Mpango 22 — Mubungano
GSAM 343.1“Ncakali kuzwa aacimwi ncondakakusiya mu Kerete, kuti ululamike zyintu zicitabuli, alimwi ubikke baalu mu muunzi uumwi awumwi, mbubonya mbondakakulayilila.”1
GSAM 343.2Mu kuyaambele kwa Mulumbe wa Mungelo Watatu, kwakapita myaka iili kkumi aibili (kuzwa mu 1846 kusikila mu 1858) bantu besu kabatanabona kuti kwakali kuyandika kubungana munzila iiluleme kwiinda kusyoma masimpe akuyandana kwa Bunakristo luzutu. Nokuba kuti Mwami wakabandika kubantu bakwe aambali eeyi kwiinda mu Cipego ca Busyinsyimi, kwakaboneka kuti bakali kuyandika kwaambaana amapenzi amwi kuti bazibe cakumaninina kuyandika kwa kubamba mibungano ya zikombelo, zikombelo ambungano zyakulanganya zintu zyakumubili zya mulimo.
GSAM 343Kukazya Mubungano
GSAM 343.3Mu kabala kakunsi a peji 12 mu Zyakuzyuzikizya ku Zyakasikila Amubono, zyakasindikwa mu 1854, Baalu James White baamba kuti:—
GSAM 343.4“Nikwakamanina ciindi mu 1844 kwakaba kunyongana kupati, alimwi banji bakali kukazya mubungano uuli woonse, kabaamba kuti taweendelani abuntungwa buzulide bwa makani mabotu! Mrs. White lyoonse bakali kukazya nzila zyoonse zya bupenzu mukusyoma, alimwi bakazumanana kwaamba kuzwa kumatalikilo kuti mubungano wakali kuyandika kuti uzikizye akululamika kunyongana. Bantu basyoonto mazuba aano mbobakonzya kumvwisisisya buyumu bwakali kuyandika ciindi eeco kuti basyomeke kucibaka cabo mukukazya kubula mulawo kwakali kufwambaana.”
GSAM 344.1Bumwi bwakali akati ka BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili bwakakulwa akubambililwa kapati aacenjezyo anjiisyo zya Mrs. White zyakapegwa aciindi ciyandika.
GSAM 344George Storrs Aamba a Mubungano
GSAM 344.2Mazywi aatobela a George Storrs, aakalembwa mu 1844, atondezya zyakali kwiiwa aatala a mubungano kubantu bakalisandula kuzikombelo kwiinda mukumwaya mulumbe wa kuboola kwa Jesu:—
GSAM 344.3“Amulangile kuti tamuyeeyi kubamba cikombelo cimbi. Takukonzyi kubambwa cikombelo kwiinda mu nzila iipangidwe amuntu citaabi Babuloni ciindi cibambwa. Mwami wakabamba cikombelo cakwe abweene kwiinda muzisungo ziyumu zyaluyando. Takukonzyi kupangwa ziyumu kwiinda eezyo; alimwi kuti zisungo eezyi tazikonzyi kubunganya aabo balyaamba kuti balatobela Kristo, balaleka kuba basikumutobela, balawa kuzwa kumubili mbubonya mbocingaaba.”2
GSAM 344Mulawo mu Mazuba a Batumwa
GSAM 344.4BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili, mbubonya mbotwaamba kale, bakali kunyina mubungano uululeme wa musyobo uuli woonse kwamyaka minji, nokuba Mubungano wa Cikombelo tiibakawujisi. Muntu uuli woonse wakali aabusicamba bwakutambula masimpe akwaaswiilila mukati kakukazyigwa kupati kwakali kuunka aacimwi ciindi eeco wakali kubonwa kuti ulasyomeka alimwi uleelela kuyandwa akubunganizigwa muciinga ca Bunakristo. Kwakasika ciindi mu mazuba a batumwa nibwakali kuyandika “kululamika zyintu zicitabuli.”3 Aafwaafwi amwaka wa 65 Kristo naakazyalwa, Tito wakapegwa nguzu zya “kubikka baalu mu muunzi uumwi awumwi” kwakali basyomi, alimwi Timoteo wakatambula njiisyo zinji aambali eeyi.4
GSAM 344Baalu White Baamba a Mubungano
GSAM 344.5Mazywi aatobela a Baalu James White aatala a mubungano akulanga mwiiwo akaboneka mu Mulumbe wa Kusandaula wa 4 January, 1881:—
GSAM 345.1“Mubungano wakabambilwa kuti bantu babe amulimo uumwi, akubakwabilila kubucenjesi. Tawakalangililwa kuba cikwapu cakukakamizya bantu kuswiilila, pele wakali wakukwabilila bantu ba Leza. Kristo takweendesyi bantu bakwe kabakakamizigwa; ulabeeta. ‘Mbelele zyangu zilamvwa jwi lyangu, ndilaziziba, alimwi zilanditobela.’ Mutwe wesu Uupona ulasololela nzila, akwiita bantu bakwe kuti batobele.
GSAM 345.2“Njiisyo zyalusyomo zyakapangidwa abantu tazikonzyi kupa bumwi. Nguzu zya cikombelo tazikonzyi kukakamizya cikombelo kuti cibe mubili uumwi. Kristo taakali kuyeeya kuti miyeeyo yabantu ilulamikilwe kujulu kwiinda mu nguzu zyamiyeeyo yabantu bambi. ‘Mutwe wamwaalumi uuli woonse ngu Kristo.’ Mulimo wakwe ngwakusololela, kululamika akubikka cikozyanyo cakwe abweene kubasikukonaula bulemu butamani. Nokuba kuti mubungano ulayandika kapati kukwabilila cikombelo akupa kuzumina mumulimo, teelede kunjila akunyanga mulimo wakulanga mwiiwo mumaoko a Muyiisyi.
GSAM 345Bumwi Akati ka Nzila Zyobile Ziiya Kule
GSAM 345.3“Akati kakukakamizya kwa cikombelo akulisalila nzila kutasetekede, tulajana cisisi cipati cabumwi acakulanganya kabotu mulimo mubukambausi amucikombelo ca Leza. Tulasungwa kulanga cintu eeci mukukombelezya kulemeka kapati kwa mutumwa mulemekwa Petro kubaalu baciindi cakwe: ‘Ndilabakulwaizya baalu bali akati kanu, ndime ndili waalu munzinyoko, alimwi kamboni kamapenzi a Kristo, alimwi ndijisi lubazu mubulemu buyakuyubununwa: amudyisye mukumbi wa Leza uuli akati kanu, kamuulanganya, kutali kwakukakamizigwa, pele amoyo uuyanda; kutali kuyanda kunonka munzila mbi, pele amoyo uulibambilide; kutali kuba baami aatala abukoni bwa Leza, pele kamuba zikozyanyo kumukumbi. Alimwi ciindi Mweembeli Mupati nayakuboneka, muyakutambula mungala wabulemu uutazimi. Mbubwenya oobo, ndinywe banyike, amulibombye kubaalu. Inzya, moonse amulibombye kuli umwi awumwi, amulikusamye kulibombya; nkaambo Leza ulabakazya balisumpula, pele ulabapa luzyalo balibombya. Nkinkaako amulibombye aansi a janza linguzu lya Leza, kuti amusumpule aciindi ciyandika.’5
GSAM 346Kubula Kunkutaana a Musyobo wa Mubungano mu Cizuminano Cipya
GSAM 346.1“Aabo bakalemba nzila ya mubungano yakatambulwa a BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili bakabeleka kuti, mbubakali kukonzya, babikkemo maambidwe amusyobo uutankutaani ujatikizidwe mu Cizuminano Cipya. Kwiinda ciindi muuya wamakani mabotu nuboneka kapati, alimwi nzila eeyi niibula kunkutaana, ilabeleka kabotu kapati.
GSAM 346.2“Mubungano Mukulu ulalanganya mulimo woonse mumisambo yawo yoonse, kubikkilizya Mibungano ya Zikombelo ya zyooko. Mubungano wa Zikombelo wacooko ulalanganya misambo yoonse yamulimo mucooko eeco, kubikkilizya zikombelo zyacooko eeco. Alimwi cikombelo mbungano ya BanaKristo babungene acizuminano citankutaani cakubamba Milawo ya Leza a Lusyomo lwa Jesu.
GSAM 346Basolozi ba Cikombelo Mbabelesi
GSAM 346.3“Basolozi ba cikombelo camubusena mbabelesi bacikombelo eeco, tabali baami kuti baciyobole banguzu. ‘Uuli mupati akati kanu uyakuba mubelesi wanu.’6 Basolozi aaba bayandika kuba zikozyanyo zyakuzika moyo, kucenjela, kupaila, bube bubotu, akupa kubantu bacikombelo, alimwi bayandika kutondezya luyando lupati kuli aabo mbobabelekela, oolo luboneka mubuumi amunjiisyo zya Mwami wesu.”
GSAM 346Bukamboni Bwakutaanguna Aatala a Mulawo
GSAM 346.4Mu Zyakuzyuzikizya ku Zyakasikila Amubono, zyakasindikwa mu 1854, kulapegwa njiisyo zyakatali aatala amulawo wamakani mabotu. Aapeji lyakkumi amusanu tubala mazywi aatobela:—
GSAM 346.5“Cikombelo ceelede kutijila kujwi lya Leza, akuyumizyigwa aamulawo wamakani mabotu, ooyo wakalubizyigwa akulekelelwa. Eeci cilayandika kapati kuti cikombelo cibe abumwi bwalusyomo.”
GSAM 347Mulawo Ulayandika Mamanino Naaswena
GSAM 347.1Mu Bukamboni bwakapegwa a 23 December, 1860, tubala kuti:
GSAM 347.1“Mbuli mbotuli kuswena kumamanino aciindi, Saatani ulasuluka anguzu mpati, kazyi kuti ciindi cakwe ncipfupi. Nguzu zyakwe ziyakubeleka kapati aatala a Basyaalide. Uyakulwana ambabo, akuyanda kubasandula akubamwaya, kuti bateelelwe akuzundwa. Bantu ba Leza beelede kweenda kabamvwisisisya, alimwi beelede kubungana mumilimo yabo. Beelede kuba amuzeezo uumwi, amakani aamwe; mpawo milimo yabo taiyoomwayikani, pele iyakubeleka anguzu mukuyaka mulimo wa Masimpe Aali Kuno. Mulawo weelede kubambwa, alimwi kweelede kuba bumwi mukubamba mulawo, naatakwe Saatani uyakubazunda.”7
GSAM 347Mulawo wa Bangelo Uyeelede Kutobelwa
GSAM 347.2Mu Bukamboni Na. 14, bwakasindikwa mu 1868, tubala kuti: “Ciindi nitutobela kapati kuzumina amulawo wankamu yabangelo, milimo yababelesi aaba bakujulu iyakutugwasya kabotu kapati. Kuti katutabonini kuyandika kwakubeleka cakuzuminana, alimwi katweenda kutali mumulawo, katunyina mwiiwo amubungano, bangelo, abo babambidwe kabotu akweenda mumulawo uulondokede, tabakonzyi kutubelekela kabotu. Balafutuka kabali abuumba, nkaambo tabapegwi nguzu zyakuleleka kunyongana, kubula kuzyiba cakucita, akubula mubungano.
GSAM 347Leza Ucili Leza wa Mulawo
GSAM 347.3“Sena Leza wakacinca kuleka kuba Leza wamulawo? Peepe; ngonguwe omwe muciindi cino mbuli muciindi cakainda. Paulo waamba kuti, ‘Leza tali mutalisyi wakunyongana, pele nguwaluumuno.’ Ulayandisya kulondoka lino mbubonya mbwakali ciindi eeco. Alimwi ulayanda kuti twiiye milawo ambungano kuzwa kumulawo uulondokede ngwakabamba mu mazuba a Musa kuti ugwasye bana ba Israyeli.”8
GSAM 348Mupailo wa Kristo Waatala a Mulawo
GSAM 348.1Mu Bukamboni bwakalembwa mu 1882 tubona muzeezo uuli boobu waambwa mumazywi aaya,
GSAM 348.1“Kuti kube bumwi aluyando akati kabasikwiiya bakwe ncico cakali cipati mumupailo wamamanino wa Mufutuli wesu mbwakabapailila katanakukonkomekwa.... ‘Tandipailili aaba luzutu, pele ndipailila alimwi aabo bayakundisyoma kwiinda mujwi lyabo; kuti boonse babe uumwi; mbubonya mbuli nduwe, Taata, uli mulindime, andime mulinduwe, kuti abalo babe uumwi mulindiswe; kuti nyika isyome kuti ndiwe wakandituma.’”9
GSAM 348Ngozi ya Muntu Kulyeendela Alikke
GSAM 348.2Mu 1885 Bukamboni oobu bwakapegwa:
GSAM 348.2“Kuli cintu comwe ceelede kulangilwa, ncico muntu kulyeendela alikke. Mbuli basikalumamba munkamu ya Kristo, kuyandika kubeleka cakuzuminana mumisambo iisiyene yamulimo.”10
GSAM 348Saatani Ulakondwa Kunyonyoona Mulawo
GSAM 348.3Mu Bukamboni bwakatali bwakasindikwa mu 1895 tubala kuti,
GSAM 348.3“O, Saatani mbwakali kukonzya kukondwa kunjila akati kabantu aaba, akunyonganya mulimo ciindi mubungano uululeme nuyandika kapati, alimwi nuyakuba nguzu mpati zyakuzikizya kubuka kwakubeja, akukazya maambidwe aatasyomezyegwi ajwi lya Leza. Tulayanda kubamba milaini kabotu, kuti nzila yakulanganya amulawo itanyonyooki.”
GSAM 348Kusyomezyegwa kwa Bakambausi
GSAM 348.4Cimwi cazyintu zyakutaanguna zyakali kuyeeyelwa mukubamba mulawo akati kabantu besu, cakweendelanya a Bukamboni bwamala kwaambwa, cakali nzila yakuzumizya aabo bakali kukambauka Mulumbe. Kuzwa mu 1850 kusikila mu 1861 nzila yakatambulwa yakali yakupa bakambausi, abo bakatondezya cipego cabo, kababoneka kuzumizyigwa a Mwami, alimwi kabazuminana amulimo woonse, kakalata kakubasyomezya kuti batambulwe akati kabantu ba Mwami koonse, kakaamba luzutu kuti bakali kuzumizyigwa mumulimo wabukambausi bwamakani mabotu. Tumakalata ootu twakali kubikkwa mazuba akusainwa abakambausi bobilo basololela, bazibidwe abantu besu kuti mbasolozi bamulimo.
GSAM 349Kugwasya Bakambausi
GSAM 349.1Muciindi campyo ca 1858-59 njiisyo yakapegwa yakali yakuti Bbaibbele lijisi nzila iizulide yakugwasya bakambausi, alimwi kuti bantu besu banakwiiya makani aaya kwiinda mu Magwalo bakali kuyoobona nzila eeyo. Aboobo cikolo cakwiiya Bbaibbele cakabambwa mu Battle Creek, cakasololelwa a Baalu J. N. Andrews. Nibakamana kwiiya Magwalo cakubikkila maano akupaila, cibalo cakalembwa akusindikwa mu Mulumbe wa Kusandaula wa 3 February, 1859, cakali kutondezya nzila yakabikkilizya mulawo wa Kwakkumi. Makani aatala acintu eeci akapegwa kumbungano mpati yabantu besu, bakabungana mumuswaangano wabo woonse mu Battle Creek, Mich., a 6 June, 1859, alimwi akatambulwa cakusala kwabantu boonse bamubungano kakunyina wakakazya.
GSAM 349Mulawo Wakabikkwa Wakasumpulwa
GSAM 349.2Mu Bukamboni Na. 6, 1861, Mwami wakaamba boobu kwiinda muli Mrs. White aatala anzila yakatambulwa a BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili:
GSAM 349.2“Mutabbi Leza kwiinda mukumukaka Kwakkumi kwanu azipo zyanu. Mulimo uusetekene wakutaanguna ngwakupa Leza cipimo ceelela. Mutalekeli muntu uuli woonse kunjizya makani aazyayanda akumusololela kubbila Leza. Mutalekeli bana banu kubba zipo zyanu aacipaililo ca Leza kuti baligwasye beene.
GSAM 349Mulawo wa Kwakkumi wa Kukulisa Mibele
GSAM 349.3“Mulawo uyu wa Kwakkumi, ndakabona kuti wakakulisa mibele, a kuzyumuna ciimo ca mutima. Kuti bantu bapandululwe makani aaya mbwaabede munzila yasimpe, akulekelwa kuti balisalile beni, bayoobona busongo a bubambe mumulawo wa Kwakkumi.”
GSAM 349.4Mubali uyu, mulawu wa mali wakalongezyegwa akati ka BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili, akuyandika mulimo wa bapaizi, alimwi lino ucitwa a bantu besu munsi woonse.
GSAM 350.1Mu Mulumbe wa Kusandaula wa mwezi wa 7, buzuba bwa 21, 1859, munzila ya luyandulo lwakapaalwa kale kwiinda mu Bukamboni, lyakasanguna kutondezyegwa kuti nyika imwi na imwi ibambe kuswaangana kamobwaka, kuti mulimo ubambwe kabotu, alimwi kutegwa kutabi kunyongana nkwakali kuvula munzila bapaizi mbobakali kubeleka, a kuti mulimo wesu ucitwe mumulongo a bubambe. Luyandulo ulu lwakali lubikkila maano ku kulongezyegwa kwa mibungano ya zikombelo munyika.
GSAM 350Kusungila Bintu bya Cikombelo
GSAM 350.2Mulumbe mbwaakali kuya kumbele a bantu mbobakali kuvula, kwakali kumiswa bintu, oobo kwakabambila kumana nzila yakuuyisa bintu bya cikombelo mumulawu. Mu makani a Baalu White, aali mu Mulumbe wa Kusandaula wa mwezi wa 2, buzuba bwa 23, 1860, tusanga kuti:
GSAM 350.3“Kani, tulindila kuti ciindi tacili kuli kule, apo bantu aba bakaba mu busena obukonzya kubapa makani akuti bintu bya cikombelo bisungwe mu inshuwalensi, basungile ng'anda zyabo zyakuwoombela munzila iyandikana, alimwi kuti abo babala mapepa a kusiyila bintu, bakapegela cibeela kuli mulimo wa kulemba. Tulaambila bapaizi besu a balongozya besu kuti babikkile maano makani aaya. Abo bamwi batakondezya luyandulo lwesu, nga balemba mpango njotukonzya kucita toonse?”
GSAM 350Mubungano wa Mulawu Wazumina
GSAM 350.4Mu ciindi ca cilimo ca mwaka ooyu, kwakali kuswaangana kwa bukwesu a bukwesu pa makani aaya mu Mulumbe wa Kusandaula. Kwaswaangana bantu balo bakenya bantu besu ba Michigan a nyika zimwi mu Battle Creek, kufumila mwezi wa 9, buzuba bwa 28, kufikila mwezi wa 10, buzuba bwa 1, oobo makani a mubungano wa mulawu akusungila ofesi a bintu zimwi bya cikombelo—ng'anda zyakuwoombela, nambi zintu zimwi—akazumanwa a kuswaanganwa. Makani aaya akalembwa munzila mpati mu Mulumbe wa Kusandaula, Volumu 16, mabbuku 21, 22, a 23, lyakaswa mu mwezi wa 10, buzuba bwa 9, 16, a 23, 1860.
GSAM 351.1Nkaambo ka makani aakali mu kuswaangana ooyu, bakazumina bonse kuti balonge mubungano wa kulemba uukonzya kubelekwa mumulawu, alimwi kutegwa mubungano ooyu ulongwe mbuli mbokukonzya kufwambaana, komiti yabantu basanu yakasankulwa a kuswaangana.
GSAM 351Zina lya Cikombelo
GSAM 351.2Mubungano ooyu wakabamba alimwi makani a zina lyakuti bantu besu babikkidwe. Eeci cakabika alimwi makani a maano akupanduka, bamwi bakalomba zina limwi a bamwi limwi. Zina lyakuti “Cikombelo ca Leza” lyakali kubikkwa, pele lyakakanwa nkaambo lyakali kutatondezya zintu zyakusiyana zya lusyomo lwesu, alimwi zina lyakuti “BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili” lyakali kutondezya lusyomo lwesu lwakuti Kristu ulaafwaafwi kuboola, alimwi lyakali kutondezya kuti tweendelezya Nsabata ya Musanu Abili. Kuzwa kubumbwa kwa bantu ooyu kuzumina zina lyakumalilila, oobo lyakabikkwa mukuvota, muntu umwi buyo wakavota kulikaka, alimwi lyakasika wakasandula makani aakakaka.
GSAM 351Zina Lyazuminwa
GSAM 351.3Mu Bukamboni Bwakali 6, tubala kuti:
GSAM 351.3“Taakwe zina ndyotukonzya kubweza ilyeelela kunze kwalilyo lyeendelana alusyomo ndotwaamba, litondezya lusyomo lwesu, a kututondezya kuti tuli bantu baandeene....
GSAM 351.4“Zina lya MwaAdventist wa Nsabata ya Musanu Abili libikka zintu zyesimpe zya lusyomo lwesu kumbele, alimwi liyoopa muntu uuyandaula masimpe kusinizya. Mbuli muvwi uuzwa munkomo ya mivwi ya Mwami, likapaka bantu bamwi balwa Milawo ya Leza, alimwi likabongola kufumbwa ku Leza a lusyomo muli Mwami Jesu Kristu.”
GSAM 351.4Mbuyo wakazwa mu bukamboni oobu wakali kumana makani aya kimwi antembwa mumitima yabasyomi.
GSAM 351Mulimo wa Cipego ca Masimpe
GSAM 351.5Sena ooyu tauli mulimo uulibedelede wakulibonya kwa zipego zya Muuya wa Leza? Paulo wakati cipego eeci cakabikkwa mucikombelo “kuti basalali balulamikwe, kuti mulimo wa bapaizi ucitwe, kuti mubili wa Kristu uyakwe: kufikila tonse patukabe buyo bumwi mu lusyomo,” a zintu zimwi.11 Kweendelana buti, abo basyomi bamana kulomba a bukuzike kuti basange mumuni, Muuya wamba kuti, “Eeyi nzila; makani aanu alongeka,” alimwi “kuyaka” cikombelo cakuyungizya, mbuli mumakani aaya, kwiinda mukubaambila mbuli makani aaya mbwaabeleka mumulimo, a zimwi zintu zibotu ziyoozwa mukusala kwabo.
GSAM 352Mubungano wa Cikombelo
GSAM 352.1Mu cimwi cakali kubambwa a Baalu White kumbele kwa Mubungano Mukulu mu Battle Creek mu mwezi wa 4, 1861, a cakanyikwa mu Mulumbe wa Kusandaula wa mwezi wa 6, buzuba bwa 11, 1861, wakazuminya makani akuti zikombelo zisangane mubungano mupati. Nkaambo kakucemwa, bapaizi bali 9 bakabamba cikolo ca Bbaibili kuti basange mumuni pa makani aaya, alimwi Mubungano wakabalomba kuti banyike mu Mulumbe wa Kusandaula zyakazwa mukusandaula kwabo. Ntaangwa bakamala kutondezya bukamboni bwa Magwalo pa mulongo wa cikombelo a balongozya ba cikombelo, bakabamba makani a kutondezya nyika zisiyene munzila ilingene mu Mubungano Mukulu, alimwi a kutondezya zikombelo munzila ilingene mu mibungano ya nyika. Mumazima, eeyi yakali mbungano yakasika kutondezya maano akuti basankule babikkwa a zikombelo kumibungano mipati munzila ilingene yakuzyumina.
GSAM 352Mubungano wa Michigan Wabambwa
GSAM 352.2Mwezi wa 10, buzuba bwa 6, 1861, Mubungano wa Michigan wakabambwa kusankulwa kwa mutwe, munyinyi, a komiti ya mulimo yabantu batatu. Kuzwa mukuvota kwa mubungano, bakalanda kuti zikombelo zibambwe, a kuzumina makani aaya kuti abe cilayo ca cikombelo:
GSAM 352.3“Iswe basainwa ansi, tulongezyanya bonse kabe cikombelo, twayanda zina lya BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili; tulailila kusunga Milawo ya Leza a Lusyomo lwa Jesu Kristu.”
GSAM 353Mapepa a Bapaizi
GSAM 353.1Mu mubungano ooyu, lyakasanguna kuzumina kuti mapepa apeegwe kuli bapaizi boonse ba BaAdventist ba Nsabata ya Musanu Abili muli nyika eeyi aabo bakali mubumo, alimwi kuti bapaizi basunge mapepa aali ne cipepa ca kubikkwa, a mapepa a kusainwa a mutwe a munyinyi wa mubungano, alimwi mapepa aaya akali kubambwa bupya mwaka a mwaka.
GSAM 353.2Alimwi bakavota kuti komiti isankulwe kubamba mulumbe wakutondezya bantu besu nzila yakubambila zikombelo. Mulumbe ooyu wakanyikwa mu Mulumbe wa Kusandaula wa mwezi wa 10, buzuba bwa 15, 1861.
GSAM 353Mapepa a Basankulwa
GSAM 353.3Mu mwezi wa 9, 1862, Mubungano wa Michigan wakabamba kuswaangana kwawo kwakusanguna mu Monterey. Awa lyakasanguna kutondezya maano akuti zikombelo zyamwe zipeegwe mubungano, mbuli bamembala bakavotwa mbyo zyakabikkwa muzikombelo. Nkaambo zikombelo 17 munyika zikaba zyalongezyegwa kale, zyakaswaangana a mubungano kuvota; alimwi bamembala boonse ba zikombelo ezyo bakali awo bakazuminwa kuba basankulwa.
GSAM 353Mali a Bapaizi
GSAM 353.4Mu mubungano ooyu alimwi, mpango yakazuminwa yakuupa bapaizi mali imwi cweeka cimwe nkaambo ka mulimo wakacita. Bapaizi kulibona bakalombwa kubala ciindi cakacita mulimo mumubungano, a mali akapegwa aakali kumana; alimwi mubungano wakapegwa bulumbu oobu wakali kubamba mali munzila iyandikana.
GSAM 353Mapepa Akasangana Kumbele a Basankulwa
GSAM 353.5Mwezi wa 5, buzuba bwa 20, 1863, Mubungano Mukulu wakabambwa mu Battle Creek, Mich. Oobu bwakali bwalo bwakasanguna oobo basankulwa bakabikkila mapepa aafuma munyika zyabo. Pele kutondezya kwakali kutali kuzwa kumubala wa bantu. Nyika zyakali kutondezyegwa ciindi eeci a Michigan, Wisconsin, Iowa, Minnesota, New York, a Ohio.
GSAM 354Milandu ya Mubungano Mukulu a Mibungano ya Nyika
GSAM 354.1Mwezi wa 5, buzuba bwa 21, 1863, mulandu wakazuminwa a Mubungano Mukulu, alimwi buzuba bumwi mulandu wa nyika wakalondezya ku mibungano ya nyika. Wakazuminwa mu kuswaangana kwa Mubungano wa Michigan. Milandu eeyi yakabikkila maano ku mubala wa bantu mukusankula basankulwa mu mibungano ya nyika a mu Mubungano Mukulu. Mulandu wa nyika wakalondezyegwa awo ulemana buyo mbuli ooyu uubeluka lino a mibungano yetu ya kucilawo iili 72 munsi woonse.
GSAM 354.2Mu ciindi ca Mubungano Mukulu, mu ciindi zisyango nozitalika kufwulula mu 1864, luyandulo lwakali kusanguna kupelwa ku mubungano wa nyika kuti Komiti ya Kusandaula yabantu batali babelekela mubungano mumwaka ooyu isankulwe, kuti ibeleke a komiti ya mulimo mukusandaula a kumana makani a mali a bapaizi. Eeco cakabikkila maano kuti, cibeela a cibeela, mbuli mbutwe bwakafwaya, mulawu wakabambwa mumulimo a mulandu wa Leza.
GSAM 354.3Aboobo twalondede kwa buyo makani aakabika kumbele kubambwa kwa mulimo mumulawu. Eeci cakacitwa ciindi mubungano ooyu wakali muto kapati kukwabilila ciimo cawo lino.
GSAM 354.4Ciindi Mubungano Mukulu wakabambwa bwilene mu 1863, mubala woonse wa basankulwa tawakali mupati mbuli ooyu watubona lino mwaka a mwaka mu mimwe mibungano miniini yacilawo.
GSAM 354Cilengo ca Mubungano
GSAM 354.5Cilengo cakali kuyandikana a kubambwa cakali cakuti bintu bya mubungano bisungwe a kubelesyegwa mumulawu; alimwi kuti babikizi bamulimo beende mukumvwana, kuti batabi mupanduki, nkaambo mweendo wabo wakali a maano, oobo bakali kucita mulimo wabo batali kupanduka. Milawu ilombwa mukubambwa kwesu kufikila 1864 yakabikkwa mumulimo apo wakakula a kunyanganana ku nyika zimwi a bantu bamwi.
GSAM 355Mibungano Mipati Yabambwa
GSAM 355.1Mulumbe mbwakakula, mibungano mipati eeyi yakabambwa, alimwi balongozya bakasankulwa mu kuswaangana kwazumanana kwa Mubungano Mukulu:
GSAM 355.2Mubungano wa Mubungano Mukulu—mubungano wa mulawu wa bamembala bali 21, wakusungila bintu bya mabungano asiyana mu America a mu nyika zimwi.
GSAM 355.3Komiti ya Mulimo wa Kwiisya Kunkanda—yakali kusololela a kukulisa mulimo wa kwiisya kunze kwa mibungano yabambwa.
GSAM 355.4Mubungano wa Mabuku a Mulimo wa Nsi Yoonse—mulimo wawo wakali kusamya mabbuku a kubala a kulembelana magwalo, akulanga kujula milimo mipya yakwiisya.
GSAM 355.5Mubungano wa Buswe bwa Kusyoma—mulimo wawo wakali kukwabilila aabo bakazundwa nkaambo ka manjezyeezya aabo, a kusamya mabbuku a milawu ya buswe bwa kusyoma.
GSAM 355.6Mubungano wa Cikolo ca Nsabata ca Nsi Yoonse—cilengo cawo cakali kuyaka a kutola kumbele mulimo wa Cikolo ca Nsabata mumasena oonse.
GSAM 355.7Mubungano wa Bapaizi ba Buumi a Bantu Balinga—mulimo wawo wakali kuyiisya badokota a bamanesi, kusololela ng'anda zyakusandula buumi, ng'anda zya bana banyina, babusi, a zintu zimwi.
GSAM 355Mulimo Wakabikkwa Kufikila 1868
GSAM 355.8Kufikila 1868, mulimo wesu wakali munzila yamu United States iili kujwe kwa Mulonga wa Missouri a kumusule kwa mulongo wa busena uukwendelezya mukala wa Missouri. Ciindi eeco, komiti ya Mubungano Mukulu yakali a bamembala batatu buyo, oobo mukuli wa mubungano wakali umwi wabo. Mibungano ya kucilawo 8 yakali yoonse ansi ya Mubungano Mukulu, wakali a mutwe wawo mu Battle Creek, Mich.
GSAM 356Nkaambo Nzi Kwasandulwa Mubungano
GSAM 356.1Mulumbe mbwakazumanana ku nyika zimwi, kwakazuka kuyandikana kwa kusandula mubungano woonse. Aboobo, makani akabikkwa kumbele mu 1897 akatondezya nzila eeyi; pele mulimo wa kusandula wakamala kucitwa munzila mpati mumyaka ine yainda, ciindi oobo Mubungano Mukulu wa Europe wakabambwa, a komiti ya mulimo yabamembala 14; alimwi Mubungano Mukulu wakasungidwa akale, wakali a mutwe wawo mu Washington, D.C., wakali a komiti ya mulimo yabamembala 28, batondezya mulimo woonse wa Mulumbe, alimwi yakanjila mubusena bwa mibungano mimwe mipati iyakaleka kubeleka.
GSAM 356Ciimo ca Mulimo Wabambwa mwezi wa 1, buzuba bwa 1, 1903
GSAM 356.2Makani aafumbwa mu Bbuku lya Mwaka lya Mubungano Mukulu lya 1904 akapa makani a kubala aakali kusalazya kufikila mwezi wa 1, buzuba bwa 1, 1903:
GSAM 356.3Ciindi eeco mulimo wesu wakabambwa wakali a Mibungano Mikulu 2, iikila Mibungano ya Mipingo 14, Mibungano ya Kucilawo 72, a milimo yakwiisya 42. Eeyi yakamwiilwa oobu: Mibungano ya Kucilawo mu North America, 49; kunze kwa North America, 23. Mibungano ya Mipingo mu America, 8; mu nyika zimwi, 6. Minda ya mulimo wa kwiisya mu America, kusanganizya Alaska, Hawaii, a New Foundland, 5; milimo yakwiisya kunze kwa America, 37, iikala oobu: 12 mu Europe; 4 mu Africa; 3 mu Asia; 2 mu South America; 2 mu South Africa; alimwi yasalala mu Central America, Mexico, West Indies, a mu Mizingo ya Pacific. Mulimo ooyu wakali a bapaizi babikkidwe a babikkwa mapepa 67, alimwi a zikombelo 131.
GSAM 356Bumwi Pakati Ka Kusiyana
GSAM 356.4Cili cintu cikulwaizya kumana kuti mibungano eeyi yoonse mu nyika a bantu bamwi ikabumbana mukusololela cilengo cimwi cipati ca masimpe a kupusulwa kwa bantu. Tatugonduki buyo mumilawo ya mubungano, pele tugonduka muli Leza, Mulengi wa bubambe. A luzyalo lwakwe pa mulimo uubambene a uucitwa mukumvwana wa babikizi bakwe, tukonzya kubona mbwakali kabotu a kusanduluka kuti “zintu zyoonse zicitwe kabotu, a mu mulawu.”
Notes
- Tito 1:5. ↩
- Kulila Kakati ka Masiku, 15 February, 1844. ↩
- Tito 1:5-9. ↩
- 1 Timoteo 3:1-15. ↩
- 1 Petro 5:1-6. ↩
- Matayo 23:11. ↩
- Bukamboni Kuli Cikombelo, Bbuku 1, peji 210. ↩
- Bbuku lyoonya, mapeji 649, 653. ↩
- Bukamboni Kuli Cikombelo, Bbuku 5, mapeji 236, 237. ↩
- Bbuku lyoonya, peji 534 (mazywi aakankamizigwa aabikkwa). ↩
- Efeso 4:12, 13. ↩