Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
16 / 31
16 / 31

Mpango 13 — Zitondezyo zya Kusololelwa a Leza

John Norton Loughborough

GSAM 198.1“Leza wakasola kuya kulibwezela cisi kuzwa akati kacisi cimbi, kwiinda muzyezyo, muzitondezyo, amumaleele, muulwi, kumanza aakali, kumukono uuyandulwide, aakutya kukulu, oonse kulinganya zyintu zyoonse zyakakucitilwa a Leza wenu mu Ejipito, kumanso aanu? Wakacita kuti mumanye kuti Leza nguwe Leza; takwe umwi uuli kuli nguwe.”1

GSAM 198.2Ndoobo Leza wakacita mukutola bantu mukati kacisi cabapagani, kuti abalondole kuzwa kuli oobo akonzya kubayandulwila mulawo wakwe, a kubapa mulawo ooyo walembwa kumatabu a mabwe. Maleele aaya taakacitwa kutegwa bamane luyandisisyo lwabo lwakuzyiba zintu; pele kuti bamanye ncobumambe kuti ooyo “wakacita zintu zikulu mu Ejipito, milimo yacisyo mu nsi ya Hamu, a zintu zyakutya ku Lwizi Lusalala,”2 ooyo wakaambaula kuli mbabo mukati kamulilo abusi bwa Sinai, ngo Leza uubula kufwa alimwi a wakasimpe, Mupangi wa zintu zyoonse.

GSAM 198Mwiitililo wa Mose Kuzwa ku Musamu Uubaka

GSAM 198.3Mose mwini taakali kukonzya kubakulwaizya BaIsrayeli kuti bazwe mu Ejipito kwiinda buyo mukubaambila kuti, “Nindakali kusunga mpwele mu matongo, ndakali kumvwa luse kuli ndimwe mu bukapolo bwanu, alimwi ndaboola kuno kumulonga kuzwa mu Ejipito, mbuli nindakali kuyezya kucita mukujaya Muejipita ndilibile ku nsi ya Midiani.”

GSAM 199.1Cakali kucita kuti musamu uubaka uutaswi, a ijwi lyakumvwika lyakazwa mukati kamalimi aamulilo, kuti Mose alusyome kuti nguwe uulondedwe “kwaya kulonga bantu kuzwa mu Ejipito.” Mu njiila eeyi yesyo akapegwa mulimo wakwe, mwiitililo wakwe mupati a uusalala, kuyubununwa kwa mwiitililo ooyu kwakali kuyoopa kuti bakkwabo babikke maano cakufwambaana, akubambilila mizeezo yabo kuzintu zyakali kuyootobela, nokubacitisa kuti bamutambule Mose, aasololelwa a Leza, mbuli mulongooli wabo.

GSAM 199.2Nge kuli ciindi na ciindi kuzwa kubuka kwa Mupulumusi, abalandila bakwe bakali kuusa alimwi batyompedwe bakali kuyanda kuumbulizigwa akubapo kwakwe amajwi aakulwaizya, cakali ciindi eeco bamwi akati kabasyomi bakali kuusa alimwi bakali kupenzyegwa bakazumanana kuliyumya alusyomo luyumu nokwakainda “Kulila Kakati ka Masiku” kwa 1844; alimwi nge Leza wakali kwaambaula mbuli oobo kumoyo zyakukandilwa, cakali kubonwa kuti masimpe wakali kuyoocita oobo mu ciindi cili boobo, akuli bantu bali boobo.

GSAM 199Kubapo kwa Leza Kwalayizigwa

GSAM 199.3Ooyo uutasalilwi mu njiila naa mu nzila zyakucita milimo, ooyo wakabika zipego zya Muuya mukati ka cikombelo cakwe “naakakwela kujulu,”3 wakalayizya kuba a balandila bakwe mukukambauka Makani Mabotu, “kuswikila kumamanino a nsi.”

GSAM 199.4Mu nzila yoonse Leza wakali kuyandaula kutondezya maka aakwe azipego zyakwe kuli boobo bamuyandaula ncobumambe. Sena takaamba naakali kupa mulimo wakukambauka Makani Mabotu kuti, “Zitondezyo ezyi zikalandila balasyoma: mu zina lyangu balatanda madaimona, balaambaula ndimi zipya; balakwata banyoka, alimwi nge balanywa cintu cipaizya, tacibayumwi; balabikkila balwazi manza, alimwi balapona.”?4

GSAM 199Zipego zya Muuya Mu Ciindi ca Kusandululwa

GSAM 199.5Kwakaba kutondezya kumwe kukulu kwa maka a Leza a kutondezya cipego ca busyinsyimi mukati ka Kusandululwa mu mwaanda wamyaka wa 16, a mu ciindi cakazwa. D’Aubigné wakalemba zya zisyinsyimi zya John Huss. Charles Buck, mu Religious Anecdotes, wakalemba zya busyinsyimi bwa George Wishart mu 1546. John Wesley, mu mabbuku aakwe, wakalemba zya zisyinsyimi zya Jonathan Pyrah a kuzuzikizigwa kwazyo. Baalu J. B. Finley, mu bukamboni bwakwe bwabuumi, wakalemba zya mubono usisya a kupolisigwa kwa mubili wakwe mwini mu ciindi cakupya ca mwaka wa 1842. Mulumbe wa Mubikkili wa Bukriste (wa Methodist) wakasindikizya mulumbe usisya wa mubono uukalamba a zyakazwida, mbuli zyakapegwa ku Dokota Bond, wa cikombelo eeco, mukati ka mulimo wakwe. Ezi zyakaba zitondezyo kuli boobo bamuyandaula Leza akulicesya, kuti talikusanduka, alimwi kuti wakali kuyookwaambaula kubantu bakwe kwiinda mu cipego ca busyinsyimi.

GSAM 200Cikombelo ca Basyaalide Kube a Muuya wa Busyinsyimi

GSAM 200.1Kuli mazwi aakubikkila maano aakali mu Magwalo aakuti Leza ulatondezya zipego zya Muuya wakwe, ikapati cipego ca busyinsyimi, mukati kabantu bayoboneka balindila Kuboola kwakwe. Magwalo aakutaanguna aatuyandaula aali mukalata wakalembelwa baKorinto, aakuti: “Ndilalumba Leza wangu lyoonse akaambo kanu, nkaambo kaluzyalo lwa Leza lwakapegwa kuli ndimwe kwiinda mu Jesu Kristu; kuti mukati ka zyintu zyoonse mwakazwide kuli nguwe mumajwi oonse amuluzibo loonse; mbuli bukamboni bwa Kristu bwakasimpezyegwa muli ndimwe: kuti mutabi basyala kuli cipego na cimbi, peenda mulindila Kuboola kwa Mwaami wesu Jesu Kristu; ooyo ulamuyumya kuswikila kumamanino, kuti mutabi aamulaandu mu zuba lya Mwaami wesu Jesu Kristu.”5

GSAM 200.2Mu Ciyubunuzyo tusoma zya “basyaalide”—cikombelo cakumamanino ca Makani Mabotu: “Simwaaba wakamunyemenena mukaintu [cikombelo], wakaya kulwana basyaalide ba lunyungu lwakwe, oobo basunga milawo ya Leza a Bukamboni bwa Jesu Kristu.”6 Twayandaula kuti “Bukamboni bwa Jesu” ncinyi, oobo cikombelo cakumamanino cilafwazigwa kuba nabwo, alimwi mukusimpezyegwa kwabwo cilalonganuna nzila yakutondezyegwa kwa zipego zyoonse zya Muuya. Kuli mulandu ooyu tusanga mwiisyo wamungelo kuli Johane ku cisi ca Patmo: “Ndakawila kumatanza akwe kuti ndimupailile. Pele wakandiboolaula kuti, ‘Utaciti oobo! Ndime mubelesi antoomwe andinywe alimwi abakkwenu bali a Bukamboni bwa Jesu; pailila Leza, nkaambo Bukamboni bwa Jesu ngu Muuya wa Busyinsyimi.”7

GSAM 201.1Cilongolosyo cakapegwa a mungelo cilatondezya kuti “Muuya wa Busyinsyimi” uubonwa mukati ka cikombelo cilindila Kristu nguwo ulongololela nzila kuli zipego zyoonse, alimwi kuti cikombelo ca “basyaalide” cilalwanwa nkaambo cakali a cipego eeco mukati kabo.

GSAM 201Bukamboni bwa Paulo Kuli Zipego

GSAM 201.2Mkalata wa Paulo kuli BaTesalonika ulatondezya kuti zuba lya Mwaami—zuba lyakumamanino lya lubeta lwakucita milawo—lilaboola kuli bamwi “mbuli mubbi masiku”; pele talibakani kuboola aaba bana basyomi ba Mwaami nkaambo bali “bana bamuni, a bana bazuba.” Mukati kazyakucenjezya zyakwe kuli bantu balindila oobo wakati, “Kasicimwi Muuya. Kasinyooni zisyinsyimi. Zyezya zyintu zyoonse; kakkilila cintu cibotu.”8

GSAM 201.3Kwiinda mu izwi lya ciGrike propheteias, lyalumbwidwa kuti zisyinsyimi, Greenfield, mu bbuku lyakwe lya mazwi a ciGrike, wakati, “Kucita cipego ca busyinsyimi, mu bupanduluzi oobu, 1 BaTesalonika 5:20.” Mabbuku aamazwi a Parkhurst, Robinson, a Liddell a Scott alazuminana aawa. Aboobo, obu bukamboni bwakubikkila maano kuti cipego ca busyinsyimi bwakasimpe cilaba a cikombelo cilindila Kuboola kwa Jesu kwa Bili. Kucenjezya ooku nkwaakuti tutasyoone cipego, pele tuciyezye; aakubona kutondezya kwabotu, “kakkilila” kuli cipego eeco.9

GSAM 201Kuzuzikizigwa kwa Lailo

GSAM 201.4Twalibonya kale mbuli Leza wakatandika kutondezya cipego ca busyinsyimi mukati kakuyandululwa kwa Mulumbe wa Mungelo Wakutaanguna a Mulumbe wa Mungelo Wabili. Cipego eeci cakakulilide kapati kuzwa kumamanino a Mazuba 2300. Leza wakasala cintu cakwe mwini kucita mulimo ooyu, wasala muntu wakaba mutumwa wakwe, ooyo wakaleka zyintu zyoonse nkaambo kakwe, alimwi ooyo buumi bwakwe bwakali kutokona, “uuteteete kwiinda boonse akati kabateteete.”10 Mu myezi ibili kuzwa kubuyumino bwaciindi, Ellen G. Harmon, wa Portland, Maine, wakali amyaka iibalilwa kukkumi aciloba, wakatandika kutambula ziyubunuzyo kuzwa kuli Leza.

GSAM 202.1Njioba ndakaba a ciindi cakubandika abaabo bakali ku Portland mu ciindi ca mubono wakutaanguna, alimwi ndakamanya Mukaintu Haines, mung’anda mwakaba Musimbi Harmon a mubono wakwe wakutaanguna, ndilalumbulula zyintu mbuli nzyondakaambilwa abantu oobo.

GSAM 202.2Mukaintu Harmon wakali mu ciimo ciyumu kapati cabuumi. Kwamavwiki aali mbwaabede wakali kukonzya buyo kupetekezya, cakumukatazya kapati kwaambaula aijwi lipati kwiinda waawo. Dokota umwi wakasala kuti malwazi aakwe ngakuswauluka kwamatondo. Wakati ipunga lyakwe lyakulyo lyakafwa, alimwi lyakumakono lyakali mulwazi kapati, a kuti moyo wakwe wakali kukwatisigwa. Wakati atookonzyi kukala ciindi cilamfu, alimwi wakali kukonzya kufwa ciindi ciliconse. Wakali kucita ciyumu kuyoya aakubetama. Bwakusiku wakali kumvwa kupumula peende wamuyubulilwa mubedi, akubelekelede mbuli uukalile. Kucema kwakulibambilila a kuzwa bulowa mumapunga wakali kumalilide maka aakwe a mubili.

GSAM 202Mubono Wakutaanguna wa Mukaintu Harmon

GSAM 202.3Mu ciindi cakaba a mubono wakwe wakutaanguna wakali kukala mung’anda ya Mukaintu Haines. Kwakaba mafwumofwumo, alimwi bakali kucita kupailila kwa mumuzi. Kwakaba bantu basano, boonse bakaintu basyomi. Bamwi bakapailila, alimwi Mukaintu Harmon wakali kupailila aakumnyamana, pele maka a Leza akaboola a njiila yacisyo, akacitwa kuli boonse bakali apo, alimwi mu ciindi citobela wakaswaala kuli zyintu zyoonse zyakali kucitika kumunswa—wakaba mu mubono.

GSAM 202.4Mu kuswaangana kwakalandila wakalumbulula kuli basyomi ba ku Portland zyintu zyakali kumutondezya. Bakali a lusyomo loonse kuti cakazwa kuli Leza. Mu ciindi eeco kwakaba bantu bakwana 60 naa boobo ku Portland abakali kusimpezyegwa kuti ngumulimo wa Leza. Kwakaba maka akalilila mubono, aakuboolaula kwabwo, akuti ngaakazwa kuli Leza lyene. Kumvwa kusalala kwa zintu zyakumoyo wakali kuba kuli nguwe ciindi coonse, alimwi wakabonwa kuti wakazwide kutya kutasobokwi akaambo kakuti musimbi munyike alimwi uutajisi maka mbuli nguwe wakasalwa kuba cibelesyo Leza ncakali kuyoobelesya kutuma mumuni kubantu bakwe. Wakalumbulula kuti mu mubono wakali kujatikilwa a bangelo bakali kupenya mu muunda wakulu waku Julu, omwo zyintu zyoonse zyali lukkomano aluumuno, alimwi cakali kucinca kuusisya kubuka akujokela kubukkale butakkomanisyi bwabuumi oobu bumana alufwu.

GSAM 203Cilongolosyo ca Mubono Wakutaanguna

GSAM 203.1Cilongolosyo cipi cakulumbulula mubono wakwe wakutaanguna, mbuli wakalumbulwida basyomi ba ku Portland, cilatupa kumvwa mbuli miibonoyo yoonse yalikuboneka:—

GSAM 203.2“Ndakali kupailila, maka a Leza akaboola pali ndime munzila njonditakali ndamvwide kale. Ndakajatikilwa a mumuni, alimwi ndakakwela kujulu kuya kumwaya kumwaya kuzwa kumansi. Ndakagaluka kuti ndiyandaule bantu ba Kuboola mu nsi, pele ndakabula kubajana, alimwi ijwi lyakati kuli ndime, ‘Langa alimwi, langa kujulu katobela.’ Aboobo ndakakwezelela meso, ndabona nzila yandanda, iimpene, yakakwesigwa kujulu kumwaya kumwaya kunsi. Kuzwa mu nzila eeyi bantu ba Kuboola bakali kuyeenda kuya kumunzi, ooyo wakali kumamanino a nzila. Bakali a mumuni uubotu wakabikkwa kunyuma kwabo kumatalikilo a nzila, ooyo mungelo wakandiboolaula kuti ngawo ‘Kulila Kakati ka Masiku.’ Muni ooyu wakapena mu nzila yoonse, alimwi wakapa mumuni kumaulu aabo kuti batakwe kukukwazya. Nge bakabikkila meso kuli Jesu, ooyo wakali kuli bobo kambili, wakali kubalonga kuya kumunzi, bakali a lugwasyo. Pele cakafwambaana bamwi bakakatala; bakati mumunzi wakali kule, alimwi bakali kulindila kuti bakali kuyoya mukati kawo kale. Pele Jesu wakali kubakambilila kwiinda mukwezelela mukono wakwe wakulyo wa bukata, alimwi kuzwa mukono wakwe kwakazwa mumuni uubotu wakali kuunguluka pali bantu ba Kuboola, alimwi bakalila kuti, ‘Hallelujah!’ Bamwi bakakana mumuni wakali kunyuma kwabo, alimwi bakati talikuwa Leza wakabalongolela kuswikila oobo. Muni wakali kunyuma kwabaaba wakazima, waleka maulu aabo mumudima uusiya, alimwi bakakukwazya, meso aabo akazwa ku cilinganyo, bakafwidwa a Jesu, alimwi bakawa kuzwa kunzila kuya ansi mu nsi ya mudima alimwi iibi. Cakafwambaana twakamvwa ijwi lya Leza mbuli maanzi manji, ooyo wakatupa zuba a ciindi ca Kuboola kwa Jesu. Basalale bamoyo bakazyiba akumvwisya ijwi, pele babi bakali kuyeeya kuti nkuzuma kwamvwula a kusunkana kwansi. Leza aakambauka ciindi, wakatupululila Muuya Usalale, alimwi busyu bwesu bwakatandika kupenya a kucenena a bukata bwa Leza, mbuli a Mose aakazwa ku Mulundu wa Sinai.”11

GSAM 204Cilongolosyo ca Ciimo ca Mrs. White Aali mu Mubono

GSAM 204.1Tindakali kulondolola mulumbe ooyu usisya wa kutondezya Muuya wa Leza, ndalumbulula zimwi zintu zyaambwa ku miibonoyo. Lwakusaanguna ndakabona Mrs. White (wakali Mukaintu Harmon) mu Octoba 1852. Mubuzuba oobo ndakamubona mumubono wakamana ciindi cilamfu kwiinda ola lyomwe. Kuzwa ciindi eeco ndaba a lukono lwakumubona mu mubono ciindi nga ciindi, amakumi ataanu. Ndakaba apo ciindi madokota nobakali kumuyezezya aali mu ciimo eeci, alimwi ndiyanda kuba a bukamboni kuli zyintu nindakabona a kumanya. Ndilasyoma kuti mulumbe wazyintu zyakasimpe tauyoosiilwi buyo kumbali akaambo kamizeezo iitakwe bumboni yabantu batanaakambona aali muciimo eeci.

GSAM 204.2Aakwingila mu mubono wakapa kulila kusisimya kutatu kwakuti, “Bukata!” okwaboola kumvwa alimwi, kulila kwa bubili, ikapati kwa butatu, kukalamba-lamba pele kwakali kuumvwa kapati kupita kwakutaanguna, ijwi lyakali kukozyana aijwi lyamuntu uuli kule a ndimwe, alimwi wakuya kumamanino aakumvwa. Kwa misekondi ine naa misanu wakabonwa mbuli muntu uuwide ansi alimwi uutacizyi zicitika, naa ooyo wafwidwa a maka; pele wakafwambaana wazwide maka aakupitila a muntu, ciindi zimwi wakalyimuka ngwaangu akuyenda mu ng’anda. Kwakaba kwiinda kwiinda kwamanza a makono, aakulatila kumukono wakulyo naa wakumakono mbuli mutwe wakwe wakali kusanduka. Kwiinda kuli kuswaangana oobu kwakacitwa munzila yakuconsezya kapati. Naa manza naa mukono wabikkwa mu njiila nzi, takwe muntu wakali kukonzya kucisandula. Meso aakwe akali ajulikide lyoonse, pele takali kumwatula; mutwe wakwe wakali kukwesegwa, alimwi wakali kulanga kujulu, kutali aakulanga kwajana, pele aakubonya kubotu, kusiyana buyo a ciimo cakwe cabulijo mukuti wakali kulanga kapati ku cintu cili kule. Takali kuyoya, pele moyo wakwe wakali kukwata a njiila yabotu. Cikozu cakwe cakali kubotu, alimwi mubala wabusyu bwakwe wakali uusalala mbuli mu ciimo cakwe cabulijo.

GSAM 205Kufananyizigwa a kwa Daniel

GSAM 205.1Mbomo yacisyo, kufema kwakwe, kumana nguzu, alimwi no kupegwa nguzu ciindi mungelo wa Leza naamuguma, vyonse vikwafwana cakumala a manzwi aambidwe a musyinsyimi Daniel a ntaamo yakwe mu mubono. Wakati: “Aboobo ndakasyaala endikke, ndakabona mubono uukulu ooyu, pele kwakabi nguzu muli ndime; bubotu bwangu bwakasanduka kubola muli ndime, alimwi ndakali nakabi nguzu.” “Nokuba, kuli njili kumukambushi wa mwami wanga oyu kuti aambisye mwami wanga oyu? Kwandime, cakucila kwakabi nguzu muli ndime, alimwi kwakabi mufemo muli ndime. Mpo kwakaboola alimwi muntu uukonzya kufwanana a muntu, wandipampa, wandipa nguzu, wakati: Ee muntu uuyandwa kapati, utayoowi; lutende lube anduwe; kola, eya, kola. Naakamana kwaambaula andime, ndakayumizyigwa, ndakati: Mwami wangu aambile, nkaambo wandipa nguzu.”12

GSAM 205BUKAMBONI BWA BAKAAMBONI BA MESO

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Pali mbomo ya Mukaintu White ciindi ali mu mubono, ciyandikana kwoombya manzwi aambidwe a bakaamboni ba meso. Lyaangula lya M. G. Kellogg, M.D., uuyandaamba mubono wa ntanganisyo wakapegwa ku Michigan, 29/5/1853, pa kuswaangana kwakacitwa ku Tyrone, mu distritu ya Livingston. Wakati:—

GSAM 206.1“Mukaintu White wakali mu mubono miniti makumi abili naa makumi otatwe. Aakali kuyingila mu mubono, muntu woonse wakali apo wakali kwiiya nguzu zya Leza alimwi no kubaapo kwakwe, alimwi bamwi bakwe twakali kuzwaamena Muuya wa Leza cakukuma. Twakali mukuta no kuswaangana mu Nsabata cifwumofwumo kuma hoola 9. Mukwesu White, tata, alimwi a Mukaintu White bakali kutileya, alimwi ndakali ndileya ciindi eco. Kwakabi ciindi ca kusyokoloka naa kuzwida. Pele twakali kumupapata Leza cakukuma kuti apaalule kuswaangana aabaapo kwakwe, alimwi apaalule mulimo ku Michigan. Mukaintu White aapa ciililo cakukunda cakwa ‘Bukumu! b-u-k-u-m-u-! b-u-k-u-m-u-!’ eeco mwakamvwa aaba aakali kuyingila mu mubono, Mukwesu White wakasimuka wakayeya bantu kuti mukaintu wakwe ali mu mubono. Aakamana kwaambila nzyakacitika mu mibono yakwe, alimwi nokuti taakemi ciindi ali mu mubono, wakayanda muntu woonse uuyanda kuti ayende aayandaula. Dr. Drummond, munganga, uukali mwiisyi wakali MuAdventist wa Buzuba bwa Nsondo, uukali wakaamba kuti mibono yakwe yakazwa ku bulombwi bwa mesmere kaatanamubona mu mubono, alimwi nokuti wakali kukonzya kumupa mubono, wakasweeka kwiinda. Aakamana kumuyandaula kapati, busyu bwakwe bwakatuuba kapati wakati, ‘Taakemi kufema!’”

GSAM 206.2“Ndilazwide kuti taakemi kufema ciindi eco aali mu mubono, naa mu imbi minji ciindi nendakaliko. Kuzwa mu mubono kwakali kwaambwa buyo mbuli kwingila mu mubono. Cintu cakusaanguna ncatwakabona kuti mubono wamanina, kwakali kufwambila alimwi kufema. Wakaloota mufemo wakwe wakusaanguna mukati, mule, alimwi mukwite, cakwambila kuti mapapu akwe akali kumanaula mweya. Aakamana kufema mufemo wakusaanguna, miniti minji yakapita aakasika kufema wa babilili, ooyu wakazuzya mapapu mbuli waakusaanguna; pele wakamala miniti ibili, aakafema wa butatu, aakuvwubede kufema kwakwe kwaba kwa nkomwe.” Kwasainwa, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., 28/12/1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Twaambile bukamboni bukonzya kuzwa kuli muntu wakabona kuandauzya munganga Mukaintu White ciindi aali mu mubono ku Stowe, Vermont, mu ciindi ca cilimo ca 1853. Wakati:—

GSAM 207.2“Munganga wakali aapo, alimwi wakamuyandaula munzila yakalibonya kuti busongo no kweeya kwakwe kwakamulailila, kuti aone caka kucitika eco. Cintu cakwazigwa mulilo cakali kutailwa alisyo lyakwe, alimwi meso akwe akali kujulwa kapati; kwakabi cintu na cimo cakuunda liso. Wakamuandauzya alimwi kukuma kwa bulowa bwakwe, alimwi no kufema kwakwe, pele kwakabi kufema. Ncakacitwa cakali kumupa kusyomeka kuti cintu eeco cakali kucilwa kulondolwa a milawo ya buumi naa ya sayansi.” Kwasainwa, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Bukamboni oobu bukonkelezya kuandauzya kwakacitwa ciindi Mukaintu White aali mu mubono, pa kuswaangana kwakacitwa mu ng'anda ya Baalu James White, pa Monroe Street, Rochester, N.Y., 26/6/1854:—

GSAM 207.4“Ndakali na myaka 17. Ndabona kwanga ndakali kucimvwa ciililo cakulimumina cakwa ‘Bukumu!’ eeco wakayeya. Mpo wakasendama kumusule kusikila ansi, te kuti wawa, pele wakasenda buyo bululami, alimwi wakabambwa mumaanza a muntu wakamuyandula. Banganga babili bakanjila, mwaalumi mupati a mwaalumi munyike. Mukwesu White wakali kusyomezya kuti baandauzye Mukaintu White cakusyomeka, alimwi bakamuyandaula. Bakaleza gilaasi, umwi wakaiya kunani kumulomo wakwe ciindi aali kwaamba; pele cakucila bakasiya, bakati, ‘Taakemi kufema.’ Mpo bakamuyandaula kumambelela ku mipampa yakwe ciindi aali kwaamba, kuti baone cimpande cakufema kwa cipeyo, pele taakwe ncobakajana. Aakamana cimpande eco ca kuandauzya, wakasimuka akuma makusa, alimwi aali mu mubono, wakakakata Bibele kumulu, wasanduka kuzwa ku mbuli, aambila mavesi a Malemba cakutaluba, pele meso akwe akali kumululu alimwi akatalikide ku bbuku.”

GSAM 208.1“Wakabona mapenzi aamamanino aali ciloba. Mpo wakabona kukunda kwa basetekene, alimwi nziililo zyakwe zyakukunda ndakonzya kuzimvwa lino. Kuli zintu ezyo ndilazumina cakukwana.” Kwasainwa, “Baalu D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., 8/2/1893.”

GSAM 208Mukaintu Drusilla Lamson

GSAM 208.2Bukamboni bumbi bwapegwa pali kuandauzya kwakokwe kwa munganga, kuli Mukaintu Drusilla Lamson, mukaintu wakafwilwa a mulumi wakwe, ooyo wakali mweenima wa Baalu Lamson, alimwi mukaintu mweendelezi wa cipatala ca Clifton Springs, N.Y.. Aakali kwaamba pa kuswaangana kwa 26/6/1854, wakati:—

GSAM 208.3“Ndilayeeya kuswaangana ciindi cakacitwa ciyesezo, kucita kuti kucibikwe ncaakali kwaamba Mukwesu White kazinji, kuti Mukaintu White taakemi kufema ciindi aali mu mubono, pele tandikonzyi kuyeeya zina lya munganga wakali aapo.... Kweelede kuti wakali Munganga Fleming, nkaambo wakali munganga wakali kuyitwa ciindi bamuyanda. Pele lino wafwa. Ncindilonzya kwaamba ncakuti, ciyesezo cakacitwa, alimwi kwakabi ntaamu ya mufemo yakabonwa pa gilaasi.” Kwasainwa, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9/3/1893.”

GSAM 208.4Bukamboni bumbi alimwi kuzwa kuli muntu wakali aapo ciindi cilembedwe kumbele:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Eeci ncakusyomezya kuti ndakabelenga bukamboni bwakambwa a David Lamson alimwi a Mukaintu Drusilla Lamson, ibukamboni bwa munganga ciindi aali kuandauzya Mukaintu E. G. White ciindi aali mu mubono, 26/6/1854. Ndakali aapo pa kuswaangana oko, alimwi ndakabona kuandauzya. Ndiyungizya a ncaambidwe a Mukwesu a Mukaintu Lamson, alimwi ndingati Munganga Fleming a munganga munyike umwi nibo bakacita kuandauzya. Aakamana Mukaintu White kusimuka akuma makusa, mbuli ncaambidwe, aambila mavesi a Malemba, Munganga Fleming wakalomba cintu cakwazigwa mulilo. Wakabamba cintu eco kuli milomo yakwe cakuliñana, pele kuti camukwangululule, alimwi cakunyoloka a mufemo wakwe kuti naa wakali kufema. Kwakabi nyaa kuunda kumwi kwa mulilo. Munganga wakati cini-cini, ‘Eeco camanizya nkani eeyi lyoonse, mumubili wakwe taakwe mufemo.’” Kwasainwa, “David Seeley, Fayette, Iowa, 20/8/1897.”

GSAM 209Ba A. F. Fowler a Mukaintu wabo

GSAM 209.1Manzwi akonkelezya aambila kuandauzya kwakacitwa ciindi Mukaintu White aali mu mubono mu ng’anda ya Waldron, Hillsdale, Mich., mu mweshi wa 2/1857. Munganga Lord, munganga wa Hillsdale wakabeleka buunganga myaka makumi osanwe, wakacita kuandauzya cakweeya kapati, alimwi ndileta bukamboni oobu:—

GSAM 209.2“Twakali aapo ciindi (mu 2/1857) Mukaintu E. G. White aaba a mubono mu ng’anda ya Waldron, Hillsdale. Dr. Lord wakacita kuandauzya, wakati, ‘Mutima wakwe ulakuma, pele taakwe mufemo. Buumi buli, pele mapapu taakwe kucita; ndilakoneka kuilondola mbomo eeyi.’” Kwasainwa, “A. F. Fowler, Mukaintu A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., 1/1/1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Aapa pali manzwi aambi aambila mubono ooyu:—

GSAM 209.4“Ndakali aapo ciindi Mukaintu White aaba a mubono ooyu waambidwe kumbele mu ng’anda ya Waldron, Hillsdale. Kweendelezya ku manzwi aambidwe kumbele, ndakamvwa munganga aamba kuti mbomo ya Mukaintu White mu mubono ‘yakali kucila kweeya kwakwe.’ Wakambile alimwi, ‘Kuli cintu citali ca nyika eeyi cili muli eco.’” Kwasainwa, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., 19/1/1891.”

GSAM 209Ba Carpenter a Mukaintu wabo

GSAM 209.5Aapa pali manzwi a butatu pali nkani njiyo:—

GSAM 209.6“Eeci ncakusyomezya kuti twakali aapo mu ng’anda ya Waldron, Hillsdale, Mich., mu 2/1857, ciindi Mukaintu E. G. White aaba a mubono, alimwi ciindi aali mu mbomo eeyo wakaandauzigwa a Dr. Lord, alimwi twakamvwa manzwi akwe aambwa kuli bantu pali nkani eeyi, mbuli ncaambidwe kumbele a Mukwesu a Mukaintu Fowler.” Kwasainwa, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., 30/8/1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Lino twalomba kuti mutegwe zintu kwazuzwa ciyesezo ciindi Mukaintu White aali mu mubono ku Buck’s Bridge, mu distritu ya St. Lawrence, N.Y.:—

GSAM 210.2“28/6/1857, ndakabona Mukaintu Ellen G. White mu mubono lwaangaanga. Ndakali musikasyomi wa mibono; pele cintu cimwi akati kazimbi nzyondikonzya kwaamba cakandisimizya kuti mibono yakwe yakali ya Leza. Kuti ndilondole mutwe wanga kuti wakali kufema naa kuti takemi, cakusaanguna ndakabamba mukono wanga pa cifuba cakwe ciindi citali kuti ndilazibe kuti kwakabi kusendama kwa mapapu kucila ncaakaba naa ali mufu. Mpo ndakasenda mukono wanga ndawubamba kumulomo wakwe, ndasyamba mpemo yakwe akati ka cala cangu a munwe wangu wakutondeka, kuti kucili kucilwa kuyeema naa kufema mweya, naakuba kuti wakali kuyanda kucita oobo. Ndakamubamba oobo a mukono wanga miniti ikumi, ciindi cikwene kuti muntu afwide kusyoka mu zintu zya nkomwe; pele eeci taakwe ncaakamucita. Kuzwa ciindi ndabona cintu eeci cakulambilwa, ndakali nakabi kumwe kuyanda kukazika kuti mibono yakwe yakazwa kuli Leza.” Kwasainwa, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., 4/2/1891.”

GSAM 210Munganga Mulombwi wa Myuuya Aayesa Mubono

GSAM 210.3Ndiyamba kwaamba kuandauzya kumwi kwa munganga ndakabona ku Parkville, mu distritu ya St. Joseph, Mich., 12/1/1861.

GSAM 210.4Aakamana malayilile apegwa a Mukaintu White kuli mubungano mukulu wakali waswaangana mu ng'anda ya kuswaanganila ya BaAdventist, paikidwe nguzu zya Leza kuye cakweenda, alimwi wakasendwa mu mubono ciindi aali kwikala pa citulo. Wakali aapo Munganga Brown, muntu uukali mubbili alimwi uukali anguzu, wakali mulombwi wa myuuya. Wakali kwaamba kuti mibono yakwe yakali mbuli bulombwi bwa myuuya, alimwi nokuti naa aba a mubono ciindi aaba, wakali kukonzya kumuzyosya mu mubono mukati ka miniti yomwe. Bantu bakayitwa kuti boonse bakanizya kucita oobo baingile kumbele, alimwi bamuyandaude kuti basimizye mbomo yakwe ciindi aali mu mubono. Munganga wakasweeka kwiinda, pele aakali kumana cimpande cimwi ca kuandauzya, wakasanduka mumbele waba mbuli mufu alimwi wakapa kukwepa mbuli cikamu. Baalu White wakati, “Munganga alibikke mbomo yakwe?” Wakasandula, “Taakemi kufema,” alimwi wakaya canguzu kumulyango. Bakali kumulyango, bakaziba kulisumpula kwakwe, bakati, “Boola alimwi, cilikile ncaambile; uzyosye mukaintu ooyu mu mubono.” Aakali mu kusyokoloka kukulu, wakapampila cibambo caku mulyango, pele taakwe wakamuleka kucijula kusikila bamwi bakali kuli mulyango bamubuzya, “Munganga, ncinzi?” Wakasandula, “Leza lwake nibo baziba; ndilekeni nditwe mu ng'anda eeyi;” mpawo wakafuma.

GSAM 211.1Kwakamweka kuti muuya wakamupanga kuba mulombwi wakali nakabi kulala aabaapo bwa nguzu zyakali kuingilila Mukaintu White mu mubono, mbuli ba demoni ciindi ca Mupulusi, aabo bakabuzya kuti, “Wasika kuno kuzootupenzya ciindi citanasika?”13

GSAM 211.2Kuli kufwanana kubonwa pali cintu eeci a cintu cakambwa mu ntaamo ya Daniel musyinsyimi. Aakali kuyingila mu mubono a Muuya wa Mwami, baKalideya bakali aapo—bantu batali basyomi bakali batakaziba Muuya ooyu—bakatyompoka kapati, alimwi “bakatija kuti bakalisise.”14

GSAM 211Musimbi Harmon Waambwa Kwatula Mibono Yakwe

GSAM 211.3Aakali kupita mulungu omwe kuzwa ku mubono wakwe wakusaanguna, pa kuswaangana kwakacitwa mu ng'anda ya tata wakwe, Musimbi Harmon waba a mubono wa bubili, mwakaambilwa kuti azibye bantu bamwi nzyaakatondezyegwa. Wakali mu kusyokoloka kukulu, wakali kuyanda kuziba nzila njakonzya kukomba ncaayandide Mwami. Buumi bwakwe bwakali bubi kapati, wakali kukonzya kuciswa mubbili, alimwi kuli cilibono cakali kwangaanga kuti wakali kusaangila akufwa. Wakali na myaka 17, munyike alimwi mulukile, wakali tazibilide kuswaangana abantu, alimwi kuzyalwa wakali muntu uuyoowa kapati cakuti cakali kumucisa kuswaangana abantu baatazi. Wakakuta cakukuma mazuba amwi alimwi kubusiku, kuti mukuli ooyu uzwisigwe, upegwe kumwi muntu uukonzya kuutwala. Pele mumuni wa mulimo taakwe wakasanduka, alimwi manzwi a mungelo akali kumvwa lyoonse, “Bikka kubantu bamwi nzyandabikkile.”

GSAM 212.1Ciindi aali mu mbomo eeyi ya kusyokoloka, Musimbi Harmon wakaswaangana alimwi mu ng'anda ya tata wakwe. Pa kuswaangana ooko, bantu boonse bakaswaangana mukuta cakukuma kuli nguwe, alimwi alimwi wakazipya kuli Mwami, alimwi wacibona kuti wakazumanana kusalilwa ku bukumu bwakwe. Ciindi aali mukuta, nzule nzito yakali yamufukilile yakatalazuka; alimwi mbuli ncaakambile kumbele, mumuni uubala mbuli lwiya lwa mulilo wakaboola kuye, alimwi aakali kumugwa, nguzu zyakwe zyakasendwa, wakabona kwangaanga ali a Jesu a bangelo. Alimwi kwakambwa, “Bikka kubantu bamwi nzyandabikkile.” Wakati wakapapata cakukuma kuti naa wakali kuyanda kuya kwayaamba nzyakamuyezesya Mwami, aabambwe kuti atalumbwi. Mpo mungelo wakamubuzya kuti kupapata kwakwe kwakafutwa, alimwi nokuti naa wakaba mu cilema ca kulumbwa, wakali kuciswa. Mungelo wakati kuye, “Naa mwabikka mumulumbe cakusyomeka, alimwi mwakazumanana kusikila kumamanino, mulalya micelo ya muti wa buumi, alimwi mwanywa mumana wa manzi a buumi.”

GSAM 212Kuswaya kwa Musimbi Harmon ku Poland, Maine

GSAM 212.2Musimbi Harmon wakatondezyegwa kuti weelede kuya ku Poland, Maine, alimwi aabike mubono wakwe. Buzuba bwakakonka mubono ooyu wa butatu, cakutazibikana kuli boonse, mulamu wakwe wakasika a ngolo kumulyango wa ng'anda ya tata wakwe, alimwi wakayandila kumutwala ku Poland. Aakali kuliya, wakaswaangana abantu alimwi waambila mubono wakwe. Hazen Foss,15 wakali mu kutyompoka, taakwe wakakonzya kutondezya kuti ayende ku kuswaangana, pele aali kusena kumulyango kunze, wakamvwa aali kwaamba mubono wakwe, wakati, “Mubono waambile ncifwanana a ncaakanditondezyegwa cakuti bantu babili bakonzya kwaamba cintu cimwi mbuli oobo.” Bucedi bwakakonka, wakaswaangana Musimbi Harmon cakutazibikana, alimwi wakamubuzya kuti aabe “musyomeki mukutwala mukuli, alimwi nokwaamba bukamboni Mwami ncaakamupa, alimwi Mwami taakwe wakumuleka.” Kuli bamwi wakati, “Ooyu nibbombo Mwami ncaakabikila mukuli ooyu.” Kweendelezya, wakali kuyandikana kuziba, nkaambo wakali wabona muntu mu mubono, ooyo mwakabaambwa kuti mukuli “wakazwandwa” kuye.

GSAM 213.1Kuzwa ciindi eco, mulimo wa Musimbi Harmon wakali kuya busena a busena mu mazilambwe a New England, aambila bantu nzyakaambidwe kuye. Mu zimo zimwi wakali kuyezegwa mu mubono busena njakali kuye, alimwi wakabuzigwa kucilwa nkomwe njakali kuswaangana. Milumbe yakwe, kapati-kapati, yakali milawu ya kusandula kuli aabo bakali kuyandila mu makani a kuboola kwa Muuya kwa Kristu, alimwi yakali kukwezezya boonse kuti babambe cakukuma ntaamo ya kucila.

GSAM 213.2Wakamba pali ntaamo yakwe kuti: “Bamwi bakasiyila kucita mulimo woonse, alimwi bakatandula ku Cikombelo boonse batakazumini mazyi abali kutegwa pali nkani eeyi.... Leza wakanditondezya zilubo eezi mu mubono, alimwi wakandituma kuli bana bakwe bakalubile kuti ndiaambile; pele bamwi bakalamba Mulumbe ooyu kumana, alimwi bakandibikkila mulandu wakufwana a nyika. Kumbali imwi, BaAdventist bazina buyo bakandibikkila mulandu wa kuyandisya bukombi cakutajisi busongo, alimwi ndakatondezyegwa cakubeja, alimwi bamwi babi bakanditondezya mbuli ndembeli wa kuyandisya bukombi cakutajisi busongo ooko ndakali kucita mulimo wakukumaninina.”16 Pali eeyi nkani, twakuliziba cakukwana mu kapitulo ikonke.

Notes

  1. Deuteronoma 4:34, 35. ↩
  2. Masamu 106:21, 22, ↩
  3. BaEfeso 4:8-15, ↩
  4. Mako 16:17, 18. ↩
  5. 1 BaKorinto 1:4-8. ↩
  6. Ciyubunuzyo 12:17. ↩
  7. Ciyubunuzyo 19:10. ↩
  8. 1 BaTesalonika 5:5, 19-21. ↩
  9. Kuti mubone bukamboni bwam Magwalo boonse bwa kuti zipego zya Muuya ilazumanana, labasika mabbuku a “Cipego ca Busyinsyimi mu Cikombelo ca Mulumbe,” bbuku lyamapepa 120, lilasangika kuli ing’anda yoonse ya Kulemba. ↩
  10. Mbuli zyakabonwa kuli Hazen Foss. Bona Mpango 11. ↩
  11. Mabbuku a Kumatalikilo, mapheji 14, 15. ↩
  12. Daniel 10:8, 17-19. ↩
  13. Matthew 8:29. ↩
  14. Daniel 10:7. ↩
  15. Bona Kapitulo 11. ↩
  16. Mazywi a Kumatalikilo, p. 22. ↩

Note

Back