Pene 26 — To Matou Au Misioni i te au Enua Ke
GSAM 403.1“Kua tataia, Ko te aronga kare te tuatua nona i akakiteia atu kia ratou, ka kite ïa ratou; e te aronga kare i akarongo, ka marama ïa ratou.”1
GSAM 403.2Kua akamataia ta matou misioni mua ki tetai ngai i vao ake ia Marike i te mataiti 1874, i te tonoia anga a Orometua J. N. Andrews ki Switzerland, e kua akamata aia i te angaanga i reira.
GSAM 403TE NGAI ANGAANGA I ROTOPU IA EUROPA
GSAM 403.3E varu pa enua i roto i teia misioni i taua tuatau ra; ko Switzerland, France, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal, e Greece, e ngai e 140,000,000 tangata e noo ra.
GSAM 403.4Penei ka inangaroia kia akakite i konei i te au mea tei arataki i to matou au tangata kia akamata i tetai misioni e ngai maata roa tona, i te tuatau e tokoiti ua rai te au mema o te akonoanga.
GSAM 403Orometua Czechowski
GSAM 403.5I te mataiti 1865, kua inangaro a Orometua M. B. Czechowski, e perepitero Katorika no Poland tei ariu mai e tei ariki i te tuatua mou o teianei, kia tono to matou au tangata iaia ei misionare ki rotopu ia Europa. No te mea kare te reira e rauka i taua tuatau ra, kua apai aia i tana patianga ki te au Adventist o te ra mua o te epetoma i Boston, Mass., penei kua manako ratou e kare ona pirianga ki to matou au tangata. Noatu te reira, kua akaputu ratou i te moni tei anoanoia, e kua tono iaia ki te misioni tana i inangaro.
GSAM 404Te au tangata tiaki i te Sabati i Switzerland
GSAM 404.1I te mataiti 1866, kua apii aia i te tuatua mou no te Sabati e te karere a te angera toru i Tramelan, Switzerland, e na taua angaanga ra i akatupu i tetai pupu tangata tiaki i te Sabati. Kare i roa i muri mai, kua akaruke aia ia ratou kia apii i te karere i Hungary. Kare aia i akakite ki te pupu i Tramelan i ta matou angaanga i Marike, inara kua kite a Albert Vuilleumier, tetai o ratou, i te tatau i te reo Papaa. Kua kite ua mai aia i tetai pepa o te Akaraanga o te Taeanga Mai. Na roto i teia kua akamata te tataanga reta i rotopu i nga enua e rua.
GSAM 404Kua Tonoia a Orometua Erzenberger ki Marike
GSAM 404.2I te mataiti 1869 kua tonoia a James Erzenberger, no Tramelan, ki Marike kia apii i te reo Papaa e kia kite meitaki atu i te au apiianga e te au peu a te au Adventist no te Ra Itu. Kua tae aia ki Battle Creek i te 18 o Tiunu, e kua noo ki Marike e tai mataiti e te apa. Kua akaruke aia ia New York i tana okianga, i te 9 o Tepetema, 1870. I Tiunu o taua mataiti ra, kua aere mai a Ademar Vuilleumier ki teia enua, e kua noo aia i konei mei te a mataiti. I tona okianga ki tona enua anau, kua aru atu a Orometua Andrews iaia. Kua tae raua ki Neuchatel i te 16 o Okotopa, 1874.
GSAM 404.3I te mataiti 1875, kua akaruke a Orometua D. T. Bourdeau e tona ngutuare tangata ia Marike no France, te ngai i iki te kumiti ia ratou kia angaanga.
GSAM 404Kua Akamataia Tetai Pepa i te Reo Varani
GSAM 404.4I te mataiti i muri mai, i Tiurai, 1876, kua akamataia i Basel, Switzerland, te neneianga i tetai pepa i te reo Varani, tona ingoa ko Les Signes des Temps (Te Au Akairo o te au Tuatau). I te 13 o Me, 1882, e ono mataiti i muri mai, kua akaruke a Orometua Haskell i te oire o New York na runga i te pai no Europa. I teia tere misionare, kua noo aia ki Switzerland no tetai tuatau.
GSAM 405Kua Aere a Orometua Whitney ki Basel—Te Mate o Orometua Andrews
GSAM 405.1I te 26 o Tiurai, 1883, kua tae a Orometua B. L. Whitney e tona ngutuare tangata ki Basel. Kua ikiia aia e te Kumiti o te Uipaanga Rahi kia akaaere i taua misioni ra, kia akamama i te apainga a Orometua Andrews, no te mea te kino vave atura tona oraanga kopapa. Tau marama i muri mai, i Okotopa o taua mataiti ra, kua mate a Orometua Andrews.
GSAM 405.2I tona mapuanga kare a Orometua Andrews i rauka i te au akameitakianga o te au apii teitei e te au apii tuatoru, inara e tangata kite aia, e tangata tei apii iaia uaorai e tei akatupu i tona kite na tona uaorai maroiroi, mei ta to te ao e kapiki ra. Na tona maroiroi i te apii kua kite meitaki aia i te reo Latina, te reo Ereni, e te reo Ebera, e i te au mataiti i muri mai, te reo Varani. Kua apii aia i te reo Varani kia tauturu i te akamata e te akaaere i te angaanga i te Misioni i Rotopu ia Europa, te ngai i angaanga aia no te ono mataiti openga o tona oraanga. Kua tata aia no te Au Akairo o te au Tuatau i te reo Varani e kua nenei i te reira, e kua tutu aere katoa i taua reo ra. I tona raveanga i teia angaanga i rokoia ai aia e te mate.
GSAM 405Taote Kellogg i Europa
GSAM 405.3I te tuatau akaouanga tupu o te mataiti 1883, kua aere a Taote J. H. Kellogg ki Europa kia kimi i te kite no te rapakau maki. Kua noo aia no tetai au ra i te au misioni tataki tai a matou, e kua riro tana au atoroanga ei akamaroiroi maata i te aronga angaanga. Kua ariki rekareka roa a Orometua Andrews i tana au akoanga no te angaanga i Basel.
GSAM 405Kua Atoro a Orometua Butler ia Europa
GSAM 405.4I te Uipaanga Rahi tei raveia i Okotopa, 1883, kua tukuia te manako kia akamata vave i te nenei i tetai pepa i England. No tetai atu tikaanga tei ikiia i taua uipaanga ra, kua aere te au Orometua Geo. I. Butler, M. C. Wilcox, e A. C. Bourdeau kia tauturu i te angaanga i Europa e England. Kua tae a Orometua Butler ki Glasgow, Scotland, i te 27 o Peperuare, 1884. Tetai akakoroanga o tana atoroanga i te au misioni i te au enua ke, koia oki kia kite aia uaorai i te au ngata i te rave i te angaanga i te au enua ke, e akapeea te akakore i te reira. Kua noo katoa aia ki Basel e ki te ngai angaanga i rotopu ia Europa no tetai tuatau. Kua angaanga a A. C. Bourdeau i rotopu i te aronga reo Varani i te au ō i te au maunga Alps, i rotopu i te au Waldenses; e kua tauturu a M. C. Wilcox i te nenei e te akapapa i te au tuatua no te au pepa i England, e kua noo aia ki reira e tae ua atu ki te openga o te mataiti 1886.
GSAM 406Kua Akatuia te Ngutuare Nenei i Basel
GSAM 406.1I te mataiti 1884, kua akatuia te ngutuare nenei, ko Ngutuare Nenei Reo Rau (te aiteanga o te ingoa, ko te nenei i roto i te au reo e manganui), i Basel. I Mati, 1885, kua oronga te Kumiti o te Uipaanga Rahi i te tika kia aere a H. W. Kellogg ki Basel, e kia oko i te au matini tei anoanoia no te ngutuare nenei. Kua rave aia i te reira, e kua akatumuia tetai ngutuare nenei e au apinga meitaki tona, na te au Adventist no te Ra Itu, i te oire taito o Basel.
GSAM 406.2I te tuatau o te atoroanga a Orometua Butler ia Europa, kua neneiia tetai pepa i te reo no Germany, tei kapikiia ko Te Karere o te Tuatua Mou, i te ngutuare nenei i Basel. I taua mataiti ra kua nenei katoaia tetai pepa i te reo no Roumania, ko Adevărulu Prezentu (Te Tuatua Mou o Teianei), i taua ngutuare nenei ra. E tetai atu pepa i te reo no Italy, ko L’Ultimo Messagio (Te Au Karere Openga). Ko nga pepa openga e rua e taingauru ma ono kapi to raua, e kua neneiia i te au marama e toru tataki tai. I te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua ko Switzerland, i Okotopa, 1884, kua akakiteia e kua neneiia e kua tuaia e 146,000 pepa no teia au pepa e a i taua mataiti ra. E tae ua atu ki te mataiti 1895, te tuatau i nekeia ai te ngutuare nenei mei taua oire ra ki Hamburg, Germany (no te takinga kino i Basel), kua neneiia te au puka e te au puka rikiriki i roto i te au reo tukeke e taingauru ma tai; ko te reo no France, Germany, Italy, Roumania, Spain, Bohemia, Russia, Holland, Hungary, Armenia, Turkey, e te reo kapiti no Turkey e Greece. No reira, mei te aiteanga o tona ingoa, e ngai te reira e “nenei ra i roto i te au reo e manganui.”
GSAM 407Kua Atoro a Mrs. White ia Europa
GSAM 407.1I te 3 o Tepetema, 1885, kua tae a Mrs. White, tana tamaiti, ko W. C. White, e tona ngutuare tangata ki Basel. Kua noo ratou e tai mataiti e te apa ki te au enua taito, ma te atoro i te au misioni i te ngai angaanga i rotopu ia Europa, e kua orongaia tetai tauturu puapinga rava ki te au misioni tukeke.
GSAM 407Kua Akanoonooia te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua ko Switzerland
GSAM 407.2I te 10 o Tepetema, 1885, kua akanoonooia te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua ko Switzerland. I tetai ripoti tei orongaia i taua tuatau ra kua akakiteia e tai Orometua akatainuia, e itu orometua tei orongaia te tika kia tutu aere, e taingauru ekalesia, e e 224 mema i roto i te uipaanga. Kua tutaki ratou i te tuanga ahuru e $1,645.11 i te mataiti i mua atu. E maata atu i teia, kua orongaia te au apinga aroa no te angaanga e $2,041.22.
GSAM 407Orometua Waggoner i Europa
GSAM 407.3Kua oki a Mrs. White, ma W. C. White e tona ngutuare tangata, ki Marike i te mataiti 1887. I taua mataiti ra kua patiia a Orometua J. H. Waggoner kia piri ki te Misioni i Rotopu ia Europa. Kua angaanga aia i teia ngai e tere atu i te rua mataiti, e kua noo aia ki Basel i taua tuatau ra. I teia oire aia i mate ei, i te 20 o Aperira, 1889, mei tei akakiteia i mua atu.
GSAM 407.4Te kinoanga o te oraanga kopapa o Orometua Whitney, e tona mate i muri mai (9 o Aperira, 1889), e tumatetenga maata akaou te reira ki teia misioni.
GSAM 407Orometua Robinson i Europa
GSAM 407.5Kua ikiia a Orometua D. A. Robinson, tei angaanga i England, ei mono ia Orometua Whitney. Kua angaanga meitaki aia i teia ngai mei te ono mataiti, e no te patianga a te Uipaanga Rahi, kua aere aia ki India i te mataiti 1895. No tona akarukeanga kua anoanoia kia ikiia tetai akaaere ke.
GSAM 408Orometua Holser, te Akaaere o te Ngai Angaanga
GSAM 408.1Ko Orometua H. P. Holser te tangata tei ikiia no taua taoonga ra, e ma teia taoonga kua iki katoaia aia ei akaaere no te Misioni katoa i Rotopu ia Europa. Kua angaanga roiroi kore e te meitaki aia i konei e tae ua atu ki te mataiti 1901, i te roko katoaia anga aia e te kino o te maki. Kua mate aia i Canyon City, Colorado, i te 11 o Tepetema, 1901.
GSAM 408.2Noatu teia au tumatetenga, kua tupu te misioni e kua aere ki mua te angaanga, mei tei akaariia e tetai ripoti ki te Uipaanga Rahi i te mataiti 1895. Kua akakite te reira e taingauru ma iva ekalesia to te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua i Rotopu ia Europa, e e 484 mema, tei tutaki i te tuanga ahuru e $4,378.18 i te mataiti i mua atu. I taua tuatau ra e a Orometua akatainuia e e rima orometua tei orongaia te tika kia tutu aere.
GSAM 408TE MISIONI I GERMANY E RUSSIA
GSAM 408.3I te mataiti 1870, ko J. H. Linderman, te orometua no tetai ekalesia i te pae ia Elberfeld, Prussia, ma te au mema e a ngauru o taua ekalesia ra, kua akamata i te akono i te Sabati o te ra itu no ta ratou apiianga i te Pipiria. Kare ratou i kite e e pupu Kerititiano ke tetai i te ao e akono ra i taua ra ei Sabati. Kua tae te tuatua no teia pupu ki to matou au tangata na tetai mataara umere. Kua aere mai tetai tangata pati apinga ki te ngutuare misioni i Basel i te Sabati. Te apii ra te ngutuare tangata i te apiianga o te Apii Sabati, e te vai matara ra ta ratou au Pipiria ki mua ia ratou. Kua umere taua tangata ra i tana i kite, e kua akamata aia i te uiui.
GSAM 408Te Pupu i Elberfeld
GSAM 408.4I tona kiteanga e kare ratou i te ngati Iuda, e au Kerititiano ra e akono ra i te Sabati o te ra itu, kua tuatua aia no te pupu i Elberfeld. Kua manako a Orometua Andrews e mea meitaki kia kimi i te tika o taua tuatua ra; no reira kua aere aia ma Orometua Erzenberger ki Prussia i te akamataanga o te mataiti 1875, e kua kite raua i taua pupu ra mei tei akakiteia. Kua noo a Orometua Erzenberger ki taua tuanga o Germany e kua angaanga i reira no tetai tuatau, e i te 8 o Tianuare, 1876, e varu tangata tei papetitoia i Elberfeld. Ko teia te papetitoanga mua na te au Adventist no te Ra Itu i Germany.
GSAM 409.1Kua akamata te tuatua mou i te tupu i Russia i te mataiti 1882, na roto i te au puka tei tonoia e te au taeake no Germany i Marike ki to ratou au oa i te au ngai nooanga o te iti tangata no Germany i Russia.
GSAM 409Orometua Conradi i Europa
GSAM 409.2I te mataiti 1885 kua akaruke a Orometua L. R. Conradi ia Marike no te ngai angaanga i rotopu ia Europa, kia angaanga i rotopu i te iti tangata no Germany. I te 28 o Tiunu, 1886, kua akaruke aia ia Basel no Crimea, Russia. I konei, kua aere aia ma Orometua Perk ki Berdebulat, te ngai i papetitoia ai nga tuaine e rua, e i akanoonooia ai tetai ekalesia e taingauru ma iva mema. Ko teia te ekalesia Adventist no te Ra Itu mua i Russia.
GSAM 409Kua Akatiriaia nga Orometua Conradi e Perk ki roto i te Are Auri
GSAM 409.3I muri ua ake i teia kua opuia nga Orometua Conradi e Perk no te apii i te au tuatua tei patoi i te akarongo o te Ekalesia Orthodox, e kua tapekaia raua ki te are auri i Perekop e rima epetoma. I muri i tona tukuia anga kia aere (na te tauturu a te karere o te kavamani o Marike) kua atoro a Orometua Conradi i te pae itinga o Russia, e kua oki ki Switzerland.
GSAM 409Te Angaanga i te Pae Vai o Volga, Russia
GSAM 409.4I taua mataiti rai kua akamata a Orometua Laubhan i te angaanga i Russia, i te pae i tona ngutuare i te pae vai o Volga. I te mataiti 1880, kua akamata a Orometua Klein, no Kansas, i te angaanga i rotopu i te iti tangata no Germany i Russia. Na reira kua akatupuia te aronga angaanga no teia ngai pakari e te ngata; e noatu kua tuaruia te aronga akarongo e kua akatiriaia ki te are auri, kua akameitaki umere te Atu i te angaanga.
GSAM 409Te Manuianga o te Angaanga a te au Tangata Oko Puka i Germany
GSAM 409.5I te mataiti 1888, kua akamata te au tangata oko puka i te angaanga i Rheinish-Prussia, Württemberg, Baden, e Alsace. Kua manuia maata te angaanga a taua aronga maroiroi e te tiratiratu, e varu me kore e taingauru ratou, e i roto i te mataiti e tai kua okoia teia au puka: Te Oraanga o te Mesia, e 3,000; Mei Eden ki Eden, e 2,000; e e 12,000 puka rikiriki. No teia angaanga, i vaitata i te au ngai katoa i okoia e i tatauia ai te au puka, kua ariki tetai aronga, e tai me kore e maata atu, i te tuatua mou.
GSAM 410Kua Akamataia te Misioni i Hamburg
GSAM 410.1I Me, 1889, kua akamataia te angaanga misioni i Hamburg, Germany, e Orometua Conradi, e kare i roa kua akatumuia tetai apii no te tereni i te aronga angaanga. I Okotopa i muri mai kua akanoonooia tetai Apii Sabati e rua ngauru ma varu mema. I taua mataiti ra kua atoro a Orometua Haskell i te misioni, e kua akanoonooia tetai ekalesia e rua ngauru mema, e kua akatumuia tetai ngai akaputu puka.
GSAM 410.2I teia tuatau te rave ra a Orometua J. T. Boettcher i te angaanga i rotopu i te iti tangata no Germany i Barmen. Kua orongaia tetai ripoti ki te Uipaanga Rahi i te mataiti 1890, e kua akakiteia e iva ekalesia kua akanoonooia i te misioni i Germany e Russia, e e 422 mema pouroa, e e itu ngauru ma rima tangata tiaki i te Sabati kare i akanoonooia ake. I te 7 o Aperira o taua mataiti ra, e taingauru ma rua atu tangata tei papetitoia e tei piri ki te ekalesia i Hamburg. I Titema kua tupu te numero o te au mema o teia ekalesia ki te a ngauru. Te moni tei rauka i te okoanga puka mei te ngai akaputu puka ki Hamburg, Holland, Russia, e te au tuanga tukeke o Germany, e $5,000.
GSAM 410Te Manuianga o te Angaanga i Europa
GSAM 410.3Kua aere marie ua e te papu te angaanga ki mua i te Misioni i Rotopu ia Europa, mei tei akaariia i tetai ripoti tei orongaia i te Uipaanga Rahi i te mataiti 1891. I taua tuatau ra e rima ekalesia i Germany, e tai anere e a ngauru mema, e ono ngauru ma a o ratou no te ekalesia i Hamburg. Te tuanga ahuru tei tutakiia e $1,000. Te au puka tei okoia i runga i te au pai e te misionare no te au pai i Hamburg, e $500, e te au puka tei okoia e te au tangata oko puka i taua mataiti ra, i te ngai angaanga katoa, e $6,000. E tai anere e rima ngauru tangata kua ariki i te tuatua mou i Austria, e e taingauru ma toru ekalesia i Russia, e a anere mema.
GSAM 411E Rima Tangata Tiaki i te Sabati no Russia kua Tuaruia
GSAM 411.1I taua tuatau ra (1891), e rima mema o tetai ekalesia i Russia, kapiti mai i to ratou arataki, tei opuia no te apii i te au apiianga tei patoi i te ekalesia tei akatikaia e te kavamani. Kua akautungaia ratou kia tuaruia ki Trans-Caucasus no te rima mataiti. Ka tapeka kapitiia ratou ki te auri, e ka anoanoia ratou kia aere na raro e rima anere maero. I roto i teia timataanga kua akamaroiroi to ratou akarongo ia ratou, e kua rekareka ratou i roto i te Atu. I taua mataiti ra kua akapapaia tetai puka rikiriki i te reo no Russia, e au tatauanga Pipiria tona tu, no te au mamae o te Mesia, te moe o te aronga mate, ko teea te ra e eaa te tumu, e ka rauka ainei ia tatou i te kite?
GSAM 411.2I te tuatau o te Uipaanga Rahi i te mataiti 1895, kua tupu te numero o te au mema i Germany ki te 368, e te tuanga ahuru i te mataiti i mua atu e $2,327.43.
GSAM 411Kua Maata Atu te au Tangata Tiaki i te Sabati i Russia
GSAM 411.3I Russia, noatu e manganui tei akaruke i te enua kia noo ki te au enua ke, kua tupu te numero o te au mema ki te 467, e kua tutaki ratou i te tuanga ahuru e $841.60.
GSAM 411.4Na roto i te tuatua a te tekeretere no te au misioni i te au enua ke i te tatauanga no te epetoma pure no te mataiti 1896, kua kite tatou e
GSAM 411.4“i te ngai angaanga i Germany e Russia, i te mataiti i mua atu, kua vaitata i te rua taime to ratou numero; kua kapitiia mai e tere atu i te a anere tangata ki to ratou numero. I Berlin, Germany, e ono ngauru tangata e aere ra ki te au akamorianga Sabati tamou. Kua akaketaketa te akatuanga i te are pure misioni i Hamburg i te angaanga i reira. I Munich, i Bavaria, te tiaki ra tetai aronga kia papetitoia. E aronga akarongo i Leipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, e tetai atu au oire maata i Germany. E pupu katoa tetai i Rotterdam, Holland.
GSAM 412.1“I Russia, kua rauka i te au tangata oko puka te au pepa akatikaanga mei te kavamani. Kua uriia te au puka ki te reo no Latvia e te reo no Estonia. Kua nekeia te pepa i te reo no Germany mei Basel ki Hamburg, e i taua ngutuare nenei ra te nenei ra ratou i te tuatua mou i roto i te au reo e taingauru ma a.”
GSAM 412Te Papetitoanga i Hungary
GSAM 412.2I taua mataiti ra kua raveia te papetitoanga mua i Hungary, e te uipaanga mua no te au peu tapu a te ekalesia i Bohemia. Kua akatumuia tetai misioni no te au pai i Galatz, i Roumania, no te vai ko Danube e te Tai Kerekere.
GSAM 412Te Angaanga Oko Puka i Germany
GSAM 412.3I roto i Te Misionare i te Enua no Titema, 1895, kua tuatua a Orometua Spies no te angaanga oko puka i te ngai angaanga i Germany,
GSAM 412.3“Te aronga tei akaaere i te angaanga oko puka, i tona akamataia anga i teia ngai, kare ratou i akamutu i te akamaroiroi i te reira, noatu e kua akapapuia mai e tetai au tangata maata i te nenei e te oko puka i Leipsic e ‘ka kore e manuia te oko puka na roto i te tataanga ingoa kia oko i mua ake.’
GSAM 412.4“I Aukute o te mataiti 1887 kua neneiia te neneianga mua o Te Oraanga o te Mesia i te reo no Germany. I te tuatau i papa ei taua puka ra kia tuaia, kua raveia tetai uipaanga apii no te au tangata oko puka i Basel; kua akairo teia i te akamataanga o te angaanga oko puka i Germany e i Europa katoa. I teianei kua oti te neneianga itu o teia puka i te reo no Germany.
GSAM 412.5“Mei te 1 o Tianuare, 1895, e taingauru ma rua tangata oko puka ou kua akamata i te angaanga. I Tiunu, 1895, kua akaari te ripoti e kua tupu te okoanga e rima ngauru i roto i te anere. I teianei te raveia nei tetai angaanga maroiroi no Te Karere o te Tuatua Mou, ta matou pepa i te reo no Germany. Te rave ra tetai au ekalesia kare i te maata roa mei te rima ngauru ki te rua anere pepa, e te oko ra ratou i te reira. E au mea rekareka roa ta ratou i kite i roto i to ratou pirianga ki te aronga oko mai. I roto i te Akaraanga o te 18 o Peperuare, 1896, kua tuatua a Orometua Conradi, ‘Te akaoti nei tatou i te mataiti 1895 ma te tai tauatini e rima anere tangata tiaki i te Sabati i te ngai angaanga i Germany e Russia.’”
GSAM 413TE MISIONI KI TE ITI TANGATA O SCANDINAVIA
GSAM 413.1Na Orometua John Matteson i akamata i te misioni ki te iti tangata o Scandinavia i te mataiti 1877. I te ra 6 o Tiunu kua tae aia ki Vejle, i Jyeland, i Denmark. I tona aereanga ki taua enua ra, te vai ra tetai papaki tangata tei akamata i te akono i te Sabati na roto i te tatauanga i te au nuti pepa e te au puka rikiriki tei tukuia atu kia ratou e to ratou au taeake i America.
GSAM 413.2I te kimianga i te akamataanga o teia angaanga, kua kite tatou e i te mataiti 1850, e toko a tangata tei neke mei Norway ki America kua akamata i te akono i te Sabati o te Atu. Te noo ra ratou i Oakland, Wisconsin. E toko rua o ratou ko te metua tane e te metua vaine o Orometua O. A. Olsen. I te mataiti 1863 kua akamata a Orometua John Matteson i te akono i te Sabati o te ra itu. Te noo ra aia i Poysippi, Wisconsin. I roto i nga marama e ono i muri mai, na roto i tana angaanga, mei te a ngauru tangata o Denmark e Norway kua ariki i te au apiianga a te au Adventist no te Ra Itu. Ko te Orometua mua tei kau mai kiaia i roto i te angaanga tutu aere ko Orometua J. F. Hanson o Minnesota.
GSAM 413Te Puka Mua i Neneiia ki te Reo Denmark-Norway
GSAM 413.3I te mataiti 1866, kua pati a Orometua John Matteson ki te au akaaere o te are nenei o te Akaraanga e te Karere, kia kite me ka nenei ratou i te au puka rikiriki e te au pepa akakite ki te reo o te iti tangata o Scandinavia, kia taangaangaia e ratou. Kua akakiteia mai kiaia e no te ngere o te are nenei i te moni, kare e rauka ia ratou i te rave i te reira; inara te vai ra te au tangata o tona uaorai iti tangata i Wisconsin e Minnesota tei inangaro maata kia neneiia te tuatua mou ki to ratou reo metua. Noatu e iti ua ta ratou moni, e kare oki ratou i tae ki te rima ngauru, kua akaputu ratou e $1,000 moni, e kua tuku atu ki roto i tona rima no taua akakoroanga ra. Ma teia moni e te au tuatua tata rima tei akapapa meitakiia, kua aere mai a Orometua Matteson ki Battle Creek, e kua pati akaou kia neneiia te au puka. No te mea kua papa aia i te pau atu i te au tumu i patoiia ai tana patianga i mua ana, kua akatikaia tona anoano. I te ra 18 o Mati, 1867, kua akamata aia i te tatau i tana tuatua tata rima, tei akapapaia no tana puka, Liv og Død (Te Ora e te Mate), ki a Orometua J. N. Andrews e kiaku, e nga mema maua no te kumiti nenei i taua taime ra. Koia oki, kua akakite mai aia kia maua ki te reo Papaa i te tuatua o tana i tata ki te reo Denmark-Norway.
GSAM 414Kua Riro a Orometua Matteson ei Tangata Nenei
GSAM 414.1I taua taime ra kare e tangata nenei e rauka i te akaruke i tana angaanga kia akanoo i te au reta nenei nona, no reira kua pati akatenga aia kia apiiia aia uaorai i te akanoo i te reira. Kua rave tamou aia i teia angaanga e tae ua atu ki te neneiia anga mei te tai tausani kapi o te au puka rikiriki e te au pepa akakite ki tona uaorai reo.
GSAM 414.2Ma teia ravenga ou no te akatotoa i te tuatua mou ki rotopu i tona iti tangata, kua aere atu aia ma te ngakau toa ou, i te rave i te au uipaanga i roto i te au tuanga enua tukeke. Mei taua tuatau mai kua tere vave te angaanga ki rotopu i te iti tangata o Scandinavia.
GSAM 414Te Nuti Pepa Mua ki te Reo o te Enua Ke
GSAM 414.3Kua tupu maata te angaanga ki rotopu i te au tangata o Denmark e Norway, e kua patiia mai tetai nuti pepa no te marama, e rauka ai i te au tangata o taua iti tangata ra te apiianga e te akamaroiroianga ki to ratou uaorai reo. No reira, i te ra 1 o Tianuare, 1872, kua neneiia i te are nenei o te Akaraanga e te Karere tetai nuti pepa no te marama ki te reo Denmark. E rua ngauru ma a ona kapi, i te tu o te puka nuti, e ko tona ingoa ko Advent Tidende (Te Au Nuti o te Taeanga Mai). I te mataiti i muri mai kua akamaataia taua nuti pepa ra ki te toru ngauru ma rua kapi. Ko te nuti pepa mua teia tei neneiia e te au Adventist no te Ra Itu ki te reo o te enua ke.
GSAM 414.4I te mataiti 1874 kua maata te inangaro o te aronga akarongo e tuatua ana i te reo Sweden, e kua akamataia tetai nuti pepa no te marama ki taua reo ra, e tai ngauru ma ono ona kapi, ko Te Karere Sweden tona ingoa.
GSAM 414.5I te taime i akamata ei a Orometua Matteson i te misioni ki te iti tangata o Scandinavia i to ratou enua metua (Tiunu, 1877), e 266 au nuti pepa o Tidende tei tukuia mei America ki Denmark i te au marama ravarai, e 60 ki Norway. Na roto i te tatauanga i teia au nuti pepa kua akono ke tetai aronga i te Sabati i Scandinavia. Ei ua no tana angaanga e tai mataiti i Denmark, kua akatuia te au pupu o te aronga akarongo i te au ngai tukeke.
GSAM 415Tetai Are Nenei i Norway
GSAM 415.1I muri ake i teia kua aere a Orometua Matteson ki Norway. I reira, i te ra 7 o Tiunu, 1879, kua akanoonoo aia i tetai ekalesia e toru ngauru ma varu ona mema, ei ua no tana angaanga i Christiana. I taua tuatau ra kua kau mai a Orometua J. P. Jasperson, mei America, kiaia i roto i te angaanga tutu aere. I taua mataiti katoa ra kua akatuia tetai putuputuanga no te neneianga i Norway, e kua okoia tetai kainga i Christiana no tetai are nenei, tetai pia uipaanga no te au akamorianga a te ekalesia, e te au pia no te nooanga, e $14,580 te moni i aufauia. No tetai tuatau kua neneiia e kua tukuia atu mei te are nenei i Christiana tetai nuti pepa ko Tidernes Tegn (Te Au Akairo o te au Tuatau), e iti ua te numero, i te au epetoma ravarai.
GSAM 415.2I te akamataanga o te tuatau topa rau o te mataiti 1880, kua aere mai a Orometua Matteson ki America kia kimi i te tauturu no te akamaata i te angaanga i Scandinavia. Kua tae aia ki te Uipaanga Rahi o taua mataiti ra, e kua oki atu ki Europa i Aperira, 1881, ma te ngakau maroiroi maata. Kare i roa i muri ake i tona okianga atu kua okoia tetai matini nenei takai, e kua akanooia ki roto i te are nenei i Christiana.
GSAM 415Te Au Nuti Pepa no te Ora ki te Reo Denmark e te Reo Sweden
GSAM 415.3Kua akamata viviki ratou i te nenei i tetai nuti pepa no te ora ki te reo Denmark, ko Te Pepa no te Ora tona ingoa. I te mataiti 1883 kua nenei aia i tetai nuti pepa aiteite ki te reo Sweden, e tetai nuti pepa no te akarongo, ko Te Karere o te Tuatua Mou tona ingoa. I te mataiti 1884 e $2,563 te puapinga o ta ratou au apinga i te are nenei. I roto i teia mataiti e 115,000 nuti pepa te katoaanga tei neneiia e tei akatotoaia, e manganui atu te au tausani puka rikiriki, e tetai au puka katoa.
GSAM 415Orometua Haskell i Scandinavia
GSAM 415.4Kua tauturu maataia te angaanga i te au enua o Scandinavia e te atoroanga a Orometua Haskell i te mataiti 1882, e i te mataiti 1884 kua rauka te tauturu maata na roto i te angaanga a te au Orometua Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, e E. G. Olsen.
GSAM 416Kua Tauturu Maata a Mrs. White ia Scandinavia
GSAM 416.1I te mataiti 1885, kua atoro a Mrs. E. G. White e tana tamaiti, ko W. C. White, ia Scandinavia, e kare e rauka i te tare i te puapinga o taua atoroanga ra ki te angaanga i taua enua ra. Kua manako tetai aronga e kare e rauka i te aronga putaua o taua enua ra i te aufau i te tuanga ahuru, e kare oki e puapinga to te tautaanga i te oko puka mei tera are ki tera are. Kua tau te akakiteanga ako a Mrs. White ki taua taime ra, e kua ariki meitakiia e te au tangata. Kua akaariia mai te reira e ta ratou pauanga i teia au tuatua, “Te au mea ravarai ta te Atu i tuatua mai ra, ka rave matou, e ka akarongo matou.” I roto i teia atoroanga kua taui roa te angaanga i Scandinavia, e ko te tumu maata ko te angaanga roiroi kore a Mrs. White.
GSAM 416Kua Akatuia tetai Are Nenei Ou i Norway
GSAM 416.2I te mataiti 1886 kua atoro nga Orometua O. A. Olsen e N. Clausen i te au enua o Scandinavia, e kua noo ua te openga i reira no tetai tuatau roa. I te mataiti 1885 kua akatuia tetai are nenei ou i Christiana. No te mataiti tei ope i te ra 1 o Tepetema, 1886, kua rauka i te are nenei e $5,386.68 na roto i te okoanga i te au puka e te au puka rikiriki anake, e ko te moni tei rauka mai mei te aronga tei tutaki no te au nuti pepa e $3,146.03.
GSAM 416E Rua Ngauru ma Rima Ekalesia i Scandinavia
GSAM 416.3Kua akakite tetai ripoti ki te Uipaanga Rahi i te mataiti 1889 e e rua ngauru ma rima ekalesia i te enua angaanga o Scandinavia, e 926 mema, tei aufau i te tuanga ahuru e $2,548.75. E toko ono katoa o ratou Orometua, e toko a tei akatikaia kia tutu aere, e e rima ngauru ma rua tangata oko puka. E $2,161.26 te moni no te okoanga puka i Norway e Sweden i roto i te au marama e toru.
GSAM 416Te Apii i Christiana
GSAM 416.4Te raveia ra tetai apii i Christiana i taua taime ra, e rima ngauru ana tauira. I te mataiti 1891 kua rave nga Orometua O. A. Olsen e E. J. Waggoner i tetai apii Pipiria i Christiana, e tai anere tauira tei tae mai. I roto i teia apii kua orongaia te apiianga oonu no te angaanga a te tangata oko puka.
GSAM 417E A Ngauru Ekalesia i Scandinavia i te Mataiti 1895
GSAM 417.1E ono mataiti i muri mai, i te mataiti 1895, te kite nei tatou i tetai ripoti na Orometua D. A. Robinson, koia te akaaere o te tuanga angaanga i te au enua ke i taua taime ra. Kua akaari taka meitaki mai teia i te tupuanga maata o te angaanga i taua au mataiti ra, no reira ka taiku matou i te reira: “E a ngauru ekalesia i Scandinavia, e 1,458 mema. E $5,585.55 te tuanga ahuru o te mataiti. E tai ngauru ma rima Orometua akatainuia, e tai ngauru ma tai tei akatikaia kia tutu aere, e ko te moni no te okoanga puka o te mataiti e $40,000. Kua rauka teia moni maata na roto maata i te tautaanga a te au tangata oko puka, i roto tikai i tetai enua i akakite ei te aronga oko puka i te au toa puka, e te au Orometua katoa o to tatou akarongo, i te mataiti 1885 e kare e rauka i te oko puka mei tera are ki tera are.”
GSAM 417E Toru Uipaanga o te au Ekalesia i te Enua i Scandinavia
GSAM 417.2I teia tuatau e toru Uipaanga o te au Ekalesia i te enua i roto i te enua angaanga o Scandinavia. Teia te au ra i akanoonooia ei ratou: Denmark, Me 30, 1880; Sweden, Mati 12, 1882; Norway, Tiunu 10, 1887. Ko Orometua John Matteson, tei akamata mua i te Misioni ki Scandinavia e tei rave i te angaanga mua ma te tupuanga meitaki, e tei angaanga ma te maroiroi e te akaatinga no te meitaki o taua iti tangata ra, kua rokoia e te maki kino e mate ei te tangata, ko te maki maro. Kua mate aia i El Monte, California, i te ra 30 o Mati, 1896, e ono ngauru ma tai ona mataiti.
GSAM 417TE MISIONI KI GREAT BRITAIN
GSAM 417.3Ko William Ings, e tangata no Hampshire, England, inara e tangata no America i tona tu e tana apiianga, no te mea kua noo aia i te United States mei tona tamarikianga mai, kua tae ki Southampton mei Basel, Switzerland, i te ra 23 o Me, 1878. E poto ua tona nooanga i teia taime, e rua ua epetoma, e kua oki atu aia ki te enua nui o Europa no tetai tuatau poto. Kare i roa i muri mai kua aere akaou aia ki Southampton. I reira, i muri ake i te a marama angaanga mei tera are ki tera are, i te tua i te au puka rikiriki e te rave i te au angaanga misionare tei rauka iaia i te rave, kua ripoti mai aia e e tai ngauru tangata e akono ra i te Sabati. I te ra 30 o Titema o taua mataiti ra kua tae atu maua ko taku vaine ki Southampton. Kua kapiti maua i ta maua angaanga ki ta Orometua Ings, i te rave i te au uipaanga i te tuatau anu i roto i Shirley Hall, e i roto i to maua uaorai are tutaki. I te tuatau maana o te mataiti 1879 kua rave matou i te au Uipaanga Tita i Southampton. I taua taime e taua ngai ra kua kau mai te tamaine ko Maud Sisley (ko Mrs. Boyd i teianei) ki te angaanga, i te oronga i te au tatauanga Pipiria e te rave i te angaanga mei tera are ki tera are. Ei ua no teia tautaanga, kua ariki tetai aronga i te tuatua mou. I te tuatau anu i muri mai kua rave matou i te au uipaanga i roto i tetai pia uipaanga i Ravenswood Villa, ko te are teia i noo ei matou e i akaputu ei matou i te au puka.
GSAM 418Tetai Uipaanga Tita i England
GSAM 418.1I te tuatau maana o te mataiti 1880, kua aere mai a Orometua Andrews mei Switzerland kia tauturu i tetai Uipaanga Tita i Romsey, noatu e paruparu tona kopapa. I reira kua ariki tetai atu au tangata i te karere.
GSAM 418.2I te ra 11 o Tianuare, 1880, kua akanoonooia tetai putuputuanga no te au puka rikiriki. Kua maata te inangaro o te au mema i teia angaanga, e manganui te au puka tei tuaia.
GSAM 418.3I te ra 8 o Peperuare, 1880, kua raveia ta matou papetitoanga mua, e toko ono tei papetitoia. E tae ua atu ki te ra 2 o Tiurai, 1881, e rua ngauru ma iva tangata tei taumiia ki roto i te vai no te papetito i Southampton.
GSAM 418Kua Maata Atu te Aronga Angaanga i England
GSAM 418.4Na roto i te ikianga a te Uipaanga Rahi i raveia i te tuatau topa rau o te mataiti 1881, kua aere a Orometua A. A. John e tana vaine, e Geo. R. Drew, e te tamaine ko Jennie Thayer ki England, e kua kau atu ki te angaanga i taua enua misioni ra. I roto i te mataiti 1882 kua atoro a Orometua Haskell i te enua angaanga i Europa, e kua noo aia e manganui te au ra ki te aronga angaanga o te misioni i England, i te oronga i te tauturu puapinga na roto i te akoanga e te aratakianga.
GSAM 418.5I Mati, 1882, kua akamata te neneianga i tetai tuanga kapiti no Great Britain ki te Au Akairo o te au Tuatau, e rua ona kapi. Kua kapitiia te reira ki te tai tausani nuti pepa o te Au Akairo o te au Tuatau tei tukuia mai mei America. Kua taangaangaia teia i roto i te angaanga misionare i Great Britain. Te akaari maira tetai ripoti no te angaanga, i te ra 1 o Oketopa, 1883, e i taua ra ra e tai anere tangata tiaki i te Sabati. Ko te au tuanga ahuru tei aufauia mei te akamataanga o te misioni e $2,078.71.
GSAM 419Te Angaanga Misionare na Roto i te Au Pai
GSAM 419.1No te takinga meitaki o te aronga tiaki pai, kua akatikaia a Orometua Ings kia tuku i te au puu puka rikiriki e te au nuti pepa ma te kore e tutaki ki te varu ngauru o te au taunga pai mamaata o te “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” i te Tonga o Africa, te au Indies Itinga e te Opunga, America Ropu, e te au Motu Bay. Na roto i te mana o te au mea tatau tei tukuia i teia tu kua akamata te inangaro i te motu ko Demarara. Kua rauka mai teia tuatua kia matou na roto i te au reta mei taua motu ra.
GSAM 419Kua Tukuia “Te Tuatua Enua o te Sabati” ki roto i te Au Are Puka i England
GSAM 419.2Kua tuku katoaia tetai puka a Orometua Andrews, Te Tuatua Enua o te Sabati, ki roto i te ono ngauru are puka no te katoatoa e te au pia tatau tutaki kore i te au tuanga ravarai o Great Britain. Te vai ua ra taua au puka ra i reira, i te akakite i te tuatua ki te aronga e inangaro i te tatau.
GSAM 419.3I te mataiti 1884 kua atoro a Orometua Butler ia England, ma tetai atu aronga angaanga no teia enua. Kua akaruke nga Orometua S. H. Lane e Robert Andrews ia Boston na runga i te pai i te ra 9 o Me, 1885, kia kau atu ki te misioni i Great Britain. Kua riro te atoroanga a Mrs. White ki England ei tumu no te akamaroiroi e te akapuapinga i te aronga angaanga. Kua noo a Mrs. White e tana tamaiti e manga epetoma i reira i mua ake i to raua okianga ki America mei te enua angaanga o Europa.
GSAM 419Kua Akamataia te “Present Truth”
GSAM 419.4I te akamataanga o te mataiti 1884, kare i roa i muri ake i te taeanga atu o Orometua Butler ki England, kua ikiia kia akamataia i Grimsby tetai nuti pepa e varu ona kapi, e rua taime i te marama, ko Present Truth (Te Tuatua Mou no Teianei) tona ingoa, e ko M. C. Wilcox te tangata akapapa i te au tuatua. I teianei te neneiia ra te reira i London, England, ei nuti pepa no te epetoma, e tai ngauru ma ono ona kapi, e mei te 18,000 pepa e neneiia ra i te au epetoma ravarai.
GSAM 420.1I te mataiti 1889, kua ripoti a Orometua Holser e e varu ekalesia i roto i te Misioni ki Great Britain, e rua anere tangata tiaki i te Sabati, e ono ngauru ma rima o ratou i London. Ko te tuanga ahuru no te mataiti i mua atu e $1,244.58. E toko rua Orometua akatainuia, e toko rua tei akatikaia kia tutu aere, e toko rua misionare no te au pai, e toko itu aronga angaanga Pipiria. Mei taua tuatau ra kua kau nga Orometua Wm. Hutchinson e Francis Hope ki te misioni i England.
GSAM 420Te Pacific Press i London
GSAM 420.2I roto i te mataiti 1890 kua akatu te Pacific Press Publishing Company, o Oakland, California, i tetai manga opati i 48 Paternoster Row, London, e tetai are nenei i 451 Holloway Road, London, N. Ko te moni no te okoanga puka mei te opati i te mataiti mua, ki te au tutaki no te okoanga maata, e $9,556.89.
GSAM 420.3I Peperuare, 1895, kua oronga a Orometua Robinson i teia ripoti:
GSAM 420.3“E tai ngauru ma tai ekalesia i Great Britain, e 363 mema, e toko rima Orometua, e toko tai tei akatikaia kia tutu aere. Ko te tuanga ahuru no te mataiti i topa e $5,077.20, koia oki mei te $13.98 no te mema okotai me tuʼa aiteiteia. I teianei no te International Tract Society, Limited, tetai kamupani o England, te au apinga o te are nenei, e nana e akaaere ra.”
GSAM 420.4I Titema, 1895, kua ripoti te Tata Reta no te Misioni ki te Au Enua Ke e e 560 mema i Great Britain. Kua tupu te tuanga ahuru e $1,000 i roto i taua mataiti ra. I taua taime ra e varu pupu e uipaanga ra i te Sabati i te au ngai tukeke i London.
GSAM 420.5Kua tere ua te angaanga i teia enua misioni, e i tetai au taime kare e vaitata e kitea tona tupuanga. Kare te au ua e tupu vave i roto i tetai au tu oneone mei to ratou tupuanga i roto i tetai atu au tu. E marie to ratou akaoanga, inara e papu atu e e pakari atu to ratou tupuanga. Mei te reira katoa te tuatua mou o te karere toru i roto i teia basileia. Kua ruruia tona ua, kua akao, e kua tupu marie e tae ua mai ki teianei, e kua maata atu tona tupuanga i to mua ana.
GSAM 421TE MISIONI KI AUSTRALASIA
GSAM 421.1I te ra 10 o Me, 1885, kua akaruke te au Orometua S. N. Haskell, J. O. Corliss e tona ngutuare tangata, M. C. Israel e tona ngutuare tangata, Wm. E. Arnold, e Henry Scott ia San Francisco na runga i te pai, kia akamata i tetai misioni i te enua angaanga o Australia. E tai ngauru ma tai mataiti i mua ake i teia taime, i te mataiti 1874, i tetai uipaanga i Battle Creek, kua karanga a Mrs. White e e manganui atu te au iti tangata ka ariki i te tuatua mou, e kua kite aia i te au matini nenei e angaanga ra, e te au puka e te au nuti pepa e neneiia ra i te au enua tukeke. I te uiia anga kia akakite taka mai aia e ko teea au enua tei taikuia, kua pau mai aia e ko Australia anake te ingoa tana i maara.
GSAM 421Te Reo Oki Mai o te Pipiria
GSAM 421.2Na roto i te angaanga maroiroi e te tupu meitaki a Orometua Haskell e tona au taeake angaanga, kua tere vave te karere, e kua manakoia e e mea tau kia neneiia tetai nuti pepa i Australia. No reira kua akanooia te au ravenga no te neneianga, e i te ra 1 o Tianuare, 1886, kua neneiia i Melbourne tetai nuti pepa no te marama, e tai ngauru ma ono ona kapi, ko Te Reo Oki Mai o te Pipiria e te Au Akairo o te au Tuatau tona ingoa. E ono tausani pepa tei neneiia no te numero mua, e toru tausani ua te numero no te neneianga tamou.
GSAM 421Kua Akanoonooia te Ekalesia Mua i Australia
GSAM 421.3I te ra mua o te epetoma, i te ra 10 o Aperira, 1886, kua akanoonooia te ekalesia Adventist no te Ra Itu mua i Australia. E tai ngauru ma varu aronga i reira tei taina i te koreromotu, e e toko itu atu tei pati kia arikiia ratou na roto i te papetitoanga. Kua papetitoia ratou i te Sabati i muri mai, e i te au Sabati ravarai no tetai au epetoma kua kapitiia atu te au mema, e tae ua atu ki te rima ngauru ma rima mema o te ekalesia. E tae ua atu ki Me, 1886, e iva ngauru te katoaanga o te aronga tei tataia to ratou ingoa. I tua atu ia ratou, mei te toru ngauru ma rima tangata i tetai atu au ngai e akono ra i te Sabati.
GSAM 421.4I roto i te are nenei e rua matini nenei meitaki e tetai matini akaoro, kua oti katoatoa i te tutaki, e no te au Adventist no te Ra Itu te reira i taua enua mamao ra—mei te itu tausani maire te mamao mei to matou are nenei maata i Oakland, California.
GSAM 422.1I roto i te mataiti 1886 kua akatotoa atu te karere ki Niu Tireni. Te akakite maira tetai ripoti mei te enua angaanga o Australia e e rima ngauru tangata tiaki i te Sabati i Niu Tireni. Ko te moni tei rauka mai mei te okoanga puka i te opati e $700. I tua atu i teia, kua oko te au tangata oko puka e a anere puka o Te Tamaki Maata i Niu Tireni, e tai tausani puka o Te Au Manako no Daniela i Australia.
GSAM 422Te Are no te Ngutuare Nenei i Autireria
GSAM 422.2Mei roto mai i tetai akakiteanga tei orongaia i te ra 19 o Tiurai, 1889, kua kite matou i teia au mea: Kua oti tetai are no te ngutuare nenei i Melbourne, e e arepure katoa to roto no te au akamorianga a te ekalesia.
GSAM 422Te Akamataanga o te Angaanga i Tasmania
GSAM 422.3Kua akatumuia tetai Uipaanga o te au Ekalesia i te enua i Autireria e tetai i Nu Tireni, e na nga Orometua Israel e Steed i akatotoa atu i te angaanga ki Tasmania. I taua enua openga nei, kua akatumuia e toru ekalesia, e tai anere e toru ngauru ma ono mema katoatoa. Tera katoa tetai atu au tangata tiaki i te Sabati e noo takake ra i te au ngai tukeke, kare i akanoonooia ake ei ekalesia.
GSAM 422.4Ko te tuanga ahuru no taua mataiti ra i te ngai angaanga i Autireria, e $9,371. E tai ngauru ma rima au tangata oko puka i taua ngai angaanga ra, e ko te puapinga o te au puka ta ratou i oko, e $19,500.
GSAM 422.5I te rua o te tere a Orometua Haskell takapini i te ao nei, kua atoro akaou aia ia Autireria, e kua tae ki ta ratou uipaanga tei raveia i roto ia Aukute, 1889. Kua oronga aia i te tauturu meitaki na roto i te au ravenga tukeke, e kua ariki taua pupu tangata akanoonoo ouia ra i te reira ma te akameitaki maata. Kua atoro mai te au tangata angaanga tukeke mei Marike ia Autireria i tera tuatau e tera tuatau, no teia akakoroanga maata okotai ra—te akatupu e te akamaroiroi i te angaanga a te Atua.
GSAM 422Mrs. White i Autireria
GSAM 422.6I te tuatau akaau-atua o te mataiti 1891, kua akaruke a Mrs. E. G. White, tana tamaiti ko W. C. White, Orometua Geo. B. Starr, e tetai atu aronga ia California kia aere ki Autireria. Kua tae ratou ki reira i roto ia Titema—i te rotopu o te tuatau maana i taua enua maata ra. Noatu te maki o te kopapa i tamanata ia Mrs. White i roto i nga mataiti e iva i noo ei aia i taua enua ra, kua riro tana akakiteanga ako ei tauturu maata i te akanoo i te angaanga kia tau ki te vaerua e te tu o te karere a te angera toru. I to ratou nooanga i Autireria, kua piri akaou a Orometua J. O. Corliss ki te angaanga i konei, e kua tomo mai a W. A. Colcord e tetai atu aronga ki taua ngai angaanga ra ei au orometua, ei au puapii, e pera atu.
GSAM 423Orometua Olsen i Autireria
GSAM 423.1I te tuatau a Orometua O. A. Olsen e peretiteni ra no te Uipaanga Rahi, kua atoro aia i to matou au ngutuare angaanga puapinga katoatoa, na te roa e te pararau o te enua. Kua anoanoia tetai tere mamao no te reira—e tere takapini i te ao nei. Kua rave aia i teia tere kia kite meitaki atu i to ratou au anoano e te turanga o te au misioni tukeke, kia rauka iaia i te tavini ia ratou ma te kore e akaperepere i tetai pae. I runga i teia tere, i te mataiti 1893, kua noo aia i Autireria e manganui te au epetoma.
GSAM 423Te Uipaanga Taokotai o Autirareitia
GSAM 423.2I taua tuatau ra kua akatumuia te Uipaanga Taokotai o Autirareitia, i kapitiia ai te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o Autireria, to Nu Tireni, e te au ngai angaanga misioni o Autireria. E uipaanga to teia putuputuanga i te au mataiti e rua ravarai, e te akatereia ra te reira kia tau ki te akanoonooanga o te au Uipaanga Taokotai i te au enua ke atu. I roto i te mataiti 1893, kua oko te au tangata oko puka tokoiti i teia ngai angaanga i tetai neneianga e 5,000 puka o Te Au Takainga ki te Mesia, e kua neneiia tetai rua o te neneianga, e taua numero rai. I te tuatau maana o te mataiti 1894-95, kua rauka mai e 4,000 patianga no te au puka ka okoia na roto i te patianga i mua ake, i roto i nga marama e a.
GSAM 423Orometua Prescott i Autireria
GSAM 423.3I te mataiti 1895, kua noo a Orometua W. W. Prescott, te Tekeretere no te Apii o te akonoanga, i roto i teia Uipaanga o te au Ekalesia i te enua e manganui te au marama, ma te oronga i tona tuatau e tona manako ki teia manga o te angaanga. I taua tuatau rai kua akatere aia i tetai uipaanga apii, e kua riro te reira ei puapinga maata no ratou.
GSAM 424.1Na Orometua W. C. White i oronga i te akakiteanga ki te Uipaanga Rahi no te angaanga o taua mataiti ra, e teia taua akakiteanga ra:
GSAM 424.1“E tai ngauru ma itu ekalesia i roto i te Uipaanga Taokotai o Autireria, e 1074 mema, tei oronga i te tuanga ahuru e $9,810.10 i te mataiti i mua ake. E tai ngauru ma rua Orometua akatainuia to teia uipaanga, e rua orometua tei orongaia te tika kia tutu aere, e toru tangata angaanga Pipiria, e rima ngauru au tangata oko puka, tei oko i te au puka e $28,731.11 te puapinga i roto i taua mataiti ra. I taua mataiti ra, kua akatakakeia te koroni o New South Wales, e ono ekalesia e 321 mema to reira, mei te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o Autireria, e kua tapaia tona ingoa ko te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o New South Wales.”
GSAM 424TE MISIONI I APERIKA TONGA
GSAM 424.2I te Uipaanga Rahi tei raveia i Battle Creek i te mataiti 1886, kua uriuriia te manako no te akamata i tetai misioni i Aperika Tonga. No te mea kua raveia tetai ikianga i te turu i teia angaanga, i te akamataanga o te tuatau maana o te mataiti 1887 kua raveia tetai tautaanga kia akatumu i te angaanga i taua enua mamao ra. Te kapiki mai ra tetai aronga tokoiti i reira, tei akamata takere i te tiaki i te Sabati, kia tonoia atu tetai au tangata angaanga.
GSAM 424Nga Orometua Boyd e Robinson i Aperika Tonga
GSAM 424.3No teia akakoroanga, i te ra 11 o Me, kua akaruke a Orometua C. L. Boyd e tona ngutuare tangata, Orometua D. A. Robinson e tana vaine, e tetai atu au tangata angaanga i te oire o New York na runga i te pai, kia aere ki Aperika na Liverpool e London atu. E toru mataiti i muri mai, i te Uipaanga Rahi, kua akakite a Papa P. W. B. Wessels e, i te taeanga teia au tangata angaanga ki Aperika, e vaitata i te a ngauru au tangata i reira e tiaki takere ra i te Sabati o te a o te au akaueanga, no to ratou tatauanga i te au puka i neneiia no runga i teia tumu tuatua e to ratou apiianga i te au Tuatua Tapu.
GSAM 424.4Kua akamata nga Orometua Robinson e Boyd i te angaanga misioni i Cape Town, e mei reira atu kua totoa atu te reira ki te pae tokerau itinga, vaitata e varu anere maire, ki Kimberley, i te au ngai keri taimani.
GSAM 424.5Tae akera ki te mataiti 1889, e rua ua orometua, e tai tangata tei orongaia te tika kia tutu aere, e a ekalesia, e varu ngauru mema; kua oronga ratou i te tuanga ahuru e $2,798.36. I taua mataiti ra kua angaanga a Orometua Ira J. Hankins, no Marike, i Cape Town ma te au tupuanga meitaki. Kua aere mai katoa a Papa Druillard e tana vaine mei Nebraska kia piri ki te angaanga i teia ngai, e kia kapiti atu ki te au angaanga pakari e te au ngereanga e tupu ana ki te aronga i kapikiia kia akamata i te angaanga i tetai ngai ou. Ko te angaanga a Mama Druillard, i te maataanga o te tuatau, i roto i te are vairanga puka, e kua tukuia te akatereanga o teia manga o te angaanga ki raro ake i tana akonoanga; kareka a Papa Druillard, te rave ra aia i te angaanga misioni ma te katoa. I taua mataiti ra, i runga i te au pai i tomo mai ki teia tauranga, kua oko aia i te au puka e $750 te puapinga.
GSAM 425Orometua Haskell i Aperika
GSAM 425.1I roto ia Aukute o taua mataiti rai kua tae a Orometua Haskell ki Cape Town. E rima marama i taangaanga meitakiia e ia i te atoro e te angaanga kapitianga ki te au pupu tukeke i Aperika Tonga. Na teia atoroanga i akamaroiroi e i akatupu i te angaanga, e kua pumaana katoa tona uaorai ngakau i tona kiteanga i te ua o tana angaanga. Kua akaaraia te inangaro no te angaanga apii, e kua tae e tai ngauru ma rua aronga apii mei Aperika ki Marike kia aere ki te au are apii o to matou akonoanga.
GSAM 425.2I taua tuatau rai kua akamanako meitakiia te angaanga oko puka. Kua raveia tetai uipaanga apii no teia angaanga i Cape Town, na Papa E. M. Morrison i akatere, e kua oronga te reira i te ora e te maroiroi ou ki teia manga puapinga o te karere. I muri ua ake i te au akoanga i orongaia i taua uipaanga apii ra, kua oko e kua apai e tai ngauru ma toru au tangata oko puka i te au puka e $5,621.28 te puapinga, i roto i nga marama e ono. Koia tikai, no te maata o te au patianga, kua “taumaha takiri” te ngutuare nenei i London i te maata o te angaanga, no te mea kare i rauka ia ratou i te akapapa viviki i te au puka kia rava no te au patianga.
GSAM 425.3I te mataiti 1892, kua piri a Orometua A. T. Robinson ki te angaanga i Aperika Tonga. I taua tuatau ra kua tupu maata te angaanga, e kua anoanoia tetai are vairanga puka ou ei mono i te are taito. No reira kua akatuia tetai are ou, e maatamaata kia rauka katoa tetai ngai no te au uipaanga a te ekalesia.
GSAM 426Te Are Apii Teitei i Aperika
GSAM 426.1Kua aere ua rai te angaanga ki mua, i tetai takainga i muri ake i tetai takainga, e tae ua akera ki te akatuanga i tetai are apii teitei i Claremont, i te pae o te oire o Cape Town, e $35,000 te moni i pou no te reira. Ko te tauturu anake ta ratou i anoano mei te au taeake i Marike, ko te tonoanga mai i tetai pupu puapii tei tau kia apii i te au apii teitei; na ratou uaorai e tutaki i te au moni ka pou. Kua akatupuia teia patianga, e kua akatueraia te are apii i te ra 1 o Peperuare, 1893.
GSAM 426Te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o Aperika Tonga
GSAM 426.2Kua akatumuia te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o Aperika Tonga i te mataiti 1892. I te Uipaanga Rahi o te mataiti 1893 kua ikiia kia arikiia te reira ki roto i te Uipaanga Rahi. E rima ekalesia to reira i taua tuatau ra, e tai anere e toru ngauru ma varu mema, tei oronga i te tuanga ahuru e $34,077.32 i te mataiti i mua ake. I taua uipaanga ra, na Peter Wessels i tu ei vaa no te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o Aperika Tonga. Kua oronga aroa aia i te $16,000 ki te Uipaanga Rahi, e maata atu teia i te moni ta te Uipaanga Rahi i akapou i te akamataanga i te angaanga i Aperika Tonga. I te pae o teia oronga, kua oronga aia e tetai o tona au taeake i te $40,000 kia akamata i te angaanga oronga vairakau ma te kore e tutaki, i te oire o Chicago.
GSAM 426.3I te Uipaanga Rahi o te mataiti 1895, kua karanga te Tekeretere no te au Misioni i te au Enua Ke no runga i te ngai angaanga i Aperika e:
GSAM 426.3“E rua ua mataiti mei te akatumuanga i te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o Aperika Tonga, inara i roto i taua tuatau ra kua tono te Uipaanga Rahi e tai ngauru ma rua tangata angaanga ki taua ngai ra. E rua o ratou kua aere ki roto roa i te enua ei au misionare e akono ra ia raua uaorai, kareka te toenga kua tomo ki te angaanga i roto i te au manga tukeke. E are apii tupu meitaki to taua uipaanga ra, e are no te au tamariki matiroeroe, e tetai are rapakau e akangaroi e akatuia ra. Te akaari ra te au tareanga e 184 to ratou au mema.”
GSAM 426Te Au Nutipepa i Neneiia i Aperika Tonga
GSAM 426.4Na te tumu tuatua no te tu rangatira i te pae akonoanga i Aperika Tonga i akaara i to matou iti tangata i te au marama i topa akenei, kia nenei e rua nutipepa, e tai i roto i te reo Orani, tei kapikiia ko De Wachter; e tai i roto i te reo Papaa, tei kapikiia ko The South African Sentinel and Gospel Echo. E 4,000 pepa o taua nutipepa openga ra e orongaia atu ana.
GSAM 427Te Uipaanga Taokotai o Aperika Tonga
GSAM 427.1I roto ia Tianuare, 1903, kua akatumuia te Uipaanga Taokotai o Aperika Tonga. To roto i te reira ko nga Uipaanga o te au Ekalesia i te enua o Cape Colony e Natal-Transvaal, e nga misioni o Basutoland e Matabeleland, i raro ake i te akatereanga o te Uipaanga Taokotai. E tai ngauru ma rima ekalesia i akanoonooia i roto i teia uipaanga, e 595 mema; e iva pupu kare i akanoonooia ake, e iva ngauru mema to roto; e toru ngauru tangata tiaki i te Sabati e noo takake ra—e 715 katoatoa, tei oronga i te tuanga ahuru e $7,850. E toru ngauru ma iva tangata angaanga, e rua ngauru ma tai o ratou e tutakiia ana e te au Uipaanga o te au Ekalesia i te enua tukeke.
GSAM 427TE NGAI ANGAANGA I PORINETIA
GSAM 427.2I te mataiti 1876, kua tono a Orometua James White e te tangata tata i teia puka i tetai puka e kapiti ra i te au pepa o te Au Akairo o te au Tuatau, e tetai au puka rikiriki, ma tetai reta, ki te enua ko Pitcairn. Kua tukuia teia au tataanga ki runga i tetai pai e aere ra takapini i Cape Horn ki New York. Kua akapapuia mai kia maua e ka tapae te pai ki Pitcairn, e ka tukuia te paiere ki reira. Kare maua i kite i tetai tangata i runga i te enua, e kare katoa maua i kite i tetai mea no te enua uaorai, mari ua ra kua rongo maua e e iti tangata akarongo tikai e te akono i te Atua to reira. Kua tono uaia te au pepa, ma te kore e kite eaa te ka tupu.
GSAM 427Te Atoroanga ia Pitcairn
GSAM 427.3Kare matou i akarongo i tetai tuatua mei taua iti tangata ra me kore no ta matou au puka, e tae ua akera ki te atoroanga a Papa John I. Tay i te enua, i te mataiti 1886, e tai ngauru mataiti i muri mai. I reira kua kite matou e, no to ratou tatauanga i te puka o te Au Akairo o te au Tuatau e te au puka rikiriki, kua vaitata te iti tangata katoatoa o te enua, i tetai tuatau, i te iki kia taui i to ratou ra akamorianga mei te ra mua o te epetoma ki te ra itu, e kia tiaki i te Sabati o te Atu. Inara, kare ratou i rave i te reira e tae ua akera ki te tuatau o te atoroanga a Papa Tay. No tetai tuatau roa kua pakari tona anoano kia atoro i te enua, inara kare aia i kite i taua iti tangata ra, e kare katoa aia i kite i to ratou inangaro no te tuatua mou tei akaaraia takere.
GSAM 428.1I muri ake i tona okianga ki Marike, kua pati pakari aia kia akatuia tetai pai e rauka ai i te apai i te au misionare mei tetai enua ki tetai enua i te Moana Patipika. Kua tae aia ki te Uipaanga Rahi tei raveia i te mataiti 1889, ko teia rai te manako maata i roto i tona ngakau, e i reira kua pati aia no te angaanga i te au enua o Porinetia. No te kiteanga te uipaanga i te puapinga o teia angaanga, kua ikiia kia akaputuia na roto i te au oronga aroa te moni e $12,000, kia akatu me kore kia oko i tetai pai no te angaanga i rotopu i te au enua o te Moana Patipika.
GSAM 428Te Akatuanga i te Pitcairn
GSAM 428.2Kia tau ki teia ikianga, kua akatuia te pai ko Pitcairn i te tuatau maana o te mataiti 1890, vaitata ki Benicia, e vaitata i te toru ngauru maire mei Oakland, California, e $12,035.22 te moni i pou no te reira. I roto i te toru tuanga o nga tuanga e a o te mataiti, kua akaputuia teia moni e kua orongaia e te au Apii Sabati no teia akakoroanga anake ua, e kare rava tetai oronga i orongaia ana ma te rekareka e te maroiroi mei teia rai te tu. Kua akatapuia te pai i Oakland, California, i te ra 25 o Tepetema, 1890. E vaitata i te tai tauatini e rima anere au tangata i putuputu ki runga i te pai e te uapu kia kite i taua akatapuanga ra.
GSAM 428Te Tere Mua o te Pitcairn
GSAM 428.3Kua akaruke te pai ia San Francisco i tona tere mua ki tona ngai angaanga mamao, i te ra 20 o Okotopa. To runga i te pai ei au misionare ko Orometua E. H. Gates e tana vaine, Orometua A. J. Read e tana vaine, John I. Tay e tana vaine, ma tetai pupu tangata angaanga pai tei rave katoa i te angaanga misioni, i raro ake i a Kapiteni Marsh. Kua aere mua teia pai ki te enua ko Pitcairn, e a tauatini maire i te pae tonga o San Francisco, e kua tae ki reira i te ra 25 o Noema. I te akarukeanga te pai i te enua i te ra 17 o Titema, e varu ngauru ma rua aronga mamaata tei papetitoia, e kua akanoonooia ratou ei ekalesia Adventist no te Ra Itu. Kua aere atu te pai ki te au pupu enua o Society, Hervey, Samoa, Tonga, e Viti, ma te tuku i te au puka akonoanga e te au puka rikiriki no te ora e te akakoromaki i te au anoano kopapa, ki te aronga tuatua reo Papaa. I roto i nga marama e varu, e tae ua akera ki roto ia Tepetema, 1891, kua oko te au misionare i te au puka e $1,900 te puapinga, e kua oronga ua katoa i tetai tuanga maata o te au tataanga kia tatauia.
GSAM 429.1Kua tukuia te au misionare ki teia au ngai: Orometua Read ki Tahiti; kua noo a Orometua Gates ki Pitcairn kia akaoti i te angaanga tei akamata takereia i reira; kareka a Papa Tay, kua iki aia kia angaanga i te enua ko Viti. I roto i te Akaraanga e te Karere o te ra 14 o Aperira, 1904, te karanga ra a Orometua Fulton no runga i te angaanga i Viti e: “I teianei kua tere atu i te tai anere e rima ngauru au tangata tiaki i te Sabati i teia ngai angaanga misioni.” Mei Viti atu, kua tere te pai ki Auckland, Nu Tireni, kia raveia te au akameitakianga e te au tauianga tei anoanoia, e kia rauka katoa mai tetai au puka.
GSAM 429Te Mateanga o te Au Misionare
GSAM 429.2I muri ake i te ngaroanga no te mataiti okotai, e tai ngauru ma tai marama, e tai ngauru ma varu ra, kua oki te Pitcairn ki San Francisco, e kua tae ki reira i te ra 9 o Okotopa, 1892. I roto i teia tuatau kua mate a Kapiteni Marsh, e kua tanumia ki te enua ko Nu Tireni. Kua rokoia a Papa Tay e te maki pupula o te ate mama, e kare aia i ora akaou mai i te reira. Kua mate marie katoa aia, e kua tukuia kia akangaroi i te enua mamao ko Viti; e na teia tu kua oronga vaveia e rua oraanga akaperepere no te Misioni i Porinetia.
GSAM 429.3Kua rekareka te au misionare i tukuia ki te enua ko Tahiti, i Papeete, i to ratou kite vivikianga i te ua o ta ratou angaanga. I taua tuatau ra kua rauka ia ratou i te tono atu ki to ratou enua i te akakiteanga akamaroiroi e a ngauru aronga tei ariu mai e kua akanoonooia ei ekalesia Adventist no te Ra Itu.
GSAM 429Te Rua o te Tere o te Pitcairn
GSAM 429.4Kua akaruke te pai ia San Francisco i te rua o tona tere i te ra 17 o Tianuare, 1893, ma teia au misionare: B. J. Cady e tana vaine, J. M. Cole e tana vaine, E. C. Chapman e tana vaine, e te taote ko M. G. Kellogg, M.D. Kua aru katoa te tamaine ko Hattie Andre, no Ohio, ia ratou ei puapii no te enua ko Pitcairn. I te tuatau akaau-atua o te mataiti 1893, kua akatuera a Papa Cady i tetai are apii i Raiatea, i roto i te pupu enua o Society, e ono ngauru tamariki apii. I te openga o te tuatau apii mua kua tupu te numero ki te tai anere ma rima. I te akamataanga o te rua o te tuatau apii, e tai anere e rua ngauru tamariki i aere mai ki te apii.
GSAM 430Te Toru o te Tere o te Pitcairn
GSAM 430.1Kua raveia te toru o te tere o te pai i te mataiti 1893-94. Ko te au misionare no teia tere ko G. O. Wellman e tana vaine e Lillian White, no Michigan ratou katoatoa. Kua akapapaia ratou kia aere ki Raiatea, kia tauturu ia Orometua Cady i tana angaanga. Kua aere a Papa Stringer e tana vaine ei nga misionare e akono ra ia raua uaorai. Kua noo raua i Rurutu. I Rarotonga (tei akono te iti tangata i te ra Ma'anakai ei ra Tapati), kua tukuia a Taote Caldwell e tana vaine; kareka a Orometua Buckner e tana vaine, no California, kua akarukeia raua ki Pitcairn. I tona nooanga i rotopu i teia iti tangata, kua apaiia mai e manganui te au ravenga kimi puapinga ou, e kua riro te reira ei puapinga no te aronga o te enua na roto i te au ravenga e manganui. Te mea mua, kua akatuia tetai matini akatereia e te matangi no te taviri i te koreni e tanuia nei i runga i te enua. Na taua matangi rai e akaoro i tetai au matini mama, e kua tupu mai mei te reira tetai atu au angaanga kare te iti tangata o te enua i kite ana i mua.
GSAM 430Te A o te Tere o te Pitcairn
GSAM 430.2I te ra 15 o Titema, 1895, kua karanga te Tekeretere no te au Misioni i te au Enua Ke e:—
GSAM 430.3“Tei te tauranga te Pitcairn i teianei, kua oki mai mei te a o tona tere.... Kua akatumuia te angaanga i roto i nga pupu enua tukeke e iva, e te angaanga nei teia au tangata i reira:—
GSAM 430.4“I te enua ko Pitcairn, ko te au puapii, E. S. Butz e tana vaine, e Hattie Andre. I te enua ko Norfolk, te rave nei tetai au misionare mei Autireria i te angaanga, e na ratou uaorai e akono ia ratou. I te au enua o Society, ko te orometua, B. J. Cady; ko nga misionare rapakau maki, Papa R. A. Prickett e tana vaine. I Rarotonga, ko te au misionare rapakau maki, Taote J. E. Caldwell e tana vaine, e nga tamaine ko Lillian White e Maude Young; ko te au puapii, G. O. Wellman e tana vaine, Orometua J. D. Rice e tana vaine. I Viti, ko Orometua J. M. Cole e tana vaine. I te au enua o Tonga, ko Orometua E. Hilliard e tana vaine. I Rurutu, ko Papa Stringer e tana vaine, e nga misionare e akono ra ia raua uaorai. I Hawaii, ko Orometua E. H. Gates e tana vaine; ko nga puapii, H. H. Brand e tana vaine. I Samoa, ko Taote F. E. Braucht e tana vaine. Ko Orometua D. A. Owen e tana tamaiti e tana tamaine, e au misionare e akono ra ia ratou uaorai.
GSAM 431.1“Kua oko e kua oronga ua te Pitcairn i tetai au tuanga maata o te au puka e te au pepa i roto i ona au tere e a. No reira kua tupu mai te au tangata tiaki i te Sabati i te au ngai e manganui. Kua akatumuia te au ekalesia i te enua ko Pitcairn, i Norfolk, e i Tahiti.”
GSAM 431Kua Okoia te Pitcairn
GSAM 431.2I teianei kua rauka te au ravenga no te tae ki te ngai angaanga i Polynesia, kare i rauka i te tuatau i maaniia ei te pai. No reira kua okoia taua pai ra, e kua taangaangaia tetai au ravenga ke no te rave tamou i te angaanga. Ko Orometua E. H. Gates te akaaere o te ngai angaanga i Polynesia i teianei, e te akakite maira aia i te tupuanga o te angaanga i roto i te au pupu enua tukeke.
GSAM 431TE AU ENUA INDIES I TE OPUNGA O TE RA
GSAM 431.3I te tuatau anu o te mataiti 1889, kua akamata a Mita Wm. Arnold, no America, i te angaanga a te tangata oko puka i te au enua Indies i te opunga o te ra. I tana angaanga kua rauka iaia te au ingoa e te au ngai no'oanga o te au tangata e 1,200, e kua tukuia te reira ki te Putuputuanga no te au Puka o te au Enua Katoa, kia taangaangaia i roto i te angaanga misionare. Na roto i te tata reta e te tukuanga i te au puka ki taua au ngai no'oanga ra, kua akamata te au tangata i te inangaro i te tuatua mou. Kua akatueraia te mataara no te akatotoa i te evangelia na roto i te tutu aere i te Tuatua.
GSAM 431.4Ei pau i te kapikianga no te angaanga a te au orometua, kua aere a Orometua D. A. Ball ki Barbadoes e tetai atu au ngai i Noema 1890, kia rave i te angaanga. Kua ariki tetai au tangata i te tuatua mou na roto i tana tautaanga. I te mataiti 1892, kua aere a Mita Patterson, no California, ei tangata oko puka ki te au enua, i te oko i te puka Te Au Tatauanga Bibilia, e kua meitaki tana angaanga. I te mataiti 1893, kua aere a B. B. Newman mei Florida ki Jamaica kia akaaere i te angaanga oko puka i te tuatau kare a Mita Arnold i reira. Kua aere katoa a Mita Evans e Mita Hackett ki te au enua Indies i taua mataiti ra, kia rave i teia tuanga o te angaanga. I te marama ko Me, kua tae a Orometua Haysmer e tana vaine ki teia ngai angaanga, kia rave i te angaanga kia matara mai te mataara. Kare i roa i muri ake, kua oki mai a Mita Arnold, e i teia taime kua oko aia i te au puka no te oraanga meitaki o te kopapa. E tae mai ki Tiurai 1895, kua okoia teia tu au puka i Jamaica anake e $8,200 te moni, e ko te moni o te au puka akonoanga i okoia e $7,654, e $15,854 te katoaanga. Na te tu'aanga i teia au puka manganui i tauturu maata i te akatupu i Kingston i tetai ekalesia tei akanoonoo meitakiia, e 75 ona mema, e i te akatuera i te au mataara no te angaanga a te au orometua i tetai atu au tuanga o te enua.
GSAM 432Trinidad
GSAM 432.1Kua akamataia te angaanga i konei mei tei raveia i Jamaica. I te mataiti 1889, kua patiia a Mita F. B. Grant e tana vaine kia aere mai ki te enua, kia akakite i te au puka o to matou akonoanga. No te patianga katoa, kare i roa kua aru atu a Orometua Flowers e tana vaine ia raua, kia rave i te angaanga kia matara mai te mataara. Kua meitaki ta ratou angaanga e tae ua atu ki te tuatau i rokoia ai a Orometua Flowers e te maki vera, e kua mate aia i te reira i Tiunu 29, 1894. Kua ikiia a Orometua E. W. Webster ei mono iaia, e kua akaruke aia ia New York na runga i te pai i Aukute 1895.
GSAM 432.2I te mataiti 1896, ko teia te au tangata angaanga i te au enua Indies i te opunga o te ra: I Jamaica, ko Orometua A. J. Haysmer e W. W. Eastman; e tetai au tangata oko puka i te au enua Bahama. I te au enua Antilles Rikiriki, ko Orometua E. Van Deusen e tana vaine, ko C. F. Parmlee e tana vaine ei au tangata angaanga Bibilia, e ko Mita Bean e Mita Hackett ei au tangata oko puka. I Trinidad, ko Orometua E. W. Webster e tana vaine, e ko te tamaine ko Stella Colvin ei misionare rapakau maki. Te au ua i rauka,—e 110 au tangata tiaki i te Sabati i Jamaica, e 50 au tangata tiaki i te Sabati i Trinidad, i te au ngai takapini ia Couva; okotai ekalesia i Barbadoes, e okotai pupu i Antigua, i te au enua Antilles Rikiriki.
GSAM 432AMERICA I ROTO I TE ROTOPU
GSAM 432.3Kua akaruke a Orometua F. J. Hutchins e tana vaine ia te au Enua Taokotai o America, kia aere ki te au enua Bay, i Noema 16, 1891. I taua tuatau ra, e vaitata ki te 20 au tangata, i Ruatan te maataanga, e akono ra i te Sabati o te akaueanga a, kia tau ki te au akaueanga e ngauru. Kua kite mua ratou i teia tuatua mou na roto i te au puka i tukuia atu kia ratou na te pia reta. E toru mataiti i muri ake, i te mataiti 1894, kua akaruke a W. A. Miller e tana vaine ia California kia aere ki Bonacca. Kua piri atu raua ki te angaanga apii ei nga puapii i tetai apii tei akatueraia i Tiurai 4, 1894, i roto i tetai are apii tei akatuia e te au Adventist no te Ra Itu. I te tuatau mua o te apii, e 34 tamariki te numero i te tatauanga rotopu. I te mataiti 1895, kua akakiteia e kua rauka i te apii te tutaki i tona uaorai au akapouanga, no te mea kua tupu te numero o te au tamariki apii ki te 45.
GSAM 433.1I te Uipaanga Maata tei raveia i te mataiti 1895, kua akakite a Orometua Hutchins e 100 au tangata i te au enua e akarongo ra ki te karere. Kua akakite katoa aia e kua akatuia e rua nga are uipaanga, no te au Adventist no te Ra Itu taua nga are ra. No te mea e iti te enua, e e mea puapinga maata no te tanu kai, kua akatuia tetai o teia nga are pure ki runga ake i te vai. Kua orongaia te tikaanga no teia nga are e rua e te are apii ki te Putuputuanga o te Uipaanga Maata, na roto i te au pepa no te reira. Kua tamanakoia e $1,789.60 te puapinga o te au apinga a te Uipaanga i te enua. Te moni o te au puka i okoia e tae mai ki te mataiti 1895, e $2,243.
GSAM 433Tetai Pai Rikiriki no America i Roto i te Rotopu
GSAM 433.2Kua akakiteia ki te Uipaanga te mama e te puapinga o tetai pai rikiriki ei apai i te au misionare mei tetai enua ki tetai enua. Kua ikiia e kia maaniia taua pai ra no te angaanga i rotopu i te au enua Bay, e auraka tona moni e maata atu i te $3,000.
GSAM 433.3I te mataiti 1896, e a ua au tangata angaanga i America i roto i te rotopu: ko Orometua F. J. Hutchins e tana vaine, e ko Orometua J. A. Morrow e tana vaine i Honduras no Paniora. I Belize, te oire maata o Honduras no Peritane, e pupu akarongo tetai e akono ra i te ra itu kia tau ki te akaueanga a. Ko te maataanga o te angaanga i teia ngai kua raveia i te au enua o te Tai Caribbean. I konei kua okoia te au puka e manganui tausani tara te moni, e 60 au tangata e rekareka ra i te tuatua mou o te karere a te angera toru.
GSAM 434Te Mate o Orometua Hutchins
GSAM 434.1E vaitata ki te 12 mataiti i angaanga ei a Orometua F. J. Hutchins ma te tiratiratu e te maroiroi maata i America i roto i te rotopu. I te openga kua pou tona ririnui, e kua mate aia i te maki. I teianei te akangaroi ra aia i roto i te moe, i te tiakianga i te kapikianga a te Pu—te kapikianga e ka akaara i te aronga tiratiratu.
GSAM 434AMERICA I TE TONGA
GSAM 434.2Na roto i te au pepa i neneiia i akakite muaia ai te au irinakianga o te au Adventist no te Ra Itu ki America i te tonga. I Okotopa 1891, kua akamata a Mita Snyder, Mita Stauffer e Mita Nowlin i ta ratou angaanga ei au tangata oko puka i Argentine. I te mataiti 1893, na roto i te ikianga a te Uipaanga Maata, kua piri atu a Orometua F. H. Westphal, no Illinois, e orometua Tiamani, ki te angaanga i teia ngai misioni. I te mataiti 1894, kua aere a Frank Kelley, no California, ki te au Enua Taokotai o Colombia ei misionare nana uaorai e tutaki i tona au akapouanga. I tetai au marama i muri ake, kua aru atu tetai au tangata angaanga ia ratou, e kua akamataia teia misioni ou. I te mataiti 1896, kua orongaia teia akakiteanga no te angaanga i teia ngai: E okotai orometua i Chile, ko Orometua G. H. Baber, tei tae atu i Okotopa 19, 1895; e rua nga tangata oko puka, ko F. W. Richards e F. H. Davis. E rua katoa nga orometua i Argentine, ko F. H. Westphal e Jean Vuilleumier; e rua nga tangata oko puka, ko O. Oppegard e C. A. Nowlin. E a katoa au tangata angaanga Bibilia, ko Lucy Post, ko Mita Snyder e tana vaine, e ko John McCarthy. E rua nga orometua i Brazil, ko Orometua W. H. Thurston e H. F. Graf; e toru au tangata oko puka, ko A. B. Stauffer, J. F. Berger e J. A. Berger. E rua nga orometua i Guiana no Peritane, ko Orometua W. G. Kneeland e Orometua P. Giddings; e rua nga misionare rapakau maki, ko Taote B. J. Fercoit e tana vaine.
GSAM 435.1E tae mai ki te mataiti 1896, kua okoia te au puka i Chile e 1,000 tara te moni. E 30 au tangata tiaki i te Sabati tei ariki i te Sabati e te au tuatua mou tei piri ki te reira, na roto i te tatauanga i te au puka i okoia mei te au tangata oko puka. I Brazil e Argentine, kua okoia te au puka e 10,000 tara te moni; e te mea meitaki atu, e 100 au tangata e akono ra i te Sabati. Kua akanoonooia okotai ekalesia e e rima au Apii Sabati. I Argentine, e toru au ekalesia tei akanoonooia, okotai i Buenos Ayres, okotai i Crespo, e okotai i San Cristobal. E okotai katoa ekalesia tei akanoonooia i Guiana no Peritane, e e 50 au tangata tiaki i te Sabati i reira. No reira, e 150 te katoaanga o te au Adventist no te Ra Itu i America i te tonga.
GSAM 435TE PUTUPUTUANGA MISIONARE O TE TONGA
GSAM 435.2Me tuatua tika, kare teia putuputuanga e tau kia tapaia e no te enua ke, noatu e te apai ra aia i te evangelia ki tetai iti tangata ke (no Aferika) i roto i to tatou uaorai enua. No te au ua tei rauka ana, e tau kia akameitaki maataia te tautaanga tamou a Orometua J. E. White, i raro ake i te akameitakianga a te Atua.
GSAM 435.3I te tuatau anu o te mataiti 1893, i toku tuatau e peretiteni ra no te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua ko Illinois, kua aere mai a Orometua White kiaku ma te manamanata maata no te au tangata kiri kerekere i te au enua i te tonga. I aia e noo ra i Chicago no tetai au epetoma, kua pati aia kia akatikaia aia kia angaanga no te au tangata kiri kerekere e noo ra i roto i te oire. Kua akatikaia tana patianga ma te rekareka maata, e i reira tikai i akamata ai tana angaanga no teia iti tangata i rokoia e te tumatetenga.
GSAM 435Te Pai Auai Misionare o Orometua White
GSAM 435.4Mei taua tuatau ra kua pure aia e kua akanoonoo i te angaanga no te au enua i te tonga. I tana kimi marie anga, kua meitaki mai tana au akanoonooanga, e i te openga kua maaniia tetai pai auai i te pae i te roto ko Michigan, ko te Etu Popongi tona ingoa. Ma teia “Betela” e tere ra i runga i te vai, kua aere aia ki Chicago, e mei reira ki raro na te nga kauvai ko Illinois e Mississippi, e kua tae ki Vicksburg, Mississippi, i Tianuare 10, 1895. I konei, ma tetai au taeake, kua akamata aia i tana angaanga i tetai ngai kare i raveia ana te angaanga.
GSAM 436Te Angaanga a te Putuputuanga Misionare o te Tonga
GSAM 436.1Te taiku nei matou i tetai akakiteanga a Orometua White i te Uipaanga Maata, i Aperira 9, 1903. Te akakite maira te reira i te au ua o te angaanga, e te turanga o te angaanga misionare i te tonga i taua tuatau ra:—
GSAM 436.2“Kua akatu to matou Putuputuanga e rima au apii i Mississippi, e te akaaere nei matou i te reira i teianei.... Tei Vicksburg, Yazoo City, Columbus e Jackson teia au apii.... Kua rave katoa to matou au tangata angaanga i te angaanga i Nashville, Memphis e Edgefield Junction, i Tennessee, e i Louisville e Bowling Green, i Kentucky.
GSAM 436Te Au Tangata Angaanga i te Tonga
GSAM 436.3“I teianei e 27 au tangata angaanga i roto i te au tuanga tukeke o te Putuputuanga. E rima au Orometua akatainuia tei tupu mai na roto i te angaanga a te Putuputuanga Misionare o te Tonga.... E 13 au puapii tei akapapaia ma te au ravenga tukeke no ta ratou angaanga.... Te apii nei te Putuputuanga i tetai mapu tane ei taote, i te Apii Taote ko Meharry, i Nashville, e te tauturuia nei tetai atu mapu i tana apii i taua are apii ra.... Kua tupu mai tetai au tangata angaanga Bibilia meitaki. Te riro katoa maira tetai au puapii ei au tangata angaanga kite i roto i teia tuanga.
GSAM 436Te Pai Auai ko te “Etu Popongi”
GSAM 436.4“Noku uaorai te Etu Popongi, kua maaniia ki taku uaorai moni. E kua tutaki katoaia te au akapouanga no te akaaere i teia pai mei te moni i rauka mai iaku. Ka tuatua katoa au e ko au uaorai tei tutaki i te au akapouanga no te nooanga i runga i te pai i te au taime ravarai. E putuputu te taime e 10 ki te 18 au tangata i roto i te pupu.... Ko te au tutaki katoa o te au tangata angaanga a te Putuputuanga no tetai au mataiti, kare i raveia mei te au moni aroa, mari ra mei taku uaorai moni i rauka mai.
GSAM 437Te Ravenga i Rauka mai ei te Moni no te Misioni i te Tonga
GSAM 437.1“Penei ka uiia e, ‘Noea mai teia moni ia koe?’ Na te Atu i oronga mai kia matou. Kua neneiia tetai au puka rikiriki. Ko te puka mua, ko Te Puka Akamata o te Evangelia, tei akanoonoo muaia ei apii i te au tangata kiri kerekere. Kua manakoia e ka okoia e torutoru tausani au puka, inara kua umere matou e kua vaitata te numero ki te mirioni okotai.
GSAM 437.2“Kua tauturu mai a Mama [te vaine ko E. G. White] ia matou ki te puka Ko te Mesia to Tatou Akaora, e 300,000 me kore 400,000 au puka tei okoia. E 200,000 me kore 300,000 au puka o Te Au Tua Meitaki Rava Atu tei okoia. Kua tamanakoia e me akaputuia ki runga i tetai e tetai te au puka o Te Ariki e Aere Mai ra tei tu'aia, ka tae tona teitei ki te 4 maire. Na te moni i rauka mai no te tikaanga o teia au puka, kua rauka ia matou te maani i te Etu Popongi, e te tauturu katoa i tetai au angaanga e te au ravenga angaanga manganui ke atu.”
GSAM 437I TE AU ENUA MANGANUI
GSAM 437Mexico
GSAM 437.3Kua akamata ta matou angaanga i teia enua i te mataiti 1894, i te akatuanga i tetai misioni rapakau maki i Guadalajara. I te mataiti 1896, kua akakiteia te au tangata angaanga mei teia: Ko Orometua D. T. Jones e tana vaine tei akaaere i te misioni. Ko te au puapii, ko Ora A. Osborne, te vaine ko A. Cooper, ko Kate Ross, e tetai tauturu no taua enua ra. Ko te au misionare rapakau maki, ko Taote J. A. Neal, A. Cooper, te vaine ko A. J. Rice, te vaine ko Bartlett, e te vaine ko Rachel Flowers. E 40 au tangata maki i te ra okotai e aere mai ana ki te misioni, e e 40 au tamariki apii e aere ana ki te apii o te misioni. I taua tuatau ra te akatuia ra tetai are rapakau maki ou, e $12,000 tona moni.
GSAM 437Aferika i Roto i te Rotopu
GSAM 437.4I te mataiti 1893, kua tupu maata te angaanga o te karere a te angera toru, e kua kite te Kumiti o te Uipaanga Maata e kua tau kia akakite ratou kia akatuia tetai misioni i Aferika i roto i te rotopu. No reira kua ikiia, “Kia akatueraia tetai misioni i Matabeleland i te tuatau vave roa e rauka ai.” Kia tau ki teia ikianga, kua aere tetai pupu o te au Adventist no te Ra Itu ki taua enua ra i te mataiti 1894, e kua iki i tetai enua tanu kai e 12,000 eka. I te uipaanga o te mataiti 1895, kua ikiia a Orometua C. B. Tripp e tana vaine, W. H. Anderson e tana vaine, e Taote A. S. Carmichael ei au misionare no teia ngai mamao. Kua akamata viviki ratou i te akapapa no te tere roa, e i muri ake i tetai tere meitaki na runga i te moana, kua tae ratou ki to ratou ngai i Tiurai 26, 1895.
GSAM 438Te Pae Tai Auro
GSAM 438.1No tetai au mataiti, kua tae mai ki te au Adventist no te Ra Itu te kapikianga tauturu mei te kapikianga a te tangata Makedonia, mei te pae tai i te opunga o te ra o Aferika. Na te tatauanga i te au puka Adventist i akatupu i te inangaro i te tuatua mou, inara kare te tauturu i tukuia e tae ua atu ki te mataiti 1894, me kore i taua tuatau ra. I reira kua pati te Kumiti o te Uipaanga Maata ia Orometua Sanford e Mita Rudolph kia rave i te angaanga kua roa te tiakianga. Kua akamata raua i te angaanga ma te maroiroi e te ngakau mataku kore. Kare i roa, kua rokoia a Orometua Sanford e te maki vera. No te maata o taua maki ra i reira, kua tapaia te enua e ko “te ngai tanumanga o te tangata kiri tea.” E toru ona rokoanga i te maki, e i reira, kia ora aia, kua anoanoia kia oki aia ki America. Kua tukuia tetai au tangata ke ki te pae tai i te opunga o te ra, e i roto ia ratou ko Orometua D. U. Hale, Geo. F. Kerr e tana vaine, e G. P. Riggs. Inara kua akaparuparuia a G. P. Riggs e te maki, e kare e manakonakoanga e ka ora aia. Kua oro aia ki Peritane ma te manakonako e ka meitaki tona oraanga i te tauianga o te reva. Kare taua manakonakoanga ona e tona au oa i tupu, no te mea kua paruparu ua atu aia, e i te openga kua mate, e kua tanuia i reira. Te tiaki katoa ra aia i te taeanga mai o tei Oronga i te Ora.
GSAM 438India
GSAM 438.2I Tianuare 12, 1890, kua akaruke a Orometua Haskell ia te uapu ko Durban, i te pae tai i te tonga itinga o te rā o Aferika, na runga i te pai, kia aere ki Calcutta, India, China e Japan. I mua ake i teia tuatau, kua piri atu tana tata reta, ko Percy T. Magan, kiaia. Te akakoroanga o teia tere ki India, ko te ‘kimi marama’ kia rauka te au akakiteanga ei tauturu ia raua kia oronga i te au ako me akamata te au Adventist no te Ra Itu i te angaanga misionare i taua ngai ra. Ma te manako kia akatuia tetai misioni i India, kua akakite te Uipaanga Maata i te mataiti 1893 e kia aere a Wm. Lenker ki taua enua ra ei tangata oko puka. Kua aru aia i teia ako, kua aere ki India e kua apai atu i te au puka a te au Adventist no te Ra Itu. I muri ake, kua akakite a Mita Lenker e koia e tetai atu au tangata e a, kua rave i te angaanga oko puka i te au tuanga tukeke o India e tae mai ki te mataiti 1896, e kua okoia te au puka e $10,000 te moni. Ei akaari i te inangaro i akatupuia e te au puka i okoia, kua akakite katoa aia e, i te tuatau e oko puka ra aia i te au ngai vaitata ki Madras, i te pae tai i te opunga o te ra o India, “kua aere tetai tangata tutu evangelia no taua enua ra e 60 maire kia oko i tetai puka o Te Au Manako no Daniela e te Apokalupo.”
GSAM 439Georgia Burrus i India
GSAM 439.1I te mataiti 1895, kua akaruke te tamaine ko Georgia Burrus ia California kia aere ki India. I tona taeanga ki reira, kua akamata viviki aia i te apii i te reo Bengali, e kare i roa kua akamata i te angaanga misioni. E tae mai ki te mataiti 1896, kua akamata tetai au tangata i te akono i te Sabati o te Atu, na roto i to ratou pirianga ki to matou au tangata angaanga.
GSAM 439.2Te au tangata angaanga i reira i te mataiti 1896, ko Orometua D. A. Robinson e tana vaine. Ko te nga tamaine ko May Taylor e Georgia Burrus nga tangata angaanga Bibilia. Ko Mita Lenker e Mita Masters nga tangata oko puka. Kua rauka tetai are tau ei ngutuare no te misioni, e kua tukuia te au kapikianga ki to matou uaorai enua no te au taote, te au neti e tetai atu tauturu, kia rauka te au mea e umuumu maataia ra i reira. Kua ariki a Orometua Brown e tetai atu au tangata i teia kapikianga. Kua mate aia e Orometua D. A. Robinson i Karmatar, Bengal, India, i te openga o Titema 1899.
GSAM 439Hawaii, te Au Enua Sandwich
GSAM 439.3I te mataiti 1884, kua aere a Mita La Rue e Henry Scott ei nga misionare ki Hawaii, e na raua uaorai i tutaki i te moni. Kua akamata raua i ta raua angaanga na roto i te tuatua ki te tangata tatakitai e te oko puka. Kua akatupu teia i te inangaro maata i runga i te enua, e i Noema 1885 kua iki te Uipaanga Maata kia aere a Orometua Wm. Healy ki Hawaii i te tuatau ka aru mai, kia angaanga, e kia patiia te Uipaanga o te au Ekalesia i te enua ko California kia tuku mai i tetai tita kia taangaangaia no teia akakoroanga, e ka akaokiia. Ma teia au apinga, kua rave a Orometua Healy e te aronga i runga ana i te enua i tetai Uipaanga Tita i te tuatau vera o te mataiti 1886. No teia tautaanga kua ariki tetai au tangata i te karere. Kua noo a Mita La Rue i Honolulu e tae ua atu ki te mataiti 1889, i tona akarukeanga na runga i te pai kia aere ki Hong Kong, China.
GSAM 440Te Angaanga no te Au Tangata Tinito i Hawaii
GSAM 440.1E iti ua te angaanga a te au orometua i orongaia ki te enua e tae ua atu ki te Uipaanga Maata i putuputu i te marama ko Mati 1895. I taua taime ra kua ikiia e, “Kia aere a Orometua Gates e tana vaine, e Mita Brand e tana vaine ei nga puapii no te au tangata Tinito, ki Honolulu kia rave i te angaanga misionare.” Kua akamata viviki te angaanga apii, e ko Orometua Gates, noatu e paruparu tona kopapa, kua rave aia i tei rauka iaia kia akatupu i te angaanga. Kare i roa, kua aru atu tetai taote e tetai au neti i te au misionare, e kua akamata meitakiia te angaanga i taua tuanga ra o te karere.
GSAM 440Te Au Misioni i te Tuatua Poto, Tianuare 1, 1903
GSAM 440.2Te akakiteanga a te Tata Reta no te Angaanga Misionare i te au Enua Ke, tei orongaia i Titema 31, 1902, te akaari maira i te angaanga o te karere i vao ake i te au Enua Taokotai o America mei teia:—
GSAM 440.3Te Uipaanga Taokotai o Autireria, tei maaniia mei te au Uipaanga o te au Ekalesia i te au enua ko Victoria, New South Wales, Nu Tireni, Queensland, Autireria i te Tonga, Tasmania, e Autireria i te Opunga o te Ra.
GSAM 440.4Te Uipaanga Maata o Europa, tei kapiti i te Uipaanga Taokotai o Tiamani, Tiamani i te Opunga o te Ra, Tiamani i te Itinga o te Rā, Tiamani i te Tonga, Holland e Belgium no te au tangata Flemish, Austro-Hungary e te au Enua Balkan, Switzerland no te au tangata Tiamani, Rutia i te Tonga, Rutia i te Tokerau, e Rutia i Roto i te Rotopu.
GSAM 440.5Te Uipaanga Taokotai o Scandinavia, tei kapiti ia Denmark, Norway, Sweden, Finland e Iceland.
GSAM 441.1Te Uipaanga Taokotai o Peritane, tei kapiti ia Peritane i te Tokerau, Peritane i te Tonga, Ireland, Scotland e Wales.
GSAM 441.2Te Uipaanga Taokotai Farani e Latina, tei kapiti ia Switzerland no te au tangata Farani, Farani e Italia.
GSAM 441.3Te Misioni i te Itinga o te Rā, tei kapiti ia Aiphiti, Suria e Turkey.
GSAM 441.4Te Uipaanga Taokotai o Aferika i te Tonga, tei kapiti ia te Enua Tutaraia ko Cape, Natal-Transvaal, Basutoland e Matabeleland.
GSAM 441.5Te au ngai tukeke: Bermuda, Brazil, Guiana no Peritane e Guiana no Holland, America i Roto i te Rotopu (i te Tonga), China, Viti, India, Jamaica, Japan, te au Enua Antilles Rikiriki, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Rarotonga, Samoa, te au Enua Totaiete, Sumatra, Tonga, Trinidad, te Pae Tai i te Opunga o te Ra (America i te Tonga), e te Pae Tai i te Opunga o te Ra (Aferika).
GSAM 441.6Te numero o te aronga e angaanga nei i roto i teia au ngai tukeke, e kapiti ra i te au orometua, te aronga tei orongaia te tika kia tutu evangelia, te au tangata angaanga Bibilia, te aronga e rave ra i te angaanga a te tangata oko puka e te au tangata oko puka, e 754.
GSAM 441Kua Akatupuia te Au Ngai Puapinga no te Angaanga
GSAM 441.7Mei teia au tuatua poto no to matou au misioni, ka rauka ia tatou te tuatua mei ta te Tata Reta no te Misioni i te au Enua Ke i tuatua i te mataiti 1896:
GSAM 441.7“I teianei kua tae te karere ki teia au ngai puapinga no te angaanga, i roto i te vaitata i te au tuanga ravarai o te ao. Na tona mana openga kore, ka rauka i te Atua te akaoti i tetai angaanga maata e te ririnui i roto i tetai tuatau poto rava. Ka akapoto aia i tana angaanga i roto i te tuatua tika.”
Notes
- Roma 15:21. ↩