Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
Table of Contents
26 / 31
26 / 31

Caandaano 23 — Masangano a Buumi Bubotu

John Norton Loughborough

GSAM 358.1“MUYANDWA, ndilayandisya kwiinda zyoonse kuti uzwidilile akuba abuumi bubotu, mbuli muuya wako mbuuzwidilila.”1

GSAM 358.2Mu Nsabata, mu buzuba bwa 6 mumwezi wa 6, 1863, Baalu White abakaintu babo bakasika ku Kuswaangana mu Matende kwakali kweendelezyegwa a Baalu Cornell a Lawrence ku Otsego, Michigan. Kooko Mrs. White bakapegwa Mubono wa Musyinsyimi iwakabajulila makani aa Kusandula Buumi. Kuzwa ciindi eeco, zyalembedwe zijatikizya buumi akupona kabotu zyakasimbwa mu Mulumbe wa Kusandaula, alimwi bakatalika kulemba zintu nzibakayubununwidwe zijatikizya buumi. Zimwi zyakajanika mu Bukamboni Namba 11, alimwi amubbuku litegwa Mbomweelede Kupona.

GSAM 358.3Makani aakupona buumi bubotu ambokujatikizya kukomena kwamubili, kwamizeezo, alimwi akwamuuya, akaletwa kubantu cakusinizya. Mu Mulumbe wa Kusandaula wa mu buzuba bwa 25 mumwezi wa 10, 1864, Baalu J. N. Andrews bakapa twaambo tutobela tuyandika kujatikizya makani aaya:—

GSAM 358J. N. Andrews Kujatikizya Kupona Buumi Bubotu

GSAM 358.4“Kuleka cakulya cili coonse cinyonyoona mubili, akupona buumi bwakulyeendelezya, katugwasyigwa alwiiyo lubotu alimwi amanjezyeezya aakulemekezya Leza, nzimwi zintu ziyandika kapati kutegwa tube abuumi bubotu. Mibili yesu matempele aa Muuya Uusalala. Kutegwa tumulemeke ncobeni mumibili yesu mbubonya mbuli mumuuya wesu, eelo kaka tulayandika kuba anguzu zyoonse zyamibili yesu kazili zinyumu! Atumulumbe Leza nkaambo makani aaya lino ali kubikkwa kapati kumbele lyabantu besu. Buumi bubotu anguzu nzimwi zintu ziyandika kapati kulindiswe, alimwi ziyandika kapati kuli baabo bayakubona zicitika zipati zyamu ciindi camapenzi.”

GSAM 359.1Makani aakubamba buumi bubotu kweelana a Bbaibbele alimwi akulyeendelezya kwa Bunakristo takaasimpaizyigwa buyo mumapepa aa Mulumbe wa Kusandaula, pele abapaizi besu bakali kwaasimpaizya.

GSAM 359.2Ku Mubungano Mukulu, mu buzuba bwa 20 mumwezi wa 5, 1866, lwiiyo lutobela lwakapegwa kwiinda muli Mrs. White (luyajanika alimwi mu Bukamboni Namba 11):—

GSAM 359Kweelede Kubambwa Cisangano ca Buumi Bubotu

GSAM 359.3“Ndakatondezyegwa kuti tweelede kubamba ng'anda yabapenga, alimwi ayabaabo bayanda kwiiya mbobanga babamba mibili yabo kutegwa bazikile malwazi....

GSAM 359.4“Ciindi batasyomi nobayakusika kucisangano cilibikkide kukusila malwazi cakuzwidilila, iceendelezyegwa abasilisi bali Babambi ba Nsabata, bayakuba ansi anguzu zyamasimpe mwini. Kwiinda mukuzyiba bantu besu alusyomo lwesu lwini, kusula kwabo kutazwidilili maluzyibo kuyakumana, alimwi bayakuba amizeezo mibotu kulindiswe. Kwiinda mukuba ansi anguzu zyamasimpe boobu, bamwi tabakajani buyo kulekesyegwa kwamalwazi aamubili, pele bayakujana musamu uuponya myuuya yabo iilwala akaambo kacibi.

GSAM 359Kwaambilizya Ziyakucitika

GSAM 359.5“Ciindi buumi bwabalwazi nobuyaabubota akaambo kakusilwa caluzibo, akuti batalike kukkomanina buumi, balabasyoma baabo babagwasya kuti babweze buumi bubotu. Myoyo yabo ilazula kulumba, alimwi mbuto mbotu yamasimpe iyakufwambaana kujana busena mulinjiyo, alimwi muzimwi ziimo iyakulelwa, kumena, akucela micelo yakulemeka Leza. Muuya omwe uuli boobu uuyandika uufutulwa uyakwiinda mali oonse ayandika kutalisya cisangano cili boobu....

GSAM 359.6“Bamwi bayakuzwa bapona, naa bagwasyigwa kapati, bayakuba nzila yakumwaya lusyomo lwesu mumasena mapya, akunyamuna mujeki wamasimpe ooko nkokutakali kukonzyeka kunjila kuti kusula kutazwidilili maluzyibo tekwakasaanguna kugusyigwa mumizeezo yabo kwiinda mukukkala akati kabantu besu amakanze aakujana buumi bubotu.”

GSAM 360.1Bantu besu bakabunganide bakasala boonse cabuzuminane kuti, nokwakakonzya kucitika, cisangano ca buumi bubotu cijulwe mu Battle Creek naa afwaafwi andiyo, alimwi kuti cibe ansi abusololi bwabusilisi bwa Musilisi H. S. Lay. Kunze aalwiiyo lwabusilisi ndibakali baakajisi, bakali baakkala ciindi ciinda mwaka omwe kubusena bwakusilila bulwazi amaanzi kujwe kutegwa bayiiye nzila zyakusila malwazi amaanzi.

GSAM 360Busena Bwakuyakila Ng'anda Yakusilila Bwaulwa

GSAM 360.2Kutalisya cisangano cili boobu ciindi eeco kwakali kuboneka kuti mulimo mupati kapati; alimwi kuti tekwakaba Bukamboni oobu buyumya moyo kujatikizya zyakazwa mulincico, kwali kuyooba kulengela kutalika mulimo. Pele, mazuba masyoonto buyo akayinda mubungano nowakamana, mpoonya ng'anda mpati yakukkalamo ya Mubetesi Graves, antoomwe aanyika yamaekala ali musanu atatu, zyalo zyakali busena bwabo bubotu bwakukkalamo kumbozya bwa Battle Creek, zyakasika kwaulwa. Afwaafwi ang'anda eeyi, ng'anda iili azitente zyobilo yakafwambaana kuyakwa kutegwa ibe azipinda zyakusambila. Mung'anda eezyi Cisangano ca Kusandula Buumi cakajulwa.

GSAM 360.3Mu Mulumbe wa Kusandaula wa mu buzuba bwa 19 mumwezi wa 6, 1866, bantu boonse bakaitwa cakusaanguna kuti baambe buyo mali ngobayakupa kutegwa bajane zipanzi zyabukwasi bwacisangano. Mupepa lyomwelo kwakazibisyigwa kuti zikombelo zya ku Battle Creek, Michigan, a ku Olcott, New York, zyali zyaamba kale kupa $2,625, naa zipanzi zyabukwasi zili 105, cila cipanzi cakali $25. Mbukunga kunyina mulawo mucisi ca Michigan iwakali kuzumizya kubambwa kwebbungwe lyakweendelezya masangano aa buumi bubotu, bukwasi bwakabikkwa mumanza aabakulanganya kwaciindi, kusikila ibbungwe nobunga bwabambwa kweelana amulawo.

GSAM 360Pepa lya Buumi Bubotu Lyatalisyigwa

GSAM 360.4Mu buzuba bwakusaanguna mumwezi wa 8, beendelezi bakatalisya alimwi kusimba pepa lya buumi bubotu lyamwezi amwezi, ilyajisi mapepa ali kkumi amusanu alomwe acivwumbyo, lili mbuli magazini. Eeli lyakaitwa kuti Musanduli wa Buumi. Ipepa eeli lilazumanana kusimbwa, lino lya zyina lyakuti Buumi Bubotu, alimwi lino ndili magazini ya buumi bubotu iili kumbele munyika yoonse. Ipepa eeli tilyakali kwaamba buyo njiisyo zya buumi bubotu akulyeendelezya, pele lyakali alimwi nzila yakuzibisya bantu cisangano ca buumi bubotu, eeco cakajulilwa balwazi abantu bakukkala mulincico mu buzuba bwa 5 mumwezi wa 9, 1866. Aboobo cisangano cakaulwa, cabikkwa zintu ziyandika, akuba cakubeleka muciindi citalasiki myezi yone kuzwa makani aaya naakasaanguna kwaambwa kubantu besu; alimwi mali aali $11,000 akaambwa kuti ayakupwa kutegwa bantu bajane zipanzi zyabukwasi, alimwi cipanzi cipati caamali aaya cakali calipilwa kale.

GSAM 361Ibbungwe lya Busilisi Lyabambwa

GSAM 361.1Muciindi campeyo ca 1866-67, babambi bamilawo ba Michigan bakabikka mulawo iwakazumizya kubambwa kwebbungwe lyakweendelezya cisangano ca buumi bubotu. Mu buzuba bwa 17 mumwezi wa 5, 1867, eeci cakacitwa, milawo yabweendelezi yakazumizigwa, alimwi anyika, mang'anda abukwasi bumbi zyakapegwa bakulanganya bakasalwa kweelana amulawo. Mali oonse aakaambwa kuti ayakupwa kuzina lyazipanzi zyabukwasi kusikila buzuba oobo akali $26,100; aamali aaya, $18,264.87 akali aalipilwa kale. Cisangano cakajisi ibbumba lyabasilisi abagwasyi baluzi, alimwi mang'anda akali afwaafwi kuzula balwazi. Bamwi bambabo bakali bazumina kale lusyomo lwesu, nkaambo bakaiya makani aatwebo mbuli bantu alimwi aamasimpe kuzwa nobakasika kucisangano.

GSAM 361Zyakusama Zibamba Buumi Bubotu

GSAM 361.2Muziindi zyoonse alimwi amuzisi zyoonse, moyo wamuntu mbuli mbwazyalwa ulakonzya kufwambaana kweendelezyegwa azyanyika, akulilemekezya kwabuumi, bulema, alimwi amisono yazyo. Mwaka wa 1863 mucisi cesu, makani aabuumi bubotu azakusama naakatondezyegwa Mrs. White, tiiwakaiindene, mbubonya mbotukonzya kubona mukutumpauka kwabakaintu mukutobela musono wakusaama zisani zyakatambululwa amakkolo. Bupati bwazyo bwakapa kuti banji baboneke mbuli kuti beenda mubbaluni lyakasandululwa. Muciindi cikozyenye, misono imwi yobilo yazakusama yakwiindilila yakatalika, yakabusya makani manji. Kwaamba masyoonto kujatikizya misono eeyi, ambweni kulakonzya kugwasya mubali kumvwisya kabotu Bukamboni bwakapegwa a Mrs. White kujatikizya zyakusama, bujanika mu Bukamboni Kuli Cikombelo, Namba 10.

GSAM 362Misono Yakwiindilila ya Zyakusama Yasinganyizigwa

GSAM 362.1Musono wakusaanguna wakwiindilila wakali wakusama zisani zyakajisi ciceeceeco cakusule, naa muswe, iiwakali mulaamfwu mainci aali kkumi kusikila kuhafu yayadi naa kwiindaawo, kweelana ancayanda usama. Zisani eezyi kanji zyakali kulekwa kaziceceeta ansi, alimwi baalumi bakali kuziita kuti “zyakupyaizya minse.” Musono wabili wakwiindilila wakali wiindene kapati, alimwi wakali wakusama zintu zikozyenye azyakusama zyabaalumi mbocinga cakonzyeka. Musono ooyu wakazuminywa abaabo bakali kutobela Musimbi Bloomer, aboobo wakaitwa kuti “cisani ca Bloomer.” Kumamanino zyina lyakasandulwa kuba “Zyakusama zyaku America.” Miswaangano yakacitilwa mumasena aandeene-andeene abaabo bakali kusimpaizya zyakusama eezyi, alimwi bakaintu besu banji bakali kuyanda kuzisama. Bamwi bakazisama.

GSAM 362Bukamboni Kujatikizya Makani aa Zyakusama

GSAM 362.2Kujatikizya zintu nzibakatondezyegwa Mrs. White kumakani aazakusama, ndiyakubweza zipanzi zisyoonto kuzwa mu Bukamboni Namba 11:—

GSAM 362.3“Bantu ba Leza basyomeka mbomumuni wanyika alimwi mbomunyo wanyika, aboobo lyoonse beelede kuyeeya kuti nguzu zyabo zyakugwasya bamwi zilayandika. Ikuti basandula cisani cilaamfwu cakwiindilila akusama cifwaafwi cakwiindilila, bakali kuyoonyonyoona kapati nguzu zyabo zyakugwasya bamwi. Batasyomi, aabo mbobeelede kugwasya akusola kutola ku Mwanaa Mbelele wa Leza, bakali kuyakunyansyigwa. Zintu zinji zilakonzya kubambululwa muzyakusama zyabakaintu kujatikizya buumi bubotu, kakutacitwa nsanduko mpati yakunyansya uuzibona.

GSAM 362Cisani ca Kusandula

GSAM 362.4“Mubili taweelede kufwumbililwa nokuba asyoonto azyakusama zyifwumbilila muncende naa mafupa aanyama zipati zyamumaanzi. Cisani ceelede kuba cakubauba cini, kutegwa mafwufwi amoyo zibeleke kabotu. Cisani ceelede kusika asyoonto ansi aajulu lyabbutsu, pele ceelede kuba cifwaafwi cizuminizya kuti citaceceeti bunyansi bwakunselelo yanzila abwamunzila, kakutanyamunwi akuboko. Cisani cifwaafwi kwiinda eeci cinga ceelela, cakubauba, alimwi cibotu kubuumi bwabakaintu nobacita milimo yamung'anda, alimwi kapati kuli baabo beelede kucita milimo imwi yakunze.

GSAM 363Mubili Weelede Kusamikwa Cakweelana

GSAM 363.1“Nokuba cisani kacilaamfwu buti, maulu aabo eelede kuvwumbwa kabotu mbuli aabaalumi. Eeci cilakonzya kucitwa kwiinda mukusama miputu iijisi musamo umwi mukati, iikakatanyizyigwa mubandi alimwi akumwaangilwa kunkokola zyamaulu, naa miputu mipaati iifwamba kuzwa kubupati asunsu; alimwi yeelede kuba milaamfwu kusikila aakumana ansapato. Maulu ankokola zyamaulu zyasamikwa boobu zilakwabililwa kumuuya uupunga. Ikuti nnyayo amaulu zilibikkidwe kabotu muzyakusama zipya, kweenda kwabulowa kuyakweelana, alimwi bulowa buyakukkala kabusalala akuba kabotu, nkaambo tabutontozwi naa kukazigwa mukweenda kwabwo kwacibumbilwe mumubili.”

GSAM 363.2Bulaamfwu bwacisani eeci bwakapegwa mbuli nzila mbotu yaakati kacisani cijisi muswe azyakusama zyaku America. Tiikwakaambwa kuti muntu uli woonse weelede kucisama, pele kuti tabeelede kutobela nzila iinyonyoona nguzu zyabo zyakugwasya bamwi, akunyansya baabo mbobeelede kugwasya. Tiikwakaambwa kuti beelede kusamika nkokola zyamaulu aabo munzila yaambwa aano, pele kuti cakali kukonzyeka kucita boobo. Ikuti cakanzyidwe cicitwa munzila imwi, mbuli kusama zyakusama zyansi zilaamfwu azyakuvwumba maulu zyalukidwe, cinga ceendelane cakulondoka a Bukamboni oobo.

GSAM 363Zintu Zisanu Ziyandika mu Zyakusama Zibamba Buumi Bubotu

GSAM 363.3Kuyakubonwa kuti mumusono wazakusama wakasungwa, kuli zintu zisanu ziyandika kuzyakusama zibamba buumi bubotu, eezyi:—

GSAM 363.41. Kuleka zyakusama zyifwumbilila muncende alimwi azyoonse zyifwumbilila muncende.

GSAM 363.52. Kuleka mabandi oonse aakumaanza naa kumaulu aanga akazya bulowa kweenda cakubauba.

GSAM 364.13. Kusamika zipanzi zyoonse zyamubili cakweelana, kapati nnyayo ankokola zyamaulu.

GSAM 364.24. Kupa kuti zisani zijatikizyigwe kumabea, alimwi akutazumizya nokuba limwi kuti zilemenene munkwakwa, kazyijisi mabandi.

GSAM 364.35. Bulaamfwu bwacisani.

GSAM 364.4Zintu zyone zyakusaanguna lino zilasimpaizyigwa amusilisi uli woonse uujisi luzyibo, alimwi kujatikizya cacisanu, cisani cijisi muswe acisani cifwaafwi cakwiindilila zyoonse lino zyalekwa.

GSAM 364Bakaintu Jenness-Miller Kujatikizya Zyakusama

GSAM 364.5Mumwaka wa 1890, Bakaintu Jenness-Miller, baku New York, mumagazini yazakusama zibamba buumi bubotu iiyeme aluzibo lwakuyandaula kwiinda zyoonse zyaciindi eeco, bakasimpaizya kuti bakaintu bafwifwifya zisani zyabo asyoonto-asyoonto, kutegwa nsanduko itabi yakufwambaana kapati, kusikila kazilaamfwu buyo mbuli kujulu lyabbutsu lyamukaintu,—bulaamfwu bwini bwakasimpaizyigwa mu Bukamboni Namba 11.

GSAM 364Kuzumizya kwa Musilisi Trall

GSAM 364.6Mu 1868 kwakabambwa kuti Musilisi R. T. Trall, baku Cikolo Cipati ca Busilisi Bwakubamba Buumi Bubotu ca Florence Heights, New Jersey, bape zyiiyo kwansondo yomwe kubapaizi besu mu Battle Creek, Michigan, kumamanino aamwezi wa 5. Muciindi cazyiiiyo eezyi musilisi bakali beenzu ba Baalu White. Mrs. White tiibakali kunjila muzyiiyo, pele mbukunga musilisi bakali kweenda lyoonse munkalaki iidonswa amabbiza a Baalu White abakaintu babo, alimwi a Baalu J. N. Andrews, kwakazuminwa kuti baswiilile mizeezo yabo ijatikizya kubamba buumi bubotu, malwazi azipa kuti abeewo, mbobubeleka misamu, azimwi. Bakali buyo kwaamba nzibakatondezyegwa mu Mubono wa Musyinsyimi, pele tiibakali kwaamba nkobakabujana buzyibi bwabo. Musilisi bakaamba kuti luzyibo lwabusilisi lwakeendelana amizeezo njibakaamba. Baalu Andrews bakandyaambila kuti nobakamana makani aabuzuba bwabili, musilisi bakabuzya Mrs. White kuti nkuuli nkobakamana kwiiya busilisi. Bakagamba nobakaiya kuti tiibakali baakaiya zintu eezyi, pele bakali kubapa zintu nzibakatondezyegwa ku Otsego, Michigan, mu buzuba bwa 6 mumwezi wa 6, 1863. Bakabasyomezya kuti mizeezo yabo yoonse yakeendelana kapati alwiiyo lwamubili amboubeleka alimwi akubamba buumi bubotu, alimwi kuti mumakani manji bakaiya kwiinda njaakali mwini. Nikwakayinda mazuba aali musanu aakweenda akubandika boobu, musilisi bakayanda kuzyiba kuli Baalu White kuti nkaambo nzi ncobakaitilwa kuzwa kucikolo cabo cipati kuyoopa zyiiiyo kubapaizi mu Battle Creek. Bakaamba kuti, “Mrs. White balilibambide kabotu mbuli ndime kupa bantu aaba lwiiyo ndibayandika lwakubamba buumi bubotu.”

GSAM 365Luzyibo lwa Busilisi Lulazumizya

GSAM 365.1Zintu zinji nzibalemba zijatikizya zipanzi zyaandeene-andeene zyakubamba buumi bubotu mumilimo yalyoonse zyali kubantu kwamyaka minji, alimwi zinji zyanzizyo lino zyabunganizyigwa mubbuku litegwa Kulyeendelezya kwa Bunakristo a Kubamba Buumi Bubotu Kweelana a Bbaibbele. Bamwi basilisi bakayiisigwa kabotu kwiinda bamwi bakaamba, kuzwa nobakalanga-langa zyalembedwe eezyi cakusindinganya, kuti luzyibo lwabusilisi lweendelana anzizyo cakulondoka. Kuli mbabo, eezyi tizyizwi mukwiiya, pele nkulemba buyo nzyo Mwami nzibayubununwida mu Mubono wa Musyinsyimi.

GSAM 365Bukamboni bwa Musilisi Kellogg

GSAM 365.2Mbuli bukamboni bwakuti kuyandaula kwaluzyibo lwabusilisi kweendelana azintu zyakajulilwa Mrs. White mu Mubono wa Musyinsyimi mu 1863, ndiyakubweza mazywi kuzwa kumatalikilo aabbuku lyakuti Kulyeendelezya kwa Bunakristo, aalembedwe a J. H. Kellogg, M.D., uuli musololi wang'anda yakusilila ya ku Battle Creek, Michigan, iizibidwe munyika yoonse. Baamba kuti:—

GSAM 365.3“1. Ciindi zyalembedwe zyaambwa nozyakasaanguna kuboneka, makani aabuumi bubotu taakali kubikkilwa maano afwaafwi boonse, ikutali buyo abantu mbuzyakalembedwe, pele anyika yoonse.

GSAM 365.4“2. Basyoonto bakali kusimpaizya kuyandika kwakusandula ziyanza zyamubili, antoomwe akusimpaizya njiisyo zyakusandula zyamasimpe, bakamwaya zintu zyakubeja zyakali kuboneka antanganana, alimwi muzimwi ziimo zyakali kunyansya.

GSAM 366.1“3. Kunyina busena, alimwi kunyina muntu iwakapa njiisyo zamasimpe zyakubamba buumi bubotu, kazibambidwe kabotu akweendelana, kazitalijisi zyakubeja ziboneka antanganana, alimwi kazyeendelana a Bbaibbele alimwi anjiisyo zya Bunakristo.

GSAM 366.2“Muziimo eezyi zyalembedwe zyaambwa zyakaboneka. Njiisyo zyayiisigwa tiizyakayumyigwa anguzu zyaluzyibo lwakuyandaula, pele zyakapegwa munzila iitalikatazyi alimwi iilulamede amuntu uutaambi kuti ulijisi luzyibo oolo, pele uwaamba kuti ulembela kwiinda mukugwasyigwa alimwi anguzu zyakumunikilwa a Leza.

GSAM 366Njiisyo Zyakazwidilila Mukweezegwa

GSAM 366.3“Ino njiisyo zyakaletyegwa muziimo ziindene boobu, akujatikizya zyakwaambwa zigambya boobu, zyakazwidilila buti mukweezegwa kwaciindi azicitika? Ooyu mbuzyo uukonzya kubuzyigwa kabotu. Bwiinguzi bwawo bujanika muzyacitika izikonzya kusinizigwa cakumaninina.... Njiisyo ezyo myaka iili kkota yamyaka iili mwaanda yainda njozyakali zitalibikkilwi maano pe naa zyakali kusekwa, zyakasika kubusizya kusyoma akulemeka kwabantu cakutacita congo, kusikila nyika yaluwa kuti njiisyo eezyi tiizyakali kuzuminywa boobu lyoonse. Zintu zipya zyajanikwa mukuyandaula alimwi ambopandululwa zipya zintu zyakaindi zyazumanana kuyungizya bukamboni businizya, kusikila muciindi cino njiisyo imwi aimwi yakasimpaizyigwa ciindi ciinda kkota yamyaka iili mwaanda yainda iyumyigwa munzila iinyumu kapati iibakonzyeka abukamboni bwaluzyibo lwakuyandaula.

GSAM 366Bukamboni Bwakuti Mibono Yakazwa Kuli Leza

GSAM 366.4“Ncobeni eeci ceelede kubonwa kuti ncintu cigambya, alimwi citondezya bukamboni butakonzyi kukaanikwa bwa busongo akusololela kwa Leza. Mukati ka zyiiyo zyakasobene azyakasiyana, zyakalyaaba kuti zyeeme a luzibo lwa kusandaula zyintu azyakacitikide, pele zyakapambaukwa amizeezo iiyinda mpimo akubulwa nguzu zyakucita bubotu nkaambo zyakavwanganizidwe kapati akulubizya, ceelede kuzuminwa kuti eeci cakali cintu caalubazu: muntu utakalyaabi kuti ulijisi luzibo lwa kusandaula zyintu naakuti masambililo mapati wakakonzya kubunganya, kuzwa mu mizeezo iisobene aivwanganizidwe akulubizya yakalembwa abalembi abasyuumwi ibakayeeyesesya zyabuumi, njiisyo zyakukwabilila buumi zyeendelana, zisyomeka alimwi zisinizyidwe. Kusyomeka kwazyo nkwakuti makani aakusandauzya, kusandaula, zyintu zipya zyakasimbululwa azyakacitikide mumyaka iili 25 tiizyakapa kuti umwi wa milawo eeyi uwisigwe; zyakapa buyo kuti zyiiyo zyakiisyigwa zisinizyigwe.” Kwakalembedwe buzuba kuti, “Battle Creek, Mich., 1890.”

GSAM 367Cisena ca Buumi Cakakomezegwa

GSAM 367.1Mukweendelezya kwa J. H. Kellogg, M.D., iwakatalika kubeleka acisena eeci kali musilisi mupati mu 1876, kwakabonwa kuti bantu ibakali kuyanda kusilikwa bakavula kapati, cakuti mu ciindi ca kutumbuka kwa zisamu mu 1877 kwakayandika busena bupati. Mu 1876 zina lya cisena eeci lyakasandulwa kuzwa ku Cisena ca Kusandula Buumi kuba Cisena ca Busilisi, Kwaandula a Kuzuzulusa Buumi, alimwi mu 1878 kwakayakwa ciyako cipya cipati.

GSAM 367.2Ciyako eeci cakali amafuuti aali 136 x 46, cakajisi myuulu yone atala acibeela cakunsi aanyika. Cakali kutentegwa coonse amuuya uupya wa maanzi aabila, alimwi cakali kumunikwa amulilo wa gaasi. Cakaindi cisyoonto kuzwa aciindi cakajulwa cakali caala bwini kuzula balwazi abeenzu.

GSAM 367.3Kusikila aciindi eeco, ezyo zyakasyinsyimwa mu 1866 mu Bukamboni bwa Mrs. White kujatikizya cisena eeci zyakazuzikizigwa munzila iigambya kapati. Bantu banji bakali bazumina kale mumuni wa Masimpe Aali Kuno, ibakataanguna kuzyiba bantu aaba ciindi nobakaboola kucisena eeci kuyandaula buumi bubotu.

GSAM 367Cisena ca Kuzuzulusa Buumi ku Myuunzi

GSAM 367.4Mu Zitondezyo zya Ciindi zya 22 Novemba 1877, M. G. Kellogg, M.D., munyina wa J. H. Kellogg ngobakazyalanwa amuzyaali omwe, wakazibisya kuti wakajana kale nyika kumbali a Mulundu wa Howell, mamayili obile ahafu kunzila iili akati ka kunyika akujwe kuzwa ku St. Helena, mu Napa County, Cal., alimwi wakali kuyanda kuyaka ciyako ceelede kwiitwa kuti “Cisena ca Kuzuzulusa Buumi ku Myuunzi,” pambali a Crystal Springs. Mu ciindi ca mpeyo ca 1877-78 kwakayakwa ciyako, cakajulwa kusilika balwazi kumatalikilo aa 1878. Cisena eeci ca kuzuzulusa buumi, mbubonya mbuli cisena ncoocakazyalwa acili, cisena ca kusilika a kuzuzulusa buumi ca Battle Creek, tiicakakula buyo mubupati, pele cakaba alimwi busena mpobakazyiila bantu banji kapati akuzumina Mulumbe.

GSAM 368Pepa lya Buumi lya Pacific

GSAM 368.1Ciindi ca kupya ca 1885 cakali ciindi cakacitika zyintu zinji zyakuyungizya mulimo wa Mulumbe wa Mungelo Watatu. Mu 1 Meeyi, Cisena ca Kuzuzulusa Buumi ku Myuunzi ku St. Helena cakabikkwa ansi a kweendelezya kwa musilisi iwakamanizya masambililo aakwe cakuzumizigwa. Mu mwezi wa Juuni kwakatalikwa kumwayigwa Pepa lya Buumi lya Pacific a Musumpuli wa Kulyeendelezya, pepala lijisi mapeeji aali 24, eelyo lyakali kumwayigwa kamwi mumyezi yobilo ansi a kweendelezya kwa Baalu J. H. Waggoner. Nkaambo ka nzila eezi, cisena ca buumi cakajana nguzu mpya. Cakatalika kutondezya mali aakujana aasyaala kuzwa ku $2,000 kusikila ku $4,000 pamwaka, mwaka amwaka, muciindi ca kusweekelwa mbuli mumyaka yakumbele. Mumwaka wakamana mu Eepulili 1891, cakatondezya kujana mali aasyaala aayinda ku $12,000.

GSAM 368.2Pamuswaangano wa Mubungano wa Cisena ca Kuzuzulusa Buumi ku Myuunzi, ku St. Helena, mu 1887, kwakwaambwa majwi aatobela kujatikizya mali aacisena eeci: Mu 1 Meeyi 1885, muulo wa cisena kuzwa a mali aakweelede kulipila zikwelete wakali $5,322.76 buyo, nkokuti wakali munsi aa mali oonse aakabikkwa abajisi zipanzi zacisena kusikila buzuba oobo aali $2,547.24. Nkukwaamba kuti cisena cakali camana mali oonse ngocakajana alimwi a $2,547.24 aakuzwa ku mali aakabikkwa abajisi zipanzi. Mu 1 Eepulili 1887, muulo wa cisena kuzwa a zikwelete zyonse wakali $21,372.64, nkokuti kwakajana $16,049.88 mumyezi iili makumi obile atatu. Kuli mali aaya, bantu bakagula zipanzi zacisena zya muulo wa $5,280, alimwi cisena cakapegwa zipego zya muulo wa $2,497.60; aboobo mulimo wa cisena wakaleta mali aasyaala aali $8,272.28. Mu ciindi eeci Pepa lya Buumi lya Pacific lyakatalika kumwayigwa mwezi amwezi kalijisi mapeeji aali 32 acivwumbyo, alimwi kwakabonwa kuti lyakali kugwasya kapati mukusumpula milimo anjiisyo zya cisena eeci.

GSAM 369Mulimo wa Kugwasya Bapenzi

GSAM 369.1Mu Mutumwa wa Kusilika wa Janwali 1891, Musilisi J. H. Kellogg wakaamba majwi aaya kujatikizya Cisena ca Kusilika a Kuzuzulusa Buumi ca Battle Creek:—

GSAM 369.2“Kusilikwa kwakapegwa bapenzi kakunyina kubbadala mumyaka iili 25 cisena eeci nocaliko, kusika ku muulo uuyinda kapati ku $100,000, mali aayinda ziindi zyinji aa mali aakabikkwa kumatalikilo.

GSAM 369.3“Kunze a mulimo wa kugwasya bapenzi ngwaambwa kale, cisena cakatuma basikwaamba kumiswaangano, banesi, bayiisyi mu zikolo zyakujika, abamwi bantu ibakayiisyigwa milimo iisiyene-siyene ya butumwa.”

GSAM 369Kukumbilila Bamucaala

GSAM 369.4Ku Mubungano Mukulu, mu 8 Maaci 1891, Musilisi Kellogg wakakumbila cakumaninina kujatikizya bamucaala. Wakati: “Ndajana kuti ndakasalwa kuti ndibe ‘mwiiminizi uutalanganyi cibeela comwe buyo,’ aboobo ndiyakuya kwiiminina aabo batanyina mwiiminizi—bamucaala, ibatanyina muntu wakubakwabilila.”

GSAM 369Cipego ca $30,000 ca Bama Haskell

GSAM 369.5Mu Mutumwa wa Mumunzi wa Janwali 1892, kwakakumbilwa cakumaninina mali aakuyakila ing’anda ya bana bamucaala. Mu pepala eelyo mwakali mazina aabantu ibakasyomezya kupa ing’anda eeyi mali aali $17,716—mali aakali masyoonto kapati, mbubakayeeya aabo ibakali kusumpula mulimo, kumulimo mupati boobu. Aboobo kwakayowewa kuti mulimo wakali kuyakucelwa. Pele Ooyo ubona mamanino kuzwa kumatalikilo, alimwi uujisi “ng’ombe zili aamalundu aali cuulu,” wakayeendelezya zyintu cakuti mwanakazi mufwubi uutali wa lusyomo lwesu, Bama Caroline E. Haskell ba ku Chicago, ibakafwilwa abaluma babo Ba Frederick Haskell, bakati nibakamvwa mulimo ooyu wa luyando uukali kuyeeyegwa, bakabikka cakufwambaana mali aali $30,000 mumanza aakomiti ya kuyaka. Bakabikka buyo mulawo wakuti mali aaya oonse abelesegwe kuyaka ing’anda ya bamucaala kweelana amipango yakali yabambilwa kale, kuti yeendelezyegwe amuuya wakutasalulula akupa cakulubuka, alimwi kuti cisena eeco ciitwe Ing’anda Yakwiibalukila Haskell, kwiibaluka baluma babo ibakafwa.

GSAM 370.1Amali aakapegwa munzila eeyi, Mubungano wa Batumwa Basikukwabilila Buumi a Kucita Bubotu wakakonzya kuyaka akujula ciyako eeci kuti cibe ing’anda ya bamucaala mumwaka ooyo. Ciyako eeci cakapatulilwa mulimo mu 25 Janwali 1894. Ziindi zinji kuzwa abuzuba oobo, mukwasyi ooyu, uuli abana bamucaala, basikugwasya abayiisyi, wakali kusika kubantu basika ku mwaanda.

GSAM 370Ing’anda Yakwiibalukila James White

GSAM 370.2Kunze a kukwabilila akupa bana aaba bamucaala ziyandika, mubungano ooyu weendelezya alimwi cisena cimbi ca kugwasya bapenzi, ciitwa Ing’anda Yakwiibalukila James White. Mumo bantu bacembeede batanyina maanda, ibayinda ku makumi obile, balakwabililwa akupangwa kuti bakale kabali kabotu.

GSAM 370Batumwa Basikukwabilila Buumi

GSAM 370.3Mu mulimo ooyu, kwakacitwa alimwi ntampulo ya kusumpula mulimo ciindi nokwakatalikwa kuyiisya batumwa basikukwabilila buumi. Mukulumba mulimo ooyu wa kuyungizya buumi bwabantu, Mrs. White, mubwalo ndobakalemba kabali ku Preston, Australia, mu 16 Septemba 1892, bakati:—

GSAM 370.4“Ndiyandisya kuti kube bantu basika ku mwaanda ibayiisyigwa apo lino pali omwe buyo. Mbokweelede kuba boobo. Baalumi abanakazi boonse balakonzya kugwasya kapati kabali batumwa basikukwabilila buumi kwiinda kuba batumwa batayiisyigwa zyabusilisi.”

GSAM 370.5Mweelwe waabo ibasambilila kwiibambila kumanizya buumi bwabo boonse mubube oobu bwa mulimo wakayungizigwa kapati kuzwa aciindi majwi aali atala naakalembwa.

GSAM 370Kukula kwa Mulimo wa Buumi

GSAM 370.6Mu Mutumwa wa Kusilika wa Janwali 1894 muli majwi masyoonto aatondezya masimpe aabote kujatikizya kukula kwa mulimo wa buumi. Aamba boobu:

GSAM 371.1“Cisena ca Kusandula Buumi cakabambwa mu 1866.... Kwakaguligwa ing’anda nsyoonto yakayakwa azisamu, yakali ing’anda ya mukwasyi, mubusena bubotu alimwi bubotu kubuumi, anyika iisumpukide ya Battle Creek, omwi wa misumba iikakomena ya Michigan. Basilisi bobilo, basikugwasya bakusamba bobilo, nesi omwe (utakayiisyigwa), basikugwasya botatwe naakuti bone, mulwazi omwe, mapenzi aatabaliki, alimwi alusyomo lupati kujatikizya cilangilwa ca cisena anjiisyo ezyo ncocakeeme aazili—eeci ncocaakatalika mulimo ooyu uuliko lino. Cakali kuzyibwa kuti Cisena ca Kusandula Buumi.

GSAM 371.2“Abusena bwakali ing’anda nsyoonto yakutaanguna lino pali ciyako cijisi bulamfu bwa mafuuti aali 312, alimwi kuzwa kumbele kusikila kunyuma kuli mafuuti aali 100, cili amyuulu iili musanu omwe, alimwi cikonzya kutambula beenzu basika ku myaanda yotatwe. Cili azibelesyo zyonse luzibo lwa kusandaula zyintu lwa lino ndolukonzya kupa zyakukwabilila akuzuzulusa balwazi. Basilisi iili kkumi, ibavwula bakali kusambilila kapati zibeela zyamilimo yabo, mbabo basikweendelezya milimo yakusilika. Banesi abamwi basikugwasya bapanga mukwasyi uuyinda ku bantu basika ku myaanda yotatwe, alimwi aabo ibaboola kucisena bazwa ku cisi comwe acomwe ca mubbungano wa United States, abeenzu banji bazwa kuzisi zimbi. Milyango yacisena ilijule lyoonse kumutumwa, wa muno naakuti wa kunze, uuli wakucikombelo cili coonse, alimwi ziindi zinji mukwasyi ooyu ulijisi omwe naakuti banji ba beenzu aaba.

GSAM 371Cipatela ca Cisena ca Kusilika a Kuzuzulusa Buumi

GSAM 371.3“Cipatela cakayakwa mu 1888, cakali ciyako ca mafuuti aali 100 x 60, cijisi myuulu iili musanu. Myuulu yotatwe yakujulu yaciyako ibelesegwa kucibeela ca kwaandula ca cisena ca kusilika a kuzuzulusa buumi, kuzipanzi zyakulalila balwazi, akumaanda aabalwazi. Maanda aababeleka mulimo wa kugwasya bapenzi mu cisena eeci alajanika alimwi oomu. Maanda masyoonto aali makumi obile alacizyuungulukide, amwi aayo alatentegwa amuuya uupya wa maanzi aabila, alimwi alayakalisigwa amulilo wa malaiti, mbubonya mbuli ciyako cipati, alimwi alizwide balwazi naakuti basikwiiya. Cikolo ca kuyiisya banesi kuti babe batumwa basikukwabilila buumi cakabambwa mu 1 Julayi 1884. Mumyezi iili musanu omwe yakutaanguna, kwakabhaliswa basikwiiya bali makumi otatwe amusanu.”

GSAM 372Busyinsyimi bwa Babelesi Ibakali Kuyakuya Kumilimo

GSAM 372.1Kujatikizya cisena ca buumi cili ku St. Helena, Cal., Mrs. White, mubwalo ndobakalemba kabali ku Tramelan, Switzerland, mu 6 Febbuluwali 1887, baamba kuti:—

GSAM 372.2“Leza wakaamba kuti kuti baalumi babelekela cisena eeci bayeenda cakuliicesya akumvwida, kabacita luyando lwa Leza, ciyakuba abuumi akukomena; alimwi kuzwa muli ceco kuyakutumwa batumwa kuti balongezye bamwi amumuni Leza ngwabapa. Aaba mumuuya wa Jesu bayakugwisya zikozyanyo zili mubusena busumpukide; bayakuununa zisyomo zyabubeji, akubyala masimpe, kusalala, abusetekene apo lino payandwa buyo kulubizya, kwiisekezya, kubulwa kulyeendelezya, abubisyi.”

GSAM 372.3Twabwezya majwi aaya nkaambo alijatikizya alimwi masena aamwi aakozyenye, anguzu zyeelene.

GSAM 372Kusyomezyegwa kwa Kuzywidilila mu Mulimo wa Buumi

GSAM 372.4Mu Bukamboni bwaalubazu bwakapegwa cikombelo mu 1891, tubala kuti: “Lulongezyo lwa Leza luyakuba amulimo uuli woonse uucitwa kusisimuzya luyandisyo lwa Kusandula Buumi; nkaambo kulayandika koonse koonse. Kweelede kuba kusisimuka kujatikizya kaambo aaka; nkaambo Leza ulijisi makanze aakucita zintu zinji kwiinda munzila eeyi.”

GSAM 372Cikolo Cipati ca America ca Batumwa Basikukwabilila Buumi

GSAM 372.5Ntampulo antampulo mumuni wakayungizigwa kujatikizya nzila yakusilika bulwazi iikonzya kumvwisisyigwa, kusikila mu Juuni 1895 kwakayandika kubambwa cisena ca masambililo aabusilisi. Kuti bayasuke kuyandika ooku, kwakabambwa Cikolo Cipati ca America ca Batumwa Basikukwabilila Buumi, amakanze aalubazu aakuyiisya basilisi kuti babeleke ansi a Mubungano wa Batumwa Basikukwabilila Buumi a Kucita Bubotu wa BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili, mumasena aamilimo a muno aa kuzisi zimbi. Mubungano wakujula wakacitwa mu Battle Creek mu 30 Septemba 1895, alimwi cikolo cipati cakajulwa buzuba bwakatobela, mu 1 Okitoba, acibi ca basikwiiya basika ku makumi one.

GSAM 372.6Mucizibisyo ca cikolo cipati tubala kuti:

GSAM 372.6“Cikolo cipati cakalembesegwa cakuzumizigwa mu Chicago, kweelana amilawo ya cisi ca Illinois. Masambililo ayakuba aazwide, kweelana azyikolo zyabusilisi zibotu kapati mu United States. Cibeela ca masambililo ciyakupegwa mu Chicago, alimwi cibeela cimbi mu Battle Creek, Mich.”

GSAM 373.1Kujatikizya aabo ibali kwiibambila mulimo wa batumwa basikukwabilila buumi, tubala majwi aatobela mu Mutumwa wa Kusilika wa Ogasiti 1895:

GSAM 373.1“Mweelwe wa banesi ibali kuyiisyigwa lino mu Cikolo ca Kuyiisya Banesi ca Cisena ca Kusilika a Kuzuzulusa Buumi ca Battle Creek uyinda ku 250; omwe awomwe waabo lino bakonzya kubeleka mulimo wa batumwa basikukwabilila buumi uli amulimo ngwapegwa. Kulayandikwa banesi ku Zisumbu zya Lwizi lwa Kumusanza, ku India, ku West Indies, ku America Yakumusanza, iili makumi obile amusanu naakuti makumi otatwe kuzisi zya kumusanza zya United States, alimwi akumisumba yesu mipati.”

GSAM 373Kukula kwa Mulimo wa Batumwa Basikukwabilila Buumi

GSAM 373.2Pamuswaangano wakumanizya masambililo aacibi ca Banesi Batumwa ba Cisena ca Kusilika a Kuzuzulusa Buumi, iwakacitikila mu Ng’anda ya Kuswaanganina mu 5 Novemba 1895, Musilisi Kellogg wakati:—

GSAM 373.3“Myaka iili kkumi ayobilo yakayinda, pamuswaangano uuli boobu, banesi bobilo bakamanizya masambililo. Lino kuli bumba lya banesi bali akati ka myaanda yotatwe amyaanda yone. Kuli basilisi bali kkumi alusanu abane kucisena ca kusilika a kuzuzulusa buumi, alimwi iili makumi obile ababili kumasena aamwi aakozyenye, aalijatikizidwe acisena ca kusilika a kuzuzulusa buumi munzila iipati naakuti nsyoonto, alimwi aali ansi a kweendelezya kwa Mubungano wa Batumwa Basikukwabilila Buumi a Kucita Bubotu. Banesi besu bali makumi musanu abotatwe bali muzisi zimbi ziimpene—mu Sweden, mu Mexico Yakale, ku Gold Coast ya Africa, mu Australia, mu Africa Yakumusanza, mu Denmark, mu India, mu New Zealand, mu Samoa, amu Guiana ya Britain. Lino kuli basikwiiya zyabusilisi iili makumi musanu omwe abatatu ibali kuyiisyigwa. Iili makumi one omwe bali aanu, iili makumi obile ababili bali ku Yuniveziti ya Michigan akuzikolo zimbi. Banesi bali makumi obile ababili bayakumanizya masambililo aanu masiku aaya, ibaliibambide cakuzyula kuya kumilimo kabali banesi bazumizigwa.”

GSAM 373.4Nitulatobela kukula kwa masena eesu aabuumi kusikila mu 1902, tujana kuti Cisena ca Kusilika a Kuzuzulusa Buumi ca Battle Creek, acikolo cacili cipati cabusilisi acikolo cakuyiisya banesi, ncisena cipati kwiinda masena oonse aali boobu munyika yoonse aajisi BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili.

GSAM 374Ziyako Zipati Zyakapya

GSAM 374.1Masiku aa 18 Febbuluwali 1902, ciyako cipati, azibelesyo zyacili zibotu, acipatela cijisi busena bupati, zyakapya amulilo. Mu ciindi eeco mwakali bantu batalikabotu abeenzu basika ku myaanda yone mu ziyako eezi, pele kwiinda mukusoleka calucibo kwa basilisi, banesi, abasikugwasya, alimwi akukwabilila kwaalubazu kwa Mwami, boonse bakagwisigwa muzyiyako kabatajisi macenje aayowezya.

GSAM 374Cisena Cipya ca Kusilika a Kuzuzulusa Buumi

GSAM 374.2Ciyako cimbi, cipati alimwi cijisi nguzu kwiinda cakumatalikilo, cayakwa abusena bwakali ziyako zyakale. Bbwe lyakumakona lya ciyako ciliwo lino lyakabikkwa mu 12 Meeyi 1902, alimwi ciyako cakapatulilwa mulimo mu 31 Meeyi 1903. Basikweendelezya cisena baamba kujatikizya ciyako cipya kuti “cilijisi nguzu alimwi ciyakukala ciindi cilamfu mbubonya ciyako mbocikonzya kupangwa cilugumu akukala ciindi cilamfu asimbi, mabwe, zitina, asamende.

GSAM 374.3“Zibelesyo zyacisena munzila zyoonse nzya lino kapati, zilizwide, zilasalala akukwabilila buumi, zilasumpula mulimo, alimwi zilijisi nguzu kwiinda zyonse zikonzya kujanika; alimwi kusyomwa kuti, mbocili lino, cakamana kuyakwa, Cisena ca Kusilika a Kuzuzulusa Buumi ca Battle Creek cilapa busena, zibelesyo, akukala kabotu kubantu batalikabotu izitakonzyi kwiindilwa.

GSAM 374.4“Makanze aabasikweendelezya cisena aakali aakubunganya abusena bomwe, alimwi muciimo cibotu, nzila zyonse mpya azibelesyo zyakusilika balwazi izizyibidwe mubusilisi bweeme akumvwisisya, akubelesya nzila eezyo cakusyomeka alimwi caluzibo.”

GSAM 374Masena Manji aa Kusilika a Kuzuzulusa Buumi Aayakubambwa

GSAM 374.5Mumuni wakazibisyigwa kubantu aaba ngwaakuti Mwami uyanda kuti kube masena manji aakusilika akuzuzulusa buumi, aabupati bweelede, aampangalala munyika yoonse, kwiinda kuba amasena masyoonto abala aapati kapati. Tulakondwa kubona kuti kwakatalikwa kujula masena masyoonto aakusilika akuzuzulusa buumi muzibeela ziimpene zya nyika, kapati mumyaka iili kkumi yakayinda. Mu Bbuku lya Mwaka lya Mubungano Mukulu lya 1904 muli mulongo wa masena masyoonto aaya aayinda ku makumi musanu.

GSAM 375Mulongo wa Masena aa Kusilika a Kuzuzulusa Buumi

GSAM 375.1Nokuba kuti kunga kwabotelezya kwaamba zyintu zyakasololela kukubambwa kwa masena aaya, nkaambo tulijisi buyo busena busyoonto bwakulembelela, tweelede kukomanina kupa mulongo wa zisi nkoali, amweelwe wa masena mucisi comwe acomwe. Tujana mu United States, 35; mu Great Britain, 3; mu Germany, 1; mu Switzerland, 1; mu Denmark, 1; mu Norway, 1; mu Sweden, 1; mu Africa Yakumusanza, 1; mu Australia, 2; mu New Zealand, 1; mu Cisumbu ca Samoa, 1; mu Mexico Yakale, 1; mu India, 1; mu Japan, 1.

GSAM 375Mulongo wa Zipanzi Zyakusilikila

GSAM 375.2Kunze a masena aaya aakusilika akuzuzulusa buumi, kuli zipanzi zyakusilikila iili makumi obile ababili, iili kkumi alusanu ababili zyazyo zili mu United States; comwe cili mu Jaffa, comwe mu Jerusalem, Palestine; comwe mu Guadalajara, Mexico Yakale; comwe mu Kimberley, Africa Yakumusanza; alimwi comwe mu Rockhampton, Australia. Kunze azeezi kuli maanda aakusambalizya cakulya citaakwe nyama aali makumi obile amusanu omwe, bantu mpobakonzya kujana cakulya cisalala alimwi cibotu kubuumi, akujana alimwi zyiiyo zipati naakuti zisyoonto kujatikizya nzila iili kabotu yakukkala.

GSAM 375.3Myeelwe eeyi kujatikizya kukula kwa njiisyo zya Kusandula Buumi itondezya Mwami mbwakonzya “kucita mulimo mupati kwiinda munzila eeyi,” mbubonya mbokwakasyinsyimwa a Leza mu 1866; alimwi itondezya, mbubonya mbokwakasyinsyimwa mu 1863, “njiisyo zya Kusandula Buumi” mbuzikonzya kuba acibeela “mukubambila bantu kuti basandulwe akutoolegwa kujulu pakuboola kwa Mwami.” Aboobo masena aaya aabuumi akule ziindi zisika ku mwaanda, alimwi afwambaane kucita ezyo nzaakabikkilwa akubambilwa.

Notes

  1. 3 Johane 2. ↩

Note

Back