Mpango 20 — Mipeyo mu Mulimo Wakasanguna
GSAM 311.1“Amubunganye basetekene bangu kulindime; aabo ibakacita cizuminano andime kwiinda mu mupeyo. Majulu ayoobilaama bululami bwakwe, nkaambo Leza lwakwe nguwalo Mubetesi.”1
GSAM 311.2Mu Mulumbe wa Kusandaula wa 3, mumwezi wa 6, 1902, tubala kuti:
GSAM 311.2“Aabo ibanjila mu mulimo mazubaano balizyi zisyoonto buyo kujikaka akujipa kwabaabo Mwami mbaakapa mukuli wa mulimo wakwe kumatalikilo. Zyakacitika kaindi zyanda kwaambilwa nzibabo ciindi aciindi, nkaambo beelede kutwala mulimo kunembo mukujiicesya akujipa nkukwaakali kuli babelesi bakasimpe bakaindi.”
GSAM 311.3Alimwi mu Bukamboni Kuli Cikombelo, bbuku 7, mujanika mazyu aaya:
GSAM 311.3“Tuli kuswena kumamanino amakkani aanyika eeyi, alimwi milimo ya Leza iisiyene-siyene yelede kutwalwa kunembo mukujipa kupati kwiinda nkwakatalikwa kutondezyegwa.”2
GSAM 311.4Twakaamba kale zyakacitika Baalu Bates nibakasungwa mu 1846 kulemba akusampanya bbuku lyabo lyakusaanguna atala aamakani aa Nsabata. Alimwi twakaamba mapenzi aa Baalu James White, mu 1849 nibakatalika kusampanya pepala lyakali kwiitwa kuti Masimpe Aali Kuno.
GSAM 311Kabbuku Atala aa Majulu Aajaluka
GSAM 311.5Musule aa Mubono wa Musyinsyimi wakapegwa Mrs. White mu Topsham, Maine, mu ciindi camasamu ca 1846, nibakatondezyegwa zimwi zyakujulu zyendeenda, Baalu Bates bakabambila kulemba kabbuku ka Majulu Aajaluka. Pele mali aakusampanya aakali kuyandikana kapati. Kuti bagwasye, umwi mucizyi wakali kukkala mu Massachusetts, iwakali wamaninzya kubomba mutelo mupya wamuselo akuutandaansi, wakauvuula akuwuuzya, wakapa Baalu Bates mali aakajanika. Eeci cakabapa nzila yakusampanya bbuku lyabo lyabili.
GSAM 312Kabbuku Atala aa Mulimo wa Kubikka Civunisyo
GSAM 312.1Musule aa Mubono wa Musyinsyimi atala aamulimo wa kubikka civunisyo, wakapegwa mu Dorchester, Mass., mu 18, mumwezi wa 11, 1848, Baalu Bates bakalemba kabbuku katatu, kaamutu wakuti Civunisyo ca Leza Uupona. Alimwi bakajana penzi lyakubula mali aakudinda. Umwi mukamufwu musimbi, naakamvwa ciimo eeci, wakauzya kaanda kaniini nkaakajisi kumunzi, wakapa Baalu Bates hafu yamali ngaakatambula. Aboobo bakakonzya alimwi kulipilila kudindwa kwabbuku.
GSAM 312Ziyandika mu Mulimo wa Kusampanya
GSAM 312.2Mu 1851-52 Kusandaula kwa Kuboola kwa Jesu a Mulumbe wa Nsabata lyakali kudindwa mu Saratoga Springs, N.Y. Kuno ba Thompson bakapa Baalu White amukaintu wabo busena bwakukkala mung'anda kakunyina kulipila; azibelesyo zyamung'anda zyakakongolwa bakakonzya alimwi kutalisya buumi bwamung'anda.
GSAM 312.3Ciindi eeci basyomi ba Masimpe Aali Kuno bakali kuyungizika, alimwi eeci cakatuma kuti mulimo wa Baalu White a Mrs. White uyandikane kapati. Eeci, antoomwe aamulimo wakubamba zyilembedwe, cakatuma kuti kuyandikane bagwasyi muwofesi. Ciindi eeco bamwi bakasungwa mumyoyo yabo kugwasya mumulimo wakulemba. Kuti tutondezye Mwami mbwabelesya kweendelana alusyomo lwabantu bakwe, akubusya babelesi ciindi nibayandikana, twaamba zyakacitikila umwi mucizyi wakajipede, ba Rebecca Smith, baku West Wilton, N.H.:—
GSAM 312.4Ciindi cakalindilwa nicakainda, mwanaakwe musankwa Uriah amusimbi Annie R. bakali kuyanda kapati kuya kucikolo kuti balibambile kuba bayiisyi. Banyina bakali kuyoowa kuti bana bakali kuseluka kuya kunyika, alimwi ncobeni kuyoowa kwabo kwakali aacijatikizya. Bana balo bakali kubayanda banyina mbuli mbobakali kubayandwa mbabo.
GSAM 313Uriah Smith ku Cikolo ca Phillips
GSAM 313.1Kuzwa mu 1848 kusikila mu 1851 musankwa wakali kwiiya ku Cikolo ca Phillips mu Exeter, New Hampshire, ooko basicikolo mbobakali kwiiyiswa zyamwaka wakusaanguna wakukoleji, kuti bakaya kukoleji babe banembo aamwaka omwe. Wakamanizya kwiiya ooku. Mu 1851 wakabeleka kuti ajane mali aakuya kukoleji, pele mulengi wakwe naakazundwa mumakwebo, wakaluza mali aakwe, aboobo muzeezo wakukkala kukoleji ngwaakali kulangila kwamyaka minji wakalekwa.
GSAM 313Musimbi Smith ku Cikolo ca Basimbi
GSAM 313.2Uriah naakali kucikolo, mucizyi wakwe wakali kwiiya kucikolo ca basimbi mu Charlestown, Mass. Kwiiya kwakwe kwakali afwaafwi kumana, alimwi mbwaakali kuswena kuleka cikolo, lwakwe amukwesu bakapegwa mulimo wakuyiisya kucikolo ca Mt. Vernon, N.H., kwaminyaka yotatwe, akulipilwa $1,000 aamwaka, antoomwe aakulya abusena bwakukkala.
GSAM 313.3Ciindi eeci banyina bakatambula “Masimpe Aali Kuno.” Mipailo yabo aatala aabana babo lino yakali yakusinizya akupya kapati kwiinda kaindi, kuti cakali kukonzeka. Baalu Bates bakaswaya West Wilton, alimwi ba Smith bakabaambila makani aabana babo, akusanduka kwabo kwakaba cintu ncobakapailila. Baalu Bates bakali kulangila kucita miswaangano mu mazuba masyoonto mu Somerville, Mass., ku ng'anda ya Paul Folsom, alimwi ba Smith bakali kuyoo lembela mwanaabo musimbi, bamwiita kuti aze kumuswaangano. Ciindi eeco Baalu Bates abanyina bakali kupaila kuti Leza asunge moyo wakwe kuya kumuswaangano.
GSAM 313Ziloto Zibili Zyazuzikizigwa
GSAM 313.4Baalu Bates bakali tabanakatako mung'anda mwakali kuyoo citilwa muswaangano, aboobo tiibakazyi mboyakabede. Masiku aakali kunembo aamuswaangano, bakalota bali mung'anda eeyo, alimwi kuti zikkalilo zyoonse zyakazwide bantu, kusiyanya acikkalilo comwe cakali amulyango. Bakalota alimwi basandula makani ngobakali kuyanda kwaamba, bakwaamba aatala aa Busena Busetekene; kuti bakali baimba lwimbo lwakusaanguna, bapaila, bakuimba lwimbo lwabili, alimwi bakali bajalula Bbaibbele lyabo bakubala kuti, “Kusikila mazuba aali zyuulu zyobile amyaanda yotatwe, eelyo Busena Busetekene buyoosalazigwa,” kabatondezya cifwanikiso ca Busena Busetekene pa Cifwanikiso ca Busyinsyimi, mulyango nowakajaluka, musimbi wakanjila akukkala mucikkalilo cakali citakwe muntu. Bakalota alimwi kuti muntu ooyo wakali Annie R. Smith, alimwi kuti mpoonya-mpoonya wakabikkila maanu akutambula masimpe.
GSAM 314.1Muswaangano wa Baalu Bates wakali mu Nsabata (buzuba bwamusanu abili), alimwi mbwaakali kunyina cikolo mubuzuba oobo, Annie wakati, “Kuti nkondwesye buyo bama, ndilaya.” Masiku aakali kunembo aa Nsabata eeyo wakalota waya, pele wacelwa; kuti naakasika amulyango lwimbo lwakusaanguna lwakali lwaimbwa, mupailo wapegwa, alimwi bakali kumaninzya lwimbo lwabili; kuti naakanjila wakabona kuti zikkalilo zyoonse zyakazwide bantu kusiyanya aceeco cakali amulyango; kuti mwaambi mulamfu, uulemekeka alimwi mubotu wakali kutondezya Cifwanikiso ca Busyinsyimi ncaakali atanaakabona, kakobolola kuti, “Kusikila mazuba aali zyuulu zyobile amyaanda yotatwe, eelyo Busena Busetekene buyoosalazigwa.” Wakalota kuti nzyaakaamba zyakamubikkila maanu kapati, alimwi kuti zyakali masimpe.
GSAM 314.2Wakanyamuka kuya kumuswaangano aciindi ceelede, pele wakaluba nzila, aboobo wakasika buyo nibakali kwiimba mamanino aalwimbo lwabili. Naakanjila, zintu zyoonse zyakali mbubonya mbwaakazibona muciloto, alimwi muntu umwenya ngwaakalota wakali kukobolola, munzila imwenya, lugwalo lwa Daniele 8:14. Mpoonya-mpoonya moyo wakwe wakazumina.
GSAM 314.3Baalu Bates bakali tabanayeeya ciloto cabo kusikila naakanjila amulyango akukkala. Bakali balibambila kwaamba atala aamwi makani, pele mizeezo yabo yakali kukkala aamakani aa Busena Busetekene. Nibakali kukobolola lugwalo, ciloto cabo cakabweza mumizeezo, alimwi kabataambi bakapaila kuti bagwasyigwe kwaamba kumyoyo yabaswiilizi babo. Bakajana lwaanguluko lupati mukupandulula kwiinda kwaciindi, Annie ncaakazyi. Eelyo bakapandulula masimpe aa Mulumbe wa Mungelo Watatu aa Nsabata.
GSAM 315Annie Smith Utambula Masimpe
GSAM 315.1Nibakajala muswaangano, bakaswena kuli Annie, bakati, “Ndisyoma kuti nguyu mwanaamusimbi wa Mucizyi Smith waku West Wilton. Tandinaakakubona kaindi, pele busyu bwako bulibonya mbubwangu. Ndakalota ndakubona masiku aayinda.” Eelyo Annie wakaamba ciloto cakwe. Wakazwa kumuswaangano mizeezo akuyanda kwakwe zyoonse zyasanduka, mbwaakatambula masimpe aa Nsabata kubusena oobo aciindi eeco.
GSAM 315.2Wakajokela kucikolo ca basimbi, wakabikka zintu zyakwe mubhokisi, wakajoka kung'anda. Naakamvwa mikuli ya Baalu White mukusampanya, amulimo wabo wakukambauka, wakamvwa kuti Leza wakali kumwiita kuti aye kubagwasya mumulimo wamuwofesi. Mu mwezi wa 8, 1851, pepala nilyakaselusyigwa kuzwa ku Paris kuya ku Saratoga Springs, N.Y., Musimbi Smith wakaya nkuko kuba omwe wababelesi.
GSAM 315Kujipa Akujisetekezya
GSAM 315.3Mu Mulumbe wa Kusandaula, bbuku 2, namba 7, muli mizila misyoonto njyaakalemba kutondezya mbwaakalimvwa musule aakuleka makanze aakwe aakaindi kuti acite mulimo wakwe wakujiicesya uutalibonesyi. Wakati:
GSAM 315.3“Ndisyoma kuti ndasiya zyoonse kutobela Mwanaa Mbelele kuli koonse kwasololela. Nyika yamaninina kundikwelezya. Lusyomo lwangu, lukondo lwangu, luyando lwangu, zyoonse lino zyabikkwa muzintu zyakujulu izili zya Leza. Tandiyandi busena bumbi kunze aakukkala kumawulu aa Jesu, akwiiyiswa nguwe—tandiyandi mulimo umbi kunze aakubelekela Taata wakujulu—tandiyandi lukondo lumbi kunze aaluumuno lwa Leza luuli atala aakumvwisisisya koonse.”
GSAM 315.4Lugwasyo lwa Mucizyi Annie muwofesi mukulanga akululamika zyilembedwe azimbi lwakasika aciindi ceelede. Kwaminyaka yotatwe wakabeleka mukusyomeka amumanguzu, katambula buyo cakulya azisani. Kumamanino aaciindi eeci bulwazi bwakukosomola bwakamujata cakumujaya. Ciindi bulwazi oobu ibwakali kutola ciindi cilamfu akujaya nibwakali kumupenzya, wakalemba ntembauzyo zimwi zibotu, alimwi cakali cibotu kwiinda zyoonse ncakali kuti, “Muŋanda Kuno a Muŋanda Kujulu.” Mazyu aakumatalikilo aaco, ngaakalemba mubuzuba bwakali kunembo aalufu lwakwe, mu 26, mumwezi wa 7, 1855, atondezya kabotu buubauba akujiicesya zyakasumpuka kapati mubuumi bwakwe, cakuti tatukonzyi kuleka kuyalemba oonse:
GSAM 316Kweendelezya Muŋanda Mukati ka Mapenzi
GSAM 316.3Mu mwezi wa 4, 1852, Baalu White bakasela kuzwa ku Saratoga Springs kuya ku Rochester, New York. Muunzi ooyu, pa 124 Mt. Hope Avenue, ngukwakali nkobakatalika kukkala azibelesyo zyamuŋanda zyakawulwa mukumasena aazyakakongolwa. Pele bakali kuyanda kapati kuti mulimo wakusampanya weende kabotu, kuti pepala lizumanane kuzwa aciindi cilyakabikkilwa, alimwi kuti masimpe asampane, cakuti bakali kujikaka zintu zinji zyamuumi izikondwesya zyajanika kuli bamwi.
GSAM 316.4Mbobakatalika kweendelezya muŋanda ciindi eeci, mulakonzya kubala lugwalo lwabo lwamaseseke ulutobela, Mrs. White ndobakalembela mukwasyi wa S. Howland mu 16, mumwezi wa 4, 1852:—
GSAM 316.5“Tucitalika kukkala kuno mu Rochester. Twakakongola ŋanda njakale a $175 aamwaka. Tulijisi makina aakudinda muŋanda. Kuti taakali oobu, twakali kuyoo lipila $50 aamwaka kubusena bwawofesi. Mwakali kuyoo seka kuti mwakatulangila akubona zibelesyo zyesu zyamuŋanda. Twakawulide makwele aabili aakale aamasenti aali makumi obile amusanu kuleele. Muli wami wakandeetela zikkalilo zyakale zili musanu acimwe, ikunyina zibili izikozyenye, nzyaakalipilila dola limwi, alimwi cakufwambaana wakandipa zikkalilo zyambi zyakale zyone zitalijisi akukkalilwa, nzyaakalipilila masenti aali 62 zyoonse. Mapulanga aazyo akali ayumide, alimwi ndakali kuzipanga akukkalilwa acisani ciyumu. Mafuta aabota aladula kapati tatwaawuli, alimwi tatukonzyi kuwula mantapile. Tubelesya musuzi wamicelo mubusena bwabota, amizyabisi yamatulipi mubusena bwamantapile. Zyakulya zyesu zyakusaanguna twakazilila aacipulanga cakali kujala mpiga, ncotwakabikka aatala aazigubu zibili zyafuulu izitakwe cintu. Tulilibambilide kuzumanana kubula zintu kuti mulimo wa Leza weende kunembo. Tusyoma kuti janza lya Mwami lyakali mukuboola kwesu kubusena oobu. Kuli mulimo mupati, pele babelesi basyoonto. Nsabata yayinda muswaangano wesu wakali mubotu kapati. Mwami wakatuvwuzya mukuba anguwe.”
GSAM 317Kupa kwa Basyomi
GSAM 317.1Mu namba yakusaanguna ya Mulumbe wa Kusandaula, yakadindwa mu Rochester mu 6, mumwezi wa 5, 1852, Baalu White nibakali kwaamba atala aakusela kuzwa ku Saratoga kuya ku Rochester, bakati:
GSAM 317.2“Bakwesu bapa mali aakugwasya pepala kwiinda ncotwakali kulangila. Alimwi nikuba kuti nzyotwakabelesya mukusela kuzwa ku Saratoga Springs, akutalisya pepala mumunzi ooyu zyakali zinji, tatulijisi cikwelete.”
GSAM 317Kujipa kwa Babelesi
GSAM 317.3Mumazyu aamakwebo mu namba 12, mu 14, mumwezi wa 10, tubala kuti:
GSAM 317.3“Pele wofesi tailijisi cikwelete, nkaambo kaaka: Bakwesu Belden a Stowell ibakabeleka muwofesi myezi musanu aumwe yayinda, batambula buyo zisyoonto kwiinda cakulya cabo. Bamwi ibabeleka mulimo umwenya tabanatambule kwiinda mbabo. Ncobeni kuyoo ba kukondwesya kuli boonse ibayanda Masimpe Aali Kuno kuti bagwasye kuzuzikizya mali aaceya, kuti aabo ibabeleka canguzu, kapati nitwakali tatuko, mukati aabulwazi, mukusampanya Mulumbe wa Kusandaula, bakonzye kujana zintu zyaakubasunga kabotu.”
GSAM 317Bantu Bayungizika mu Rochester, New York
GSAM 317.4Mu ciindi cakuuma ca 1852, mulimo wakusampanya niwakali watalika kabotu mu Rochester, Baalu White amukaintu wabo bakenda ulweendo lwamyezi yotatwe, aciŋolo ciitutwa aahaci, kuya kumuzwezuba kusikila ku Bangor, Maine, kabacita miswaangano akuswaya Babambi ba Nsabata ibakali bamwaikene munzila. Kabatanajoka, kutalikila mu 26, mumwezi wa 9, Baalu J. N. Andrews bakapa makani aatobelana pa 124 Mt. Hope Avenue. Ciindi eeci baAdventist bali musanu abatatu ibakali kubamba buzuba bwakusaanguna bakatambula Masimpe Aali Kuno, alimwi mulembi ooyu wakali omwe wabalo.
GSAM 318Oswald Stowell Waponesyegwa
GSAM 318.1Mumangolezya aabuzuba bwamusanu aumwe mu mwezi wa 10, Baalu White amukaintu wabo bakasika kung'anda kuzwa kulweendo lwabo lwakumuzwaazuba. Buzuba bwakatobela (Nsabata) twakababona lwakusaanguna, mumuswaangano wa Nsabata. Ciindi camuswaangano ooyu Oswald Stowell, mubelesi wamakina aakudinda, wakali kuciswa kapati abulwazi bwacisinkilizyo camapunga, alimwi musilisi wakwe wakali waleka kumulanga kalangila kuti uyafwa. Musilisi wakati “takonzyi kumucitila cintu.” Ciindi camuswaangano Oswald wakali mung'anda iili kumbali, kali mukuciswa kupati kwamubili. Kumamanino aamuswaangano wakatuma kukumbila kuti amupaililwe. Andime ndakiitwa antoomwe abamwi kuti tupailile antoomwe. Twakafugama kumbali aabulo bwakwe, alimwi mipailo niyakali kupegwa, Baalu White bakamunanika mafuta “muzina lya Mwami.” Kwakali kumvwika kubako kwa Muuya wa Leza, alimwi wakaponesyegwa mpoonya-mpoonya. Nitwakanyamuka mukupaila wakali wakkala pabulo, kalipuma mbali zyamubili zyakwe izyakali kuciswa kapati kaindi, akwaamba kuti, “Ndaponesyegwa koonse. Ndiyoo konzya kubeleka amakina aakudinda aamaanza juunza.” Musule aamazuba aabili wakabelekela ncobeni.
GSAM 318Mubono wa Musyinsyimi wa Mrs. White Kunembo aa Bantu ba Rochester
GSAM 318.2Longezyo lili lyoonse ilyakaponesya Mukwesu Stowell lyakawida kapati alimwi pali Mrs. White, alimwi Baalu White nibakasanduka kubalanga, bakati, “Ellen uli mu Mubono wa Musyinsyimi; tapemi naali muciimo eeci. Kuti umwi wenu uyanda kusinizya makani aaya, mwazumizyigwa kumulanga.” Wakakkala oobu mu Mubono wa Musyinsyimi afwaafwi awa limwi amamineti aali makumi obile. Naakali muciimo eeco wakaamba mazyu, alimwi zimwi ziindi mizila yamaambilo iilimbide; pele nikuba mukumulanga kapati, kunyina kupeema kwakajanika mumubili wakwe.
GSAM 319Mubono wa Musyinsyimi Atala aa Nzila ya Umwi Wesu Uutaliko
GSAM 319.1Mrs. White nibakazwa mu Mubono wa Musyinsyimi ooyu, bakapa Bukamboni atala aanzyobakabona. Baalu White amukaintu wabo kabatanajoka kuzwa kulweendo lwabo lwakumuzwaazuba, umwi wesu wakali wazwa mumunzi, akweenda aamakwebo mucisi ca Michigan. Aboobo taakali mumuswaangano ooyu, alimwi taakali wabona Baalu White naakuti mukaintu wabo. Mukwaamba Mubono wa Musyinsyimi wabo, Mrs. White bakatwaambila, mukati aazimbi zintu, ncobakabona aatala aamwaalumi iwakali kweenda kule aang'anda, wakaamba zinji atala aamulawo wa Leza a Nsabata, pele aciindi cimwenya wakali kusotoka omwe wamilawo. Bakati wakali muntu ngobakali batanaakaswaanganya, pele bakasyoma kuti bayoobonana anguwe cimwi ciindi, mbwaanga makani aakwe akali ayubunwidwe kulimbabo. Pele kunyina omwe wesu iwakayeeya kuti wakali umwi wabantu mbotwakazyi.
GSAM 319.2Afwaafwi musule aansondo zili musanu aimwe kuzwa kuciindi ca Mubono wa Musyinsyimi ooyu, mukwesu wakaambwa wakajoka kuzwa ku Michigan. Mrs. White nibakalanga busyu bwakwe, bakati kuli umwi wabakaintu, “Nguyu mwaalumi ngondakabona mu Mubono wa Musyinsyimi, ngondakamuambila.” Mubono wa Musyinsyimi niwakaambwa kuli mukwesu ooyu, ameso aamukaintu wakwe abamwi bantu, Mrs. White bakati kulinguwe, “Mbuli Natani mbwaakati kuli Davida, ‘Nduwe muntu ooyo.’” Eelyo wakacita mbubwenya Paulo mbwaakati bamwi bantu bayoocita nibasolwa atala aazibi zyabo kwiinda mu Cipego ca Busyinsyimi: “Pele kuti boonse basinsima, akunjila muntu uutasyomi, naakuti uutayiisigwi, ulasinizyigwa aboonse, ulabetekwa aboonse; aboobo zintu ziyasidwe mumoyo wakwe zilayubunwa; alimwi uyakuwa aansi abusyu akukomba Leza, akwaamba kuti ncobeni Leza uli mulindinywe.”3 Musule aakuswiilila Mrs. White nibakali kwaamba zibi nzyaakacita, mukwesu ooyu wakafugama kunembo aamukaintu wakwe, akati kuli nguwe akuli basyoonto ibakaliko, camasoozi, “Leza uli andinywe ncobeni,” eelyo wakayungulula koonse nzyaakacita naakali mu Michigan, mukusotoka mulawo wamusanu abili, mbuli mbocakayubunwa aciindi nocakali kucitika, kule aamamayili aali kwiinda myaanda musanu.
GSAM 320.1Aboobo ciindi caansondo zisyoonto cakatusinizizya Bukamboni canguzu. Tatwakasungwa buyo kwaamba kuti bwakaletwa aanguzu izili atala aanguzu zyamuntu, pele kuti bwakazwa kubusena ibwakali kusola bantu mukutalubulula atala aazibi.
GSAM 320Uriah Smith Watanganyika aa Wofesi ya Mulumbe wa Kusandaula
GSAM 320.2Kwakali ciindi cakusampanya bbuku 3 lya Mulumbe wa Kusandaula Uriah Smith naakatalika kubamba Nsabata, akutanganyika aawofesi ya Mulumbe wa Kusandaula, mwaakali mulembi amubambi wazyilembedwe kwaminyaka minji milamfu. Cakusaanguna ncaakalemba icakasampanizigwa mupepala cakali ntembauzyo yakali kwiitwa kuti, “Ijwi Lyaakucenjezya lya Ciindi a Busyinsyimi,” yakazwa mu 17, mumwezi wa 3, 1853.
GSAM 320.3Baalu Smith bakamvwa Mulumbe wa Mungelo Watatu lwakusaanguna kumuswaangano wakacitilwa mu Washington, N.H., mu 10 kusikila 12, mumwezi wa 9, 1852. Nibakajokela kung'anda ku West Wilton, bakaiya camaanu nzyobakamvwa, bakatalika kubamba buzuba bwamusanu abili mu Nsabata yakusaanguna mumwezi wa 12, 1852. Bakatanganyika aawofesi ya Mulumbe wa Kusandaula mu Rochester, New York, mu 3, mumwezi wa 5, 1853, ooko lwabo amucizyi wabo Annie mbobakabeleka kutambula cakulya azisani, mukumasena aakuyiisya kucikolo akulipilwa $1,000 aamwaka antoomwe aacilyo. Ezi nzyomwi nzila zyakujipa kwakacitwa kutalisya mulimo wa Mulumbe wa Mungelo Watatu mumazuba aawo aakumatalikilo.
GSAM 320Wabikkwa Kuba Mukambausi
GSAM 320.4Afwaafwi aamwaka wa 1863 Baalu Smith bakatalika kubelesya cipego cabo mukwaamba kunembo aabantu. Mu 1866 bakabikkwa kuba Mukambausi wamakani mabotu, musule aaco bakabeleka kapati mu Kuswaangana mu Nkambi amiswaangano muzisi zili mbuli-mbuli kuzwa ku Atlantic kusikila ku Pacific, antoomwe aamilimo yabulangizi mu cikombelo ca Battle Creek, eeco ncocakali cikombelo cabo cakuŋanda. Musule aakujalulwa kwa Koleji ya Battle Creek, bakali kwiiyisya zimwi ziindi mucibeela ca Bbaibbele cacikolo eeco. Nkaambo ka Mulumbe wa Kusandaula bakalambuka Lwizi Lupati lwa Atlantic, mumwaka wa 1894, kabaswaya zisi zisiyene-siyene mu Europe. Nibakali mu Siriya bakajanwa abulwazi bwakupya mubili ibotanaakalekela limwi kubapenzya.
GSAM 321Myaka Iili Makumi Musanu ya Mulimo Uutakatedi
GSAM 321.1Kuzwa mu 1853 kusikila mu 1903, hafu yamwaanda wamyaka, Baalu Smith bakali afwaafwi ciindi coonse mukubamba Kusandaula kwa Kuboola kwa Jesu a Mulumbe wa Nsabata; alimwi mucibeela cipati caciindi eeco bakali kweendelezya koonse kubambwa kwazyilembedwe zyapepala. Nikuba mubuzuba bwalufu lwabo, nibakapumwa abulwazi bwakulemenwa kwamubili, bakali munzila kuya kuwofesi kabajisi zyilembedwe nzyobakabambila kudindwa. Alimwi bakalemba mabbuku aayandikana manji mukati aamabbuku aacikombelo. Mukati aamabbuku aaya muli Mizeezo Atala aa Daniele a Ciyubunuzyo, Buumi bwa Muntu a Mamanino Aakwe, bbuku liyungizidwe atala aa Busena Busetekene a Mazuba 2300, Cizumwiso ca Zisi, a Kuswaanganya a Mizimu kwa Mazubaano. Bbuku lyakusaanguna muli yaaya lyakalembwa kapati kuzwa maawa aali musanu aane mangolezya kusikila akati kamasiku, mulimo wabuzuba wakubamba zyilembedwe awamuwofesi nowakali wamaninzyigwa.
GSAM 321Lufu lwa Baalu Smith
GSAM 321.2Buumi bwabo bwakali bwakuligwasya, bwakabelesyegwa kabotu. Balyaanza kuzwa kumilimo yabo, mbobakagona muli Jesu mu 6, mumwezi wa 3, 1903. Pele atala aabo kulakonzya kwaambwa masimpe kuti, “Milimo yabo ilabatobela,” alimwi nikuba kuti bafwa, bacili kwaamba.