaerua no te aronga ara,” e kare ki te aronga ara katoatoa. Me akamanakoia te au mea tei akaariia i runga ake nei, tei akaari e kua patoi puia te apiianga e “kare atu e aroa” no te aronga ara mei tona tutu aere muaia i te tuatau tupuanga o te mataiti 1845; e kua rave maroiroi a Mrs. White i te angaanga no te ariuanga mai o te aronga ara i te au tuatau katoatoa mei reira mai, koai te ka irinaki e i te mataiti 1851, i te neneiia anga tana puka ko Te Au Mea i Tupu e te Au Kiteanga, te inangaro ra aia i te apii e “kare atu e ora no te aronga ara”?
GSAM 234Tetai Tangata tei Irinaki e Kare Atu e Aroa
GSAM 234.2E tae ua atu ki te mataiti 1848, te toe ra i tera ngai e tera ngai tetai tangata tei irinaki e kare atu e aroa no te aronga ara. Inara kare teia aronga i te au Adventist no te Ra Itu. Ko tetai o taua aronga ra, ko Sweet tona ingoa, te noo ra i te oire ko Rochester, N.Y. I muri ua ake i taku akakiteanga ki mua i te tangata e kua ariki au i te akonoanga, e taku bapetizoia anga i rotopu i te au Adventist no te ra mua o te epetoma, te aere ra au ki tetai Uipaanga Tita i Canandaigua, N.Y., tei akaaereia e nga Orometua J. C. Bywater e Geo. W. Burnham. Tei reira taua tangata ra ko Sweet, e kua akakite aia i tona ekoko maata tikai no te tika o toku oraanga akarongo, no te mea kua “manako aia e kare e rauka akaou i te aronga ara te ariu mai i teianei.”
Notes
- Mataio 25:10. ↩
- Luka 12:35, 36. ↩
- Au Tataanga Mua, kapi 55. ↩
- Apokalupo 11:19. ↩
- Apokalupo 3:3. ↩
- Apokalupo 3:11. ↩
- Apokalupo 3:7, 8. ↩
- 1 Korinetia 16:9. ↩
- 2 Korinetia 2:12, 13. ↩
- Kolosa 4:2, 3. ↩
- Karere no te Taeanga Mai, Titema 11, 1844. ↩
- Circleville, Ohio, Apinga Akara Mamao no te Akonoanga, 1844. ↩
- Te vaine ko E. G. White, i roto i te Akaraanga o te Taeanga Mai, Noema 20, 1883. ↩
- Te akakiteanga a Orometua Himes no tana au angaanga i Maine, i roto i te Tiaki o te Popongi, oire New York, Tiunu 6, 1845. ↩
- Te Vaerua o te Totou, puka 4, au kapi 268, 271. ↩
- Reta a J. N. Andrews, Tepetema, 1874. ↩
- Reta a te vaine ko Truesdail, Aukute 17, 1875. ↩
- Reta a te vaine ko Truesdail, Tianuare 27, 1891. ↩
- Reta a Ira Abbey, Mati, 1885, tei taikuia i roto i te Akaraanga e te Karere o Aperira 7, 1885. ↩
- Te Au Tataanga Mua, kapi 45. ↩
- Akara i te akamaramaanga i roto i Te Au Tataanga Mua, kapi 45. ↩
- Te Au Tua no te Oraanga o Ellen G. White, kapi 129. ↩
- Te akapapu nei te tua ta Preston i akakite no te uipaanga i Camden i te tuatua i roto i Te Au Tua no te Oraanga o Ellen G. White, au kapi 129-130, e te oronga katoa nei i te au mea i runga ake nei kare i taikuia i reira. ↩