Mpango 24 — Zisyinsyimi Zimbi Zyakazuzikizigwa
GSAM 376.1“Amuyeeye lino kutalikila buzuba buno kuya kunembo, kutalikila buzuba bwa 24 bwa mwezi wa 9, kutalikila buzuba mbwakatandikwa musingi wa tempele ya Mwami; amuyeeye eeci. Sena mbuto icili mubutala? Musaansa, mukuyu, cisamu camapomegranite alimwi acisamu camaolifa tazinazyala micelo: kutalikila buzuba buno ndiyoomulongezya.”1
GSAM 376.2Kukula kusyomeka, kutayimiki, kwa Mulumbe wa Mungelo Watatu kutalikila ciindi nowakatalika kulakonzya kweezyanisigwa a kwendelela kabotu kwakali a Zerubabeli kutalikila buzuba mbwakabikka bbwe lya musingi wa tempele.
GSAM 376Mulimo Uwakali Kuboneka Kuyumu
GSAM 376.3Ciindi bantu ba Juda nobakaitwa kuyaka tempele ya Mwami, kabanyina mali alimwi azilulu zyabo kazinyina cilyo, kubantu mulimo ooyu wakali kuboneka kuyumu. Nobakamvwa kwiitwa ooko alusyomo, akutambula mulimo amoyo uuyandisya, kuboko kwa Leza kwakubagwasya kwakalibonya kulimbabo. Notusanda zyintu zyakacitika mukutalika kwa Mulumbe ooyu watatu, tulalibona janza lya Leza kalisololela aabo basala nzila yakwe. Nokuba kuti balapenga, aabo bamusyoma lyoonse balabona kuti Leza ulabikkila maano bantu bakwe a mulimo wakwe.
GSAM 376Bukamboni Bwaamba Buntu bwa Muntu
GSAM 376.4Mu 24 mwezi wa 11, 1862, kwakaliciswa miswaangano yobilo aciindi comwe mung'anda ya William Wilson, waku Greenville, Michigan, kuyanda kubamba zikombelo zyobilo zyaabo bakatambula masimpe a Nsabata mucooko. Muswaangano wa cikombelo ca Greenville wakasololelwa a Baalu White a mukaintu wakwe mucipinda comwe, pele Baalu Byington aani twakasololela muswaangano wa cikombelo ca West Plains mucipinda cimbi. Notwakali kucita mulimo wakusaanguna mucipinda cesu, twakali kumvwa ijwi lya Mrs. White kabapa bukamboni mucipinda cimbi. Twakaswaangana mapenzi mumulimo wesu, pele aciindi ceelede Mrs. White bakajula mulyango akwaamba kuti: “Mukwesu Loughborough, nindilangila bantu aaba ndabona kuti ndili abukamboni bwabamwi bali aano. Nomwamala kulibambila, ndiyooingila akwaamba.” Eeco cakali ciindi ncotwakayanda lugwasyo, aboobo bakangila. Kunze lya Baalu Byington aani, bakali kuzyi mazina abantu batatu buyo mucipinda. Bamwi boonse bakali bantu mbobatakazyi, mbobatakalibwene kale, kunze lyaciindi nobakatondezyegwa kulimbabo mumubono wa musyinsyimi.
GSAM 377Buumi bwa Ba Pratt Bwaambwa
GSAM 377.1Nobakaima kuti baambe, bakaamba kuti: “Mundilekelele nindakubapa mbendiyanda kwaamba, kuti ndaamba mbomuboneka, nkaambo tandizyi mazina aanu. Nindibona busyu bwanu, kulaboola kulindime ncaakanditondezya Mwami atala andinywe. Mwaalumi uuli mukooko ooyo uujisi liso lyomwe [umwi wakaamba kuti, ‘Izina lyakwe ngu Pratt’] ulalyaamba kapati akwaamba kuti ula lukombelo lupati, pele talasandukide mumoyo. Mutamutambuli mucikombelo muciimo ncajisi lino, nkaambo tali Munakristo. Ulabuzinzya ciindi cipati kayeenda-yeenda kubusena bwa milimo amumatende a kusambalila, kukanana atala anjiisyo ya masimpe, pele mukaintu wakwe kung'anda weelede kutema nkuni, kulanganya muunda azimbi zili boobo. Mumalonda ngacita ulasyomezya zyintu nzyatazuzikizyi. Basimukobonyina tabasyomi lukombelo ndwaamba kuti ulajisi. Nkalikubota kumulimo wa lukombelo kuti, muciimo ncajisi lino, ataambi cilicimwi atala alwalo.”
GSAM 378Mukwesu Barr Wakakondwa
GSAM 378.1Bakazumanana kwaamba kuti: “Mukwesu mudaala ooyu [nobakamutondezya, umwi wakaamba kuti, ‘Mukwesu Barr’] wakatondezyegwa kulindime kali waandeene kapati amwaalumi ooyo umwi. Buumi bwakwe ncikozyanyo cibotu kapati, ulacenjela kuzuzikizya zyoonse nzyasyomezya, alimwi ulalanga mukwasyi wakwe kabotu. Talikakatala kwaambila basimukobonyina masimpe, nkaambo ulayoowa kuti inga wanyonganya mulimo akucita bubi. Taboni kuti Mwami ulakonzya kuba alweetelelo lupati lwakuti amulekelele zibi zyakwe, alimwi uliiyeeya kuti teeleli nokuba mucikombelo.” Eelyo bakaamba kulinguwe kuti: “Mukwesu Barr, Mwami wandilayilila kumwaambila kuti mwakazyaamba zibi zyoonse nzyomwakazyi, alimwi wakamulekelela zibi zyanu kale-kale, kuti mwazuminina buyo eeco.” Kuboneka kunyina lukondo kubusyu bwa mukwesu kwakapwa cakufwambaana. Wakalangila atala kamwetamweta, akwaamba camoyo uusalala kuti: “Sena wandilekelela?” Mrs. White bakasandula kuti: “Inzya, alimwi ndakaambilwa kuti ndimwaambile kuti, ‘Amuboole, amuli sanganizye acikombelo; alimwi nomwajana ciindi, amwaambe ijwi lyakugwasya masimpe; liyooleta mpindu mbotu, nkaambo basimukobonyoko balamusyoma.’” Wakasandula kuti: “Ndiyoozicita.”
GSAM 378.2Eelyo bakaamba kuti: “Kuti Ba Pratt bakatalika kubweza ciimo, kwaciindi cisyoonto, cikozyenye aciimo ncobakajisi Mukwesu Barr, eeco inga cabagwasya.”
GSAM 378.3Boobo, cintu comwe cakali kutupa mapenzi mukubamba cikombelo cakamana. Kabatanapa bukamboni bwabo, twakakachilwa kugwasya Ba Barr kuti bazumine kusangana acikombelo; pele kulubazu lumbi twakajana kuti bantu boonse bakali kukaka kutambula Ba Pratt, nokuba kuti taakwe wakalilivwisya kwaamba ncaakali kukakila.
GSAM 378Munyono wa Mumukwasyi Wakapwa
GSAM 378.4Kumane bakaambila mwaalumi wakajisi cikanda cituba ciboneka mbuli museenga, wakakkede kulubazu lumwi lwacipinda; eelyo bakatondezya mukaintu wakajisi busyu butete wakakkede kulubazu lumbi kumamanino, bakabaambila kabali mulumi amukaintu wakwe. Bakaamba zyintu zimwi zyakacitika mubuumi bwabo bwa kaindi, kabatanasaanguna kwaamba kuti bazumina masimpe. Bakaamba kuti Saatani wakakomezya zyintu eezyi mumizeezo yamukaintu kusikila naakaciswa mumizeezo. Mrs. White bakaamba kuti: “Ndakabona kuti mukaintu ooyu wakakkala mwaka omwe mucipatela ca bantu baciswa mumizeezo; pele naakaba amizeezo mibotu alimwi, wakazumizya munyono mbubonya ooyu kutamupa luumuno mumizeezo, zyintu zyakamucisa kapati mulumaakwe. Mulumi ooyo wakacita zyoonse nzyaakali kukonzya kutondezya mukaintu wakwe kuti wakali kusyomeka kulinguwe, akuti taakwe kaambo nkakeelede kumutantamukila munzila njacita.”
GSAM 379.1Cakufwambaana mukaintu wakazuluma kuya kulubazu lumbi lwacipinda, wakkoma maanungo, akulomba mulumaakwe kuti amulekelele. Bantu aaba bakali kuba mbuli bantu mbobatazyi mucibeela eeco cacisi, alimwi makani a buumi bwabo bwa kaindi taakazibidwe. Pele aabo bakali kubazyi kabotu bakazyi kuti takwakali kumvwana akati kabo, nokuba kuti tiibakalizyi kaambo.
GSAM 379Mbuli Zyakamucitikila Elisha a Hazaeli
GSAM 379.2Mrs. White nobakamana kupa bukamboni bwabo, mulimo wakubamba cikombelo wakamana cakufwambaana. Ba Barr bakali sanganizya amoyo woonse acikombelo cakabambwa, pele Ba Pratt bakasiyigwa aanze. Muswaangano mbowakamanina buyo, Ba Pratt bakaamba canguzu kuti: “Ndamwaambila kuti, takugwasyi kusoleka kweenda abantu aaba kocita zintu zyabulyoote; tokonzyi kucicita.”
GSAM 379.3Kwaambwa kwa buntu bwa muntu, mbuli mbotwabona aatala, kutuyeezya kapati cintu cikozyenye cakalembwa cakacitika mumazuba a musyinsyimi Elisha:2 Beni-hadadi, mwami wa Siriya, wakatuma mubelesi wakwe Hazaeli kuli Elisha kuyoobuzya kuti sena wakali kuyopona bulwazi bwakwe. Elisha wakatondezyegwa kale makani aa Hazaeli mumubono wa musyinsyimi, alimwi mwaalumi ooyo naakasika kulinguwe, Elisha naakalangila busyu bwakwe, zyoonse zyakaboola mumizeezo caantangalala.
GSAM 379Baalu White Bakaciswa Bulwazi Bwakulebwa Mubili
GSAM 379.4Mu Buzuba Bwatatu, mu 16 mwezi wa 8, 1865, Baalu White bakabukwa cakusumukizya abulwazi bwakulebwa mubili akaambo kakubeleka kapati akubula tulo. Mbokunga busena bwakusilika bantu bwakali tabulabambwa akati kabantu besu, bakatolwa ku Dansville, New York, kubusena bwakusilika bwakali kwiitwa kuti, “Ng'anda Yesu Kulubazu lwa Cilundu.” Mukaintu wabo aani mulembi twakali ambabo ooko kutalikila mu 14 mwezi wa 9 kusika mu 7 mwezi wa 12. Mbokunga kusilikwa nkobakali kusilikwa kubusena oobo tiikwakabagwasya kapati, twakaunka kung'anda ya Bradley Lamson, ku Lake View, Rochester, New York, nkotwakatambulwa kabotu, akukkala oko masondo otatwe. Aano twakakondwa kuswaangana a Baalu J. N. Andrews, bakali baboola buyo mumunzi ooyo nibakakkala myezi minji ku Maine.
GSAM 380Kupailila Baalu White
GSAM 380.1Mikwasyi ya Baalu Andrews a Ba Orton yakali kusangana andiswe lyoonse kumazuba kwiinda, mucipailo antoomwe a Baalu White akubapailila. Eeci cakazumanana kusikila mu 25 mwezi wa 12. Bantu bakunze nobakali kuzwanguluka akulya mapobwe mubuzuba oobo bwa Kkilisimasi, cikombelo ca Rochester cakabubelesya kuba buzuba bwakulyiimya cilyo akupailila Baalu White. Twakacita miswaangano kumaca alimwi akumazuba kwiinda mung'anda ya Baalu Andrews, kumusebo wa New Main. Kumangole, aabo bakali kupaila a Baalu White kale, bakaswaangana ambabo alimwi mung'anda ya Ba Lamson.
GSAM 380Mubono wa Musyinsyimi Wakapegwa Masiku aa Kkilisimasi
GSAM 380.2Muswaangano wabuzuba oobo kumangole wakali wanguzu. Baalu White bakalongezyegwa kapati, alimwi Mrs. White bakapegwa mubono wa musyinsyimi uugambya, mubono mobakatondezyegwa zintu zinji. Akati kazintu eezyi kwakali lulayo lwa Baalu White lwakuti beende buti kutegwa batondezye lusyomo lwabo muli Leza, ooyo wakali walibonya caantangalala kuti wakatambika janza lyakwe kubabelekela kutegwa bapone alimwi.
GSAM 380Kulwana kwa Saatani Kwakaambwa Kucili Kumbele
GSAM 380.3Kuli baabo bakali kupailila Baalu White, Mrs. White bakaamba kuti:
GSAM 380.3“Makanze aa Saatani akali aakunyonyoona mulumaangu akumuselusya mucuumbwe. Akaambo kazipailo eezyi zyamoyo woonse, nguzu zyakwe zyatyolwa. Ndatondezyegwa kuti Saatani ulabanyemedde bantu aaba bakazumanana kwamasondo otatwe kupaila canguzu akaambo kamubelesi wa Leza ooyu, alimwi lino wasimikizya kubalwana canguzu zipati. Ndakaambilwa kuti ndimwaambile kuti, ‘Amukkale afwaafwi kapati a Leza, kutegwa mulibambilile cintu cili coonse cikonzya kumucitikila.’”
GSAM 381J. T. Orton Bakalimvwa Ntenda Iicili Kumbele
GSAM 381.1Mubuzuba bwakutaanguna bwamwezi wa 1, 1866, Baalu White amukwasyi wabo bakanyamuka acitima kuya ku Battle Creek, Michigan. Ndakasyala kucibeela ca New York cakumbo ciindi cakutontola coonse cakasyede. Kutalikila buyo mangole aabuzuba nobwakapegwa mubono wa musyinsyimi, Ba J. T. Orton bakali kumvwa kuti buumi bwabo bwakali muntenda, nokuba kuti tiibakalizyi ntenda ooko nkoyakali kuzwa. Bakaambila bantu banji mboobali kumvwa. Mu Buzuba bwa Nsondo kumangole, mu 4 mwezi wa 3, bakaboola ku Rochester kuzwa ku Parma, nkobakali batola lubazu mumuswaangano wamazuba obile, kabali a Ba E. B. Sanders (aabo lino, mu 1905, bakkala ku San Jose, California). Nobakali kweenda mumunzi, bakabalomba kweenda mumusebo wakali amumuni munji kwiinda yoonse, nkaambo bakaamba kuti: “Lyoonse ndilimvwa kuti kuli muntu uuyanda kundijaya.” Pele tiibakali kuboneka kuti balijisi muzeezo uuli woonse wakuti muntu wakali kuyanda kubajaya wakali ni.
GSAM 381.2Ndakaboola ku Rochester kuzwa ku Parma mu 7 mwezi wa 3, akukkala a Ba Lamson, mukwambo wa Ba Orton. Mubuzuba bwa 8, abo a mukaintu wabo bakatuswaya, alimwi twakapangana kuti buzuba butobela kumaca tuunke acitima ku Lancaster, mucibeela ca Erie, nkondakali kuyoocitisya mulimo wa lukwatano lwa mwana wabo musankwa omwe alikke. Twakabuzinzya kabotu buzuba oobo, pele bwakali buzuba bwakuyeeya camoyo uukazikide.
GSAM 381Kujayigwa kwa J. T. Orton
GSAM 381.3Bakazwa kung'anda ya Ba Lamson aciindi ca 17:00, alimwi aciindi ca 19:30, mutumwa wakasika akutuzyibya kuti Ba Orton bakalwanwa cabukali amuntu uutazibidwe mung'anda yabo yakusungila mabbiza, nobakali kulanganya mabbiza aabo. Twakafwambaana kuya ooko, akujana kuti bakapumunwa cakunyina luzyalo mumutwe acisamu cangolo cakasungidwe ansimbi, alimwi tiibakacizi zyintu zyakali kucitika. Bakafwa aciindi ca 00:35 masiku aayo. Kusikila buzuba buno takuzibidwe ngowakacita cintu eeco cakunyina luzyalo. Masimpe tiicakacitilwa mali, nkaambo woci yabo yakali munkomo tiiyakabwezegwa, nokaba kacola kabo kamali, kakajisi $45. Eeci cakaleta cikuwo cipati kuli mukaintu wa Ba Orton, alimwi tiibakaponena kubucise oobo. Buumi bwabo bwakanyonyooka cakufwambaana, aboobo tiibakakkala ciindi cilamfwu mulumaabo naakafwa.
GSAM 382Cisyinsyimi Cakaambwa mu Kkilisimasi Ooyo Cakazuzikizigwa
GSAM 382.1Mumyezi misyoonto kuzwa kumangole aa Kkilisimasi ooyo uutalubiki, bantu bali 6 akati kabantu bali 9 bakatola lubazu mukupaila kwamasondo otatwe aayo bakali bafwide kale. Boobo cisyinsyimi cimbi cakazuzikizigwa munzila iilibonya kapati.
GSAM 382Kugwasya Aabo Batyompedwe Moyo
GSAM 382.2Kumaca-ca mu 12 mwezi wa 12, 1866, Elias Stiles, waku North Liberty, Indiana, wakaboola kung'anda yangu, akundilomba kuti ndiye anguwe kumunzi ooyo kuyoogwasya, kuti kacikonzeka, James Harvey, wakatyompedwe moyo, kali kumvwa kuti taalicijisi bulangizi. Mbokunga ndakazyi kuti Mrs. White bakatondezyegwa zintu zinji kapati mumubono wa musyinsyimi wakumamanino ngobakapegwa, akuti makani abantu banji akatondezyegwa kulimbabo munzila yabusyinsyimi, ndakaamba kulinguwe kuti: “Andiza Mucizyi White bakabona cintu cimwi atala amakani aakwe. Kuti kacili boobo, alimwi kuti balazumina kucilemba, ciyoomugwasya canguzu kwiinda cintu cili coonse ncondikonzya kwaamba kulinguwe.”
GSAM 382.3Twakafwambaana kubaswaya, alimwi katutanaamba ijwi atala aciimo ca Ba Harvey, ndakabuzya kuti: “Mucizyi White, sena mulamumuni uuli woonse ngomwakapegwa mumibono ya musyinsyimi njomwakapegwa atala amakani a Mukwesu James Harvey?” Bakati: “Inzya, ndilijisi, alimwi kwamazuba masyoonto ndalimvwa kuti ndeelede kulemba ncindakabona akumutumina.” Eelyo bakatalika kutwaambila ncobakatondezyegwa. Ndakaamba kuti: “Ndiyakuya kumubona kumaca, alimwi kuti mwalemba ncomwakatondezyegwa, ndiyookumutolela.” Notwamvwana boobo, twakabasiya, alimwi twakaboola kubaswaya kumangole. Bakali bamanizya kulemba, alimwi bakatucitila kabotu kwiinda mukutubalela kajwi lipati.
GSAM 383Bukamboni Kuli James Harvey Naakanyina Bulangizi
GSAM 383.1Bukamboni bwakaamba cakulibonya kuti Ba Harvey bakali kuyooceya nguzu mumubili, alimwi kuti Saatani wakali kuyanda kubasundilizya kutegwa batakabi abulangizi, akusola kubapa kuyeeya kuti kunyina luse kulimbabo, alimwi kuti munyaya yabo kunyina bulangizi. Pele wakabona kuti bakacita zyoonse nzyobakali kukonzya kutegwa balulamike kulubizya kwakabuumi bwabo bwamusule, alimwi kuti Leza wakabalekelela. Kuyungizya waawo, wakatondezyegwa kuti ciindi nobakali kuyoosunkwa kulijaya, bangelo ba Leza bakali kubazinguluka akubasololela kuti babe abulangizi muli Leza alimwi akujulu. Mubukamboni mwakali mazywi manji aali boobu aakuumbulizya akuyumya moyo.
GSAM 383.2Nendakajisi lugwalo oolu, twakaunka ku North Liberty kumaca kwabuzuba bwakatobela. Munzila, Ba Stiles bakandaambila kuti Ba Harvey bakali kuyanda kundibona, pele bakati kunyina jwi lyabulangizi ndindakali kuyoobapa; kuti nendakali kuyooswaangana ambabo, ndakali kuyoozuminana ambabo kuti munyaya yabo kunyina bulangizi, kuti bakali muntu uusweekede; mpoonya, mbuli Eli wakale, ciindi naakaambilwa kuti bbokesi lya Leza lyabwezwa, bakali kuyoowa cisyule akufwa.
GSAM 383.3Twakasika kuŋanda ya Ba Harvey cakuma 3 kumazuba. Nendakaswaangana ambabo, ndakati, “Mukwesu Harvey, muli buti?” Bajisi bulanda bupati, bakati, “Ndasweeka! Ndasweeka!! NDASWEEKA!!!” Ndakati, “Peepe! Tamusweekede. Kuli bulangizi munyaya yanu!” Nobakabona kuti ndabayiingula boobo, bakati mujwi lyakakkazika, “Kwansondo zitatu ndakali kuyeeya kuti kunyina bulangizi kulindime, alimwi kuti ndasweeka; alimwi sunu, nendakali kuboola mudolopo kuzwa kumugunda, ndeenda abbulambwe lyaciziba caakupelela, cintu cimwi cakaboneka mbuli kuti cilaamba kulindime kuti, ‘Wasweeka! Kunyina bulangizi kulinduwe! Kotibbila muciziba caakupelela ulilobye!’ Ndakayeeya kuti kucita cintu cili boobo inga kwaleta nsoni kumulimo wa Kristo, aboobo ndakalekezegwa kulijaya.”
GSAM 384Lufwutuko Lwakafwambaana Kusika
GSAM 384.1Ndakati, “Eelo, Mukwesu Harvey, tamusweekede! Ndijisi Bukamboni aano buzwa kujulu mwini, ibwaamba kuti tamusweekede!” Bakati, “Aboobo ndinoobumvwa.” Mpoonya ndakababala Bukamboni, ndakataanga kwaamba kuti kunyina nokuba jwi limwi lyakabikkwa mumanza aangu. Nendakamanizya kubala, busyu bwabo bwakabalika cakumwemwetela nobakati, “Aboobo kuli bulangizi munyaya yangu. Ndilasyoma masimpe mu Mwami.”
GSAM 384.2Notwakamanizya kubala, twakaba aciindi cakupaila, mpoonya bakanyampuka kabali muntu uucincide alimwi uukkomene. Bakatuzaambila kuti lugwalo oolu lwakapandulula mbobakali kuyeeya kwansondo zitatu zyakainda munzila iilondokede kwiinda mbobakali kukonzya kucita lwabo. Munzila eeyi luyando lwa Leza lwakatondezyegwa mukugwisya mukwesu ooyu mukubula bulangizi.
GSAM 384Cilawo ca Mulimo Cakakomena
GSAM 384.3Kusikila mumwaka wa 1868, cilawo camulimo wa BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili cakali buyo mu United States, alimwi mucibeela camucisi eeco icili kunyika kwamugaano wakumusanza wa Missouri alimwi akujwe kwalwizi lwa Missouri. Pamuswaangano wakulanga zilawo alimwi akugaanya mulimo, ciindi ca Mubungano Mukulu iwakacitikila ku Battle Creek, Michigan, mubuzuba bwa 28, mwezi wa 5, kwakasalwa kuti kutumwe babelesi bobilo alimwi aitende lyabule bwamafuti aali 60 ku California. Baalu D. T. Bourdeau alimwi andime mulembi twakasika ku San Francisco mubuzuba bwa 18, mwezi wa 7, mumwaka ooyo.
GSAM 384Kutalika kwa Mulimo wa Bukambausi mu California
GSAM 384.4Kuli cintu comwe ncendiyanda kwaamba kujatikizya kutalika kwamulimo wabukambausi mu California, icitondezya kabotu mbocigwasya Cipego ca Busyinsyimi mumulimo. Paulo, naamba zipego zyamuuya, kubikkilizya Cipego ca Busyinsyimi, waamba kuti nzya “kulondozya basalala, kucita mulimo wakubelekela, kuyaka mubili wa Kristo.”3 Masimpe, nzila iigwasya kapati kulondozya basalala nkubatondezya kulubizya kwabo, kutegwa bakuleke, alimwi basanzigwe kuzibi zyabo mubulowa buyandisi bwa Mwami wesu Jesu Kristo. Akaambo kaceeci, lugwasyo luzwa mu Cipego ca Busyinsyimi “mumulimo wakubelekela” lwakazumanana kulibonya mumulimo wa Masimpe Aali Kuno, kutegwa lutondezye babelesi ba Mwami kutalondoka munzila yabo yakubeleka, alimwi ambobakakonzya kugwasya kapati bantu kupiluka kuli Leza ikuti babelesya nzila iimbi.
GSAM 385Bukamboni Kujatikizya Mbokweelede Kubelekwa mu California
GSAM 385.1Nokwakainda kaindi kasyoonto kuzwa notwakasika ku California, twakatambula lugwalo kuzwa kuli Mrs. White, mwalo mwaakaamba Mubono wa Musyinsyimi ngwaakapegwa ku Battle Creek kumangolezya aabuzuba bwamusanu, mubuzuba bwa 12, mwezi wa 6—buzuba mbotwakakkala ku Lancaster, N. Y., katutanatalika lweendo lwaku California. Takwe naakali kuya ku California, alimwi tanaakali kuzyiba lwakwe bukkale bwabantu bakukkala ooko. Masimpe, ciindi eeco takwe naakali kuya kunse lyalwizi lwa Missouri kulubazu lwakumbo. Luzibo luli loonse ndwaakajisi kujatikizya zintu zyakooko lwakazwa kuzintu Mwami nzyaakayanda kumuyubununina.
GSAM 385.2Mumulayo iwakali mulugwalo lwakwe, wakapandulula bube bwabantu ba California bwakupa cakutasinyina, alimwi azintu nzyozakali kuyoozwa mukubeleka akati kabo kwiinda mububambe bwakukakatila mali, ‘bwakubamba mali masyoonto.’ Pakukambaukila bantu ba California, kwakali kuyandika kubaswena amuuya wakozyenie abube bwabo bwakupa cakutasinyina, pele katali kwiinda mukusampausya mali.
GSAM 385Kuzwidilila Kwakasyinsyimwa Kwakasika
GSAM 385.3Lino nendiyeeya myaka iili 37 yakainda kuzwa mulimo nowakataanga mu California, akulanga ciimo cakaciindi eeco, abukkale bwabantu, alimwi anzila njotwakali kuyooendelezya mulimo wesu kuti tiitwakatambula Bukamboni, alimwi nendibona micelo yakutobela lulayo lwakapegwa, ndilakonzya kwaamba kuti mulimo wesu wakaya kumbele mumyezi yotatwe kwiinda mbowakali kukonzya kucita mumwaka omwe kuti tiitwakagwasyigwa “mumulimo wakubelekela” alulayo ndotwakatambula kwiinda mu Cipego ca Busyinsyimi. Kusikila kuciindi cakuphuka kwazisamu mumwaka wa 1871, akaambo kamulimo wakacitwa mucilawo ca Sonoma, kwakatalisyigwa zikombelo zya Babambi ba Nsabata zyali 5.
GSAM 386Kuswaangana mu Matende Kwakusaanguna mu San Francisco
GSAM 386.1Mumwezi wa 6 mumwaka ooyo, twakaimika itende lyesu lwakusaanguna mu San Francisco. Mbwaanga Baalu Bourdeau bakapiluka kujwe, mubeleki umwi kuzwa ku Michigan wakatumwa kubweza busena bwabo. Wakasika mubuzuba bwa 17, mwezi wa 6, alimwi cakufwambaana wakasangana andime mumulimo mudolopo. Notwakabeleka nsondo zisyoonto muitende, twakazumanana miswaangano yesu mumaanda mapati ngotwakalomba cakubbadela kusikila mubuzuba bwa 1, mwezi wa 12, 1871. Akaambo kamulimo ooyu, bantu bali kwiinda a 50 bakatambula Mulumbe mu San Francisco.
GSAM 386Masunko Aamukati mu California
GSAM 386.2Kusikila kubuzuba oobu, masunko ngotwakajisi mu California akali kuzwa kapati kubasikutupenzya bakunze, pele lino kwakabuka kusunkwa kwalusyomo kwabantu besu kwakacibukilambuta, ikwakali kwamusyobo uumbi. Mubeleki munyina wakazumanana kucita zintu nzyendakali kusinizya kuti zyakali kuyoobikkila nguwe alimwi amulimo nsoni. Twakajisi basinkondoma bamwi bakali mudolopo, ibakali kulangilila zyoonse nzyotwakali kucita, alimwi ibakali kulibambilide kubelesya kufwumbwa cintu citajisi busongo kutegwa batucise. Aboobo kwakali kuyandika kapati kuswiilila kucenjezya kwamwaapostolo kwakuti ‘kamwiibilizya kufwumbwa ciboneka mbuli bubi.’
GSAM 386Kulyaangulula Kujisi Ntenda
GSAM 386.3Tiindakaamba kuti mukwesu wakacita cibi ncobeni munzila njakali kucita, pele ndakamuyeezya kuti basinkondoma besu bakali kuyoobelesya kutucisa eezyo nzyaakali kwaamba kuti tazili bubi. Wakajatikizya kuti wakalijisi luusa ‘lwakucita mbwayanda’ munyaya eeyo, kwaambisya mbwaanga kwakazuminwa kuti tiikwakali cibi munezyaakali kucita. Zintu zyakazumanana boobo kusikila mubuzuba bwa 23, mwezi wa 1, 1872, nendakazwa mucilawo ca Sonoma kuya ku San Francisco kuyoobona ncecakali kukonzya kucitwa kutegwa kulekezyegwe zintu zyakali kucitika ooko.
GSAM 387.1Ciindi eeci basinkondoma besu bakali kubelesya micito yakwe mbuli mbondakayoowa, alimwi wakali kwaamba kuti ‘tiizyabo,’ kuti wakali kuyoobatondezya kuti ujisi mizeezo njasalila lwakwe, alimwi kuti ulakonzya kweenda mumigwagwa mbwayanda, alimwi angoayanda, cakutaba aansi amazywi aabo. Ndakasola kwiinda mukwaamba anguwe lwakwe kumutondezya kuti micito iili boobo tiiyakali kuyoomana kabotu, alimwi kuti muuya wakulyaangulula uuli boobo wakali kuyoomanina mububi. Wakajisi beenzinyina ibakali kumumvwida luse kapati, bamwi babo ibakatalika kujatikizya zintu zyakali kuyoopa kuti acenjezyegwe kapati kwiinda kale. Bantu banji mucikombelo bakabona bubi bwakukakatila kwakwe kunzila yakwe, alimwi bakalilibambilide kugwasya kusoleka nkondakali kucita kutegwa mulimo utabikkilwi nsoni.
GSAM 387Muswaangano Wakuyandaula Wakasalwa
GSAM 387.2Boobu mbokwakabede mu Nsabata, mubuzuba bwa 27, mwezi wa 1, nokwakasalwa kuti nyaya eeyi yeelede kuyandaulwa, alimwi kuti cikombelo ceelede kubweza ntaamu iili amanguzu, kutegwa cikwabililwe kunsoni izyakali kukonzya kuletwa amuuya ooyu wakusampaula. Kwakasalwa muswaangano wakutalika mu Buzuba bwa Nsondo, mubuzuba bwa 28, mwezi wa 1, a 9 kumaca, kutegwa kubandikwe ciimo eeco, alimwi amulimo wesu mbuli cikombelo munyaya eeyo. Kweelana ambokwakali kuboneka, kunyina cakali kukonzya kulekezya kwaandaana kwacikombelo eeco. Ndakakkala ciindi cipati camasiku aayo kandipaila kuli Leza, kutegwa atubelekele.
GSAM 387Kulyaambilila Kwalembwa
GSAM 387.3Kumaca kwabuzuba bwa 28, nendakali kuya kumuswaangano, ndakaswaangana amubeleki munyina anzila yabasikweenda yambali amugwagwa, afwaafwi abusena nkondakali kukkala, kali mukulila. Wakati, “Mukwesu Loughborough, tiindikooya kumuswaangano sunu.”
GSAM 387.4Ndakati, “Tokooya kumuswaangano? Muswaangano ujatikizya nyaya yako.”
GSAM 388.1Wakati, “Ndilizi boobo, pele ndalubizya koonse. Muliluzi kujatikizya mbomwaimvwi munyaya yangu. Oolu ndulugwalo lwakulyaambilila ndondalembela cikombelo; amulubweze mukababalile. Inga caba kabotu kulindinywe, alimwi akuli baabo ibakonzya kundimvwida luse, ikuti kunyina nkondili.”
GSAM 388.2Ndakabuzya kuti, “Ncinzi caleta kucinca kupati boobu mulinduwe kuzwa jilo?”
GSAM 388Mubono wa Musyinsyimi Uugambya Wakatambulwa
GSAM 388.3Wakayiingula kuti, “Ndakaunka kuŋanda yakutambwida magwalo masiku aayinda, Nsabata noyakamanina, alimwi ndakatambula lugwalo kuzwa kuli Mukaintu White, kuzwa ku Battle Creek, Michigan. Mbu Bukamboni mbwaandilembela.” Wandipa lwalo, wakati, “Amubale oolu, mpoonya munoobona Mwami mbwaibona nyaya yangu.”
GSAM 388.4Wakandilomba kwaambila cikombelo kuti wakatambula Bukamboni kuzwa kuli Mukaintu White, ibwamucenjezya akaambo kamicito yakwe, alimwi kuti wakabutambula, mbwaanga bwakali masimpe.
GSAM 388Mubono wa Musyinsyimi Mbowaakapa Kusinizya
GSAM 388.5Eeci cakali cibeela ca Mubono wa Musyinsyimi iwakapegwa Mrs. White ku Bordoville, Vt., mubuzuba bwa 10, mwezi wa 12, 1871. Wakatalika kulemba cibeela icakajatikizya nyaya yamukwesu ooyu mubuzuba bwa 27, mwezi wa 12, 1871, pele akaambo kamwi kumanizya lugwalo kwakalindizyigwa kusikila mubuzuba bwa 18, mwezi wa 1, 1872, ciindi nolwakamanizyigwa akutumwa kuzwa ku Battle Creek. Ciindi eeco kwakali kubweza mazuba aakuma 9 kutegwa magwalo asike kuzwa ku Michigan kuya ku California kwiinda anyika.
GSAM 388.6Mu Mubono wa Musyinsyimi ulatondezyegwa zintu zinji munzila yabusyinsyimi. Mbubwenya mbokwakabede munyaya eeyi. Ciindi Mubono wa Musyinsyimi nowakapegwa, kwakali buyo cizulile cazintu izyakalibonya ncobeni ciindi Bukamboni nobwakasika ku San Francisco. Kwiinda mukukozyanisya mazuba, kulakonzya kuboneka kuti nyaya yamu San Francisco yakasika aatala Bukamboni bwakalembwa nobwakali bwazwa kale ku Battle Creek. Bakwesu mu San Francisco bakabona cakufwambaana kuti kunyina muntu wakali kukonzya kulemba ku Battle Creek akuzibya Mrs. White makani aayo kuciindi ceelede kutegwa alembe lugwalo oolu, nkaambo ciimo eeco cakali katanacibako.
GSAM 389.1Kaambo aaka kakalijisi nguzu zipati kuli bakwesu bakooko, kabasinizya kuti Mubono wa Musyinsyimi ooyo wakalijisi nguzu zya Leza. Tiindakalembela Baalu White naa mukaintu wabo nokuba mulongo omwe kujatikizya ciimo camu San Francisco, alimwi mubeleki munyina wakaamba kuti tanaakalemba cintu; mpoonya bakwesu bakati, “Nokuba kuti wakalemba, tanaakali kuyoobaamba zintu zyakayubununwa kujatikizya nguwe mwini.”
GSAM 389Mubono wa Musyinsyimi Mbowaakalembwa
GSAM 389.2Mukuya kwaciindi notwakazyiba, kuzwa kubusena bwakatalikila makani, kujatikizya kulembwa akutumwa kwa Bukamboni, kwakayungizya kuboneka kuti Mwami iwakapa Mubono wa Musyinsyimi wakalijisi maano kujatikizya ciindi nobwakalembwa akutumwa nkobwakali kuya, kutegwa bukasike kuciindi ceelede mwini.
GSAM 389.3Kumaca kapati mubuzuba bwa 18, mwezi wa 1, 1872, Mrs. White wakabusyigwa Bukamboni ibwaambwa atala kabulibonya cakusinizya mumizeezo yakwe. Wakazimvwa cakulibonya mbuli kuti kwaambwa kujwi kuti, “Kolemba cakufwambaana Bukamboni oobo bwaku California, alimwi kotuma mumagwalo aatobela mwini; bulayandika.” Eezi nozyakaambwa lwabili, wakanyampuka, wakasama cakufwambaana, alimwi wakamanizya kulemba. Ciindi cakulya cakulya cakumaca catanasika buyo, wakapa mwanaakwe musankwa Willie lugwalo, kaamba kuti, “Kotola lugwalo oolu kuŋanda yakutambwida magwalo, pele utalubikki mukabbokesi kakubikkila magwalo. Kolupa mweendelezi wamagwalo, alimwi umwaambile kusinizya kuti ulabikkwa musaka lyamagwalo aazwa kumaca aaya.” Mukuya kwaciindi wakaamba kuti wakayeeya kuti malailile aakwe akali kuyindene asyoonto, pele tanaakabuzya mibuzyo, alimwi wakacita mbwaakaambilwa, akuti ‘wakabona lugwalo kalubikkwa musaka lyamagwalo.’
GSAM 389Bumboni bwa Kusololelwa a Leza
GSAM 389.4Kuti mwazyiba ciimo cesu camu San Francisco ciindi eeco, munoobona cakufwambaana mbokwakayandika kuti lugwalo oolu lubikkwe mumagwalo aayo mwini. Mumazuba aayo twakajisi buyo kutambwa kwamagwalo kwiinda anyika lomwe abuzuba. Lugwalo nolwasika masiku aa Buzuba bwa Nsondo, mubuzuba bwa 28, muciindi camasiku aabuzuba bwa Nsabata, mubuzuba bwa 27, masimpe kwakali kuyooba kwaandaana kubi mucikombelo. Nolwasika nsondo zili mbwi katanaindi, nokuba buyo Mubono wa Musyinsyimi nowakamana kupegwa, cikombelo tiicakali kuyoozyibisya nguzu zyabwalo cakufwambaana boobo.
GSAM 390.1Aano kwakali Bukamboni ibwakalijisi zitondezyo zilibonia zyajanza lya Mwami, akaambo kakuti bwakasika kuciindi ceelede kutegwa bululamike ncobeni kulubizya kwakaciliwo, alimwi mukwesu naakabutambula cakulicesya akucita kweelana ambubo, bwakabeleka anguzu zipati kuleta lukamantano akuyuma mucikombelo eeco icakacili cipya.
GSAM 390Nzila Yakulemba Mibono ya Musyinsyimi
GSAM 390.2Nyaya eeyi alimwi ncikozyanyo camazywi aakwe mwini kujatikizya nzila njalembela eezyo nzyaabona. Kujatikizya eeci ulaamba kuti: “Ndakabusyigwa mutulo twangu kandizimvwa cakulibonya zintu izyakanditondezyegwa kale mumizeezo yangu; alimwi ndakalemba, akati kamasiku, magwalo aakainda nyika mpati, alimwi aakasika ciindi zintu nozyakali aantenda, akalekezya mapenzi mapati mumulimo.”4