Pene 1 — Akamataanga
GSAM 21.1Me tuatua tatou no te taeanga akaou mai o te Mesia, te tuatua nei tatou no tetai mea tei riro tikai ei irinakianga no te iti tangata o te Atua, mei te tuaruangaia to tatou nga metua mua mei te kainga o Edene mai. I roto i te tuatua ki te ovi, e na te uanga a te vaine e akaparuparu i tona upoko, te vai ra te akapapuanga e ka tae mai tetai akaoki i te au mea kia meitaki, e nana e akakore i ta Satani au raveanga i te mana kare nona, e e akatupu i te akakoroanga o te Atua i te enua nei. Te manakoia ra e kua manako a Adamu raua ko Eva e kare e roa ka raveia taua angaanga ra, e ka riro tetai o ta raua uanga vaitata ei tangata autu. I roto ra i ta te Atua akanoonooanga, ko te taputou no te Akaora mei taua mate i akaraangaia ra, kua kapiti mai ïa i te au mea katoa tei akakiteia mai i muri mai i te akatupuanga i tona “uaorai akakoroanga e te aroa ua, tei orongaia mai kia tatou i roto i te Mesia ra ia Iesu i mua ake i te akamataanga o teianei ao.”1
GSAM 21.2Naringa a Adamu raua ko Eva i akaari vivikiia atu i te au mate e te au aue ka akaki i te ao i roto i te au tuatau roa i rotopu i tona kinoanga e tona akaokianga kia meitaki, kare raua e rauka i te akakoromaki i to raua taitaia. No tona aroa maru e tona tangi, kua uuna te Atua o te rangi i taua kiteanga ra ia raua, e kua vaiiho ia raua kia mou ki te irinakianga akaperepere e kare e roa ka akaoraia raua ki roto i te rangatira kakaa o te au tamariki a te Atua. Na te manako e kua vaitata te ora e akamaroiroi atu ia raua kia akapapa meitaki rava no taua mea ka tupu ra.
GSAM 22.1Kua pera katoa te iti tangata o te Atua i roto i te au uki katoa mei te au ra o Adamu mai. Kua papu ia ratou e ka tupu tetai mea maata e te puapinga i tetai tuatau ki mua, koia oki, e ka tae mai rai te Mesia e ka akatinamou i tona basileia. Mei ia Adamu raua ko Eva rai, kua irinaki katoa ratou e kua vaitata taua mea ra, e mei ia raua rai, kare ratou i kite e eaa te ka tupu i rotopu i to ratou uaorai tuatau e taua mea ra; naringa kua kite ratou, penei kua paruparu to ratou ngakau i te aruaruanga ki te akairo no te tutaki.
GSAM 22.2Ka rauka i te akamarama i teia manako na roto i te au mea tei tupu i roto i te au kiteanga mamaata. Ko te au tangata tei akamata i te reira, noatu kare ratou i kite, te akatupu tikai ra ratou i te akakoroanga o te Atua; kua akamaroiroiia ra ratou e te au manako kare i kitea e kua rotai i te au tu ravarai ki ta ratou uaorai au manako tei akaue ia ratou kia rave i te angaanga.
GSAM 22Te Au Tupuanga Mamaata o te Au Kiteanga a Columbus
GSAM 22.3I roto i tana Tuatua Enua no Amerika,2 neneianga o te mataiti 1902, kapi 8, 9, te tuatua ra a Montgomery no te manako tei akamaroiroi ia Columbus kia akamata i tona tere, e te raveanga i tana akakoroanga kia tae ki te au enua Initia i te itinga na te terenga ki te opunga, e te na ko ra:—
GSAM 22.4“Kua manako a Columbus e ka rauka iaia i te akameitaki atu i te akakoroanga a te Ariki o Portugal. Kua papu tona ngakau e te vai ra tetai ara poto atu e te meitaki atu kia tae ki te au enua Initia i te ara ta Diaz i akataka. E akakoroanga ou tikai e te mataku kore ta taua tangata tere pai no Genoa [Columbus] ra. Kare aia i akakoro i te tere ki te itinga, me kore ki te tonga e te itinga, kua akakoro ra aia i te tere tika ki te opunga. I tona manako, e toru ana tumu meitaki e te ngaueue kore no taua angaanga ra: Te mea mua, mei te au puka meitaki rava atu no te tu o te enua i tona tuatau, kua papu ia Columbus e kare te enua i te mea pararau, mei ta te maataanga o te tangata i manako, e mea punupunu ra. Te rua, kua manako aia e e mea meangiti roa atu teia enua punupunu i tona maata tikai, e e enua maroo te maataanga, kare i te vai. Te toru, no te mea kare aia i kite e kare katoa i manako e te vai ra te enua maata ko Amerika e te Moana Patipika, kua manako aia e te tu tika maira te pae tai o Asia e te au enua Initia i mua mai ia Spain e te pae tai opunga o Europa. Kua akamanako aia e kare paa te mamao katoa ki Cipango, ko Japan ïa, e tere atu i te a tausani maire.
GSAM 23.1“Teia tana akakoroanga: Ka akaruke aia ia Europa; ka arataki i tona pai ki te opunga, ki Japan, e ka aru i te punupunu o te enua e tae ua atu ki tana e kimi ra. I tona manako, e mea papu e te mama ua te reira, mei tetai rango e aaere takapini ra i tetai aporo.
GSAM 23.2“Me manuia taua tere ra, ka rauka iaia teia puapinga maata: Ka tomo tika aia ki te au enua Initia na te ngutupa i mua, kare na tetai ara aere takapini e na tetai ngutupa i te pae, mei tei tau kia rave te au tangata o Portugal.
GSAM 23.3“Te kite nei tatou e ko teia tangata, tei kite i te taangaanga i te tatau, i te tu o te enua, e te akaoro pai mei tetai ua atu tangata i tona tuatau, kua tika aia i te mea mua, ko te tu o te enua, kua tarevake rava ra aia i nga mea e rua i toe.
GSAM 23Tetai Tarevake tei Apai mai i te Meitaki
GSAM 23.4“E mea umere ra e, i tetai tu, kua tauturu tona au tarevake iaia. Ko tana tarevake no te mamao o te tere, e tarevake puapinga maata ïa. Naringa kua tatau tika a Columbus i te maata o te enua punupunu, e te mamao tikai o taua tere ra, penei kare aia e tere, no te mea ka kite viviki aia e e mea poto roa atu e te mama atu te tutaki o te ara tei akakoroia e te au tangata o Portugal. E naringa katoa kua rauka iaia i te manako, me kore i te kite i mua ake, e te aarai maira te enua maata ko Amerika i tona ara, kare paa taua mea ra e rava i te akamaroiroi iaia kia akamata i tetai tere kimi enua, no te mea kare tana akakoroanga i te kimi i tetai enua ou, i tetai ara ou ra ki tetai enua kua kitea takere.”
GSAM 23Te Irinakianga Maata o te Au Tuatau
GSAM 23.5No reira, i roto i te au tuatau katoa, kua mou te iti tangata o te Atua ki te irinakianga no te taeanga mai o te Mesia “mei te tutau no te vaerua, e mea papu e te mou meitaki.”3 Noatu e e putuputu to ratou kapikianga ma te mamae, i roto i te au taitaia e te au mate, “E te Atu e, eaa te roa, e tae mai ei te ora?” kua aere rai ratou ki mua, e mei ia Paulo rai, kua karanga ratou e te karanga nei rai, “Eaa to matou irinakianga, e te rekareka, e te korona o te akateiteianga? Kare ainei ko kotou i mua i te aroaro o to tatou Atu ra ko Iesu Mesia i tona taeanga mai?”4
GSAM 24Kua Turuia a Paulo e te Irinakianga
GSAM 24.1Ka rava tetai au akaraanga no te mana turu o teia irinakianga i teia tuatua. I te aratakiangaia a Paulo ki mua ia Feliki kia akavaia, e te akatikaangaia kia tuatua nona uaorai, kua karanga aia, “I te ara ta ratou e karanga nei e e airesi, te akamori nei au i te Atua o toku au tupuna, ma te akarongo i te au mea katoa i tataia i roto i te ture e te au peroveta; e te irinaki nei au ki te Atua, mei ta ratou uaorai katoa e akatika nei, e ka tu akaou mai te aronga mate, te aronga tuatua tika e te aronga tuatua tika kore.”5
GSAM 24.2I tana tuatua marama ei akatika iaia uaorai i te aratakiangaia ki mua ia Ageripa, kua karanga a Paulo, “E teianei, te tu nei au e te akavaia nei no te irinakianga ki te taputou a te Atua ki to tatou au tupuna; ko taua taputou ra ta to matou au kopu e tai ngauru ma rua e irinaki nei kia rauka, i te tavini tamouanga i te Atua i te po e te ao. No taua irinakianga ra, e te Ariki e Ageripa, i tapepeia mai ei au e te ngati Iuda. Eaa kotou i manako ei e e mea kare e tika kia irinakiia, e na te Atua e akatu akaou i te aronga mate?”6 I te openga, i tona nooanga i Roma kia tu ki mua ia Kaisara, kua karanga aia ki te ngati Iuda, “No te irinakianga o Iseraela i tapekaia ai au ki teianei memea auri.”7
GSAM 24.3Kua tuatua maoraora a Paulo no taua irinakianga ra i roto i tana reta kia Tito: “Ko te aroa ua o te Atua e apai mai i te ora, kua kitea mai ïa ki te tangata ravarai, i te apiianga mai ia tatou e, kia kopae tatou i te akono kore i te Atua e te au anoano o teianei ao, e kia noo tatou ma te akono meitaki, ma te tuatua tika, e ma te akono i te Atua, i teianei ao; ma te akara atu ki taua irinakianga meitaki ra, e te mamaanga kakaa mai o te Atua maata e to tatou Akaora ko Iesu Mesia.”8
GSAM 24Te Rekarekaanga o Petero i te Irinakianga
GSAM 24.4Te tuatua nei a Petero no taua irinakianga ra, na ko maira: “Kia akameitakiia te Atua e te Metua o to tatou Atu ra ko Iesu Mesia, tei anau akaou mai ia tatou, no tona aroa maata, ki te irinakianga ora, na roto i te tuakaouanga o Iesu Mesia mei te mate mai, ki tetai tuanga kare e kino, e te viivii kore, e te kore e maemae, tei akonoia i te rangi no kotou, ko kotou tei tiakiia e te mana o te Atua na roto i te akarongo, e tae ua atu ki te ora tei papa kia akakiteia mai i te tuatau openga. Te rekareka maata nei kotou i te reira, noatu e, me ka anoanoia, te taitaia nei kotou i teianei no tetai tuatau poto i te au timataanga tukeke: kia kitea to kotou akarongo i timataia, e mea puapinga roa atu i te auro e ngaro ra, noatu e timataia te reira ki te ai, ei akameitakianga, ei akangateiteianga, e ei kakaa i te mamaanga mai o Iesu Mesia.”9
GSAM 25Te Akakoroanga o te Atua i te Angaanga i te Ao Nei
GSAM 25.1Te akakite mai nei te au Tuatua Tapu i te akakoroanga o te Atua i te angaanga i te ao nei; e na roto katoa i te tuatua peroveta e kite ei tatou i tana akanoonooanga no te tuatau ki mua: “Te na ko maira te Atu tei anga i te au rangi, ko te Atua uaorai tei anga i te enua e nana i maani i te reira; nana i akatinamou i te reira, kare aia i anga puapinga kore ua i te reira, kua anga aia i te reira kia nooia.”10 E oti ake tona angaanga, kua oronga aia i te reira ki te tangata. Te karanga ra te tata salamo, “Ko te rangi, ko te au rangi tikai, no te Atu ïa; ko te enua ra kua oronga aia na te au tamariki a te tangata.”11 I tona orongaanga ra i te reira ki te tangata, e tangata tuatua tika te tangata, mei tei tuatuaia e te tangata pakari ra, “Ko teia anake taku i kite, kua anga te Atua i te tangata kia tika; kua kimi ra ratou i te au ravenga e manganui.”12
GSAM 25.2Te tatau nei tatou no te akonoanga a te Atu i te tangata nei, e “i tona akatakakeanga i te au tamariki a Adamu, kua akataka aia i te au kotinga o te au tangata kia tau ki te numero o te au tamariki a Iseraela,”13 koia oki, kia tau ki te numero o Iseraela mou, te ka akaputuia mai i te openga ki runga i te enua ei iti tangata no tona basileia a muri atu. Kua tuatua a Paulo i te reira i teia au tuatua: “Kua anga te Atua ... mei te toto okotai i te au pa enua katoa o te tangata kia noo ki runga i te enua katoa, e kua akataka aia i te au tuatau i akanooia i mua ake, e te au kotinga o to ratou nooanga; kia kimi ratou i te Atu, penei ka aere ua ratou ma te kimi kia kitea aia, noatu e kare aia i mamao atu ia tatou taki tai; no te mea te ora nei tatou i roto iaia, e te nekeneke nei, e te vai nei rai tatou.”14 Kia akatupuia teia akakoroanga mua no te enua, “ka riro katoa toou iti tangata ei aronga tuatua tika.”15 Kua tuatua akaouia no ratou i taua tu ra, “Kare te tangata e noo ra e karanga e, Kua maki au: ka akakoreia te ara a te au tangata e noo ki reira.”16 Ko te tuatau ïa e “ka riro te enua ei tuanga no te aronga maru; e ka rekareka ratou i te maata o te au.”17
GSAM 26Kare te Taeanga Akaou Mai o te Mesia i te Tua Taeke Ua
GSAM 26.1Kua tataia i roto i te rua o te reta a Petero e “kare matou i aru i te au tua taeke ua i akatupuia ma te ravenga pakari, i to matou akakiteanga atu kia kotou i te mana e te taeanga mai o to tatou Atu ra ko Iesu Mesia; kua kite ra to matou uaorai mata i tona tapunui. Kua rauka oki iaia te akangateitei e te kakaa mei te Atua Metua mai, i te taeanga mai o taua reo ra kiaia mei roto mai i te kakaa teitei rava, Ko taku Tamaiti akaperepere teia, kua mareka rava au iaia. E kua akarongo matou i taua reo i aere mai mei te rangi, i to matou noo kapitianga ma ia i runga i te maunga tapu ra. Tei ia tatou katoa te tuatua peroveta e papu roa atu; e mea meitaki kia akarongo meitaki kotou ki te reira, mei tetai lamepa e kakaa ra i roto i tetai ngai poiri, e tae ua atu ki te popongi, e kia kake te etu popongi ki roto i to kotou ngakau.”18
GSAM 26.2I roto i teia tuatua tapu, te tou ra te aposetolo ki te tauianga o te tu o Iesu i runga i te maunga ei akapapuanga no te taeanga akaou mai o te Mesia. I mua ake i teia mea, kua karanga to tatou Akaora ki tana au aposetolo, “Te tu nei tetai aronga i konei, kare ratou e tongi i te mate, e kite roa atu ratou i te Tamaiti a te tangata i te taeanga mai i roto i tona basileia”19—mei tei tataia e Luka, “Te tu nei tetai aronga i konei, kare ratou e tongi i te mate, e kite roa atu ratou i te basileia o te Atua.”20
GSAM 26.3Kua tupu tikai teia taputou i roto i taua tauianga ra. I roto i teia “kiteanga” i runga i te maunga kua kite ratou ia Iesu i te kakaa, mei tona tu ka mama mai aia i tona taeanga mai i roto i tona basileia. Kua kite ratou ia Elia, tei apainaia ki te rangi ma te tongi kore i te mate, ei akatutu i te aronga ka apainaia ki runga, ka tauiia mei te tu mate ki te tu mate kore, “i roto i te manga taime okotai, i te kimoanga o te mata,” kia tae mai te Atu.21 Tei reira katoa a Mose, tetai tei mate, ei akatutu i te aronga ka akatuia mei te mate mai kia aravei i te Atu. No reira, i roto i teia “kiteanga” kua kite ratou i te Mesia i te taeanga mai i roto i tona basileia, mei tana i taputou kia ratou.
GSAM 27Te Tuatua Peroveta, e Tuatua Papu Atu
GSAM 27.1Noatu e kua kite te au aposetolo i teia mea kakaa i runga i te maunga i tauiia ai te tu o Iesu, e kua akarongo i te reo o te Atua i te akatikaanga mai, te akapapu ra te aposetolo ko Petero e: “Tei ia tatou te tuatua peroveta e papu roa atu.” I te tuatuaanga i teia, kare aia e akaiti nei i ta ratou i kite e i akarongo i taua atianga maaraara ra. I reira kua akarongo ratou i te reo o te Atua i te taime okotai, i roto ra i te au tuatua mamaata o te perovetaanga, tei aere roa mai ki te taeanga akaou mai o te Mesia, te akarongo nei tatou i te reo o te Atua e tuatua putuputu mai ana. Ko te au tuatua peroveta taka meitaki katoa tei tupu, me kore tei tataia i roto i te tuatua enua, e reo ïa no te Atua kia tatou. Ko teia tikai te aiteanga e mea “papu roa atu” ai te tuatua peroveta. Te uri ra Te Urianga i Akaouia i te reira e, “kua akapapuia.” Te akapapuia nei te perovetaanga i te tupuanga o tona au mea taki tai i akataka. Ko te au mea taki tai i tuatuaia i mua ake, kia tupu, e akapapuanga ïa e ka tupu tikai katoa te au mea i toe i tuatuaia i mua ake.
GSAM 27Te Tu o te Perovetaanga
GSAM 27.2E mana to teia au akakiteanga no te tu o te perovetaanga, mei tetai aronga kite maata i te apii i te Bibilia:—
GSAM 27.3Te akapapu ra a Thomas Newton e “ko te perovetaanga, e tuatua enua ïa tei akakiteia i mua ake e tei akapotoia; ko te tuatua enua, e perovetaanga ïa tei tupu e tei akamaataia. Kua vai ana te au tuatua pikikaa mei te au atua i te ao nei; kare ra te pakari e te kino katoa o te tangata e te au demoni e rauka i te akatupu i te au perovetaanga mei tei tataia i roto i te au Tuatua Tapu.”
GSAM 27.4Te akakite ra a Sir Isaac Newton e “ko te akarongoanga ki te au peroveta, e tu tumu ïa no te ekalesia mou.”
GSAM 27.5Te karanga ra a Dr. A. Keith e “e aite te perovetaanga ki tetai ua atu semeio, e e semeio oki tona uaorai tu.... Ko te reo anake o Tei Mana Katoatoa e rauka i te kapiki i tei mate mei te vaarua mai; ko te reo anake o Tei Kite i te Au Mea Katoa e rauka i te akakite i te au mea katoa tei uunaia i roto i te poiri o te tuatau ki mua, tei kore e rauka i te tangata i te tomo atu, mei te au nooanga o te aronga mate ra; e ko aua reo e rua, e reo anake ïa no te Atua.”
GSAM 28.1Kua karanga a Matthew Henry e “i te tuatau o te Atua, ko te tuatau meitaki rava atu ïa, e i te ara o te Atua, ko te ara meitaki rava atu ïa, ka tupu tikai te perovetaanga. E mea ma tikai te au tuatua katoa a te Mesia, e no reira e mea papu tikai.”
GSAM 28Te Akakoroanga o te Perovetaanga
GSAM 28.2Ka rauka ia tatou i te kite i tetai akakoroanga o te Atu i te orongaanga mai i te perovetaanga, mei te au tuatua a te Mesia ki tana au aposetolo. I te tuatuaanga peroveta no te au mea ka tupu i roto i te oraanga o Iuda, kua karanga aia, “Te akakite atu nei au kia kotou i mua ake i tona tupuanga, kia irinaki kotou, me tupu te reira, e ko au ïa.”22
GSAM 28.3Te karanga katoa ra te Atu na roto i te peroveta ko Isaia, “Ko au te Atua, e kare e mea mei iaku rai, i te akakiteanga i te openga mei te akamataanga mai, e mei te au tuatau taito mai i te au mea kare rai i raveia, i te na koanga e, Ka mou taku akakoroanga, e ka rave au i toku au inangaro katoa.”23
GSAM 28.4E teia akaou, “Kua akakite au i te au mea mua mei te akamataanga mai, e kua aere mai te reira mei roto mai i toku vaa, e naku i akaari atu; kua rave viviki au i te reira, e kua tupu.... Mei te akamataanga mai taku akakiteanga atu i te reira kia koe; i mua ake i tona tupuanga naku i akaari atu kia koe; ko te karanga koe e, Na toku idolo i rave i te reira, e na toku tiki i karaiia, e toku tiki i akarewaia, i akaue i te reira. Kua akarongo koe, ka akara ana i teia au mea katoa; e kare ainei kotou e akakite atu? Mei teianei tuatau atu kua akaari au kia koe i te au mea ou, te au mea uuna katoa, e kare koe i kite i te reira. Te angaia nei te reira i teianei, kare mei te akamataanga mai; i mua ake i teianei ra kare koe i akarongo i te reira, ko te karanga koe e, I na, kua kite takere au i te reira.”24
GSAM 28.5Na roto i teia au tuatua e kitea ai te mana o te tupuanga o te au perovetaanga ei akapapu e no te Atua mai te perovetaanga, e ei akaari katoa i te mana o te Atu ki runga ake i te au atua katoa o te au etene. Te kitea katoa nei i teia au tuatua e e ngai puapinga maata to te perovetaanga i roto i te au Tuatua Tapu o te tuatua mou. No te mea e mea tika teia au mea, e mea umere tikai e e manganui ua te tangata e akamanako meangiti ana, me kore kare rava e akamanako, i te apii i te au tuanga peroveta o te au Tuatua Tapu.
GSAM 29Kare te Totou i Tapiriia ki te Akairo
GSAM 29.1Te karanga nei te aronga kare i apiiia e, kare o ratou kite, e no reira kare e rauka ia ratou kia marama i te au totou. I tetai tua ra, e manganui te aronga i apiiia, e tetai papaki o te au orometua, e karanga ana e: “Kua tapiriia te au totou ki te akairo, e kare e rauka kia maramaia. Kua kite tatou katoatoa e e buka tapiriia te buka Apokalupo.”
GSAM 29.2I roto i te Apokalupo, kua orongaia tetai akaueanga takake ki tei akaperepereia ra, kia Ioane, kia kore aia e tapiri i te buka ki te akairo.25 I roto katoa i teia buka, kua akakiteia te meitaki no te aronga tei “akarongo i te au tuatua o teia totou, e tei akono i te au mea i tataia ki roto.”26 Ka akapeea e rauka ai kia akonoia te au mea i roto i tetai buka tapiriia, me kare e maramaia, e me kare e rauka kia maramaia? Kua tuatua te Atu na roto ia Mose e: “No Iehova no to tatou Atua te au mea ngaro ra; kareka te au mea i akakiteia mai ra, no tatou ïa e no ta tatou au tamariki e tuatau ua atu, kia rave tatou i te au tuatua katoa o teia ture.”27
GSAM 29.3Kua taka meitaki i te au tuatua a te Atu ki tana au pipi no te au totou a Daniela e, kua inangaro aia kia maramaia te reira. Te tatau nei tatou e: “E teianei, kia kite kotou i te mea rikarika e akatanea ra, ta te peroveta ra ta Daniela i tuatua mai, i te tu anga ki te ngai tapu (ko tei tatau ra, kia marama aia),”28 koia ïa te karanga e, Kia marama kotou i ta te peroveta ra ta Daniela.
GSAM 29.4Te akaari maira te Atu i te tarevake o te tuatua e kare e rauka kia maramaia te totou, i teia au tuatua nei: “Te katoa o te kiteanga, kua riro ïa kia kotou mei te au tuatua o tetai buka tei tapiriia ki te akairo, ta te tangata e oronga atu ki tetai tangata kite i te tatau, ma te karanga e, Ka pati atu au ia koe, e tatau mai i teia; e ka karanga mai aia e, Kare e rauka iaku, no te mea kua tapiriia ki te akairo. E kua orongaia te buka ki te tangata kare e kite i te tatau, ma te karanga e, Ka pati atu au ia koe, e tatau mai i teia; e ka karanga mai aia e, Kare au i kite i te tatau. No reira te Atu i karanga ai e, No te mea te akavaitata mai nei teia iti tangata kiaku i to ratou vaa, e te akangateitei mai nei iaku i to ratou ngutu, kua akataka ke ra ratou i to ratou ngakau kia mamao iaku, e ko to ratou mataku iaku ra, kua apiiia ïa e te akaueanga a te tangata; no reira, i na, ka rave akaou au i tetai angaanga umere i rotopu i teia iti tangata, e angaanga umere e te vavaria: ka ngaro oki te pakari o to ratou aronga pakari, e ka uunaia te marama o to ratou aronga kite.”29 Naringa te iti tangata ta te peroveta e tuatua nei i aru i te tuatua totou papu, kare ratou e aere ke mei te ture a te Atua, e e tuku i te au akaueanga a te tangata ei mono i tana au akaueanga.
GSAM 30Kare te Totou no te Akamaramaanga a te Tangata Uaorai
GSAM 30.1Kare no te mea e aiteanga oonu, ngaro, e te muna to te totou i kore ei te manganui e marama i te reira. Kua karanga te aposetolo ra ko Petero no te reira e: “Kia kite kotou i teia na mua, e kare tetai totou o te Tuatua Tapu i no te akamaramaanga a te tangata uaorai. Kare oki te totou i tae mai i te tuatau taito na roto i te inangaro o te tangata; kua tuatua ra te au tangata tapu o te Atua i te akakeuia anga ratou e te Vaerua Tapu.”30 Kua taka meitaki i teia au tuatua e, te mea e anoanoia kia marama i te totou, ko te ariki anga i taua Vaerua ra tei tuatua na roto i te au peroveta. No taua Vaerua ra, tei taputouia ki te aronga katoa e kimi iaia, kua tataia e: “Nana e arataki ia kotou ki roto i te au tuatua mou katoa.”31
GSAM 30Te Akatupuanga o te Totou
GSAM 30.2I te apiianga i te totou, e au mea tetai kia akamaara tamouia: ko te Atua, tei kore e tarevake, te tumu o te totou, e kia tae ki te tuatau e akatupuia ai tetai totou, ka tupu tikai taua mea i totouia ra. Pera katoa, no te mea e mana to te Atu kia kite atea i ta te tangata ka rave, me akataka aia i tetai tuatau e tupu ai tetai mea, kia tae mai taua tuatau ra, ka kitea te akatupuanga mou o te totou. Koia oki, kare rava e rauka kia tupu tetai akatupuanga pikikaa o te totou i te tuatau i akatakaia no tona akatupuanga mou. Kia tau ki teia tuatua papu, ka tika ia tatou kia karanga e, kia tae te tuatau o te Atu kia orongaia tana karere o te tuatua mou ki to te ao nei, ka puta mai taua karere ra i te au atianga katoa.
GSAM 30.3I tetai atianga, i muri ake i te tuatuaanga a te tangata tata i teia buka no te akatupuanga o te totou, kua aere mai tetai tangata akarongo kore tei reira, e kua karanga mai e: “Ka akapaapaa au ia kotou te aronga akamarama i te totou, no to kotou manuia maata. I ta kotou apiianga i te au tua o mua, e mama ua te kitea anga ia kotou tei tau tikai ki te totou.” “Ae,” ko ta matou ïa pauanga, “kua tau te reira no te mea kua akariroia kia tau. Me aere koe ki tetai toa ei oko i tetai nga tapoki rima, kare ainei koe e manako e ka kitea tetai nga tapoki rima e tau ki toou rima?” Kua pau mai aia e: “E tika, ko taku ïa e manako, no te mea kua maaniia kia tau.” “Pera rai,” i karanga atu ei te tangata tata, “ko te Atua, tei kite tikai i ta te tangata ka rave, kua totou aia no ratou; e kia tae mai taua au tangata ra ki te ngai e rave ei ratou i ta ratou au angaanga, e kia rave tikai ratou i te au mea tana i totou, ka tata te tangata tata tua tiratiratu i ta ratou au angaanga; e me akaaiteia te reira ki te totou, kua tau tikai.”
GSAM 31Te Totou, e Marama i Roto i te Poiri
GSAM 31.1Te karanga maira te aposetolo ra ko Petero kia akarongo tatou ki te totou mei te marama e kakaa ra i te ngai poiri. Me kare te lamepa o te totou, ka poiri rava te tuatau ki mua. Ko te akakoroanga o te marama, kia akaatea i te poiri—me aere i roto i tetai ngai poiri, kia akaari i te arataa, e kia akaari meitaki i taua arataa ra, kia rauka i te tangata aaere, i te au takainga tataki tai, kia kite e kia iki i te ara. “Taau tuatua,” i karanga ai te tangata tata salamo, “e lamepa ïa no toku nga vaevae, e e marama no toku arataa.”32 Te karanga ra te tangata pakari e: “Te arataa o te aronga tuatua tika, mei te marama kakaa ïa, e te tupu maata ua atura tona kakaa e tae ua atu ki te ra tino.”33 Te kitea nei i reira e, ia tatou e aere nei i roto i te au tuatau, ka matara maata ua atu te tuatua a te Atua, i roto tikai i te au akatupuanga o tana au totou, e ka taka meitaki ua atu ki te tangata apii Bibilia e, tei runga tikai aia i te arataa e arataki atu ki te marama mutu kore e te ao e tuatau ua atu.
GSAM 31E Toru Au Mea Maata mei Edene e Tae Ua Atu ki te Openga
GSAM 31.2Me akamanako tatou i te arataa o te iti tangata o te Atu, mei Edene e tae ua atu ki te openga, i raro ake i te marama o te au Tuatua Tapu, e toru au mea e kitea meitakiia to ratou tu maata. Te mea mua, ko te taeanga mai mua o te Mesia, tona riroanga mai ei tangata, te taeanga mai o Emanuela, ko te Atua tei akakiteia mai i roto i te kopapa; te rua, ko te Akatano Akaouanga Maata i te Akonoanga i muri ake i te Au Tuatau Poiri—te 1260 mataiti o te takinga kino, i uunaia ai te tuatua a te Atu mei te tangata noa nei, e vaitata rai kare rava ratou i kite i te reira—ko te aereanga mai o te ekalesia mei tona turanga i te medebara, e te tukuanga i te au Tuatua Tapu ki te ngai e rauka ai i te katoatoa kia tatau e kia kite i tona inangaro; te toru, ko te taeanga akaou mai o to tatou Atu, ei apai mai i te au tuatau e akaokiia ai te au mea katoa, tei tuatuaia e te vaa o tana au peroveta tapu katoa mei te akamataanga o te ao; e na teia e akaoti i “te tamaki o te au tuatau,” te tamaki i rotopu i te ara e te tuatua tika, e e apai mai i te tuatau kakā, ta te au tuatau katoa i aere atu ki reira.
GSAM 32Te Oronga Maira te Totou i te Au Akairo o te Ara e Tae Ua Atu ki te Openga
GSAM 32.1Ia tatou e akarongo nei ki te tuatua totou papu mei tetai marama ei arataki i to tatou au takainga, ei akaari mai i te arataa tika na roto i te poiri, ka kitea tikai e tatou e kua akairo meitakiia taua arataa ra i roto i te tuatua totou, na roto i te au tuatau katoa e tae ua atu ki te taeanga akaou mai o te Mesia. No reira, ko te aronga e aru vaitata i te marama o te totou, ka kite ratou i te au akairo e te au akakiteanga e kua vaitata taua ra maata ra; e ka kite katoa ratou i te angaanga a te Atu, ia te reira e aere tamou atu nei na roto i te au karere o te tuatua mou, ei akateateamamao i tetai iti tangata kia aravei iaia ma te au i tona taeanga mai.
GSAM 32.2Te akakite ra te au Tuatua Tapu e ka tae mai te ra o te Atu ki runga i te manganui mei “tetai keia i te po,”34 te tuatua katoa ra te reira no te aronga e tu nei i roto i te ako a te Atu e: “Kareka kotou, e te au taeake, kare kotou i roto i te poiri, kia rokoia mai kotou e taua ra ra mei te keia. E tamariki anake kotou no te marama, e e tamariki no te ao.”35
GSAM 32E Akamaara i te Au Aratakianga a te Atu
GSAM 32.3Ia tatou e akamaara nei i te au aratakianga a te Atu i roto i te angaanga o te taeanga mai, e mea tau kia kite e, ko te akakoroanga tamou o te Atua, kia akamaara tona iti tangata i te au akaarianga o tana akonoanga e tona mana no ratou. I te akakiteanga i te au tumu i ariu ke atu ei a Iseraela mei te Atua, kua karanga te tangata tata salamo e: “Kua ngaropoina ia ratou te Atua to ratou Akaora, ko tei rave i te au mea maata i Aiphiti; i te au angaanga umere i te enua o Hama, e te au mea matakuia i te Tai Muramura.”36 Me e mea meitaki no Iseraela kia akamaara i te au aratakianga a te Atu ia ratou, kare ainei e mea meitaki katoa no tatou? Ma te rekareka maata kua karanga akaou te tangata tata salamo e: “E akameitaki ia Iehova, e toku vaerua, e auraka e ngaropoina i tana au takinga meitaki katoa.”37
GSAM 33.1I te au tuatau katoa, e au tuatua mou puapinga ta te Atu, ei arataki mai i tetai iti tangata ki vao mei te nooanga tuikaa ki te ara na roto i tona aroa ua, e ei akateateamamao ia ratou kia tomo ki roto ia Kanaana i te rangi; e e mea puapinga kia akamanako i ta te Atu i rave ki te aronga tei akakite i teia au tuatua mou.
GSAM 33Te Au Mea Maata mei te Au Ravenga Rikiriki Rava—Ta D’Aubigné Akakiteanga
GSAM 33.2Te karanga ra a D’Aubigné i roto i tana buka Te Tua o te Akatano Akaouanga i te Akonoanga e: “Ko te Atua, tei akateateamamao i tana angaanga na roto i te au tuatau, ka akaoti aia i te reira na roto i te au aronga apikepike rava, kia tae mai tona tuatau. Kia akatupu i te au mea maata na roto i te au ravenga rikiriki rava, ko te ture ïa a te Atua. Teia ture, tei kitea i te au ngai katoa i roto i te au mea i angaia, te kitea katoa nei ïa i roto i te au tua o mua.”38
GSAM 33.3I te tuatau taito, i te akamataanga te Atua i te iki i tetai iti tangata takake, ei akatinamou ia ratou ei iti tangata nona uaorai, kua rave aia i te reira na roto i te kapikianga i tetai tangata okotai—ko Aberahama—tei noo i rotopu i te aronga etene, i Ura o te au Kaladea. No roto mai iaia i tupu mai ei tetai uanga manganui; kareka no ratou, kia akateiteiia ratou ki te turanga o tetai iti tangata, kua karanga te Atua o te rangi e: “Kare a Iehova i tuku i tona inangaro ki runga ia kotou, kare katoa aia i iki ia kotou, no te mea e manganui atu kotou i tetai ua atu iti tangata; ko kotou oki te mea iti rava i te au iti tangata katoa.”39
GSAM 33.4E muri aka, i te inangaroanga aia kia akaora i tona iti tangata mei to ratou nooanga tuikaa i Aiphiti, kua iki aia ei arataki no ratou i tetai tangata, i tona tamarikianga, tei uunaia e toru marama i roto i te are o tona metua vaine, e i muri ake kua tukuia ki roto i tetai pai rikiriki noa tei maaniia ki te kakai, e tei paraia ki te tā, e kua tukuia ki te akonoanga o te Kauvai Nile. Kareka taua Mose rai, kia tae aia ki te mataiti e marama ai aia, kua iki aia i te arataa akaaka o te mamae kapiti e te iti tangata o te Atua, e kare i te rekareka e kitea i roto i te “au navenave o te ara no tetai tuatau poto.”40
GSAM 34Te Re o Gideona
GSAM 34.1I muri mai, i te inangaroanga te Atu kia akaora ia Iseraela mei te au Midiana e te au Amaleka, tei aere mai ki runga i to ratou enua “mei te au kereteki te maata,” e kua akapou i te au kai o te enua, e kare i toe mai “tetai kai na Iseraela, kare e mamoe, kare e puakatoro, kare e asini,” kua tono te Atu i tetai angera kia Gideona. Kua tae teia tamaiti a Ioasa ki te tu ngata e, kua papā aia i tetai manga sitona e kua uuna mei tona au enemi. I te akakiteanga te angera kiaia e nana e akaora ia Iseraela, kua ui a Gideona ma te umere e: “Eaa taku e akaora ai ia Iseraela? I na, e putaua toku kopu tangata i roto ia Manase, e ko au te mea iti rava i te are o toku metua tane.”41 Kua aere atu taua tangata putaua e te akaaka ra e tana au tangata e toru anere, ma ta ratou au lamepa e te au ipu noa (e angaanga ka manakoia e te akavaanga kotingaia o te tangata e e mea neneva), e i to ratou akariroanga i te Atua ei ririnui no ratou, kua rauka ia ratou tetai re maata. I mua ake i te akaoraanga, penei ka tangi a Gideona mei te peroveta ra mei ia Amosa i tona uianga e: “Naai a Iakoba e akatu? E iti oki aia.”42
GSAM 34Te Pepe i Roto i te Vairanga Kai a te Au Manu
GSAM 34.2I te tuatau i akatakaia e te Atu, kua anau mai te Akaora o te au tangata katoatoa, e kua kitea aia e te au tiaki mamoe e takoto ra i roto i te vairanga kai a te au manu. Kua rave tona kopu tangata i teia ao i te au angaanga akaaka, e te ngateitei ra, o te oraanga. No tona putaua i teia ao, kua karanga te Akaora e: “E rua to te au alope, e e ngai takotoranga to te au manu o te reva; kareka te Tamaiti a te tangata, kare ona ngai e tuku ei i tona upoko.”43 Kua iki aia i tana au aposetolo “mei roto mai i te pupu tangata akaaka, kare ratou i te aronga akaaka rava, kare ra ratou i tae ki te turanga o te aronga i rotopu. Kua akakoroia te au mea katoa kia akaari ki to te ao e, kare te angaanga i no te tangata, no te Atua ra.”
GSAM 35Kare i Manganui te Aronga Pakari i Kapikiia
GSAM 35.1Kua karanga a Paulo no te angaanga i te au ra o te ekalesia mua e: “E pakari maata to te mea neneva a te Atua i to te tangata nei, e e maroiroi maata to te apikepike o te Atua i to te tangata nei. Te kite nei oki kotou, e te au taeake, i to kotou kapikianga, kare e manganui te aronga pakari i te kopapa, kare e manganui te aronga mana, kare e manganui te aronga anau ngateitei i kapikiia; kua iki ra te Atua i te au mea neneva o te ao nei ei taakama i te aronga pakari; e kua iki te Atua i te au mea apikepike o te ao nei ei taakama i te au mea maroiroi; e te au mea akaaka o te ao nei, e te au mea akavaavaaia, ko ta te Atua ïa i iki, ae, e te au mea kare ra, ei akakore i te au mea e vai nei; kia kore rava tetai tangata e akatietie ki mua i tona aroaro.”44
GSAM 35Te Au Tangata Akaaka i te Akatano Akaouanga i te Akonoanga
GSAM 35.2Te kitea nei e tatou taua akanoonooanga rai i roto i te oraanga o te au tangata maata tei akatano akaou i te akonoanga i te anere mataiti tai ngauru ma ono. Te karanga ra te tangata tata tua e: “Kua aere mai te tangata akatano akaou i te akonoanga ra, ko Zwingle, mei tetai are rikiriki o te tangata tiaki mamoe i te au maunga Alps; ko Melanchthon, te tangata kite i te tuatua a te Atua i te Akatano Akaouanga i te Akonoanga, mei tetai are maani i te au apinga tamaki; e ko Luther, mei te are rikiriki o tetai tangata putaua keri i te au apinga o roto i te enua.” No runga iaia uaorai, kua karanga a Luther e: “E putaua maata toku nga metua. E tangata putaua toku metua tane, e tangata tipu vaie (i muri ake kua riro aia ei tangata keri i te au apinga o roto i te enua), e e putuputu te apai anga toku metua vaine i te vaie ki runga i tona tua, kia rauka mai te ravenga ei utuutu i tana au tamariki. Kua akakoromaki raua i te angaanga ngata rava no matou.”
GSAM 35.3Te karanga ra te aposetolo ra ko Iakobo, i tana tuatuaanga no te kapikianga i te iti tangata ki te angaanga a te Atu e: “E akarongo mai, e aku au taeake akaperepere, kare ainei te Atua i iki i te aronga putaua o teia ao, kia apingaia ratou i te akarongo, e kia riro ratou ei aronga tuanga i te basileia tana i taputou ki te aronga e inangaro iaia?”45
GSAM 35Te Au Metotiti o te Akamataanga
GSAM 35.4Ia tatou e akara atu nei i te au pupu tangata akatano akaou i te akonoanga tei aru mai tetai i tetai e tae ua atu ki te au ra mua o te akonoanga Metotiti, i te tuatau i akakite maroiroiia ai te apiianga no te aroa ua oronga uaia mai, te kite nei tatou e kua kapiti te mana o te Atua ki te reira. I te tuku tiratiratuia anga te reira ki mua i te iti tangata, ma te inangaro maru o te Mesia, e i te mouia anga e te akarongo ora, kare te aronga akarongo i kite ua i te akakoreanga i te au ara o mua, kua kite katoa ra ratou i tetai mana akatapu ei tauturu ia ratou kia noo ma te tapu. E akaaka te akamataanga o te akonoanga Metotiti, e kua akameitakiia te reira kia tau ki te akarongo e te irinaki mama ua o te au orometua e te au mema o te ekalesia.
GSAM 36.1I te aruanga i te au mea tei tupu e te au mea tei kitea i roto i te angaanga o te taeanga mai, te kite nei tatou e, mei te au angaanga katoa a te Atu e raveia ana na roto i te tangata, kua akamata te reira i rotopu i te aronga putaua e te kite koreia; auraka ra tetai e patoi i te reira no teia tumu, i mua ake ka akara matariki ai i te au akapapuanga i akatumuia ai teia angaanga maata, ko te kitea aea ratou i te turanga o te aronga ta te Atu i ui e: “Koai tei akavaavaa i te ra o te au mea rikiriki?”46
GSAM 36Ta Eck Pauanga Patoi kia Luther
GSAM 36.2Ei tauturu i te aronga ka anoano kia akava e e tika ainei tetai apiianga, e e tarevake ainei, na roto i te tokoiti me kore te manganui o te aronga e ariki i te reira, te taiku nei matou i tetai tuanga o te taumaroanga i rotopu ia Luther raua ko Eck. I to Luther akatumuanga i tona turanga ki runga i te au Tuatua Tapu, e i tona tuatuaanga patoi i te tika o te tangata kia tuku i to ratou au manako ki runga ake i te tuatua a te Atua, kua pau patoi mai a Eck i teia au tuatua akakino e: “Te umere nei au i te akaaka e te akono meitaki o teia Taote Orometua, i tana timataanga kia patoi koia anake i te au metua rongonui e manganui, e te akariro nei iaia e e maata atu tona kite i to te au papa teitei, te au konitara, te au taote, e te au ngutuare apii teitei! ... E mea umere tikai, me kua uuna te Atua i te tuatua mou mei te au tangata tapu e te au tangata tei mate no to ratou akarongo, e tae ua atu ki te taeanga mai o teia Metua Orometua.”
GSAM 36.3Ka tau kia pauia teia pauanga patoi ki ta Zwingle pauanga kia John Faber i Zurich, i te akakiteanga mai tera i tona “umere i te turanga i taeia e te au mea, i te akarukeia anga te au peu taito tei vai mai e tai ngauru ma rua anere mataiti, e kua akataka meitakiia e kua tarevake te ao Kerititiano e tai ngauru ma a anere mataiti.” Kua pau viviki atu a Zwingle e, “kare te tarevake e iti mai no te mea kua irinakiia te reira e tai ngauru ma a anere mataiti, e i roto i te akamorianga i te Atua, kare e puapinga o te taito o tetai peu, kia kore e kitea tetai tumu me kore tetai tikaanga no te reira i roto i te au Tuatua Tapu.”47
GSAM 37Te Tuatua a te Atu e te Pakari o te Tangata
GSAM 37.1Te akakite taka meitaki maira te peroveta ra ko Hosea i te kino o te irinaki ki te au manako o te tangata, kare e kimi i te pauanga o te uianga, “Eaa te tuatua mou?” i roto i te tuatua a te Atu, i tana karangaanga e: “Kua arote kotou i te kino, kua kokoti kotou i te ara; kua kai kotou i te ua o te pikikaa; no te mea kua irinaki koe ki toou uaorai arataa, e ki te manganui o toou au tangata ririnui.”48 Te tu o te ngakau tangata i te au tuatau katoa, kia irinaki ki te tangata; kareka ia tatou e akavaitata nei ki te tuatau e “tu mai e akangaruerue akamataku i te enua” ai te Atu, te ako maira te peroveta ra ko Isaia e: “Auraka kotou e irinaki akaou ki te tangata, tei roto i tona putaio tona ao; eaa oki tona puapinga e tau ei kia manakoia aia?”49
GSAM 37.2No te mea kua akoia tatou i roto i te au Tuatua Tapu no te kino ka tupu mai na roto i teia tu, auraka tetai e akava viviki i te angaanga o te taeanga mai, mei te mea kare e tau kia akamanakoia, no tona akamataanga akaaka, me kore no te mea kare te aronga i kapikiia e e aronga maata i mua i te mata o to te ao nei i turu i te angaanga. Kia akara matariki ra te katoatoa i te au mea tana e akakite maira. E puapinga maata rava to te tuatua mou, kare e rauka kia akatakaia; me akaaiteia te au manako ua o te tangata ki te reira, e otaota puapinga kore ua ïa.
Notes
- 2 Timoteo 1:9 ↩
- David H. Montgomery, Te Au Mea Puapinga o te Tuatua Enua no Amerika, neneianga o te mataiti 1902, kapi 8, 9. ↩
- Ebera 6:19. ↩
- 1 Tesalonia 2:19. ↩
- Angaanga 24:14, 15. ↩
- Angaanga 26:6-8. ↩
- Angaanga 28:20. ↩
- Tito 2:11-13. ↩
- 1 Petero 1:3-7. ↩
- Isaia 45:18. ↩
- Salamo 115:16. ↩
- Koheleta 7:29. ↩
- Deuteronomi 32:8. ↩
- Angaanga 17:26-28. ↩
- Isaia 60:21. ↩
- Isaia 33:24. ↩
- Salamo 37:11. ↩
- 2 Petero 1:16-19. ↩
- Mataio 16:28. ↩
- Luka 9:27. ↩
- 1 Korinetia 15:51, 52 ↩
- Ioane 13:19 ↩
- Isaia 46:9, 10 ↩
- Isaia 48:3-7 ↩
- Apokalupo 22:10 ↩
- Apokalupo 1:3 ↩
- Deuteronomi 29:29 ↩
- Mataio 24:15 ↩
- Isaia 29:11-14 ↩
- 2 Petero 1:20, 21 ↩
- Ioane 16:13 ↩
- Salamo 119:105 ↩
- Maseli 4:18 ↩
- 1 Tesalonia 5:2; 2 Petero 3:10 ↩
- 1 Tesalonia 5:4, 5 ↩
- Salamo 106:21, 22 ↩
- Salamo 103:2 ↩
- Te Tua o te Akatano Akaouanga i te Akonoanga, buka 2, pene 1, parakarapa 1 ↩
- Deuteronomi 7:7 ↩
- Ebera 11:25 ↩
- Akava 6:4, 5, 15 ↩
- Amosa 7:2 ↩
- Mataio 8:20 ↩
- 1 Korinetia 1:25-29 ↩
- Iakobo 2:5 ↩
- Zekaria 4:10 ↩
- Te Tua o te Akonoanga Porotetani a Wylie, pene 12, parakarapa 16, 17; neneanga Cassel, kapi 458 ↩
- Hosea 10:13 ↩
- Isaia 2:22 ↩