Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
06 / 31
06 / 31

Mpango 3 — Kuboola kwa Lunyungu Lwakasyomezyegwa

John Norton Loughborough

GSAM 57.1“Ciindi nocakazula, Leza wakatuma Mwanaakwe, ... iwakazyalwa ansi a Mulawo, kutegwa anunune aabo bakali ansi a Mulawo, kutegwa tutambulwe kuba bana.”1

GSAM 57.2“Lino kuli ooyo uujisi nguzu zyakumuyumya kweelana amakani mabotu ngendikambauka, alimwi akukambaukwa kwa Jesu Kristo, kweelana akuyubunulwa kwacisisi cakavwumbidwe kuzwa nyika noyakatalika, pele lino cayubunulwa, alimwi kwiinda mu Magwalo abasinsimi, kweelana amulawo wa Leza uutamani, cazyibisyigwa kumasi oonse kutegwa bamvwide kwiinda mulusyomo: kuli Leza uujisi busongo alikke, akube bulemu kwiinda muli Jesu Kristo lyoonse.”2

GSAM 57.3“Kwiinda mukuyubunula wakandizyibisya cisisi; mbubonya mbondakalemba kale mumajwi masyoonto, ... cintu citakazyibisyigwa bana babantu muciindi cakale, mbuli mbocayubunulilwa lino baapostolo bakwe basalala abasinsimi kwiinda mu Muuya.... Ndime, uuli ansi aamusyoonto kubasalala boonse, ndakapegwa luzyalo oolu, kutegwa ndikambaukile bantu bamasi aambi buvubi bwa Kristo butakonzyi kuyandauzika; alimwi kutegwa nditondezye bantu boonse mbokuli kuswaangana mucisisi, calo cakavwumbidwe muli Leza kuzwa nyika noyakatalika, walo iwakalenga zintu zyoonse kwiinda muli Jesu Kristo.”3

GSAM 57.4Kwaambwa kuti mu Cizuminano Cakale makani mabotu alivwumbidwe; mu Cizuminano Cipya alayubunulwa. Mbuli umbi mbwakaamba, “Nobakali kuya kule a Leza, Bayuda bakali kuluza kapati kumvwisisisya njiisyo zyamilimo yakukomba. Milimo eeyo yakabikkidwe a Kristo lwakwe. Cibeela cayo coonse cakali citondezyo cakwe; alimwi yakalizwide buumi abubotu bwamuuya. Pele Bayuda bakaluzyigwa buumi bwamuuya mumicito yabo yakukomba, akukakatila buyo kumicito iifwide. Bakasyoma zipaizyo amilawo lwazyo, muciindi cakusyoma ooyo nzyakali kutondezya.

GSAM 58Kulindila Bulelo Bwanyika

GSAM 58.1“Nokuba kuti Bayuda bakayandisisya kuboola kwa Mesiya, tiibakali kumvwisisisya mulimo wakwe. Tiibakali kuyanda kunununwa kuzwa kucibi, pele kwaangununwa kuzwa ku Baroma. Bakali kulindila Mesiya kuboola kali muzundi, kutyola nguzu zyasikubapenzya, akusumpula Israyeli kuti alele nyika yoonse. Munzila eeyi bakali kubambilwa inzila yakumukaka Mufwutuli.

GSAM 58.2“Bantu, mumudima wabo amukupenzyegwa kwabo, alimwi abeendelezi, ibakaliyandisisya nguzu, bakalindila kuboola kwa muntu iwakali kuyoobazunda basinkondonyina akubweedezya bulelo kuli Israyeli. Bakali kwiiya businsimi, pele kakunyina kumvwisisisya kwamuuya. Aboobo tiibakabikkila maano ku Magwalo aatondezya kulicesya kwa Kristo mukuboola kwakwe kwakusaanguna, alimwi bakabelesya bubi aayo aamba bulemu bwa Kuboola kwa Jesu kwa Bili. Kulikusumpula kwakabasinka meso; bakapandulula businsimi kweelana azisusi zyabo zyakuliyanda.

GSAM 58.3“Kwamyaka iinda ku cuulu Bayuda bakali kulindila kuboola kwa Mufwutuli. Bulangizi bwabo bubotu kapati bakabubikka kucintu eeci. Mu nyimbo amubusinsimi, mumicito yakukomba mutempele amumipailo yamumaanda, bakali kulilemeka zina lyakwe. Pele naakaboola tiibakamuziba. Muyandwa wakujulu kulimbabo wakali ‘mbuli muyanda uuzwa munyika iyumide;’ wakali ‘kunyina cibumbidwe cibotu nokuba bulangilizi bubotu;’ alimwi tiibakabona bubotu mulinguwe bwakuti bamuyandisisye. ‘Wakaboola kubantu bakwe, pele bantu bakwe tiibakamutambula.’”4 29, 30-34.

GSAM 58Wamukowa wa Davida

GSAM 58.4Ciindi cakasinimwa a Danieli nocakaswena afwiifwi, “Mesiya Musololi”—Ooyo Uunanikidwe—naakali kuyooboneka, Bayuda bakali kukonzya kuyeeya, alimwi kakunyina kukayika bakayeeya boobu: Mesiya kweelana anyama weelede kuzwa mung'anda alimwi amukowa wa Davida, aboobo weelede kuzyalwa mumukowa ooyo; alimwi kweelana amilawo azilengwa zyabaYuda, weelede kunanikwa kutegwa atalike mulimo aakati kabantu kali aamyaka 30; alimwi ikuti weelede kuboneka kali Munanike kumyaka eeyo, aboobo kuzyalwa kwakwe kweelede kuba myaka 30 kumbele lyakumamanino aansondo zyamyaaka zili 69, eezyo zyeelede kusika kukuboola kwa Mesiya.

GSAM 59Businsimi bwa Simeyoni a Ana

GSAM 59.1Aciindi eeci Israyeli woonse wakali kulindila. Aabo bakali kwiiya Magwalo canguzu akulyaaba bakali kulindila kuzyalwa kwa ooyo wakali kuyooba Mwami a Mweendelezi wabo. Kuli Simeyoni mudaala iwakali kumulemekeza Leza, wakayubunulilwa “a Muuya Uusalala kuti taakafwe atana kubona Kristo wa Mwami.”5

GSAM 59.2Mwana Mufwutuli naakaletwa kutempele, Simeyoni wakaziba kuti mwana ooyu nguwakaambidwe—Kristo. “Mpoonya wakamunyampula mumaboko aakwe, akumutembaula Leza, akuti, Mwami, lino ulazumizya mubelesi wako kuti aende muluumuno, kweelana ajwi lyako; nkaambo meso aangu abona lufwutuko lwako, ndowakabambila bantu boonse: mumuni wakumunikila bantu bamasi aambi, alimwi abulemu bwabantu bako Israyeli....

GSAM 59.3“Alimwi Simeyoni wakabalongezya [Josefa a Mariya], akuti kuli Mariya banyina, Bona, mwana ooyu wabikkwa kutegwa banji mu Israyeli bawe akubuka alimwi; akuba citondezyo ciyoosampaukwa (inzya, alimwi ipanga liyoolasa muuya wako lwako), kutegwa mizeezo yamyoyo minji iyubunulwe.

GSAM 59.4“Alimwi kwakali Ana, musinsimi mukaintu, mwana wa Fanueli, wamukowa wa Aseri.... Naakasika aciindi eeco, awalo wakamulumba Mwami, akumwamba kumuntu uuli woonse wakali kulindila kunununwa mu Jelusalemu.”6

GSAM 59Bangelo Baswaya Beembeli

GSAM 59.5Kumbele lyakuti eeci cicitike, makani mabotu aakuzyalwa kwa Mufwutuli akali kwaambilwa abangelo kubeembeli mumabala a Betelehemu. Bangelo bakaimbila beembeli bakali kuswiilila majwi aaya aakali kumvwika kabotu:—

GSAM 60.1“Bulemu kuli Leza kujulu kapati: Aanyika luumuno, akubayandila bantu zibotu.”

GSAM 60Basongo Baswaya Betelehemu

GSAM 60.2Mpoonya kwakaboola basongo bakujwe ibakali babona “nyenyeezi iibuka,” mbuli Balaamu mbwaakasinima. Nobakali kuitobela, bakasika ku Jelusalemu, nkobakali kuyandika kubuzya kujatikizya Mwami mupya iwakazyalwa. Nobakabuzigwa kuti Betelehemu nko kwakali kuyooba busena bwakuzyalwa kwa Muyandwa, bakazumanana kwenda; alimwi bakasololelwa anyenyeezi iyakaboneka alimwi, kusikila kubusena bwakulicesya nkwaakalilele Mufwutuli. Aawa bakamukomba Mwana uusalala, akumupa zipego zyangoleda, tununkilizyo twa lubani alimwi amure, mpoonya bakatalika lweendo lwabo lulamfwu lwakuboola kumunzi.

GSAM 60Mufwutuli Kali Aamyaka 12

GSAM 60.3Kuzwa kubwana kusikila kumyaka 12, zisyoonto zilembedwe kujatikizya Kristo Mufwutuli, kunze lyakukula kwakwe mubusongo amumubili, alimwi akumvwida bazyali bakwe. Pele kali aamyaka 12, naakaambatana a Josefa a Mariya kuya ku Jelusalemu kucipobwe camwaaka, wakabagambya bapaizi aluzyibo lwakwe bwakali kuboneka mumibuzyo njaakali kubuzya amukwiingula mibuzyo yabo miyumu. Kuzwa aciindi eeci kusikila naakatalika milimo aakati kabantu, wakalemekezya mulimo wakulicesya wabuseme ciindi naakali kubeleka a Josefa, mulumi wa Mariya.

GSAM 60Mulimo wa Johane Mubbapatizi

GSAM 60.4Kwamyezi 6 kumbele lyakuti Kristo atalike mulimo wakwe aakati kabantu, mulimo wakwe wakali kwaambwa a Johane Mubbapatizi. Bantu bakali kuboola mubunkamu bupati kutegwa bamumvwe Johane, akubbapatizyigwa anguwe. Mbwaanga bakali “kulindila [kulindila kuti Mesiya aboole] alimwi bantu boonse bakali kuyeeya [“kuyeeyesesya naa kuswaanganya mizeezo,” kulembedwe kumbali] mumyoyo yabo kujatikizya Johane, naa wakali Kristo naa pe; Johane wakaingula, akubaambila boonse kuti, Masimpe ndilamubbapatizya amaanzi; pele ulaboola ooyo uujisi nguzu kwiinda ndime, walo ngenditeeleli kwaangununa mukusa wansangu zyakwe: walo uyoomubbapatizya a Muuya Uusalala amulilo: lipepe lyakwe lili mujanza lyakwe, alimwi uyooisalazya cakumaninina mpuluuluzyo, akubunganika ngano mucibuye cakwe; pele mabbombo uyooayoca mumulilo uutakonzyi kuzimwa.”7

GSAM 61Jesu Ubbapatizyigwa

GSAM 61.1Johane naakali kubbapatizya, wakabona Jesu kaboola kulinguwe kutegwa abbapatizyigwe, akuti, “Amubone Mwanaa Mbelele wa Leza, uutola cibi canyika.... Alimwi Johane wakapa bukamboni, akuti, Ndakabona Muuya useluka kuzwa kujulu mbuli nziba, akukkala alinguwe. Alimwi tiindakamuziba: pele ooyo iwakandituma kuti ndibbapatizye amaanzi, nguwakaamba kulindime kuti, Ooyo ngoyobona Muuya kauseluka, akukkala alinguwe, ngonguwe uubbapatizya a Muuya Uusalala. Alimwi ndakabona, akupa bukamboni bwakuti ooyu ngu Mwana wa Leza.”8

GSAM 61Ijwi Lizwa Kujulu

GSAM 61.2Kuti Kristo wakali Mesiya tiikwakasinizyigwa buyo akuseluka kwa Muuya Uusalala wakali kuboneka mucibumbidwe camubili mbuli nziba, pele alimwi aajwi lyakazwa kujulu. Mu Makani Mabotu a Matayo tubala kuti, “Jesu, naakabbapatizyigwa, wakazwa mumaanzi ciindi eeco: alimwi, bona, majulu akamujulukila, akubona Muuya wa Leza kauseluka mbuli nziba, akukkala alinguwe: alimwi bona ijwi kuzwa kujulu, kati, Ooyu ngu Mwanaangu muyandwa, ngendikkomanina kapati.”9

GSAM 61.3Nokuba kuti “Johane kunyina leele ndaakacita,” bantu, nobakabona nguzu mpati zyaakali kujisi Kristo mumulimo wakwe, bakakakilwa kukaka kuti, “Zintu zyoonse Johane nzyaakaamba kujatikizya muntu ooyu zyakali masimpe.”10

GSAM 61Kristo Unanikwa Kweelana a Mulawo

GSAM 61.4Mumakani aa Luka aakubbapatizyigwa alimwi akunanikwa a Muuya Uusalala mucibumbidwe canziba, tubala kuti, “Jesu lwakwe wakali kutalika kuba aamyaka iisika ku 30.”11

GSAM 62.1Mwami wesu naakamaninzya ciindi cilamfwu cakutalya camazuba 40, alimwi amasunko mayumu aa Diabolosi munkanda, aakasikide naakazwa buyo kukubbapatizyigwa, walo “wakaboola ku Nazareta, nkwaakalelwelwe; alimwi mbuli mbwacilengwa cakwe, wakanjila mucikombelo mubuzuba bwa Nsabata, akwiima kutegwa abale.... Muuya wa Mwami uli alindime, nkaambo wandinanika kuti ndikambaukile bacete makani mabotu.... Alimwi wakatalika kubaambila kuti, Sunu Lugwalo oolu lwazuzikizigwa mumatwi aanu.”12

GSAM 62Ciindi Cazuzikizigwa

GSAM 62.2Marko, naakalemba cakacitika eeci, ulaamba kuti, “Ciindi cazuzikizigwa, alimwi bulelo bwa Leza buli afwiifwi: amweempwe, akusyoma makani mabotu.”13 Ciindi cakasinimwa cakuboneka kwa Munanike cakali casika. Kunanikwa a Muuya Uusalala kwakali kwacitika naakabbapatizyigwa, alimwi lino wakali kutalika mulimo wakwe, aciindi alimwi amunzila yakasinimwa abasinsimi basalala bakale.

GSAM 62Bukamboni Buboneka Bwakuti Kristo Ngu Mesiya

GSAM 62.3Mumulimo wakwe, Kristo wakali kucita maleele lyoonse, aayo, nokuba bantu tiibakamvwisisisya cakumaninina zikozyanyo amajwi aakwe, akali bukamboni buboneka bwakuti wakali Emanuweli, naakuti “Leza wakali anguwe.”14 Mumaleele aaya Kristo wakali kupa nyika bukamboni bwanguzu zya Leza muli nguwe, alimwi akutondezya bube bwa Leza aluzyalo lwakwe luluyando mumilimo. Filipo, naakakkala a Kristo ciindi coonse kwaminyaka 3, akubona maleele aakwe mapati, naakati, “Mwami, atutondezye Taata, aboobo tuyookkuta,” Jesu wakati kulinguwe, “Ndakhala anywebo ciindi cilamfwu boobu, pele ucili utandizyi, Filipo? Ooyo wandibona wabona Taata: aboobo unoamba buti kuti, Atutondezye Taata? ... Amundisyome kuti ndili muli Taata, alimwi Taata uli muli ndime; naa ikuti mwakaka, amundisyome akaambo kamilimo lwazyo.”15

GSAM 63Johane Uzyingwa

GSAM 63.1Nokuba kuti Kristo naakabbapatizyigwa, Johane wakalibonena kuseluka kuboneka kwa Muuya Uusalala, akumvwa ijwi kuzwa kujulu lyakazibisya kuti wakali Mwana wa Leza, alimwi lwakwe wakazibisya kuti wakali “Mwanaa Mbelele wa Leza uutola cibi canyika,” zintu zyakali kucitika munzila yakasiyana kapati aayo ngaakali kulindila, aboobo muntolongo wakwe yamudima wakali kupenga akuzyingwa.

GSAM 63.2“Mbubonya mbuli basikwiiya ba Mufwutuli, Johane Mubbapatizi tiiwakamvwisisisya mbobuli bulelo bwa Kristo. Wakalindila kuti Jesu akkale acuuno cabwami ca Davida; alimwi ciindi nocakali kwiinda, Mufwutuli katana kulitondezya kuti ujisi nguzu zyabwami, Johane wakazyingwa akupenga.”16 “Wakaiita basikwiiya bakwe bobilo, [walo] akubatuma kuli Jesu, akuti, Nduwe ooyo weelede kuboola? naa tulindile umbi?” “Aciindi eeco walo [Jesu] wakaponya banji kuzwa kubulwazi bwabo amapenzya, alimwi akubamya myuuya mibi; alimwi wakapa boofu banji kubona. Mpoonya Jesu wakaingula akubaambila kuti, Amwiinke, mukamwaambile Johane zintu nzyomwabona anzyomwamvwa.”17

GSAM 63.3Cakali cibayumina Bayuda, nokuba basikwiiya, kubona caantanganana masimpe manji Mufwutuli ngaakaamba, nkaambo bakalikakatide kapati kulusyomo lwakuti Mesiya naakaboola wakali kuyootyola joko lya Baroma, lyakali kubacisa kapati, akubweedezya bulelo bwa Davida ciindi eeco, akulela kali mwami wanyika.

GSAM 63.4Jesu wakatalika kukambauka kwakwe akuti, “Amweempwe, nkaambo bulelo bwakujulu buli afwiifwi.”18 Baapostolo bakwe bali 12 nobakatumwa, bakanyamuna Mulumbe nguwena, wakuti, “Bulelo bwakujulu buli afwiifwi.”19 Kumbele alimwi mumulimo wakwe, bali 70 nobakatumwa, kwakali amajwi aakuti, “Bulelo bwa Leza bwaswena afwiifwi anywebo.”20

GSAM 64Bantu Bagambwa Amulimo wa Kristo

GSAM 64.1Majwi aagambya anjiisyo zya Kristo zyakapa kuti bantu baambe kuti, “Kunyina muntu iwakali kwaamba mbuli muntu ooyu.”21 Alimwi naakaponya mwaalumi wakali mubofu alimwi katakonzyi kwaambaula, “Bantu boonse bakagambwa, akuti, Ooyu tali mwana wa Davida naa?”22 Naakuti mumajwi aambi, Ooyu tali lunyungu lwa Davida, Mufwutuli wakasyomezyegwa naa? “Naakasika kucisi cakwe, wakabayiisya mucikombelo cabo, cakuti bakagambwa, akuti, Muntu ooyu wakazijana kuli nzizi busongo oobu amilimo eeyi yamaleele? Tali mwana wamusemi naa? Banyina tibaitwi Mariya naa? Alimwi banabokwabo tibali Jakobo, a Jose, a Simoni, a Judasi naa?”23

GSAM 64.2Aaciindi camwaaka watatu wamulimo wa Kristo, naakali mutempele kucipobwe cakupatulwa kwayo, Bayuda bakamuzinguluka, akuti kulinguwe, “Uyoopa kuti tukayike kusikila lili? Ikuti nduwe Kristo, atwaambile caantanganana.”24 Mumwaaka wakaiinda, naakacita leele lipati lyakupa bantu bali 5000 cakulya akubelesya “zinkwa zya bali zili 5 atuswi tobilo,” walo “wakaziba kuti bakali kuyanda kuboola akumujata canguzu, kutegwa bamubikke kuba mwami, [aboobo] wakazwa alimwi kuya kucilundu.”25

GSAM 64Kristo Uyiisya Basikwiiya Kujatikizya Lufwu Lwakwe

GSAM 64.3Mukuyiisya basikwiiya bakwe, Kristo wakabikkila maano kapati kugwisya muzeezo wabulelo bwanyika bwakali kuyootalika ciindi eeco, akubatondezya kuti weelede kufwa akubuka alimwi, kuunka akuboola alimwi. Aboobo wakababuzya kuti, “Ino inga mwaamba nzi ikuti mwabona Mwana wa Muntu katanta kuya nkwaakali kale?”26 Naakabakulwaizya kuti “bataambili muntu kuti wakali Jesu Kristo,” tubala kuti: “Kuzwa aciindi eeco Jesu wakatalika kubatondezya basikwiiya bakwe mbwaakeelede kuya ku Jelusalemu, akupenga zintu zinji kuli baalu abapaizi bapati abalembi, akujaigwa, akubusyigwa alimwi mubuzuba bwatatu. Mpoonya Petro wakamutola kumbali, akatalika kumukalalila, akuti, Eeci acibe kule anduwe, Mwami; tacikacitikile kuli nduwe.”27

GSAM 65.1Aciindi eeco wakabaambila kuti kwakali bamwi bakaimvwi awo ibatakafwe kusikila bakabona Mwana wa Muntu kaboola mubulelo bwakwe.28 Nobakaiinda mazuba aasika ku 8, businsimi oobu bwakazuzikizigwa; alimwi mwaapostolo Petro waamba “mubono” ooyo wa Kristo kaboola mubulelo bwakwe kuti mbukamboni bwa Kuboola kwa Jesu kwa Bili kwini-kwini kucili kumbele.29

GSAM 65.2Ciindi cimwi Kristo abasikwiiya bakwe nobakali mu Galileya, Jesu wakati kulimbabo, “Mwana wa Muntu uyoozyanikwa mumaanza aabantu; alimwi bayoomujaya, amubuzuba bwatatu uyoobusyigwa alimwi. Alimwi bakali kulila kapati.”30 Pele bakazumanana kukakilwa kumvwisisisya, kuziba ncaakali kwaamba, nkaambo nokuba naakali kusoleka kubikkisisya mumizeezo yabo masimpe aalemeka aakulufwu lwakwe akubuka kwakwe, bakali kukazyanya mukati kabo kujatikizya nguwe wakali kuyooba mupati mubulelo bwakujulu.31

GSAM 65.3Ciindi cimbi Petro wakati kuli Jesu, “Twasya zyoonse, akukutobela; ino tuyooba anzi? Alimwi Jesu wakati kulimbabo, Masimpe ndaamba kulindinywe kuti, Nywebo mwanditobela, mukubambwa kupya, ciindi Mwana wa Muntu naayookkala acuuno cabwami cabulemu bwakwe, anywebo muyookkala azuuno zyabwami zili 12, kababeteka mikowa iili 12 ya Israyeli.”32 Pele muzeezo wabulelo bwakali kuyoobikkwa ciindi cisyoonto wakali aajulu mumizeezo yabo, alimwi mbuli bantu, bakatalika kuyanda busena buli aajulu kapati mubulelo.

GSAM 65.4Mpoonya bakaboola banyina ba Jakobo a Johane, bana ba Zebedayo, ibakaliyandila bulemu, akulomba Kristo kuti bana babo bapegwe busena bupati—umwi kujanza lyalulyo alimwi umbi kujanza lyalumwensyi lwacuuno cakwe cabwami; naakuti, ambweni, umwi kuti abe Musololi wa Beendelezi, alimwi umbi kuti abe Mulembi wa Cisi. Pele Kristo wakaamba caantanganana kuti, “Tamuzizi nzyomulomba.”33

GSAM 66Kunjila mu Jelusalemu Mubuzundi

GSAM 66.1Kakutanaiinda ciindi cilamfwu, kwakacitika cintu cipati cakagambya. Kwakali kubusyigwa kwa Lazaro kuzwa mu cuumbwe, walo wakali wafwa kwamazuba 4. Leele lipati eeli lyakababusya myoyo akubagambya bantu kapati cakuti Bafarisi bakayoowa, abo, antoomwe abapaizi, bakaita lubeta ciindi eeco; alimwi mukwaambaula kwabo bakabuzya kuti, “Tucite nzi? Nkaambo muntu ooyu ulacita maleele manji. Ikuti twamuleka buyo boobu, bantu boonse bayoomusyoma; alimwi Baroma bayooboola akutunyanga busena bwesu acisi cesu.”34 Ciindi nguzu zya Saatani izizwa ansi nozyakali kujata aabo bakali kuyanda kumujaya Kristo, nguzu zyakujulu zyakali kubabusya myoyo yabunkamu kutegwa bamulemekezye, akuzuzikizya zyakasinimwa kujatikizya nguwe.

GSAM 66.2Aciindi caambwa aajulu, bantu bakazwa mubunkamu bupati, kutegwa babone Jesu alimwi abone Lazaro, ngwaakabusizye kuzwa kubafwu. Lino kulimbabo kwakali masimpe kuti Jesu wakali mwami wabo ngubakalindila kwamazuba manji, alimwi nobakaswaangana anguwe kaboola ku Jelusalemu, kakkede aakamwana kabbongolo, majwi aamu Magwalo akasika canguzu mumizeezo yabo, akuti, “Utayoowi, mwana mukaintu wa Ziyoni: bona, mwami wako ulaboola, kakkede aakamwana kabbongolo.”35 Mpundumu mpati yabuzundi yakanyampuka kuzwa kubunkamu oobo bupati, iyakabapenzya kapati Bafarisi bakali kuyandaula zintu cakuliyanda, kabanyina luzyalo mumyoyo. Mukati kabo bakati, “Tamuboni naa kuti tamukonzyi cintu? Bona, nyika yamana kumutobela.”36 Nobakalomba kuti Kristo aimike mpundumu, wakaingula kuti, “Ndaamba kulindinywe kuti, ikuti aaba bamuna, mabwe alayoolila ciindi eeco.”37 Mwami wakali waamba kujatikizya ciindi eeci kuti, “Amupundumuke,” alimwi ikuti bantu tiibakazuzikizya ijwi lyakwe, wakali kuyoobikka ijwi mumabwe aali munzila, alimwi akali kuyoopundumuka; nkaambo ijwi lyakwe lyeelede kuzuzikizigwa.

GSAM 66Kristo Kuyinka a Kuboola Alimwi

GSAM 66.3Mufutuli wesu taakayandanga buyo kuti basikwiiya baamvwisye kuti wakali kuyoofwa a kubuka alimwi, pele wakayanda kubayiisya alimwi kuti bwami teebwakali kuyooza kusikila wayinka a kuboola alimwi. Naakaamba kujatikizya kupopelwa kwakwe, wakati: “Ino mebo, kuti ndanyampulwa kuzwa munyika, ndiyookwelela bantu boonse kulindime. Wakaamba eezi kutondezya lufwu ndwakali kuyoofwa. Bantu bakamuvwiila bati: Twakamvwa mu Mulawo kuti Kristo ukkalilila lyoonse; ino waamba buti kuti Mwana wa Muntu weelede kunyampulwa? Nguni ooyu Mwana wa Muntu?”38

GSAM 67.1Kuti basikwiiya baamvwisye kabotu kuti wakali kuyinka a kuboola alimwi bwami bwakwe kabutanatalikidwe munyika, wakati: “Nobana bangu, ndicili andinywe kaindi kasyoonto. Muyoondiyandaula; alimwi mbuli mbundakaambila ba Juda kuti, Nkuyakuunka tamukonzyi kuza, lino ndaamba eco kulindinywe.... Simoni Petro wakati kulinguwe: Mwami, uyinka kuli? Jesu wakamuvwiila kuti: Nkuyakuunka tokonzyi kunditobela lino; pele uyoonditobela kumbele.”39 Elyo wakayumya myoyo yabo yakali kuyowa a kulila amazyu aaya: “Myoyo yanu itanyongani: musyoma muli Leza, syomai alimwi mulindime. Muŋanda ya Taata muli makkalilo manji; kuti taakali boobo, ndakali kuyoomwaambila. Ndayinka kukamubambila busena. Alimwi kuti ndayinka a kukamubambila busena, ndiyookuboola alimwi a kumutambula kulindime; kuti nkuli mebo, andinywe mukabe nkuko.”40

GSAM 67Ciwaniko ca Muntu wa Bulemu

GSAM 67.2Alimwi Mufutuli wakayanda kululamika muzeezo uutali uusalala wakuti bwami bwakali kuyooza aciindi eeco, kwiinda mukwaamba ciwaniko eeci ciinda, ciindi nguwe a basikwiiya nobakali kuyinka ku Jerusalemu: “Muntu umwi wa bulemu wakaya kucisi cili kule kuti akatambule bwami bwakwe, a kuboola. Wakaiita babelesi bakwe bali kkumi, wakabapa mapaundi ali kkumi, wakabaambila kuti: Belesyani kusikila ndaboola.... Elyo naakaboola, katambwide bwami, wakalailila kuti babelesi aaba mbaakapa mali baitwe kulinguwe, kuti aziibe mbwaakajata umwi aumwi mukusambala.”41 Muciwaniko eeci Mwami uliyiminina mwini mbuli muntu wa bulemu. Wakali kuyinka kucisi cili kule—kuli Usyi—a kutambula bwami nkuko, katanaboola kuyoo lela.

GSAM 68.1Naakavwiila mubuzyo wa basikwiiya wakuti, “Ncinzi ciyoo ba citondezyo ca kuboola kwako a ca mamanino a nyika?”42 Mufutuli wakabaambila zintu zyakali kuyoo citika, kusikila muma penzi mapati aakali kuyoo boola acikombelo, azitondezyo zyakali kuyoo citika ncobeni. Nozyakali kuyoo boneka, bakali kukonzya kuzyiba kuti kuboola kwakwe kwavwena, nokuba amilyango, alimwi kuti izyalani lyabantu lyakali kuyoozyibona talyakali kuyoomana katanaboola.43

GSAM 68Kusiyigwa a Basikwiiya Boonse

GSAM 68.2Pele nokuba kuti Kristo wakayiisya bapostolo zintu zinji kujatikizya lufwu lwakwe a kusampaulwa kwakwe, tiibakaamvwisya masimpe ngaakabayiisya kujatikizya kubetwa a kupopelwa kwakwe. Baakamvwisya masimpe aayo asyoonto kapati, cakuti ciindi ca kusunkwa nociakasika, bulangizi bwabo bwakafwa, alimwi boonse “bakamusiya a kutija.”44 Nokuba Petro, ooyo Petro wakali musungu lyoonse, wakasinizya cakuti nokuba boonse bamusiya, nguwe taakali kuyoomusiya pe, mu maoola masyoonto aakaboola wakali kukaka Mwami wakwe, a kulapa kuti muntu ooyu tamuzi pe. Tiibakaamvwisya kabotu majwi aa Mwami akuti abuzuba bwatatu kuzwa naakapopelwa wakali kuyoo buka kubafu, eelyo bakali kubuzya a kwaambilana “kuti kubuka kubafu caamba nzi.”45 Ncobeni tiibakali aalusyomo, cakuti naakafwa, mubili wakwe wabiikwa mucuumbwe cipya ca Josefa, bakabamba zintu zyakuyoomunanika. Bulangizi bwabo bwakali bwamana—bwazikkwa a Kristo mucuumbwe—buzuba bwa Nsabata oobo bwakali buti kuli basikwiiya! Myoyo yabo yakali kuremedwe a bulanda a kutyompokezegwa, Mufutuli uufwida bantu luzyalo a luse, uyo buumi bwakwe bwakazwide milimo ya luyando a luse, katali afwaafwi kubaumya a kubapa nguzu. Ciimo cabo cakali cabuumba kapati!

GSAM 69Zintu Zipati Zyakacitika Mafwumofwumo a Kubuka Kubafu

GSAM 69.1Mafwumofwumo a Buzuba bwa Nsondo asika! Kulazunguzika buti kujulu aanyika! Mungelo uujisi nguzu useluka kuzwa mubulemu bwa kujulu, kuya kucuumbwe ca Josefa, a Mulumbe uulailila Mwana wa Leza kuti abuke. “Alimwi, langa, kwakaba muzikinyiko mupati wa nyika; nkaambo mungelo wa Mwami wakaseluka kuzwa kujulu, wakaboola wakasindika bbwe kuzwa amulyango, wakakkala alindilyo. Ciwa cakwe cakali mbuli kulabya, azisani zyakwe zyakatuba mbuli sinou; alimwi balindi bakazunga akaambo kakumuyowa, bakaba mbuli bantu bafwide.”46 “Mibili minji yabasetekene bakali koona yakabuka, yakazwa muzi cuumbwe naakabuka kubafu, yakaya mumunzi uusetekene, yakabonekela banji.”47 Yeeya bantu bali boobu mu Jerusalemu, kumi lyango yabalongwe babo, a Mulumbe wakuti Kristo wakapopelwa wabuka kubafu, alimwi kuti andibo baapegwa buumi anguzu zyakwe, kuti babe bakamboni ba kubuka kwakwe kubafu. Basikwiiya a banakazi basetekene bakali kubeleka kapati—kabazuunga nkuku a nkuku kwaamba makani mabotu aakuti, “Wabuka kubafu, nkaambo twamubona a kwaamba anguwe!”

GSAM 69Jesu Weenda Kuya mu Minzi

GSAM 69.2“Alimwi, langa, bobilo babo bakaya abuzuba oobo kumunzi musyoonto wiitwa Emausi, wakali kule a Jerusalemu mafulongo aali makumi musanu alimwe [mamayilo aali musanu aabili a hafu]. Bakali kwaambilana zintu zyoonse eezi zyakacitika. Elyo nobakali kwaambilana a kuyeeyesya, Jesu mwini wakaswena, wakeenda andibo. Pele meso aabo akasinkilwa kuti batamuzi. Wakati kulimbabo: Ngamakani nzi ngaamuambilangana, kamweenda, kamuusa? Umwi wabo, zina lyakwe ngu Kileopa, wakavwiila kuti: Nduwe mwini mulendo mu Jerusalemu, uutazi zintu zyakacitika nkuko mumazuba aaya? Wakati kulimbabo: Nzintu nzi? Bakamwaambila kuti: Zijatikizya Jesu waku Nazareta, wakali musyinsyimi uujisi nguzu mumilimo a mumajwi kunembo lya Leza a bantu boonse; alimwi mbuli mbwaakapegwa abapaizi bapati a basololi besu kuti abetelwe lufwu, a mbuli mbobakamupopela. Pele twakali kusyoma kuti ngu nguwe wakali kuyoo futula Israyeli; alimwi, kunze kwa eezi zyoonse, sunu mbuzuba bwatatu kuzwa zintu eezi nozyakacitika. Alimwi, bamwi banakazi bamubungano wesu bakatuzunguzya, bakaya kucuumbwe mafwumofwumo; nobatakajana mubili wakwe, bakaboola, kabati babona alimwi mubono wabangelo bakaamba kuti nguwe muumi. Bamwi baabo bakali andiswe bakaya kucuumbwe, bakajana mbubo mbuli banakazi mbobakaamba; pele nguwe tiibakamubona.

GSAM 70.1“Elyo wakati kulimbabo: Nobafwubafwuba, aabo myoyo yanu ikokola kusyoma zyoonse basyinsyimi nzibakaamba! Sena Kristo taakweelede kupenga eezi, a kunjila mubulemu bwakwe? Wakataanguna kuli Musa a basyinsyimi boonse, wakabasololezya mu Magwalo oonse zintu zyakali kumujatikizya.”48 Naakali kuyamba kulya andibo, wakatola cinkwa, wakacicola a kulumba, “meso aabo akajulwa, bakamuziiba.... Alimwi bakaambilana kuti: Sena myoyo yesu tiiyakali kupya mukati kesu, naakali kwaamba andiswe munzila, a naakali kutujulila Magwalo?”49

GSAM 70.2Lino kumamanino, basikwiiya bala kona kubona, makani aaya nobakaa sololezegwa kabotu, kuti lufwu a kubuka kubafu zyakali antoomwe a mulimo wa Mufutuli. Pele bayoo langa buti makani a bwami bwakwe?

GSAM 70.2“Wakalitondezya kuti muumi naakamanizya kupenga kwakwe, azitondezyo zinji zitakakwi, kabamubona mumazuba aali makumi one, a kwaamba zintu zijatikizya bwami bwa Leza. Naakabungalila andibo, wakabalailila kuti batazwi mu Jerusalemu, pele balindile cisyomezyo ca Taata, ncaakati, Mwakacimvwa kulindime. Nkaambo Johane wakabbapatizya amaanzi ncobeni, pele nywebo muyoobbapatizigwa a Muuya Uusalala mazuba masyoonto naayinda.

GSAM 71Uyoobwezya Bwami Lino Na?

GSAM 71.1“Eelyo nobakabungalila, bakamubuzya kuti: Mwami, uyoobwezya bwami kuli Israyeli aciindi eeci na? [mbuli kwaamba kuti, Twaiya kuti kwakali kuyandika kuti upopelwe a kubuka kubafu, kweelana a Magwalo, pele toobwezyi bwami lino na?] Wakati kulimbabo: Te mulimo wanu kuzyiba ziindi na mazuba Taata ngaakabikka mumanguzu aakwe. Pele muyootambula nguzu, Muuya Uusalala naaboola alindinywe; alimwi muyooba bakamboni bangu mu Jerusalemu, mu Judeya yoonse, mu Samariya, akusikila kumamanino aanyika. Naakamanizya kwaamba eezi, kabamulanga, wakanyampulwa; ikumbi lyakamutambula, batalicyoomubona. Alimwi nobakali kulangisisya kujulu naakali kuyinka, langa, baalumi bobilo bakayimana afwaafwi andibo kabasamide zisani zituuba. Bakati: Nobaalumi ba Galileya, mwimanide nzi kamulanga kujulu? Ooyu Jesu, watolwa kuzwa kulindinywe kuya kujulu, uyooboola munzila njonye mbuli mbwamumubona kuyinka kujulu.”50

GSAM 71Jesu Kukkala Kujulu Kusikila Kubwezyegwa kwa Zintu Zyoonse

GSAM 71.2Lino Mufutuli wakabasiya, alimwi ncobeni bakamubona “kunyampuka kuya nkwaakali kaindi,” bakali a cisimikizyo cakuti Muuya Uusalala wakali kuyoobayiisya kujatikizya ciindi bwami nobuyooza. Eelyo Petro naakali kuyiisya bantu, naakatambula Muuya, wakati: “Uyoootuma Jesu Kristo, ooyo wakamukambaukilwa kaindi; weelede kutambulwa kujulu kusikila ziindi zya kubwezyegwa kwa zintu zyoonse, nzyakaamba Leza mumi lomo yabasyinsyimi bakwe basetekene boonse, kuzwa nyika noyakatalika.”51

GSAM 71.3Mpostolo Petro wakapegwa alimwi a Muuya Uusalala masimpe aajatikizya nyika zitatu: yakutaanguna, nyika yakali cigumula kacinaboola, yakanyonyoonwa amaanzi; yabili, nyika iili lino, ibambidwe mulilo—mulilo uubikkidwe munyika, mbuli mbukwaamba Kusandulula Kwakalulamikwa—mulilo ooyo uuyoopa bantu batayoowi Leza kuloba, kupwayika a kunyonyoonwa; yatatu, nyika mpya, “muukkala bululami;” naa, mbuli bamwi mbobasandulula, “mumoobalikkala balulami.”52

GSAM 72.1Mpostolo Paulo wakasolola kubuka kubafu kwabantu ba Leza, a kusandulwa kwabasetekene bakwe boonse kuzwa mukufwa kuya mukutafwi, “mukulabila kwa liso, akulila kwampeta yamamanino.” Wakaambila ba Korinto kuti Kristo lino uli acyuuno ca bwami ca Usyi, alimwi uyoosyaala nkuko kusikila basinkondonyina boonse babikwa ansi aamaulu aakwe. Nkukwaamba kuti, kusikila wapegwa bwami—bwami bwakwe—mumanza aakwe a Usyi, mbuli mbokwakasyinsyimwa muli Daniele 7:13, 14; Intembauzyo 2:8, 9. Kucikombelo ca Tesalonika wakabaambila kuboola kwa Kristo a kubuka kubafu mbuli bulangizi bwabo bwenka, a cintu cijisi kuyumya myoyo kwamasimpe ciindi bayandwa babo nobakali kwaandanyizigwa andibo alufwu.53

GSAM 72Ciindi ca Kuboola kwa Mwami Tacizyibidwe

GSAM 72.2Kusikila ciindi eeco cikombelo tiicakali kuzyiba kabotu ciindi Mwami naakali kuyooboola. Mpostolo, mubbaluwa lyakwe lyakutaanguna kuli ba Tesalonika, naakati, “Iswe tuli baumi, tusyaalide, tuyookutolwa kujulu,” bakwesu bakaamvwisya kuti Kristo wakali kuboola bamwi babo kabacili baumi. Mubbaluwa lyakwe lyabili wakalulamika muzeezo wabo uutaluleme kujatikizya bbaluwa lyakwe, wakabaambila kuti “buzuba oobo tabukooboola, kusikila bantu bataanguna kuleka lusyomo, a muntu wa cibi asololwe, mwana wa kunyonyoonwa; uulwisya a kuyinyampula atala lya zyoonse ziitwa Leza, naa zikoombwa.”54

GSAM 72Kuleka Lusyomo

GSAM 72.3Alimwi cikombelo cakasyala mbuli kweenda mumudima kujatikizya ciindi ca Kuboola kwa Jesu kwa Bili. Bakwesu bakaiya kuti kwakali kuyooba kuleka lusyomo; pele mubuzyo wakali wakuti eeci ciyootola ciindi cilamfwu buti? Kumbele, Johane wakapegwa mvwiiyo naakali mumubono acisumbu ca Patimo, muzitondezyo zili mumpango kkumi aibili a kkumi aatatu zya Ciyubunuzyo—“ciindi, ziindi, a hafu ya ciindi,” “myezi ili makumi one aibili,” “mazuba aali cuulu a myaanda yobilo a makumi musanu aalimwe” (myaka); pele cintu cakali kuyooba citondezyo ca matalikilo aaciindi eeco cilamfwu tiicakacitika. Eelyo cikombelo cakacilindila a kusyoma kuboola kwa Kristo, kacitazi ncobeni ciindi naakali kuyooboneka; nkaambo ciindi eeco ca mapenzi nocaakali kuyoomana, kwakali kuyoo syaala kaindi kasyoonto ka kulwana a kuzunda kucikombelo ca “Basyaalide.”55

GSAM 73.1Nokumamanino amakalata a Cizuminano Cipya, makani a Kuboola kwa Jesu kwa Bili aasalolwa kabotu kunembo lyesu. Mbuli vesi limwi mumavesi aali makumi otatwe lyaamba munzila imwi kujatikizya Kuboola kwa Jesu kwa Bili, Mwami wesu Jesu Kristo. Kujatikizya eeci, a ciimo ca cikombelo mukulangila kuboola kwakwe mu myaka yakayiinda kusikila kuziindi zyesu, Robert Patterson, D.D., waamba boobu mubbuku lya makani liitwa Mukati, ansi a mutwe uuti “Bulangizi Buupegwa Cilongezyo”:—

GSAM 73Myaka Cuulu ya Munyika—Patterson

GSAM 73.2“Mwami wesu naakasiya cikombelo cakwe munyika kuya kuli Usyi, wakacisiya mucibalo ca bulanda. Basikwiiya bakwe bali myaanda musanu bakazingulukidwe a nyika yoonse yabasinkondonyina, bakabunganizyegwa muzibeela zya bukombi a maboma aalwisya Kristo, aumwi wababo bajisi lwiiyo lupati, uuzwide moyo mubi kapati, uyiisidwe myaka minji nzila zyakunyonyoona zikonzya kubeleka kapati. Mwami wakali kuzyiba ntenda yesu; nokuba mumajwi aakwe aamamanino taakayisyoontoona, nokuba kusyomezya kuti luzondo lwa nyika a mapenzi acikombelo zyali kuyoosyoontooka. Pele wakasyomezya kuti nguwe mwini wakali kuyooboola kunyonyoona basinkondonyina, alimwi kuti wakali kuyootujata kusikila buzuba oobo bupegwa cilongezyo. ‘Nyika ilamuzonda. Munyika muyooba a mapenzi. Muyooolila a kubololela, pele nyika iyoobotelwa. Muyooba a bulanda, pele bulanda bwanu buyoosanduka lukondo.... Eelyo lino muli a bulanda, pele ndiyoomubona alimwi, myoyo yanu iyoobotelwa, alimwi taakwe muntu uuyoomugusya lukondo lwanu. Kuti ndayinka, ndiyookuboola alimwi, a kumutambula kulindime, kuti nkuli mebo, andinywe mukabe nkuko.’

GSAM 74.1“Oobu mbubulangizi bupegwa cilongezyo bwa kuboola kwakwe mwini, mbwaakayumya cikombelo cakwe ciindi naakayinka mwini. Wakati muciindi coonse ncatakali afwaafwi, tweelede kupenga mapenzi; alimwi zyakacitika boobo. Kuti tweelede kukondwa mu ciindi cimwi ca luumuno lwa kunze naatali afwaafwi, kuti cikombelo cakwe ceelede kufutulwa mukulwisigwa anyika, kuti kuyooba ciindi cimwi ca busalali cintu lusanga nocitakoo mena akati ka ŋano, naa kuti pakuboola kwakwe uyootambulwa a bantu banyika izwide bulemu bwa Mwami, naa nokuba kukonzya kujana lusyomo munyika, eeci ciyoomuzunguzya kapati. Jesu taakali kuzyiba myaka eeyi cuulu. Twaamba kuti taakayizi, nkaambo taakatwaambila njiyo; alimwi waamba kuti, ‘Ndamwiita balongwe, nkaambo zintu zyoonse nzindakumvwa kuli Taata ndamwaambila.’ Pele mumajwi aakwe a muciwaniko cakwe coonse taakwe katondezyo nokuba kasyoonto kakuti tweelede kulangila ciindi cimwi ca luumuno naa bulemu katanaboola. Bapostolo andibo tiibakali kuzyiba myaka cuulu itajisi Kristo. Mumyaka iili myaanda yotatwe kuzwa Mwami wesu naakayinka, bulangizi bupegwa cilongezyo bwacikombelo bwakali bulangizi bwa kuboola kwakwe.

GSAM 74.2“Pele ciindi kuleka lusyomo kwakacisyinsyimilwa nokwakali kuya kunembo, mwanakazi wa bwiinga wa Kristo naakatalika kuyumya moyo wakwe mukutaliko kwakwe abulongwe bwami banyika, cali cakucitika kuti wakalekezya kulanga muulu wakucwe a kuboola kwa Mwami wakwe, kwakali kuyoomanizya bulemu bwakwe bwa munyika. Ciindi Basanduli nobakabikka mpeta yamakani mabotu kumilomo yabo ... zyakali kulootwa zya myaka cuulu itajisi Kristo zyakamanizigwa aciindi eeco, ... alimwi cikombelo cakatalika alimwi kulindila kuboola kwa Mwami kuti anyonyoone mulwani wa Kristo.... Mumakalata aabo, mukukambauka kwabo, a mumajwi aabo aakuzumina lusyomo, Basanduli bakazivisya bulangizi bwabo bwakuti Kristo uyooboola myaka cuulu kaitanatalika.

GSAM 74.3“Mubungano wa Westminster uumanizya majwi aawo aakuzumina lusyomo a kuzivisya lusyomo lwabo mu Kuboola kwa Jesu kwa Bili, Mwami, mumajwi asolola kabotu lusyomo lwaabo basyoma kuti uyooboola myaka cuulu kaitanatalika. Baamba mumajwi aaya ajisi bulemu kuti: ‘Mbuli Kristo mbwayanda kuti tuzibe ncobeni kuti kuyooba buzuba bwa lubeta, kuti azuminzye bantu boonse kuleka cibi, a kuti ayumye kapati myoyo yaba Leza mumapenzi aabo, eelyo uyanda kuti buzuba oobo butazyibwi abantu, kuti baleke kusyoma coonse caku mubili, a kulindila lyoonse, nkaambo tabazi kuti Mwami uyooboola liini; alimwi kuti babambe lyoonse kwaamba kuti, Boola, Mwami Jesu; alimwi boola kufwambaana!’56

GSAM 75.1“Bamaama besu abataata besu bakasandula bukombi bakayumya myoyo yabo mukulindila kuboola kwa Mwami, a kuyumyangana moyo mukwiita kuti, ‘Jatisyani busena! Nkaambo ulaboola a nkamu zinji zyakutugwasya,’ majwi aatolwa calino munyimbo iiyandwa yakubusya lusyomo, pele aakali kuzyibidwe kabotu aba Scotland bakaindi bakajisi Cizuminano.

GSAM 75.2“Pele kacitanayinda ciindi cilamfwu, kuleka lusyomo kwabili kwakatandika muzibeela zya bukombi zyakasandulwa. Mu Scotland kwakali kuzyibidwe kuti Mwiiyo wa Kukkala Akati; mu England, kuti Mwiiyo wa Arius, alimwi calino, kuti Mwiiyo wa Cikombelo Citambula Miyeeyo Yoonse; mu Amerika kwakayiita kuti Mwiiyo wa Leza Umwi; alimwi mu Germany, kuti Mwiiyo wa Kwiima a Muzeezo wa Muntu. Kwakabikka kuyeeya kwa muntu mbuli mubetesi, a kubona kwesu kwa calino kusyoonto kapati mbuli bukamboni, a kukaka kuti kuli cintu cikonzya kucitika kunze kwa nzila ya milawo ya zilengwa iboneka. Eelyo kwakasyoontoona Jesu kuya kuciimo ca mwiiyi waba Juda, wakali kunembo asyoonto ku ciindi cakwe, pele uutaazi nokuuba lwiiyo lwa zilengwa lwa calino. Ncaamba boobo, muzeezo wakuti muntu uuli boobo wakali kukonzya kuboola kuzwa kunyika itaboneki kuti alele munyika wakabikkwa akati ka tusimi twaba Hebrayo.

GSAM 75Daniel Whitby Kujatikizya Myaka Cuulu

GSAM 75.3“Zisyomezyo zya Kuboola kwa Jesu kwa Bili a kulela kwakwe munyika zyakasandululwa kuti zyaamba buyo kusaangana kwamakani aakwe mabotu, a kunjila kwa cibeela cipati canyika mu Bukkristo mumyaka cuulu, naa, mbuli bamwi mbobakayeeya, myaka 360,000; muciindi eeco bantu bakali kuyooya kunembo mukusumpuka kwa zintu zya buumi bwabo, a kukondwa aluumuno a buvwubi butanabonwa kaindi. Alimwi kumamanino aaciindi eeco cilamfwu, cilamfwu kapati cakuti muzeezo wamuntu buyo taukonzyi kujaana mamanino aaco, pamwe kwakali kuyooba kusunkana kupati kwa zilengwa, alimwi kwakali kukonzya kwaambwa kuti Mwami wakali kuyooboola kunyonyoona nyika, a kwiita bantu boonse kulubeta. Mwiiyo ooyu wakasololwa kabotu a kuzivisyigwa kumuntu waku England wakali kusololezya Magwalo wiitwa Whitby [Daniel Whitby wakafwa mu 1726], ooyo mumakalata aakwe aakasimbwa utondezyegwa kuti wakali mutobeli wa Arius, pele kusololezya kwakwe kwakayandwa a bantu bamulongo wakwe. Myaka cuulu iili mbuli kasimi njaakaamba yakatambulwa kabotu abanji baabo bakatambula mali a bakali balongwe bazikombelo zyamaboma a ku Europe, aabo bakajatisya miyeeyo ya bukombi yakali kuzyibidwe; nkaambo ooyu mwiiyo wakabasyomezya ciindi cilamfwu ca kutambula Kwakkumi a bulemu. Akaambo ka nguzu yabo wakaletwa ku Amerika, nkowakabelezyegwa aciindi eeco mbuli zintu zyakwaamba buyo mumajwi aamumibungano a mumajwi aamamanino aakukambauka.”

GSAM 76.1Eeyi nje miyeeyo yakali mumabeela aandeene aanyika ciindi notuvwenena ciindi Mwami naakatuma kucenjezya kujisi bulemu kujatikizya kuboola kwakwe, nokuba kuti wakali “amilyango.”

Notes

  1. Bagalatiya 4:4, 5. ↩
  2. Baroma 16:25-27. ↩
  3. Baefeso 3:3-9. ↩
  4. Ciyandisisyo ca Myaaka, map. ↩
  5. Luka 2:26. ↩
  6. Luka 2:28-38. ↩
  7. Luka 3:15-17. ↩
  8. Johane 1:29-34. ↩
  9. Matayo 3:16, 17. ↩
  10. Johane 10:41. ↩
  11. Luka 3:23. ↩
  12. Luka 4:16-21. ↩
  13. Marko 1:15. ↩
  14. Milimo 10:38; Johane 3:2. ↩
  15. Johane 14:8-11. ↩
  16. Ciyandisisyo ca Myaaka, peeji 215. ↩
  17. Luka 7:19-22; Matayo 11:4. ↩
  18. Matayo 4:17. ↩
  19. Matayo 10:7. ↩
  20. Luka 10:9. ↩
  21. Johane 7:46. ↩
  22. Matayo 12:23. ↩
  23. Matayo 13:54, 55. ↩
  24. Johane 10:24. ↩
  25. Johane 6:15. ↩
  26. Johane 6:62. ↩
  27. Matayo 16:20-22; Marko 9:31. ↩
  28. Matayo 16:28; Luka 9:27. ↩
  29. 2 Petro 1:16-19. ↩
  30. Matayo 17:22, 23. ↩
  31. Matayo 18:1; Marko 9:33, 34. ↩
  32. Matayo 19:27, 28; Luka 22:28-30. ↩
  33. Matayo 20:20-24. ↩
  34. Johane 11:47, 48. ↩
  35. Johane 12:15. ↩
  36. Johane 12:19. ↩
  37. Luka 19:40. ↩
  38. Johane 12:32-34. ↩
  39. Johane 13:33-36. ↩
  40. Johane 14:1-3. ↩
  41. Luka 19:11-15. ↩
  42. Matayo 24:3, ↩
  43. Matayo 24: Luka 21; Marko 13. ↩
  44. Marko 14:50. ↩
  45. Marko 9:10. ↩
  46. Matayo 28:2-4. ↩
  47. Matayo 27:52, 53. ↩
  48. Luka 24:13-27. ↩
  49. Luka 24:31, 32. ↩
  50. Milimo 1:6-11. ↩
  51. Milimo 3:20, 21. ↩
  52. 2 Petro 3:5-13. ↩
  53. 1 Ba Tesalonika 4:13-18. ↩
  54. 2 Ba Tesalonika 2:3, 4. ↩
  55. Ciyubunuzyo 12:17. ↩
  56. Kuzumina Lusyomo, Mpango 33, cibeela 3. ↩

Note

Back