Ndzhima 27 — Vumbhoni Byin'wana Byi Tiyisisiwile
GSAM 442.1“Yehoshafati u yimile a ku, Ndzi yingiseni, n'wina Yuda, ni n'wina vaaki va Yerusalema; kholweni eka Hosi Xikwembu xa n'wina, kutani mi ta tiyisisiwa; kholweni vaprofeta va xona, kutani mi ta humelela.”1
GSAM 442.2Malembe ma hundzile, vumbhoni byi nyikeriwile hi nyiko ya vuprofeta leswaku emahlweni ka makumu matluka lama kandziyisiweke ya ntiyiso lowu ya ta “hangalasiwa ku fana ni matluka ya xixikana.” Ndlela leyi leswi a swi ta endliwa ha yona loko vanhu lava pfumelaka ntiyiso va nga hlelekisiwanga kumbe ku hlengeletiwa hi ndlela yo karhi ku endla ntirho, a ku ri xivutiso lexi veke emiehleketweni ya vo tala. Eka vufambisi bya Xikwembu, mbuyelo lowukulu wu tala ku kumeka ku suka eka masungulo yo titsongahata swinene; swi ve tano na le ka nhluvukiso wa maendlelo ya ntirho lawa ya sunguleke exikarhi ka hina.
GSAM 442Nhlangano wa Switsalwana na Vurhumiwa
GSAM 442.3Kwalomu ka lembe ra 1870, miehleketo ya nhlangano wa switsalwana na vurhumiwa yi sungule ku ringanyetiwa hi ntlawa wa vamakwerhu va xisati va nga ri vangani lava tinyiketeke eSouth Lancaster, Mass. Vamakwerhu lava va xisati va ringetile, ku ringana nkarhinyana, kungu ro rhumela maphepha-hungu na switsalwana swa hina swa vukhongeri eka vanhu vo hambana-hambana lava nga riki va vupfumeri bya hina, kutani endzhaku va va tsalela mapapila. Leswi swi endle leswaku vanhu vo hlayanyana va amukela ntiyiso, leswi swi tiseke xivutiso emiehleketweni ya Mufundhisi S. N. Haskell, lexi nge, “Xana ha yini vanhu va hina hinkwavo va nga endli leswi vamakwerhu va xisati va nga ri vangani va swi endleke?” Hi lembe ra 1871, ngopfungopfu, mhaka leyi yi kanerisiwile ngopfu eka switsariwa swa Review. Eka nhlengeletano yo hlawuleka ya Huvo-nkulu leyi khomiweke hi ti 29 N'wendzamhala 1871, loko Mufundhisi Haskell a ri kona a ri karhi a kombisa nkoka wa ntirho lowu, ku pasisiwe xiboho lexi bumabumelaka ku vumbiwa ka minhlangano ya switsalwana. Vafundhisi S. N. Haskell, W. H. Littlejohn, J. N. Andrews, J. H. Waggoner, na I. D. Van Horn va hlawuriwile ku va komiti yo hetisisa makungu yo simeka minhlangano yo tano.
GSAM 443.1Nkhuluko lowu wu sungule nguva leyintshwa eku yiseni emahlweni ka ntirho wa rungula. Ku fikela nkarhi wolowo, dyondzo ya ntiyiso a yi endliwa hi matshalatshala ya mufundhisi la hanyaka hi mpimo lowu lavaka ku va lowu heleleke. Ku ringana malembe yo hlayanyana, Mufundhisi Haskell u tirhile hi matimba swinene eku dyondzeni ni ku sungula makungu yo endla leswaku nhlangano wa switsalwana na vurhumiwa wu humelela. Ku lulamela eka yena i ku vula leswaku hakunene a ri murhangeri eka mhaka leyi. Leswi a hi ntiyiso ntsena eka mhaka ya minhlangano ya Xifundzha ya switsalwana na vurhumiwa, kambe a ku ri yena loyi, hi 1878, a tiviseke eka Huvo-nkulu leyi a yi hlengeletanile eBattle Creek kungu ra Nhlangano-nkulu wa switsalwana (lowu endzhaku wu vuriweke wa Matiko Hinkwawo), lowu nsimu ya wona ya ntirho ku nga ndhawu leyi nga handle ka tikhonferense ta hina, ku nga ri ntsena eAmerika, kambe na le matikweni mambe.
GSAM 443Vatsalani lava tirhaka kahle—Maria Huntley
GSAM 443.2Hosi hi vutlhari bya yona yi pfuxile vatsalani lava tirhaka kahle, lava a va ri mpfuno lowukulu eka Mufundhisi Haskell eka mafambisele lawa. Makwavo Maria Huntley a ri un'wana loyi a tirheke handle ko chava, hambi ku ri ehansi ka (e malembeni lama landzeleke) ku vaviseka lokukulu ka miri, naswona u wele entirhweni wa yena kwalomu ka malembe ya khume na mune lama hundzeke. Hi ku tirha ka yena, swivandla swo tala swa sweswi ematikweni mambe swi kumiwile ro sungula. Vatsalani van'wana va nghenelerile eka ntirho lowu fanaka, naswona tanihi leswi ndhawu ya ntirho yi ndlandlamuxiweke, ku ve na xilaveko xa vatsalani va tindzimi to hambana-hambana.
GSAM 444Nkucetelo eka Tikereke ta Miganga
GSAM 444.1Kambe mbuyelo wa nkoka swinene wa ku simekiwa ka ntirho wa nhlangano wa switsalwana exikarhi ka hina i nkucetelo lowu wu wu tirhiseke eku tumbuluxeni na ku kurisa moya wa vurhumiwa exikarhi ka minhlangano ya tikereke ta miganga. Wu nyikile un'wana na un'wana nkarhi wo endla swo karhi hi ku tirhisa mapapila na ku hangalasa swilo swo hlaya, na ku twa nkucetelo wa ntirho wo kongoma wo ponisa mimoya-xiviri.
GSAM 444Vumbhoni Lebyi Fambelanaka na Ntirho wa Switsalwana
GSAM 444.2Ku kombisa muxaka wa dyondzo leyi nyikiweke, hi ku tirhisa moya wa vuprofeta, eka mhaka ya ntirho wa switsalwana na vurhumiwa, hi tshaha eka Testimonies Nos. 29 na 30:—
GSAM 444.3“Loko ku ri na ntirho wun'we lowu nga wa nkoka ku tlula wun'wana, i wa ku yisa minkandziyiso ya hina emahlweni ka vanhu, hi ndlela yoleyo yi va yisa eku lavisiseni ka Matsalwa. Ntirho wa vurhumiwa—ku nghenisa minkandziyiso ya hina emindyangwini, ku vulavurisana, ni ku khongelela na vona—i ntirho lowunene, naswona i wun'we lowu nga ta dyondzisa vavanuna ni vavasati ku endla ntirho wa vufundhisi.
GSAM 444.4“A hi un'wana ni un'wana la fanelekaka ntirho lowu. Lava nga ni vutlhari ni vuswikoti lebyikulu, lava nga ta khoma ntirho hi ku twisisa ni hi ndlela leyi hlelekeke, va wu yisa emahlweni hi ku tiyimisela loku nga heriki, hi vona lava faneleke ku hlawuriwa. Ku fanele ku va ni kungu leri hlelekeke hi ku hetiseka; naswona ri fanele ri landzeleriwa hi vutshembeki. Tikereke etindhawini hinkwato ti fanele ti va ni ku tsakela lokukulu eka ntirho wa switsalwana ni wa vurhumiwa.”
GSAM 444.5“Ntirho wa switsalwana na vurhumiwa i ntirho lowunene. I ntirho wa Xikwembu. A wu fanelanga wu nyenyetsiwa hi ndlela yihi na yihi; kambe ku na khombo leri nga heriki ro wu hambukisa eka xikongomelo xa wona xa ntiyiso. Ku laveka vaxavisi va tibuku leswaku va tirha ensimwini ya vurhumiwa. Vanhu lava nga riki na mahanyelo lamanene a va faneleki ntirho lowu. Vavanuna ni vavasati lava nga ni vutlhari byo tirha ni vanhu, vutshila byo vulavula, vutlhari byo vona swa le mahlweni, ni miehleketo leyi kotaka ku hambanisa, naswona va twisisaka nkoka wa mimoya-xiviri, hi vona lava nga humelelaka.”
GSAM 445.1Ku hangalasiwa ka tibuku, mapamfulete na switsalwana swa nkoka wa ku tlula $8,000,000, hi kereke ta hina na vaxavisi va tibuku va hina, eka nkarhi wa malembe ya khume na mambirhi, i vumbhoni lebyikulu bya nkoka lowu vonakaka wa ntirho wa Nhlangano wa Switsalwana na Vurhumiwa.
GSAM 445Vuprofeta ku lwisana na Vutlhari bya Misava
GSAM 445.2Ku ve ni rito ra vuprofeta leri nyikeriweke mayelana ni ntirho wa le tikweni ra Yuropa, leri hetisekaka hi ku kongoma lerova swi fanerile ku boxiwa laha. A ku tiyisisiwa hi vatirhi ni vanhu leswaku ntirho a wu nge fambi kwalaho, ngopfungopfu le Scandinavia, ku fana ni le Amerika. Manana White, ku va hlamarisa, u vule leswaku a swi nga ta humelela ntsena, kambe swi nga seketeleka hi ndlela leyi fanaka na le Amerika, naswona Hosi a yi n'wi kombisile leswaku loko va sungula ku hakela vukhume bya vona, hambi ku ri eka mali yitsongo leyi a va yi kuma, Xikwembu a xi ta va humelerisa ku tlula leswi a va swi languterile. U tlhele a va byela leswaku vaxavisi va tibuku va nga xavisa tibuku hi ku tsarisa eScandinavia, naswona a swi ta humelela. Valawuri va tindlu to kandziyisa etikweni rero va te, “A swi nge endleki;” a va “nga si tshama va xavisa tibuku hi ndlela yoleyo.” Leswi landzeleke swi kombisile leswaku leswi ntsumi ya Hosi yi n'wi kombiseke swona eka mhaka leyi a swi ri ehenhla swinene ku tlula vutlhari bya vaxavisi va tibuku va misava ni vakandziyisi. Ku humelela ku ve na kona eka ntirho wo xavisa tibuku kwalaho ku sukela eku sunguleni ka wona. Van'wana va lava va sunguleke ku hakela xiphemu xa vukhume xa mali ya vona leyitsongo eka mhaka leyi va hundzuke vaxavisi va tibuku, naswona a va tihanyisi ntsena, kambe va kuma mali yo tala ku tlula khale, hikokwalaho va kota ku hakela xiphemu xa vukhume lexikulu swinene.
GSAM 445.3Tibuku ta nkoka wa ku tlula $40,000 ti xavisiwile hi vaxavisi va tibuku hi lembe ra 1895, ku nga mintirho leyi gandlisiweke endlwini ya hina ya vugandlisi le Christiana, Norway. Teka leswi tanihi vuprofeta byin'wana lebyi hetisekeke, naswona, sweswo swi endlekile ku hambana na ku kaneta loku a ku ri kona hi matlhelo hinkwawo, endzeni ka kereke na le handle ka yona, loku a ku vula leswaku a swi nge koteki.
GSAM 445.4Loko hi vulavula hi ntirho wa minhlangano ya switsalwana leyi simekiweke hi 1871 ku ya emahlweni, hi nga vula hi ku tiyiseka leswaku nhlayo ya vanhu lava tisiweke eka ntiyiso hi ku tirha ka vatirhi vo tano yi lava ku ringana ni ya lava tisiweke eka ntiyiso hi ku tirha ka vutirheli hi xiviri. Hi ku tirhisa nhlangano lowu, rungula ri hangalasiwa eka matiko hinkwawo ni tindzimi ta misava.
GSAM 446Swin'wetsin'wetsi swa Nsuku na Silivhere na Ntirho wa Switsalwana
GSAM 446.1Xiviko xo tsakisa xi vikiwile hi Nhlangano wa Switsalwana na Vurhumiwa wa le California hi Dzivamisoko, 1873. A xi vula leswaku swin'wetsin'wetsi swa nsuku na silivhere leswi a swi nyikeriwile vandla hi lava a va amukerile ntiyiso eka Xifundzha xexo, ku fikela hi siku rero, a swi nyunguluriwile, swi kambisisiwile ku tenga ka nsuku na silivhere swa swona, naswona swi xavisiwile hi nkoka wa swona wa nsuku na silivhere hi ntsengo wa $200; leswaku mali leyi hinkwayo yi tirhisiwile eka switsalwana, tipamfulete, na swihaxa-mahungu swa nkarhi na nkarhi, leswi a swi hangalasiwile, naswona nhlangano a wu ri na vutivi lebyi tiyeke bya vanhu va makume mbirhi lava a va tisiwile eku amukeleni ka ntiyiso hi ku tirhisa matsalwa lama xaviweke hi mali leyi kumeke eka swin'wetsin'wetsi swa nsuku na silivhere. Exikarhi ka lava tisiweke eka vutivi bya ntiyiso hi ku hlaya a ku ri na John I. Tay, wa le Oakland, Cal.
GSAM 446San Francisco Ndhawu ya Vurhumiwa
GSAM 446.2Hi 1875, vumbhoni bya nkoka byi nyikiwile kereke ya le San Francisco, lebyi sweswi ku yisiwaka nyingiso eka byona hikwalaho ka leswi byi hetisekeke hi ndlela yo hlamarisa. Kereke leyi ku sukela eku sunguleni a yi boheka ku hirha tiholo ta vukorhokeri, naswona a swi ri na nxavo lowukulu ni ku karhata, hikuva a ku nga koteki ku va na nxaxamelo wa tinhlengeletano eka tona hikuva nkarhi wo tala a ti laveka eka swikongomelo swin'wana.
GSAM 446.3Hi vusiku bya ti 14 na 20 Dzivamisoko, 1875, swirho leswi rhangelaka swa kereke ya le San Francisco swi vitaniwile swin'we ekaya ra Manana J. L. James, eka Fifth Street, kusuhi na Market Street, naswona Manana White u hi byele leswi a kombisiweke swona hi xivono mayelana ni xiyimo, leswaku San Francisco a yi ta tshama yi ri ndhawu ya vurhumiwa, laha ntirho a wu ta ya emahlweni; naswona mimoya-xiviri a yi ta, loko mhaka yi fambisiwa hi vutlhari, yi ya emahlweni yi amukela ntiyiso. Loko ku akiwa yindlu ya vugandzeri laha vanhu va nga rhambiwaka kona, ni laha ntirho wu nga endliwaka kona, mimoya-xiviri a yi ta engeteriwa eka nhlayo ya vona, leyi na yona a yi ta pfuna ku hakela tihakelo ni ku hunguta xikweleti lexi a xi ta va kona eku lunghiseni ka yindlu ya nhlengeletano.
GSAM 447.1Manana White u ye emahlweni a vula leswaku u vone leswaku loko a ta khutaza kereke ya le San Francisco hi nkoka wo aka yindlu ya vugandzeri, swi ta languteka eka kereke yoleyo ya swisiwana onge i ku famba eka munyama; kambe u lerisiwile ku vula leswaku loko va sungula ku famba va ta vona nkongomiso wa Xikwembu wu pfula ndlela emahlweni ka vona, goza hi goza, naswona vanghana va ta pfuka endleleni hinkwayo, ku fikela loko eku heteleleni xikweleti xi hakeriwile hi ku helela.
GSAM 447.2Tanihi un'wana wa lavatsongo lava a va hlangana eka tinhlengeletano leti se ku vulavuriweke ha tona, ndzi nga vula leswaku miehleketo ya ntlawa wolowo, lowu swirho swa wona leswi lavaka ku va hinkwaswo a swi ri exikarhi ka swisiwana swa misava leyi, wo sungula ku aka yindlu ya nhlangano ya 35 x 80 wa tinyawo, naswona sweswo swi endleka edorobeni leri laha ntsengo lowutsongo swinene wa xitandi a wu lava ku humesa ku nga ri ehansi ka $6,000, hakunene a swi languteka ku fana na “ku famba emunyameni.” Va susumetiwile ku teka goza leri hi ku tshemba loku hetisekeke ntsena loku a va ri na kona leswaku vumbhoni lebyi va byi nyikiweke hi Manana White a byi huma eka Hosi, naswona hakunene a byi ta hetiseka.
GSAM 447.3Tanihi leswi ndzi tirhisaneke na phurojeke leyi hi mpimo wo karhi ku sukela eku sunguleni ka yona ku fikela sweswi, ndzi lava ku vula laha leswaku vumbhoni lebyi boxiweke laha henhla byi hetisekile hi ku hetiseka. Loko hi sungula ku lava switandi, hi swi kotile ku kuma xitandi xa $6,000 hi $4,000. Makwerhu un'wana wa xisati u vule leswaku a ta nyikela hi $1,000 loko a nga kota ku xavisa ndhawu ya yena. Hi ku hatlisa u veke nhundzu leyi emavokweni ya mu-ejente wa tiyindlu, loyi a n'wi byeleke leswaku ntsengo a wu ri ehansi ngopfu. Endzeni ka mavhiki mambirhi ndhawu ya yena yi xavisiwile hi $1,000 ku tlula ntsengo lowu a wu vekeke eku sunguleni, naswona xitshembiso xa yena xi hetisisiwile. Un'wana, makwavo wa xinuna la pfumalaka loyi a a nga voni leswaku kereke yi nga akiwa njhani, kambe a vula leswaku, “Loko Hosi yi vula leswaku swi fanele swi endliwa, yi ta pfula ndlela hi ndlela yo karhi,” u kume, hi ku hlamala ka yena, leswaku ndzhaka ya un'wana wa maxaka ya yena yi lulamisiwile, naswona hi sweswo a va na $20,000. U nyikele hi $1,000 eka ku aka, a xava xin'we xa vunharhu xa xitandi xa kereke laha a nga ta aka kaya ra yena, hi mukhuva wolowo a pfuna nhlangano hi tindlela timbirhi.
GSAM 448Nkateko wa Nkoka eka San Francisco
GSAM 448.1Hikokwalaho hi nga boxa minyikelo yo tala ni tintswalo leti komiti yi hlangavetaneke na tona loko yi ri karhi yi ya emahlweni ni ku aka muako. Swa enela ku vula leswaku muako wa kereke wu akiwile hi mali, ku katsa ni xitandi, ya kwalomu ka $14,000, leyi ku tlula hafu ya yona yi humeke eka minyikelo ku nga si hetiwa ku akiwa ka wona. Xitarata xa Laguna, laha muako wu akiweke kona, a ku ri xiphemu xa doroba laha a ku pfumaleka miako ya swikolo, huvo ya xikolo yi tile yi ta hirha makamara ya le hansi leswaku yi khoma xikolo muako wu nga si va na lwangu. Mali ya rhente ya tidolara ta 75 hi n'hweti, leyi kumiweke ku ringana malembe lama lavaka ku va mambirhi, yi hakele ntswalo na tihakelo ta ku fambisa, leswi siyeke nhlangano wu tirhisa mali leyi a wu yi hlengeleta ku hunguta xikweleti lexi a xi sele.
GSAM 448Xitichi xa Vutshunguri bya Mati
GSAM 448.2Sweswi ku sele xiphemu lexitsongo xa xikweleti lexi a xi ri kona hi nkarhi wolowo, naswona ehansi ka kereke ku kumeka xitichi xa vutshunguri bya mati lexi nga na hinkwaswo leswi lavekaka, hinkwaswo swi pfumala ku karhateka hi timali, naswona xi na nkoka lowukulu ku tlula xikweleti lexi saleke, lexi nga ta va mhaka ya nkarhi lowu hundzeke ku nga ri khale.
GSAM 448.3Xiphemu xa vumbhoni lexi vulavulaka hi mimoya-xiviri leyi amukelaka ntiyiso xi hetisekile hi ndlela yo hlamarisa swinene. A hi makume ntsena, kambe madzana ya vanhu ma amukerile ku vonakala ka ntiyiso edorobeni rero, naswona sweswi va hangalakile etindhawini to hambana-hambana ta misava. Nkarhi na nkarhi loko ndzi endzela eSan Francisco, ndzi vona vanhu vambirhi ku ya ka va khume lava amukeleke ntiyiso ku sukela loko ndzi hetelele ku hlangana na vona; naswona makumu a ma si fika.
GSAM 449Rifu ra Mufundhisi White
GSAM 449.1Kwalomu ka lembe ra 1880 Manana White u lerisiwile hi moya wa vuprofeta ku byela nuna wa yena, Mufundhisi James White, leswaku a tshika swikarhato swo tala ni vutihlamuleri lebyi a a rhwele byona, a swi nyiketa eka van'wana lava nga ni malembe ya le hansi, kasi yena a “tilunghiselela ku cinca ka yena ko hetelela”—leswi vulaka leswaku vutomi bya yena bya laha misaveni a byi ri kusuhi ni ku hela. U sungurile ku yingisa xileriso lexi, naswona swi endlekile hi nkarhi lowunene, hikuva hi lembe ra 1881 ntirho wakwe wu yimile, kutani a etlela eka Yesu. Hi ti 31 ta Mawuwani u hlaseriwile hi fivha ya malaria. Hi ti 3 ta Mhawuri u susiwile ekaya rakwe a yisiwa eSanitaramu ya le Battle Creek, laha a amukeleke vuhlayiseki na nkhathalelo hinkwawo lowu a wu koteka, kambe swi nga pfuni nchumu. Xiyimo xakwe a xi ya xi nyanya ku biha. Ku sukela eku sunguleni ka vuvabyi byakwe a a titwa leswaku “ku cinca kakwe ko hetelela” a ku fikile.
GSAM 449Xiviko xa Mufundhisi Smith
GSAM 449.2Loko a vulavula hi xiendlakalo lexi, Mufundhisi Uriah Smith u te: “Swiyimo swa rifu ra yena a swi nga ta va swi antswile ku tlula leswi. Loko a ha ri na mianakanyo eka masiku manharhu yo hetelela ya vuvabyi bya yena, u tiyisile leswaku a nga twanga ku vava nikatsongo. Ntlawa lowukulu wa vanghana va ntiyiso lava a va ri ni mihloti wu yime endzeni ni le handle ka muako loko hi nindzhenga wolowo wo tsakisa wa Sabata vutomi bya yena byi ri karhi byi hela hi ku nonoka. Tanihi loko a etlela vurhongo byo rhula, hi ndlela yoleyo u lovile; naswona loko hinkwaswo swi herile, ku rhula loku nandzihaka a ku vonaka ku tshame ku nandzihisa swiyenge hinkwaswo swa xikandza xa yena. A swi fana ni loko xikhongelo lexi xi hlamuriwile:
GSAM 449.4Hi nkarhi wa rifu ra yena a a ri na malembe ya makume-ntsevu na masiku mambirhi. Xichavo lexi a a ri na xona eBattle Creek xi kombisiwile hi mhaka ya leswaku vanhu lava nga riki ehansi ka 2,500 a va ri kona eka nkhuvo wa yena wa ku lahliwa, hi ti 13 ta Mhawuri, naswona u landzeriwile ku ya endhawini ya yena yo hetelela yo wisa eSirheni ra Oak Hill hi nxaxa wa makalichi ya 95 na ntshungu wa vanhu lava a va famba hi milenge.
GSAM 450.1Ku suka eka vumbhoni byo tala lebyi nyikeriweke endzhaku ka rifu ra yena, naswona byi kandziyisiwile eka Review, hi tshaha leswi landzelaka ku suka eka xitsalo xa Mufundhisi S. N. Haskell:—
GSAM 450.2“Loko ndzi ehleketa hi ku avanyisa ka yena loku tiyeke eka swiyimo leswi lavaka ku va hinkwaswo swa xitshuketa, ntwela-vusiwana wa mbilu ya yena ni vunene bya moya lowu a wu kombisaka eka lava a va hoxile, hambi ku ri eka lava a va n'wi xanisile, nkarhi wun'wana ni wun'wana loko a vona vumbhoni bya ku hundzuka ka vona, ni rirhandzu ra yena eka leswi a a pfumela leswaku swi lulamile, ndzi nga vula hi ntiyiso, Ku we un'wana wa vakulu va le Israel. Naswona loko a ha wisisile, mhaka leyi, swin'we ni vanhu vo tala, swi ta twa ku pfumaleka ka vutlhari bya yena byo vona swa le mahlweni ni vukorhokeri bya yena bya vutatana.”
GSAM 450.3Loko a lova, valala va hina va vule leswaku rungula ri fanele ri yima sweswi. A swi tano; swivandla leswi, ehansi ka voko ra Xikwembu, a swi simekiwile hi yena, a swi kunguhatiwile ku kula ku ya emahlweni swinene, ku va tanihi “mirhi leyi byariweke hi Hosi,” leyi a yi ta hangalasa marhavi yo tala lama tswalaka.
GSAM 450Milawu ya Vukhongeri leyi Vhumbhiweke
GSAM 450.4Ku hundze malembe ya 58 ku sukela loko lava a va nyikela rungula ra ntsumi ya vunharhu va vule leswaku nkarhi wu ta fika, hi ku ya hi vuprofeta bya Nhlavutelo 13, laha vanhu a va ta xanisiwa, eUnited States ni le tindhawini tin'wana, hikwalaho ko hlayisa milawu ya Xikwembu. Ebukwini leyi tsariweke hi Manana White, leyi thyiweke vito ra, Early Writings, hi hlaya leswi landzelaka mayelana ni dyondzo leyi:—
GSAM 450.5“Ntsumi yi te, ‘Langutani!’ Nyingiso wa mina wu yisiwe eka lava hombolokeke, kumbe lava nga pfumeriki. A va pfuxekile hinkwavo. Ku hiseka ni matimba swa vanhu va Xikwembu a swi va pfuxile ni ku va hlundzukisa. A ku ri ni mpfilumpfilu, mpfilumpfilu e matlhelo hinkwawo. Ndzi vone magoza lama tekiwaka ku lwisana ni ntlawa lowu a wu ri ni ku vonakala ni matimba ya Xikwembu. Munyama wu va dzikile ku va rhendzela; kambe va yime va tiyile, va amukeriwile hi Xikwembu, naswona va tshembile eka xona. Ndzi va vonile va pfilunganyekile; kutani ndzi va twa va rila eka Xikwembu hi ku tiyimisela. Ririlo ra vona a ri nga yimi nhlikanhi ni vusiku: ‘Ku rhandza ka wena, O Xikwembu, a ku endliwe! Loko swi nga dzunisa vito ra wena, endla ndlela yo balekela eka vanhu va wena! Hi kutsule eka vamatiko lava hi rhendzeleke. Va hi avele rifu; kambe voko ra wena ri nga tisa ku ponisiwa.’”2
GSAM 451.1“Kutani ndzi vone varhangeri va misava va ri karhi va hlangana, na Sathana ni tintsumi ta yena va khomekile eka vona. Ndzi vone tsalwa, leri tikopi ta rona a ti hangalasiwile eka swiyenge swo hambana-hambana swa tiko, leri a ri nyika swileriso leswaku handle ka loko vakwetsimi va tshika ripfumelo ra vona ro hlawuleka, va tshika Sabata, ni ku hlayisa siku ro sungula ra vhiki, vanhu a va ta va na ntshunxeko, endzhaku ka nkarhi wo karhi, ku va dlaya.”3
GSAM 451Nxaniso eAmerika
GSAM 451.2Valala va hina va vurile leswaku nxaniso a wu nge pfuki wu humelerile etikweni leri, hikuva Vumbiwa bya United States byi vula leswaku “Huvo ya Milawu a yi nge endli nawu lowu khumbaka ku simekiwa ka vukhongeri, kumbe ku sivela ku tirhisiwa ka byona hi ntshunxeko.” Naswona, ku engetela eka leswi, “Papila ra Timfanelo” ra Swifundzha swo tala ri yirisa milawu ya vukhongeri. Hambileswi ku vuriwaka sweswo, vanhu va hina va ye emahlweni va huwelela rungula ra xitsundzuxo na malunghiselelo lama lavekaka ku langutana na nyimpi leyi.
GSAM 451.3Hi 1863 ku simekiwile nhlangano lowu a wu ri na xikongomelo xo cinca Vumbiwa ra United States na milawu ya tiko, leswaku swi ta tirha ku sindzisa vanhu ku landzela vukhongeri. Miehleketo leyi yi kumile valandzeri hi xihatla swinene, naswona na nsinya wa milawu wo sindzisa vanhu ku endla leswinene, ngopfungopfu mayelana ni ku hlayisa Sonto, wu kule, lerova ku xanisiwa hi xiviri se ku sungurile eka Swifundzha swo tala, hambi ku ri eka leswi milawu ya swona ya Sonto yi endlaka xiletelo lexi sirhelelaka lava hi ku tshembeka va hlayisaka siku rin'wana, naswona vanhu va pfaleriwile hikwalaho ko ka va nga hlayisi Sonto.
GSAM 452Ku Khomiwa ka Dzana na Khume-ntsevu
GSAM 452.1Emahlweni ka mina ku na nxaxamelo wa vanhu va dzana na khume-ntsevu lava khomiweke, lava nga va Va-Adventista va Siku ra Vunkombo eAmerika, ku sukela hi lembe ra 1878 ku fikela hi Nyenyankulu, 1896. Eka vona, vanhu va dzana na kaye va kumiwe na nandzu. Vo tala va vona va pfaleriwile ekhotsweni ku sukela eka masiku ya makume mbirhi ku ya eka ya makume tsevu, naswona kwalomu ka khume na vambirhi va sindzisiwile ku tirha eka “ntlawa wa vabohiwa lava bohiweke hi tinsimbi” swin'we ni vadlayi, makhamba, ni swigevenga swa xiyimo xa le hansi swinene. Eka mhaka yin'wana na yin'wana, va pfumeriwile hi lava a va va gwevela, leswaku i vaakatiko lavanene swinene.
GSAM 452Religious Liberty Association
GSAM 452.2Hi ti 21 Mawuwani 1889, ku simekiwile eBattle Creek, Mich., nhlangano lowu vuriwaka National Religious Liberty Association, xikongomelo xa wona a ku ri ku kaneta milawu ya vukhongeri, ku hangalasa vuxokoxoko eka vanhu vo tala mayelana ni vuxaka bya ntiyiso exikarhi ka vukhongeri ni mfumo wa tiko, ni ku pfuna lava xanisiwaka hikwalaho ka ripfalo ra vona. Ntlawa lowu wu endle ntirho lowukulu swinene eku hangalaseni ka matsalwa, ni ku voningela vanhu hi ta vutihlamuleri ni makhombo ya minkarhi ya tiko ra hina. Entiyisweni, wu endle ntirho lowukulu eku hangalaseni ka switsundzuxo leswi kumekaka eka rungula ra Nhlavutelo 14:9-12.
GSAM 452Mpfuneto wa Maphepha-hungu lama nga Riki ya Vukhongeri
GSAM 452.3Ku xanisiwa loku a ku ri karhi ku endleka eka Va-Adventista va Siku ra Vunkombo hi nkarhi wolowo, a ku vuriwa hi vuhleri eka maphepha-hungu yo fana na New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean, na man'wana. Ku humelele switsalwana, leswi a swi vulavula hi ku ntshunxeka mayelana ni ndlela yo hoxeka leyi tekiweke eka muakatiko wa United States hikwalaho ko yingisa ripfalo ra yena, ni ku hlayisa siku leri vekiweke eka nawu. Hi ku tirhisa switsalwana swa maphepha-hungu swa muxaka wolowo, mhaka leyi yi yisiwe eka timiliyoni ta vahlayi. Endzeni ka n'hweti yin'we ntiyiso wa le xikarhi wa rungula ra ntsumi ya vunharhu wu yisiwe eka vanhu vo tala ku tlula lava a hi kotile ku va fikelela eka malembe yo tlula makume mbirhi.
GSAM 453Vukari bya Vanhu byi Endliwile ku Dzunisa Hosi
GSAM 453.1Hikokwalaho swa vonaka leswaku matshalatshala ya vanhu yo yimisa ntirho wa Xikwembu, ni ku kuma milawu yo seketela Sabata leyi phikizanaka na leyi lerisiweke eka nawu wa vumune, swi pfurile ndlela eku yiseni emahlweni hi xihatla ka ntiyiso.
GSAM 453.2Loko ndzi anakanyisisa hi leswi hetisekisiweke hi tin'hweti ti nga ri tingani hi tindlela leti, ku na matsalwa mambirhi lama ndzi tsundzuxaka hi matimba. Rin'we ri vula leswaku, “A hi na nchumu lowu hi nga wu endlaka ku lwisana ni ntiyiso, kambe ku seketela ntiyiso;”4 kasi lerin'wana ri vula leswaku, “Hakunene vukari bya vanhu byi ta ku dzunisa; masalela ya vukari u ta ma sivela.”5
GSAM 453Vhumbhori mayelana na Milawu ya Sonto
GSAM 453.3Eka Testimony No. 32, lebyi kandziyisiweke hi 1885, ku na xivulwa lexi hlamuselaka ndlela leyi milawu ya Sonto a yi ta pasisiwa ha yona eUnited States. Xi vula leswi: “Ku kuma ku rhandziwa ni nseketelo, vaendli va milawu va ta pfumela xikombelo xa nawu wa Sonto.”6 Hi ta kambisisa swa nkarhinyana ndlela leyi leswi swi hetisekisiweke ha yona.
GSAM 453Nawu wa Nkombiso wa Misava
GSAM 453.4Hi 1892 ku endliwe xikombelo eka Congress leswaku yi yirisa ku pfuliwa ka Nkombiso wa Misava lowu a wu fanele ku khomiwa eChicago, Illinois, ku sukela hi Mudyaxihi ku ya fika hi Nhlangula wa lembe rero, leswaku wu nga pfuliwi hi Sonto. Nawu wo tano wu pasisiwile hi Mawuwani 19, 1892, ehansi ka ntshikelelo wa muxaka lowu fanaka lowu vhumbhiweke laha henhla. Naswona a swi tsundzukiwe leswaku leyi i ro sungula Congress ya United States of North America yi endla nawu mayelana ni mhaka ya Sabata.
GSAM 453.5Tikereke ti rhumele minxaxamelo leyikulu ya mavito, ni swikombelo, na tithelegiramu, va nga kombeli Congress ntsena, kambe va tivisa swirho swa yona hi ndlela yo saseka (?) “leswaku hi tiboho leri, hi tinyiketa hi tlhelo ka un'wana na un'wana, leswaku ku sukela sweswi ku ya emahlweni, a hi nge he vhoti kumbe ku seketela hi xiyimo xihi na xihi xa vutirheli bya ntshembo, xirho xihi na xihi xa Kongerese, ku nga va senetara kumbe muyimeri, loyi a nga ta vhotela mpfuno wun'wana na wun'wana lowu engetelekeke eka Nkombiso wa Misava hinkwayo handle ka swiyimo leswi boxiweke eka swiboho leswi.” Swipimelo a ku ri leswaku Nkombiso wu fanele ku pfariwa hi Sonto.
GSAM 454Mabulo eka Congress, 1892
GSAM 454.1Tanihi xikombiso xa mbulavurisano endzeni ka Huvo ya Congress, loko nawumbisi wu pasisiwile, hlaya leswi landzelaka:
GSAM 454.1“Ndzi lava ku vona xitiviso xa ku landzula lexi tsariweke hi matsalwa, lexi ringanyetiweke hi Huvo ya Milawu ya United States. Xi tsareni. A mi ta xi tsala njhani? ... Xi vuleteni, loko mi tiyile; xi yimelani, loko mi tiyile; i vangani lava vhoteke xona lava nga ta tlhela va vuya laha nakambe? A ku na un'we, ndzi tshemba. Mi tiveka ekhombyeni hi ku xi kaneta.”
GSAM 454Ku tidzunisa loku endliweke hi Kereke
GSAM 454.2Leswaku lava va kombeleke no kuma eka Congress leswaku nawumbisi lowu wu pasisiwa va teke sweswo tanihi ku hlula lokukulu eka kungu ra vona ra milawu ya vukhongeri, swa vonaka kahle eka mhaka ya leswaku un'wana wa vatirheli lava va dumeke, eka dyondzo leyi a yi nyiketeke ePittsburg, Penn., endzhakunyana ka sweswo, u te:—
GSAM 454.3“Leswaku kereke yi na nkucetelo eka tinhlengeletano letikulu ta tipolitiki kumbe ta mfumo swi kombisiwile hi ndlela leyi nga na vuyelo swinene eka mhaka ya Nkombiso wa Misava wa sweswinyana, loko Senate ya le United States, nhlengeletano leyi tlakukeke swinene etikweni, yi yingisile rito ra vukhongeri, naswona yi pasisile nawumbisi wa ku avela mali ya $5,000,000 ya Nkombiso wa Misava hi xiyenge lexi vekiweke hi kereke xa leswaku tinyangwa ta nkombiso lowukulu a ti nga pfuriwi hi Sonto. Ntiyiso wolowo lowukulu lowunene wu kombisa miehleketo ya Mukreste leswaku loko leswi swi nga endliwaka, na magoza man'wana lama fanaka hi nkoka ma nga endliwa. Kereke yi ya yi kuma matimba nkarhi na nkarhi, naswona rito ra yona ri ta twiwa mikarhi yo tala swinene enkarhini lowu taka ku tlula enkarhini lowu hundzeke.”
GSAM 454.3Hikokwalaho hi vona ndlela vumbhoni lebyi nyikeriweke hi 1885 lebyi byi hetisekeke ha yona naswona byi ya emahlweni byi hetiseka.
GSAM 455Ku Hlanganela ka Makhatoliki na Vaprotestanti
GSAM 455.1Eka mhaka leyi hi ta vulavula hi vhumbhori byin'wana lebyi endliweke hi 1885, lebyi tlhelaka byi kumeka eka Testimony No. 32:—
GSAM 455.2“Loko Vuprotestanti byi ta ololoxa voko ra byona ku tsemakanya garivari ku khoma voko ra matimba ya Rhoma; loko byi ta ololoxa ku tsemakanya nkovo ku khomana mavoko na Vumoya-moya; loko, ehansi ka nkucetelo wa vun'we lebyi bya swiyenge swinharhu, tiko ra hina ri ta landzula misinya hinkwayo ya milawu ya Vumbiwa ra rona tanihi mfumo wa Vaprotestanti ni wa riphabliki, naswona ri endla malunghiselelo yo hangalasa mavunwa ni vukanganyisi bya mupapa, kutani hi nga tiva leswaku nkarhi wu fikile wa ntirho lowu hlamarisaka wa Sathana, ni leswaku makumu ma le kusuhi.”7
GSAM 455.3Ku kombisa ndlela leyi xiphemu xo sungula xa vhumbhori lexi xi hetisekaka ha yona sweswi, hi fanele ku kongomisa ntsena eka leswi humelelaka ematlhelweni ya hina. Vona Vaprotestanti, vatirheli ni vanhu, va lava ku rhandziwa hi Makhatoliki, va va rhamba ku ya eka minhlangano ya vona, na swin'wana. A swi tsundzukiwe leswaku a ku nga ri na xikombiso ni xin'we xa leswi sweswi swi vonekaka eka mhaka leyi lexi a xi vonaka hi 1885, loko vumbhoni lebyi byi nyikeriwa.
GSAM 455.4Ku kombisa ndlela leyi Vaprotestanti va lavaka voko ni mpfuno wa Vakapapista ha yona, ndzi tshaha marito ku suka eka Kansas City (Mo.) Star ya ti 18 ta Nyenyankulu 1896.
GSAM 455Va-Methodist na Siku ra St. Patrick
GSAM 455.5Ku nyikeriwe mbulavulo eCoates Opera House, le Kansas City, Mo., hi Siku ra St. Patrick, hi ti 17 Nyenyankulu, 1896, hi Dokodela Mitchell, mufundhisi wa kereke leyikulu ya Methodist ya le Kansas City. Phephahungu ra Star ri vula leswaku xiphemu xa mbulavulo lowu a xi ri “xiendlakalo lexitsongo xo hlamarisa.” Dokodela Mitchell u phokoteriwe mavoko swinene loko a vula leswi:—
GSAM 455.6“Ku nga tolereri van'wana hi mhaka ya vukhongeri i n'wana wa ku pfumala vutivi. A hi tolereri van'wana hi mhaka ya vukhongeri hikuva a hi tivi vaakelani va hina kahle. Hina Vaprotestanti hi dyondzisiwile ku pfumela swilo leswi nga vuriwiki swa Makhatoliki. Makhatoliki ma dyondzisiwile ku pfumela swilo leswi nga vuriwiki swa Vaprotestanti. Sweswi hi kuma mavonelo ya hina yo hoxeka hi un'wana na un'wana loko hi tshinelelana ku fikela laha hi langutanaka ematihlweni ni ku khomana mavoko; loko a hi tivana ngopfu a hi ta rhandzana swinene. Hi tshame hi hambanile naswona hi sorana. A swi nyumise eka valandzeri va Kreste la katekisiweke. Vakreste hinkwavo va kutsuriwile hi ngati leyi fanaka ya risima; hi hlayisiwa hi tintswalo leti fanaka ta Xikwembu, naswona hi langutele ku fika etilweni leri fanaka. Vana-abuti, a hi twaneni, swi antswa ku tolovelana laha hansi.”
GSAM 456.1The Star yi ya emahlweni yi vula leswi:—
GSAM 456.2“Dokodela Mitchell kutani a hundzulukela eka Mufundhisi Dalton [muprista wa Khatoliki] loyi a a tshame endzhaku ka yena, kutani a ololoxa voko ra yena, a ku, ‘Hi leri, Makwerhu Dalton, voko ra mina.’ Mufundhisi Dalton a pfuka a khoma voko leri a ri ololoxiwile, naswona loko Dokodela Mitchell a ri khoma, a ku, ‘A swi ta va swi nyumisa swinene loko, endzhaku ko hanya nkarhi wo leha swinene edorobeni rin'we laha misaveni, hi fanele ku kuma ntsumi leswaku yi hi tivisa un'wana na un'wana etilweni. A hi tivananeni laha misaveni.’ Vahlaleri va phokotela, naswona endzhaku ka loko Mufundhisi Dalton a tshame ehansi, Dokodela Mitchell u yise emahlweni mbulavulo wa yena.”
GSAM 456Nchumu Lowukulu na wa Xiboho
GSAM 456.3Hi tshaha eka rungula rin'wana, leri humaka eMelbourne, Australia, ra ti 18 Nyenyenyani 1892:
GSAM 456.3“Tilo hinkwaro ri kombisiwa eka mina ri ri karhi ri languta ku humelela ka swiendlakalo. Xiyimo xa nkoka xi ta paluxiwa eka mholovo leyikulu leyi yeke mahlweni nkarhi wo leha eka mfumo wa Xikwembu laha misaveni. Ku ta humelela nchumu lowukulu lowu nga ta endla xiboho, naswona swi ta endleka hi ku hatlisa.”
GSAM 456“Tiko ra Vukreste” ra Muavanyisi Brewer
GSAM 456.4Masiku ya khume na rin'we endzhaku ka loko tsalwa leri ri tsariwile, naswona ri nga si fika eUnited States, ku humelele xiendlakalo lexi Vaprotestanti na Makhatoliki va vulaka leswaku xi ve xa nkoka swinene eka vumundzuku bya tiko leri. Ndzi vulavula hi xiboho xa Huvo ya le Henhla-henhla ya le United States, lexi nge “Leri i tiko ra Vukreste,” lexi endliweke hi ti 29 ta Nyenyenyani, hi Muavanyisi Brewer. Tanihi leswi se swi kombisiweke, hi ti 19 ta Mawuwani ta lembe rero, Nawu wo Pfala hi Sonto wa Nkombiso wa Misava wu pasisiwile. Vatirheli lava va lwela hi matimba leswaku wu pasisiwa, va endle swikombelo swo tiya hi xivangelo xa leswaku tanihi leswi Huvo ya le Henhla-henhla yi vuleke leswaku tiko leri i ra Vukreste, hi ntolovelo Sabata ya Vukreste a yi fanele ku sirheleriwa eka ku nyamisiwa. Naswona hi ndlela leyi vandla ra National Reform ri anakanyiseke ha yona. Tanihi leswi tiko leri ku nga tiko ra Vukreste, ri fanele ku amukela Xikwembu ni milawu ya xona tanihi masungulo ya mfumo, na swin'wana. Hakunene ku humelele nchumu lowukulu ni wa xiboho eka mholovo leyi yo hetelela, “naswona sweswo swi humelele hi ku hatlisa.”
GSAM 457Vaprofeta va Khale
GSAM 457.1Eka swivono leswi nyikiweke vatirhi va Xikwembu, vaprofeta, a swi vonaka swi ri tinxaka timbirhi—yin'we leyi vuriwaka “swivono leswi pfulelekeke,” kumbe leswi a swi nyikiwa laha munhu a a vonaka a ri kona exivonweni; na yin'wana leyi vuriwaka “swivono swa vusiku.” Ku vulavuriwa hi swivono swo sungula eka 1 Samuwele 3:1, laha ku kumekaka ntokoto wa n'wana Samuwele hi marito lawa: “Rito ra Hosi a ri ri ra nkoka emasikwini wolawo; a ku nga ri na xivono lexi pfulelekeke.”
GSAM 457Swivono leswi Pfulekeke
GSAM 457.2A ku ri xivono xa muxaka lowu (xivono lexi pfulekeke) laha voko ra Hosi a ri ri eka muprofeta Ezekiyele. Loko vakulu va Yuda va tshame emahlweni ka yena, va n'wi vonile exivonweni lexi pfulekeke.8 Eka nkarhi wun'wana muprofeta Daniyele u tekiwile hi xivono exikarhi ka valawuri va le Kalideya. Loko a va sale, a va ta n'wi vona a ri exivonweni, kambe, ematshan'weni ya sweswo, “ku va wela ku tsekatseka lokukulu, lerova va balekela ku ti tumbeta.”9
GSAM 457Swivono swa Vusiku swa Manana White
GSAM 457.3Swivono swa khale swa Manana White a swi ri swivono leswi pfulelekeke hinkwaswo. Ku sukela hi 1884, xivumbeko xa swivono xi cinciwile hi tlhelo leri, hikuva sweswi i leswi vuriwaka eMatsalweni “swivono swa vusiku,” ku nga ri milorho ntsena, kambe ntsumi leyi fanaka yo voninga ya humelela, yi n'wi nyika swiletelo, ku fana ni malembe ya khale eka swivono leswi pfulelekeke. Swikombiso swo tala swa “swivono swa vusiku” swi tsariwile eBibeleni, hilaha swi vonakaka hi ku olova loko munhu a hlaya Genesa 46:2; Daniyele 2:19; 7:13; Mintirho 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25.
GSAM 458.1Eka swivono leswi swa vusiku swa Manana White ku endliwe swivhumbhiso swo tala swa nkoka, leswi hetisekeke hi ndlela leyi kongomeke swinene, hilaha swi vuriweke hakona eku sunguleni. Swin'wana swa swivono swa nkarhi wa sweswinyana sweswi ndzi ta swi teka enhlokweni.
GSAM 458Ku Rhurhisiwa eWashington
GSAM 458.2Hi 1893, Manana White u te:
GSAM 458.2“Mintirho yo tala ngopfu sweswi yi hlengeletiwile eBattle Creek. Loko mintirho yoleyo a yi avanyisiwile yi vekiwa emadorobeni man'wana, laha ku vonakala ni vutivi a swi ta katekisa tindhawu tin'wana, a swi ta va hi ku landza ku hlela ka Xikwembu. Hosi a yi lavi Yerusalema ya vumbirhi eBattle Creek. Ku fanele ku va ni ku pfuxeta lokukulu ni ku hundzula ni ku rhurhisa swiakiwo ni swivandla loko ku rhandza ka Xikwembu ku hetisisiwa.”
GSAM 458.3Eka Huvo-nkulu leyi a yi ri eOakland, Cal., hi Nyenyankulu, 1903, u te:
GSAM 458.3“Ku ringana malembe yo tala xitsundzuxo xi nyikiwile vanhu va hina, Humani eBattle Creek. Kambe hikwalaho ka swilo swo tala leswi a swi simekiwile kona, a swi olova ku tshama, naswona vanhu a va nga swi voni leswaku ha yini va fanele ku rhurha.”
GSAM 458.4“Loko ndzi hlamula xivutiso lexi vutisiweke mayelana ni ku ya tshama kun'wana, ndzi hlamula, Ina. Tihofisi ta Huvo-nkulu na ntirho wo kandziyisa a swi susiwe eBattle Creek. A ndzi tivi laha ndhawu yi nga ta va kona, ku nga va ri eRibuweni ra Atlantic kumbe kun'wana. Kambe leswi ndzi nga ta swi vula, Mi nga pfuki mi vekile ribye kumbe xitina eBattle Creek ku pfuxeta hofisi ya Review kona. Xikwembu xi na ndhawu yo antswa ku tlula yona.”
GSAM 458.5Endzhaku ko twa xileriso lexi, nhlengeletano ya vapfumeri yi vhotile leswaku “tihofisi ta Huvo-nkulu ti susiwa eBattle Creek, Mich., ti yisiwa endhawini yo karhi eRibuweni ra Atlantic.”
GSAM 459.1Eka huvo ya Huvo-nkulu leyi a yi khomeriwe eBattle Creek, endzhaku ka nhlengeletano ya Huvo-nkulu, ku vhoteriwile leswaku “hi pfumela ku veka ntsindza wa hofisi ya Huvo-nkulu ekusuhi na Doroba ra New York.” Hi ku ya hi sweswo, ku hlawuriwile komiti leyikulu ku ya lava ndhawu leyi fanelekaka. Komiti yi tivisile Manana White kungu ra yona, naswona yi vutisa loko a ri na ku vonakala kun'wana eka vona. Eku hlamuleni u te:—
GSAM 459.2“Hosi a yi hi pfune ku famba hi ku twisisa ni hi xikhongelo. Ndzi tiyiseka leswaku u tiyimiserile leswaku hi tiva, naswona hi ku hatlisa, laha hi faneleke ku veka yindlu ya hina yo kandziyisa. Ndzi khorwisekile leswaku ndlela ya hina yo hlayiseka ntsena i ku va hi lunghekela ku rhurha hi nkarhi lowu papa ri fambaka ha wona. A hi khongeleni leswaku u ta hi kongomisa. U kombisile hi nkongomiso wa yena leswaku u lava leswaku hi suka eBattle Creek....
GSAM 459.3“New York yi lava ku tirhiwa, kambe loko yindlu ya hina ya vukandziyisi yi fanele ku simekiwa kona a ndzi nge vuli. A ndzi nge teki ku vonakala loku ndzi ku kumeke ku ri loku tiyeke ku ringana ku seketela ku rhurha loku.”
GSAM 459.4Endzhaku ko heta mavhiki lama lavaka ku va mambirhi va ri karhi va lava-lava eDorobeni ra New York ni le madorobeni ya le kusuhi, komiti yi tsandzekile ku kuma ndhawu leyi faneleke ya yindlu yo kandziyisa. Hi nkarhi wolowo ku fike papila, ra siku ra 30 Mudyaxihi, leri Manana White a vuleke eka rona leswi:—
GSAM 459.5“Loko vamakwerhu va lava ndhawu ya yindlu yo kandziyisa ya Review and Herald, va fanele ku lava Hosi hi mbilu hinkwayo. Va fanele ku famba hi vukheta lebyikulu, vuxiyaxiya, na xikhongelo, ni ku tiva nkarhi hinkwawo ku tsana ka vona. A hi fanelanga ku tshemba ku avanyisa ka vanhu. Hi fanele ku lava vutlhari lebyi Xikwembu xi nyikaka....
GSAM 459.6“Loko swi ta eka ku simeka xitichi lexi eNew York, ndzi fanele ku vula leswaku, Tivoneleni. A ndzi seketeli leswaku xi va kusuhi na New York. A ndzi nge swi koti ku nyika swivangelo swa mina hinkwaswo sweswi, kambe ndzi tiyiseka leswaku ndhawu yin'wana na yin'wana leyi nga endzeni ka timayili ta makume-nharhu ku suka edorobeni rero yi ta va yi ri kusuhi ngopfu. Dyondzani hi ta leswi rhendzeleke tindhawu tin'wana. Ndzi tiyiseka leswaku vuyelo bya Washington, D.C., byi fanele ku kambisisiwa hi vukheta.
GSAM 460.1“A hi fanelanga ku simeka xitichi lexi edorobeni kumbe etindhawini ta le makumu ka doroba. Xi fanele ku simekiwa exifundzheni xa le makaya, laha xi nga ta rhendzeriwa hi misava.”
GSAM 460Vhumbhori bya ku Xaviseriwa hi Ntsengo lowunene
GSAM 460.2Hi vuxokoxoko lebyi komiti yi sungule ku languta-languta hi xikhongelo eWashington, loko ku fika papila ra vunharhu leri a ri ri na xileriso lexi nge:
GSAM 460.2“A hi ri karhi hi khongela ku vonakala mayelana ni ndhawu ya ntirho wa hina eVuxeni, naswona ku vonakala ku tile eka hina hi ndlela leyi nga kanakanisiki. Ndzi nyikiwile ku vonakala loku tiyeke leswaku ku ta xaviseriwa hina tindhawu leti ku hetiweke mali yo tala eka tona hi vanhu lava a va ri na mali yo yi tirhisa hi ntshunxeko. Vinyi va tiyindlu leti to hlamarisa va fa, kumbe nyingiso wa vona wu koka eka nchumu wun'wana, naswona nhundzu yi xaviseriwa hi ntsengo wa le hansi swinene....
GSAM 460.3“Ku suka eka ku vonakala loku ndzi nyikiweke, ndza tiva leswaku, sweswi, ntsindza wa Review and Herald wu fanele ku va kusuhi na Washington.”
GSAM 460Ndhawu leyi Vhumbhiweke yi Kumiwile
GSAM 460.4Hi ku khoma papila leri, komiti yi sungule ku lava ndhawu eXifundzheni xa Columbia, kambe a ku kumekanga misava hi mali leyi nga ehansi ka dolara gidi hi acre. Eku heteleleni, nyingiso wa vona wu kongomisiwe eTakoma Park. Leyi landzelaka i xiviko xa komiti:—
GSAM 460.5“Hi kume ndhawu ya kwalomu ka 50 wa ti-acre le handle ka Xifundza, kambe endzeni ka mindzilakana ya doroba ra Takoma Park, leyi a hi ta yi xava hi 6000 wa tidolara, kumbe hi ntsengo wa 120 wa tidolara hi acre. Hi kambisise ndhawu leyi hi vukheta. Hi kume leswaku malembe ma nga ri mangani lama hundzeke yi hlawuriwile hi dokodela wa le Boston ku va ndhawu ya xibedlhele xa vutshunguri bya rihanyo. Ku vuriwa leswaku u tirhisile kwalomu ka magidi ya makume-ntsevu ya madolara eka nxavo na ku basisa ndhawu leyi eka swihlahla hinkwaswo, timhandzi, na thyaka. Swikarhato swa timali swi n'wi sivelile ku hetisisa makungu ya yena, naswona ndhawu leyi yi hundzele emavokweni ya wanuna un'wana loyi ndhawu leyi a yi vekiwile eka yena ku tiyisisa xikweleti, hi nxavo wa magidi ya khume na ntlhanu ya madolara.
GSAM 461.1“Vaaki va Takoma Park, hi ku yimeriwa hi meyara na van'wana va vavanuna lava rhangelaka, va hi amukerile hi mandla mambirhi swinene endhawini leyi, naswona va hi tiyisisa hi ta ntirhisano wa vunghana eku hetisiseni ka makungu ya hina.
GSAM 461.2“Eka maendzo ya hina hinkwawo ni vulavisisi, a hi kumanga ndhawu yin'wana leyi hetisisaka hi ku hetiseka swilaveko swa vumbhoni ku fana ni leyi. Ha pfumela leswaku vufambisi bya Xikwembu byi hi kongomise endhawini leyi a byi lava leswaku hi tshama eka yona.”
GSAM 461.3Loko hi languta ku hetiseka ko tala ka vumbhoni lebyi boxiweke eka ndzhima leyi na leti hundzeke, a hi “pfumeni eka Hosi Xikwembu xa hina, kutani hi tiyisiwa; ni ku pfumela muprofeta wa xona, kutani hi humelela,” leswaku hi ta lunghiselela swiendlakalo leswi nga ta ta, naswona hi nga khomiwi hi swona hi nga langutelanga.