Ndzhima 11 — Rungula ra Ntsumi ya Vumbirhi
GSAM 171.1“KUTANI ku landzela ntsumi yin'wana, yi ku, Babilona yi wile, yi wile, doroba leriya rikulu, hikuva yi endle leswaku tinxaka hinkwato ti nwa vhinyo ya vukari bya vumbhisa bya yona.”1
GSAM 171.2“Kutani n'wini wa yindlu a karihile a ku eka nandza wa yena, Humela hi xihatla eswitarateni ni le switaratanyanini swa doroba, u tisa laha swisiwana, ni lava lamaleke, ni lava khwita, ni lava nga voniki.”2
GSAM 171.3Hosi hi ku tirhisa vatirheli va yona a yi pfuxile misava hi rungula leri nge, “Nkarhi wa vuavanyisi bya yena wu fikile,”—rungula leri vanhu va yona hinkwavo lava tivulaka va yona a va ta hlanganela eka rona loko a va swi rhandzile. Leri a ku ri vitano ro sungula eka “swakudya swa nimadyambu” swa vukati. A swi tivisiwile “eka lava a va rhambiwile.”3 Loko vitano leri ri vekiwile etlhelo hi swivangelo swo hambanahambana, ku nyikiwile vitano ra vumbirhi, leri fambisanaka na rungula ra ntsumi ya vumbirhi.4 Hi vitano leri Hosi yi hlawurile vanhu ku ya emahlweni ku fikela emakumu ka nkarhi hi ku vonakala loku yaka emahlweni ka ntiyiso wa yona.
GSAM 171Ku Vitana ka Vumbirhi eka Nkhuvo wa Vukati
GSAM 171.4Rungula ra vumbirhi—leri landzelaka xirilo xa nkarhi wa vuavanyisi—ri ri, “Babilona ri wile, ri wile, doroba lerikulu, hikuva ri endle leswaku tinxaka hinkwato ti nwa vhinyo ya vukari bya vumbhisa bya rona.” Naswona vitano ra vumbirhi ra nkhuvo ri hlaya, “Humani hi xihatla eswitarateni ni le switaratanyanini swa doroba, mi tisa laha swisiwana, ni lava lamaleke, ni lava khwekhwelaka, ni lava nga voniki.” Eka tsalwa rin'wana na rin'wana leri, vanhu lava vuleke leswaku i va Hosi va vuriwa “doroba.” Hi vupfumeri bya vona lebyi kanetanaka ni lebyi pfilunganyekeke va vuriwa “Babilona.” Hi tsalwa rin'wana leri vulavulaka hi minkarhi ya makumu, hi vona leswaku emahlweni nyana ka ku ta ka Hosi, vanhu va yena va vitaniwa ku huma e“Babilona:” “Babilona leyikulu yi wile, yi wile, naswona yi hundzuke vutshamo bya madimona, ni xitlati xa moya wun'wana ni wun'wana lowo nyenyetsa, ni xihoko xa xinyenyana xin'wana ni xin'wana lexi nga basangiki ni lexi nyenyetsaka.... Humani eka yona, n'wina vanhu va mina, leswaku mi nga vi na xiave eka swidyoho swa yona, ni leswaku mi nga khumbiwi hi swigwevo swa yona.”5
GSAM 172“Tsundzuka Ndlela Leyi U Tweke Ha Yona”
GSAM 172.1Eka xivulavulelo lexi yaka eka kereke ya le Sardis hi hlaya, “Tsundzuka-ke hikwalaho ndlela leyi u amukeleke ni ku twa ha yona, u khomelela, u hundzuka. Loko-ke u nga tihlayisi, ndzi ta ta eka wena ku fana ni muyivi, naswona a wu nge tivi awara leyi ndzi nga ta ta ha yona eka wena.”6 Kereke ya Sardis yi vonaka yi humesiwile hi Npfuxeto, endzhaku ka nkarhi wa munyama wa ntirho wa “Yezabele”—kereke leyi hambukeke. Kereke ya le Sardis yi byeriwile leswaku a yi ri kereke leyi hanyaka; kambe loko yi twile yi tlhela yi ala dyondzo ya ku ta ka Hosi, yi tivekele exiyin'weni lexi a yi ta khomiwa hi xiendlakalo xexo ku fana na “muyivi wa nivusiku.” Hikokwalaho, ku vuriwa hi muapostola Pawulo eka 1 Vathesalonika 5:1-5, leswaku hi xiyimo xa lava va huwelelaka, “Kurhula ni vuhlayiseki,” loko ku ta ka Hosi ku ri kusuhi. Lava landzelaka ku vonakala ka ntiyiso va vuriwa “vana va nhlekanhi,” naswona Hosi a yi nge va khumbi ku fana ni muyivi.
GSAM 172.2Eka nhlamuselo leyi ya vuprofeta ya tikereke ta nkombo, hi vona ku wa ka kereke ya Sardis ku landzeriwa hi ku hatlisa hi kereke ya Philadelphia, kumbe (hilaha rito ri vulelaka hakona) kereke ya rirhandzu ra vumakwavo. Hakunene, a ku ri vapfumeri va 50,000 lava, hi ku tirhisa rungula ra ntsumi ya vumbirhi, va humesiweke eka tikereke hinkwato to hambanahambana, va tlhela va hlanganisiwa hi xiboho xin'we xa rirhandzu ra vumakwavo eka ntiyiso lowukulu wa nkoka wa ku ta ka Kreste hi ku hatlisa.
GSAM 173Ndlela leyi Rungula ra Vumbirhi ri Huweleriweke ha yona
GSAM 173.1Midnight Cry xa Ndzhati 12, 1844, xi na xiviko lexi endliweke hi Mufundhisi J. V. Himes malunghana ni rungula ra ntsumi ya vumbirhi, ni swiyimo leswi yiseke eku chumayeriweni ka rona. Papila ra yena ri tsariwile eMcConnelsville, Ohio, Mhawuri 29, 1844, naswona ri hlaya hi ndlela leyi:—
GSAM 173.2“Loko hi sungula ntirho na Makwerhu Miller hi 1840, a a ri na malembe ya kaye a ri karhi a dyondzisa. Hi nkarhi wolowo a a yimile a lava ku va yexe. Kambe ntirho wa yena a wu nga yimi naswona a wu tirha kahle eku pfuxeni ka lava tivulaka va ri vakhongeri eka ntshembo wa ntiyiso wa vanhu va Xikwembu, ni malunghiselelo lama lavekaka ya ku ta ka Hosi; swin'we ni ku pfuxa vanhu va mixaka hinkwayo lava nga hundzukangiki leswaku va xiya xiyimo xa vona lexi lahlekeke, ni ntirho wa ku hundzuka hi xihatla ni ku hundzulukela eka Xikwembu, tanihi malunghiselelo yo hlangana ni Muteki hi ku rhula loko a ta. Sweswo a ku ri swikongomelo leswikulu swa ntirho wa yena. A nga ringetanga ku hundzula vanhu leswaku va nghenela vandla kumbe ntlawa wo karhi wa vukhongeri.
GSAM 173.3“Loko hi kholwisekisiwile hi ntiyiso wa ku ta loku nga kusuhi, naswona hi amukerile dyondzo leyi erivaleni, a hi ri na mavonelo lama fanaka, naswona hi landzelele ndlela leyi fanaka exikarhi ka mintlawa yo hambana-hambana ya vukhongeri, laha a hi vitaniwile, hi vukongomisi bya Xikwembu, ku tirha kona. Hi byele vatirheli na tikereke leswaku a hi xikongomelo xa hina ku va hangalasa, kumbe ku va avanyisa ni ku kavanyeta mianakanyo ya vona: A hi ri na xikongomelo xin'we lexi twisisekaka, naswona a ku ri ku huwelela ‘xirilo,’ xitsundzuxo xa vuavanyisi lebyi ‘nga ekusuhi,’ ni ku khorwisa vanhu-kulorhi leswaku va tilulamisela xiendlakalo lexi.... Vatirheli ni swirho leswi tirhiseke ntirho wa hina, kambe a va nga amukelanga dyondzo hi mbilu hinkwayo, va vone leswaku a va fanele ku ya ni dyondzo, va yi chumayela ni ku yi seketela, kumbe eka xiyimo xa nkoka lexi a xi va rhendzerile, a va ta va ni swirhalanganyi ni vakolwa lava tiyimiseleke. Hikokwalaho va hlawule ku kaneta dyondzo, va tiyimiserile, van'wana hi maendlelo man'wana kasi van'wana hi man'wana, ku sivela mhaka leyi. Leswi swi veke vamakwerhu va xinuna ni va xisati exikarhi ka vona exiyin'weni xo tika swinene. Vo tala va vona a va rhandza tikereke ta vona, naswona a va nga ehleketi ku ti siya. Kambe loko va hlekiwa, va tshikileriwa, naswona hi tindlela to hambanahambana va siviwa eka malunghelo ya vona ya khale ni ntsako wa vona, naswona loko ‘swakudya hi nkarhi wa yona’ swi yimisiwile eka vona, naswona risimu ro kanganyisa ra ‘ku rhula ni vuhlayiseki’ ri twakisiwa etindleveni ta vona ku suka hi Sabata ku ya eka Sabata, hi ku hatlisa va tshikile ku rhandza ka vona ka mintlawa, va pfuka hi ku vangama ka matimba ya vona, va susa joko, kutani va huwelela, ‘Humani eka yona, vanhu va mina.’
GSAM 174Eka Xiyimo xo Ringa
GSAM 174.1“Xiyimo lexi xi hi veke eka xiyimo xo tika, (1) Hikuva a hi ri emakumu-kumu ka nkarhi wa hina wa vuprofeta, laha a hi langutele leswaku Hosi yi ta hlengeleta vanhu va yona hinkwavo va va van'we; naswona (2) nkarhi hinkwawo a hi chumayela dyondzo yo hambana; kutani sweswi leswi swiyimo a swi cinciwile, a swi ta tekiwa tanihi vukanganyisi eka hina loko a hi ta hlanganyela eka ku huwelela ka ku hambana ni ku avanyisiwa ka tikereke leti a ti hi amukerile, hina ni rungula ra hina. Hikokwalaho hi kanakane, naswona hi ye emahlweni hi landzelela xiyimo xa hina xo sungula, ku fikela loko kereke ni vutirheli va yise mhaka leyi emahlweni swinene lerova hi boheka, hi ku chava Xikwembu, ku teka xiyimo xo sirhelela ntiyiso ni vana va Xikwembu lava tshikileriweke.
GSAM 174Xikombiso xa Vapostola eka Ndlela ya Hina
GSAM 174.2“‘Kutani a nghena esinagogeni, a vulavula hi xivindzi nkarhi wa tin'hweti tinharhu, a kanetana ni ku khorwisa hi swilo leswi khumbaka mfumo wa Xikwembu. Kambe loko van'wana va tiyisile mbilu, va nga pfumeranga, va tlhela va vulavula swo biha hi ndlela yoleyo emahlweni ka ntshungu, u va siyile, a hambanisa vadyondzisiwa, a kanetana siku na siku exikolweni xa un'wana Tyrannus.’7 A swi nga fiki loko ‘van'wana vo tala va tiyisile timbilu’ naswona va ‘vulavula swo biha hi ndlela yoleyo [ku ta ka Hosi] emahlweni ka ntshungu,’ laha vamakwerhu va hina va susumetiweke ku huma ni ku tihambanisa ni tikereke. A va nga swi koti ku tiyisela ‘ku vulavula ko biha’ loku a ku huma eka ‘vatirhi vo biha,’ naswona tikereke leti a ti landzelela ndlela ya ntshikilelo na ‘ku vulavula ko biha’ eka lava a va langutele ‘ntshembo lowu katekisiweke,’ eka vona a ku nga ri nchumu xin'wana handle ka ku va vanhwanyana va Babilona leyi nga xihundla. Va va tivisile hi ndlela yoleyo, kutani va nghena eka ntshunxeko wa evhangeli. Naswona hambi leswi hi nga pfumelelaniki hinkwerhu hi mayelana na leswi vumbaka Babilona, ha pfumelelana hi ku tihambanisa hi xihatla ni hi makumu eka hinkwavo lava kanetaka dyondzo ya ku ta ka Hosi ni mfumo wa Xikwembu lowu nga kusuhi. Hi pfumela leswaku i mhaka ya vutomi ni rifu. I rifu ku tshama u hlanganile ni mintlawa leyi vulavulaka hi ku olova kumbe leyi kanetaka ku ta ka Hosi. I vutomi ku huma eka ndhavuko hinkwawo wa vanhu, u yima eka rito ra Xikwembu, ni ku langutela ku humelela ka Hosi siku na siku. Hikokwalaho sweswi hi vula eka hinkwavo lava khomekeke hi ndlela yihi na yihi ehansi ka joko ra vuhlonga, ‘Humani exikarhi ka vona, mi va lava hambaneke, ku vula Hosi, mi nga khumbi nchumu lowu nga basangiki; kutani ndzi ta mi amukela, ndzi ta va Tatana eka n'wina, mi ta va vana va mina va majaha ni va vanhwanyana, ku vula Hosi leyi nga ni Matimba hinkwawo.’”8
GSAM 175Nkaneto lowu nga Hlamuselekiki
GSAM 175.1Wm. Miller u vulavula hi ndlela leyi hi ta nyimpi leyi a yi ri kona hi nkarhi wolowo exikarhi ka tikereke na Va-Adventista:—
GSAM 175.2“A swi twali nikatsongo naswona a swi hlamuseleki leswaku tikereke ta Vukreste ti hlongola dyondzo leyi ni swirho swa tona hikwalaho ka ntshembo lowu lowu katekisiweke. Ndza swi tiva leswaku tikereke tin'wana ta Vabhabhatisita ti vula leswaku a ti va hlongoli hikwalaho ka ripfumelo ra vona, kambe hikwalaho ka vun'we bya vona ni vapfumeri va Advente. Loko swi ri tano, loko ku nga ri hikwalaho ka ripfumelo ra vona eka Muponisi la taka, hikwalaho ka yini ndzi hlongoriwile eka mapulapita ya vona, mina loyi ndzi nga si tshama ndzi va ni vun'we ni kereke yin'wana handle ka ya Vabhabhatisita? I xivangelo xa mavunwa. Kambe leswi a swi nge vi xivangelo xa Vamethodisti na Vapresbiteriyani; hikuva va pfumela eka vukwamukeri lebyi hlanganeke. Xana va hlongola hikwalaho ka yini? Ndzi twe hi van'wana lava hlongoriweke hikwalaho ko ‘yimbelela’ tinsimu ta ku ta ka vumbirhi ka Kreste; van'wana hikwalaho ka vupenga, kasi vupenga hinkwabyo lebyi a byi vuriwa ha vona a ku ri leswaku a va rindzele Kreste. O Xikwembu, ‘va rivalele, hikuva a va tivi leswi va swi endlaka.’”
GSAM 176Storrs hi Mavonelo ya Tikereke
GSAM 176.1George Storrs u vulavule hi mavonelo ya tikereke mayelana ni Va-Adventista, hi ndlela leyi:—
GSAM 176.2“Hi yihi ya tona, sweswi, leyi nga vuliki, ‘Ndzi tshama tanihi hosikati’? Naswona hi yihi ya tona leyi nga titsakisi hi miehleketo ya leswaku siku rin'wana ti ta hlula misava, ni leswaku yi ta hluriwa hi ripfumelo ra tona? Hi yihi ya tona leyi nga ta pfumelela moya-xiviri wu tshama exikarhi ka tona hi ku rhula, lowu vula ripfumelo ra wona hi ku pfuleka ni handle ko chava eka ku ta loku nga ekusuhi? Xana swi nga ri leswaku xiyimo xo tshama exikarhi ka vona handle ko karhatiwa i ku ‘tihlayisa hi ku hetiseka’ eku kombiseni erivaleni ka ripfumelo eka ku ta ka Hosi lembe leri, ku nga khathariseki leswaku u pfumela yini hi mhaka leyi, naswona hambi u vona swi ri swa nkoka ku huwelela, ‘Chavani Xikwembu, mi xi dzunise, hikuva nkarhi wa vuavanyisi bya xona wu fikile’?”
GSAM 176Vumbhoni bya Mansfield
GSAM 176.3L. D. Mansfield, loko a tsala a ri eOneida, N.Y., hi ti 21 Nyenyankulu 1844, u nyikela vumbhoni hi ndlela leyi:—
GSAM 176.4“Xikwembu xi le ku pfuxeni mianakanyo ya vana va xona lavo rhandzeka lava rindzeleke Hosi ku suka etilweni, naswona xi va rhangela ku nga ri ntsena ku yingisa ntsumi ‘leyi a yi ri na evhangeli ra hilaha ku nga heriki ku ri chumayela, yi ku, Nkarhi wa vuavanyisi bya yena wu fikile,’ kambe na ku yingisa xileriso lexi landzelaka, ‘Humani eka yona, vanhu va mina!’ Ndzi kholwa swinene ku tlula rini na rini, leswaku minhlangano ya vukhongeri ya masiku lawa i xiphemu lexikulu xa Babilona leyi nga ta wisiwa hi matimba, naswona yi nga ka yi nga ha kumeki nakambe.... Hambiswiritano, swi vonaka eka mina, leswaku eka minhlangano yin'wana ku fanana na rimhondzo leritsongo ku hlamarisa swinene. Swikombiso swin'wana swi ta hlamusela mhaka leyi.
GSAM 176Moya wa Ntshungu lowu Tivekaka
GSAM 176.5“Mukreste-kulorhi loyi a a tirhe hi ku humelela swinene eka ndhawu leyi, eku chumayeleni ku ta ka Hosi, u endle xitshembiso xo nyikela dyondzo endhawini yo karhi hi nkarhi lowu vekiweke. Hosi yi swi lunghisile leswaku a va ekule hi timayili ta khume-ntsevu na laha a fanele ku hlangana kona, kambe mutirheli wa _____ a a ri kona, a rhangela ntlawa wa vanhu vo hlundzuka, va khome xikontiri na tinsiva, hi xikongomelo xo swi tota eka mutirhi wa Xikwembu xa le Henhla-henhla. Mutirheli loyi hi yexe u sungurile nhlengeletano yo leha endzhakunyana, kambe hinkwaswo a swi titimela no va ni gamboko ku fana ni ntlawa lowukulu wa ayisi lowu fambaka hi ku nonoka wa le N'walungwini—a ku vanga na mimoya leyi pfuxekeke kumbe leyi hundzukeke. Eku heteleleni mutirheli u vule leswaku u pfumela leswaku u ta ‘boheka ku tshama exitulwini xa lava karhatekeke.’
GSAM 177.1“Murhangeri wa ntlawa wa kereke laha migangeni u byele ntlawa wakwe leswaku ku sukela loko hi sungurile minhlangano laha, loko munhu a nghena endlwini yakwe a vula leswaku u pfumela leswaku Kreste u ta ta lembe leri, a ta n'wi hlongola handle.”
GSAM 177Vutihlamuleri eka Tikereke
GSAM 177.2Eka xiyimo lexi hi ta tivisa vumbhoni lebyi humaka eka mbulavulo lowu nyikeriweke eka nhlengeletano ya vakolwa ya ku ta ka Kreste leyi hlengeletaneke eBoston, Mass., hi siku ra 31 Mudyaxihi, 1844, naswona wu sayiniwe hi Wm. Miller, Elon Galusha, N. N. Whiting, Apollos Hale, na J. V. Himes. Va vula leswaku:—
GSAM 177.3“Hi vutihlamuleri bya hina eka tikereke hi nga ha vula rito. Khombo laha, ku fana ni le ka swiyimo swin'wana swo tala, eka hina xi vonaka xi ri eka swilo leswi hundzeletiweke. Xivumbeko xo sungula xa khombo i ku pfumelela vulawuri bya kereke leyi hi nga ha vaka xirho xa yona ku hi miyeta eka mhaka yo tano ya vutihlamuleri. A hi kanakani leswaku magidi ya vanhu va tiveke eku avanyisiweni emahlweni ka Xikwembu hi ku pfumela swikombelo leswi nga riki swa le Bibeleni swa tikereke ta vona eka mhaka leyi, lava, loko a va tiyimiserile no tshembeka, a va ta va sweswi va ri exiyin'weni xo hlayiseka swinene, naswona va pfuna swinene, hambi loko na vona a va ta vitaniwa ku xaniseka.
GSAM 177.4“Xivumbeko xa vumbirhi xa khombo i ku pfumelela moya wa ku rihisela eka tikereke hikwalaho ka vuhomboloki bya tona eka hina, ni ku sungula nyimpi leyi nga hlawuriki eka minhlangano hinkwayo yo tano. Loko swi ta eka ntirho wa Va-Adventista, malunghana ni tikereke leti va nga ha tirhisanaka na tona, loko a hi vitaniwile ku swi endla, a hi nge nyiki swiletelo leswi nga tirhaka eka hinkwavo. Va fanele ku endla swilo hi ku chava Xikwembu, hilaha swiyimo swa mhaka swi lavaka hakona.
GSAM 178.1“Kambe, hi fanele ku tiyimisela ku endla ntirho wa hina, hi vumbhoni hi ntiyiso eka swiendlakalo hinkwaswo leswi faneleke ni leswi lulameleke. Naswona loko hi ku teka ndlela leyi hi khunguvanyisa tikereke, kutani ti hi xungeta hi ku hi hlongola handle ka loko hi miyela (hambileswi loko hi vona swi fanerile ku herisa vuxaka bya hina ni kereke hi ku twanana, swi nga vaka ndlela leyinene), a hi endleni ntirho wa hina, naswona loko hi hlongoriwile, a hi lehiseni mbilu eku tiyiseleleni ka vuhomboloki, naswona a hi tiyimiseleni ni Hosi ya hina ku ‘huma handle ka gedo, hi rhwele ku sandziwa ka yena.’”
GSAM 178.2Ku suka eka switsalwa leswi malunghana ni xiendlo xa tikereke eka lava a va nyikela rungula ra ntsumi ya vumbirhi, swi vonaka hi ku olova leswaku, tanihi mbuyelo wo sungula wa ku nyikela vitano leri ra vumbirhi eka “swakudya swa nimadyambu,” lava a va hlengeletanile exikarhi ka xisaka xin'we xa moya va vuriwa “lava lamaleke,” “lava khutlanyaka,” na “lava nga voniki,” leswi swi kombisaka hi matimba ndlela yo biha leyi a va yi khomiwe ha yona hi ku “ba” ka “vatirhi-kulobye,” lava a va hambanisiwile na vona.
GSAM 178Vanhu Vo Hambana Lava Hlawuriweke Ku Amukela Ntiyiso Lowuntshwa
GSAM 178.3Xikongomelo xa Hosi xi vonaka kahle eku humeseni ka vanhu vo hlawuleka ehansi ka ku chumayeriwa ka rungula ra ntsumi ya vumbirhi—ku vitana ka vumbirhi eka “swakudya swa nimadyambu”—na “Xirilo xa le Xikarhi ka Vusiku.” Ntiyiso wa risima wa masiku yo hetelela a wu fanele ku lavisisiwa ni ku chumayeriwa—ntirho lowu a wu nga ta endliwa eka tikereke “leti bohiweke hi tidyondzo ta vupfumeri” ku tlula ndlela leyi kereke ya vapostola a yi nga ta chumayela evhangeli emisaveni hinkwayo loko yi ha ri na vuxaka na mintlawa ya Vuyuda. Xikwembu xi vitanele ku hambana kwalaho,9 naswona xi tlhele xi vitanela ku hambana ka vapfumeri va ku ta ka Kreste eka lava a va ta lava ku va khoma endzeni ka xirhendzevutana xa tidyondzo ta vona ta vupfumeri.
GSAM 179“Six Sermons” ta Storrs
GSAM 179.1Endzhaku ka nkarhi wutsongo wa ku huma loku, hi xiya leswaku ku vonakala ku tile eka mintlawa ya Advente hi mhaka ya xigwevo xa nkarhi lowu taka, hilaha swi vekiweke hakona eka pamfulete, “Six Sermons,” hi George Storrs, laha a veke xiyimo xa leswaku munhu hi ntumbuluko wa fa; leswaku lava feke a va swi tivi exikarhi ka rifu ni ku pfuka ka vafi; leswaku xigwevo xo hetelela xa lava nga riki na vukhongeri bya xiviri ku ta va ku nyamalala hi ku helela; naswona leswaku ku nga fi i nyiko ya Xikwembu, leyi yi amukeriwaka ntsena hi ku pfumela eka Hosi ya hina Yesu Kreste.
GSAM 179.2Magidi ya Va-Adventista va amukerile dyondzo leyi ya ntumbuluko wa munhu, kambe a hi hinkwavo va amukeleke. Ku ala ka vona dyondzo leyi a swi vanganga mpfilumpfilu exikarhi ka vona, hikuva a yi tekiwa tanihi mhaka ya ripfumelo ntsena, naswona a ku nga ri ndlela yo kambela vutomi bya vona bya mahanyelo; hikokwalaho matshalatshala ya vona yo hlanganela yo lemukisa misava hi ku tshinela ka Kreste a ma nga kavanyeteki. Hambiswiritano, swi vange vukarhi eka tikereke leti a ti va kaneta.
GSAM 179Ku Tsandzeka ku Kaneta “Six Sermons”
GSAM 179.3Mutirheli wa Methodist edorobeni leri a ndzi tshama eka rona, loyi a a sungurile ku chumayela dyondzo ya ku ta ka Kreste hi 1843, u amukerile “Six Sermons,” a yi hlaya, kutani a pfumela eka swirho swa kereke ya yena leswaku a a tsandzeka ku kaneta dyondzo leyi; kambe loko a kuma leswaku swirho swo tala swa kereke ya yena a swi yi amukela, u tsundzuxile van'wana leswaku va nga yi hlayi buku leyi, hikuva “a va ta pfumela dyondzo leyi loko vo yi hlaya.” Hi n'hweti ya Ndzhati, 1844, endzhaku ka loko mutirheli loyi a vuyile eka nhlengeletano ya lembe na lembe, u yimile epulpitini ra yena a landzula erivaleni dyondzo ya ku ta ka Kreste, naswona hi ku titsongahata u kombele ku rivaleriwa eka kereke hikuva a a rhambile swivulavuri leswaku swi ta vulavula ekaya ra xikereke.
GSAM 179Ku Tekiwa Nandzu wa Vudyoho bya Vupfumeri
GSAM 179.4Xiendlo lexi xa mutirheli xi landzeriwe hi ku hatlisa hi matshalatshala yo tengisa vapfumeri va dyondzo ya Advente hi dyondzo yo hambuka; kambe tanihi leswi va pfumeleriweke ku yimela timhaka ta vona hi ku tirhisa Bibele, kereke a yi hlulanga. Van'wana va hlongoriwile eka kereke leyi hikuva maendlelo ya vona a ya nga fambisani na milawu ya kereke, naswona van'wana vo tala va humile hikwalaho ka ku hlongoriwa loku ka swirho leswi ripfumelo ra swona a ri nga kombisiwanga ri kanetana na Matsalwa. Hi mukhuva wolowo, dyondzo ya Advente yi siveriwile hilaha ku nga heriki eka kereke laha madzana ya vanhu a ma kume Muponisi naswona ma tsakisiwile eka Xikwembu.
GSAM 180.1Leswi endliweke edorobeni ra mina ra le kaya swi tlhele swi endliwa eka madzana ya tikereke tin'wana etikweni hinkwaro. Lava a va khomiwe hi ndlela leyi hi vamakwavo va vona va khale va kume nchavelelo lowukulu eka marito ya muprofeta Esaya: “Yingisani rito ra Hosi, n'wina lava nga na chavo eka rito ra yena: Vamakwenu lava a va mi venga, lava a va mi hlongola hikwalaho ka vito ra mina, va te, A ku dzunisiwe Hosi; kambe u ta humelela ku va ntsako wa n'wina, naswona vona va ta khomiwa hi tingana.”10
GSAM 180Vukari bya Vanhu vo homboloka byi Paluxiwile
GSAM 180.2Loko siku leri Hosi a yi languteriwile ri tshinela, vapfumeri va hisekela swinene eka mintirho ya vona, kasi vadyohi va kariha swinene va tlhela va hleka hi ku nyenya, hilaha swi nga ta voneka hakona eka xiviko lexi landzelaka lexi endliweke hi muhleri wa Midnight Cry ya ti 31 Nhlangula, 1844:—
GSAM 180.3“Nkucetelo lowu nhlangano lowu wu vange eka vanhu vo homboloka, wu tlhele wu hi tiyisisa swinene eku pfumeni ka hina leswaku Xikwembu a xi ri eka wona. Loko vana va Xikwembu va hlengeletanile ku nkhinsama ni ku titsongahata emahlweni ka xona, ni ku tilulamisela ku humelela ka xona, hilaha a swi fanele hakona ntlawa wa vadyohi lava a va ta ponisiwa hi tintswalo ntsena, lava hombolokeke va kombise vukarhi lebyikulu swinene. Loko a hi nga tivisanga hi ta tinhlengeletano ta hina handle ka le ka phepha-hungu ra hina ntsena, naswona a hi nga rhambanga vanhu hinkwavo kona, vana va Belial va tele ngopfu eka tona, va vanga mpfilumpfilu lowukulu. Hi madyambu ya Mugqivela, siku ra vu-12 ra n'hweti leyi [Nhlangula 12, 1844], a hi vanga na nhlengeletano etabernakeleni, leswaku muhlayisi [mubasisi], a va na nkarhi wo basisa yindlu ku lunghiselela Sabata [Sonto]. Kambe ntshungu wu nghene hi matimba endlwini, wu ala hambi ku ri lunghelo rero. Meyara, hambileswi a nga kombeliwangiki, u nghenelerile hi ku hatlisa, a va hlongola.
GSAM 181.1“Eka tinhlengeletano ta hina ta Sonto leri landzeleke, endzhaku ka loko tabernakele yi tele, ntshungu lowukulu wu tele exitarateni emahlweni ka muako, vo tala va vona va hlundzukile hikuva munhu wo karhi a pfumela eka ku ta ka Hosi. Hi madyambu, hikwalaho ka ku pfuxeka ka ntshungu, a ku vanga na nhlangano; kambe xitarata a xi tele hi ntshungu lowu nga ni madzolonga ku sukela eku sunguleni ka madyambu; kambe ku nghenelela hi xihatla ka meyara ni maphorisa ya yena lama tirhaka kahle swi basise xitarata, endzhaku ko yisa van'wana vatsongo ekhotsweni. A hi nga fanisa ntsena mahanyelo ya ntshungu lowu na lawa a ma rhendzerile nyangwa ya Lota, nimadyambu loko ku ri kusuhi na ku lovisiwa ka Sodoma.... Ku famba-famba loku ka vona a ku hatlisa swinene, ku endliwa hi nkarhi wun'we, naswona a ku anamekile, lerova ku humelela ka kona hi siku ro sungula ra n'hweti ya vunkombo ya Xiyuda ku hi tiyisisa eka mavonelo ya hina ya leswaku leyi yi fanele ku va yona n'hweti.”
GSAM 181Vahlekuri Va Ambarile Malapi Ya Ku Tlakuka
GSAM 181.2Hi ti 22 ta Nhlangula, 1844, siku leri masiku ya 2300 ma heteke ha rona, eParis, Maine, loko vapfumeri va hlengeletanile endlwini ya vugandzeri, va ri eku khongeleni hi ku tiya eka Xikwembu, hi ku langutela leswaku Hosi yi ta ta hi siku rero, vahlekuri va hlengeletanile etlhelo ka yindlu, va ri karhi va yimbelela tinsimu to hlekula. Vambirhi va vanhu lava va madzolonga va ambarile malapi yo leha yo basa kutani va khandziya ehenhla ka lwangu ra yindlu, va yimbelela tinsimu, va tlhela va hlekula lava a va ri endzeni ka yindlu lava a va khongela ni ku rindzela ku ta ka Hosi.
GSAM 181.3Swa koteka leswaku mavunwa lawa ya hangalasiweke mayelana ni ku ambala ka Va-Adventista swiambalo swa ku tlakusiwa swi hume eka xiendlakalo lexi; hikuva hambi leswi maphepha-hungu ya Va-Adventista ma nyikeleke hakelo ya ku fika eka $500 eka xikombiso xin'we xa ntiyiso laha Mu-Adventista a ambaleke xiambalo xa ku tlakusiwa hi 1844, naswona a rindzele Hosi leswaku yi ta, a ku si tshama ku humesiwa mhaka ni yin'we.
GSAM 182Xivono xa Hazen Foss, 1844
GSAM 182.1Hi nkarhi wolowo a ku hanya ePoland, eMaine, jaha leri a ri vuriwa Hazen Foss, loyi a a pfumela hi ku tiya leswaku Hosi yi ta ta hi siku ra vukhume ra n'hweti ya vunkombo. A a ri wanuna wa xivumbeko lexinene, wa mahanyelo yo tsakisa, naswona a a dyondzekile swinene. Tivhiki ti nga si hela loko “Xirilo xa le Xikarhi ka Vusiku” ku hela, Hosi yi tshinelele yi n'wi nyika xivono, lexi eka xona a kombisiweke riendzo ra vanhu va Advente ku ya edorobeni ra Xikwembu, ni makhombo ya vona. U nyikiwile marungula man'wana ya xitsundzuxo, lawa a faneleke ku ma yisa, naswona u tlhele a vona miringo ni nxaniso lowu a wu ta landzela loko a tshembekile ku vika leswi a kombisiweke swona. Yena, ku fana na Nkul. Foy, u kombisiwile magoza manharhu lawa hi wona vanhu va Xikwembu a va fanele ku fika ha wona hi ku hetiseka endleleni leyi yaka edorobeni leri hlawulekeke. Tanihi leswi a a ri mupfumeri la tiyeke eka ku ta ka Hosi “endzhaku ka masiku ma nga ri mangani” (hilaha a va yimbelela hakona hi nkarhi wolowo), xiphemu xa xivono lexi a xi vulavula hi switepisi swinharhu swo nghena endleleni a xi nga hlamuselekangi eka yena; naswona tanihi leswi hi ntumbuluko a a ri na moya wa ku tikukumuxa, u balekele xihambano, a ala ku byela van'wana leswi a swi kombisiweke. Xivono lexi xi tlhele xi humelela ra vumbirhi, naswona ku engetela eka sweswo u byeriwile leswaku loko a ha ala ku vula leswi a kombisiweke swona, ndzhwalo a wu ta tekiwa eka yena, wu nyikiwa un'wana wa vana va Hosi lavo tsana swinene, loyi a ta vula hi ku tshembeka leswi Xikwembu a xi ta swi paluxa. U tlhele a ala. Kutani ku nyikiwa xivono xa vunharhu, naswona a byeriwa leswaku u ntshunxiwile, naswona ndzhwalo wu vekiwile ehenhla ka un'wana wa lava tsaneke ku tlula hinkwavo, loyi a ta endla ku rhandza ka Hosi.
GSAM 182Foss A Tsandzeka Ku Vula Xivono Xa Yena
GSAM 182.2Leswi swi hlamarisile jaha, kutani a teka xiboho xo vula leswi a kombisiweke swona, hi mukhuva wolowo a tivisa siku ra nhlangano. Vanhu va hlengeletana ku ta vona ni ku yingisela. Hi vukheta u hlamusele ntokoto wa yena, leswaku u arile ku vula leswi Hosi a n'wi kombiseke swona, ni leswi a swi ta humelela hikwalaho ka ku ala ka yena. “Sweswi,” a vula, “ndzi ta hlamusela xivono.” Kambe swo vava! A swi hundzeriwile hi nkarhi: u yime emahlweni ka vanhu a miyerile ku fana na xifaniso, kutani eku heteleleni a vula hi ku vava lokukulu, “A ndzi tsundzuki rito ni rin'we ra xivono.” U tshikilile mavoko ya yena hi ku vava, a ku, “Xikwembu xi hetisise rito ra xona. Xi tekile xivono eka mina,” kutani hi ku karhateka lokukulu ka mianakanyo a vula, “Ndzi munhu la lahlekeke.” Ku sukela nkarhi wolowo u lahlekeriwe hi ntshembo wa yena eka Kreste, a nghena eka xiyimo xa ku hela mbilu. A nga ha vuyanga nakambe enhlanganweni wa Va-Adventista, naswona a a nga ha ri na ku tsakela ka yena n'wini eka vukhongeri. Mahanyelo ya yena hi tindlela to tala, ku vula switsongo, a ma fana ni ya munhu la hlongoriweke eka nkucetelo wo olova wa Moya wa N'wini, wa munhu “la tshikiweke eka tindlela ta yena, leswaku a tala hi swiendlo swa yena.” Eka xiyimo lexi xa mianakanyo u lovile hi 1893.
GSAM 183Xivono xa Foss lexi Vuriweke hi Munhu Un'wana
GSAM 183.1Kwalomu ka tin'hweti tinharhu endzhaku ka loko a tsandzekile ku tsundzuka xivono xa yena, u twe xivono xi ri karhi xi hlamuseriwa hi munhu un'wana a ri ekamareni leri nga kusuhi. Nhlangano a wu khomeriwe endlwini leyi a a ri eka yona. U khutaziwile ku nghena enhlanganweni, kambe u arile. U vurile leswaku xivono a xi fana swinene ni lexi a xi kombisiweke, hilaha vanhu vambirhi va nga hlamuselaka mhaka yin'we xiswona. Hi ndlela leyi ku tiveke leswi a a swi vonile kambe a tsandzeka ku swi tsundzuka loko a ringeta ku swi hlamusela. Loko a vona munhu yoloye endzhaku, u te, “Hi yena xitirhisiwa lexi Hosi yi veke ndzhwalo eka xona.”
GSAM 183Ku Tshoveka Mbilu hi Gome
GSAM 183.2Siku ra vukhume ra n'hweti ya vunkombo, hi nkarhi wa Vayuda (22 Nhlangula, 1844), eku heteleleni ri fikile. Ri kume magidi na magidi ya vanhu lava a va languterile nkarhi wolowo leswaku ku hetiseka ntshembo wa vona. A va nga endlanga malunghiselelo ya nchumu wa misava endzhaku ka siku rero. A va nga si tshama va ehleketa hi miehleketo yo fana na, “loko swi nga fiki,” kambe a va kunguhate timhaka ta vona ta misava onge hiloko a va languterile leswaku siku rero ri ta hetelela nkarhi wa vutomi bya vona bya ntumbuluko. A va tsundzuxile ni ku khutaza lava hombolokeke ku balekela vukari lebyi taka, naswona vo tala va vona a va chava leswaku rungula leri ri nga ha va ra ntiyiso. A va tsundzuxile no khongela ni maxaka ya vona, naswona a va lelamukile eka lava a va nga nyiketanga timbilu ta vona eka Xikwembu. Hi ku komisa, a va tshikile swilo hinkwaswo swa misava hi xichavo lexikulu ku fana ni munhu loyi a tivonaka a ri kusuhi no langutana na Muavanyisi wa misava hinkwayo. Hikokwalaho, hi ku chava loku a ku lava ku va ku va sivela ku hefemula, va hlengeletanile etindhawini ta vona to gandzela, va languterile, nkarhi wun'wana ni wun'wana, ku twa “rito ra ntsumi leyikulu ni mhalamhala ya Xikwembu,” ni ku vona matilo ma pfurha hi ku vangama ka ku ta ka Hosi ya vona.
GSAM 184.1Tiawara ti hundzile hi ku nonoka, naswona loko dyambu ri hetelele ri pela ehansi ka mpfhuka wa vupela-dyambu, siku ra vukhume ra Xiyuda ra n'hweti ya vunkombo a ri herile. Munyama wa vusiku wu tlhele wu funengeta misava hi xisirhelelo xa wona xa gome; kambe hi munyama wolowo ku tile ku vava ka gome emibilwini ya vapfumeri va ku ta ka yena, gome leri fanaka ni leri kumekaka ntsena eka gome ra vadyondzisiwa va Hosi ya hina, loko va ri karhi va famba hi xichavo va ya emakaya ya vona hi vusiku lebyi landzelaka ku vambiwa ni ku lahliwa ka yena loyi nkarhinyana wutsongo emahlweni va n'wi nghenisile hi ku hlula eYerusalema tanihi Hosi ya vona.