Ndzhima 2 — Kungu ra ku Ponisiwa leri Pfuleriweke

GSAM 38.1“Ntshembo lowu hlwelaka wu vavisa mbilu; kambe ku hetiseka ka ku navela i nsinya wa vutomi.”¹ “Hikuva tano ku vula Hosi ya mavuthu: Nakambe kan'we, ku sele nkarhinyana, kutani ndzi ta tsekatsekisa matilo, ni misava, ni lwandle, ni misava leyi omeke; ndzi ta tsekatsekisa matiko hinkwawo, kutani ku navela ka matiko hinkwawo ku ta ta; ndzi ta tata yindlu leyi hi ku vangama, ku vula Hosi ya mavuthu.”²

GSAM 38.2Ku sukela loko Adamu a hlongoriwile entangeni wa Edeni ni le ka nsinya wa vutomi, marito lama vuriweke eka Sathana mayelana ni mbewu ya wansati—“Yi ta kandziyela nhloko ya wena,”—ma nyikile ntshembo wa ku hluriwa ko hetelela ka Sathana, ku herisiwa ka makungu ya yena ya vukanganyisi, ni ku vuyiseriwa eka nsinya wa vutomi. Loyi a a languteriwile—Mbewu leyi tshembisiweke—hi mukhuva wolowo u ve “Ku navela ka matiko hinkwawo.”

GSAM 38.3Eka marito lawa ya tshahiweke laha henhla lama humaka eka Hagayi swi vonaka onge ku ta ka Loyi a naveteriwaka swi fambisana ni nkarhi lowu Hosi yi nga ta tsekatsekisa matilo ni misava. Pawulo, loko a tsalela Vaheveru, u veke ku tsekatsekisa loku enkarhini lowu taka, a ku, “Kambe kan'we nakambe a ndzi nge tsekatsekisi misava ntsena, kambe ni matilo. Naswona rito leri nge, Kambe kan'we nakambe, ri vula ku susiwa ka swilo leswi tsekatsekaka, ku fana ni swilo leswi vumbiweke, leswaku swilo leswi nga tsekatsekiki swi sala. Hikokwalaho, tanihi leswi hi amukeleke mfumo lowu nga tsekatsekiki, a hi ve ni tintswalo, leswaku hi ta tirhela Xikwembu hi ndlela leyi amukelekaka, hi xichavo ni ku chava Xikwembu loku faneleke.”³ Ririmi leri malunghana ni ku tsekatsekisiwa loku kun'we loku nga si taka, swi vonaka swi ri veka ekusuhi ni ku simekiwa ko hetelela ka mfumo wa Xikwembu, ehansi ka Kreste, Mbewu leyi tshembisiweke, “Ku navela ka matiko hinkwawo.”

GSAM 39.1Ku pfuxetiwa loku nga ta hetisisiwa hi ku tirhisa Kreste ku nga voniwa hi ku olova emasikwini lawa ya makumu hi hinkwavo lava nga na Bibele hinkwayo yi pfuliwile emahlweni ka vona. A swi nga ri tano eka vanhu va khale. Rito ra Hosi ri tile eka vona, “nawu wu landzela nawu, nawu wu landzela nawu; nkongomiso wu landzela nkongomiso, nkongomiso wu landzela nkongomiso; laha kutsongo, na lomu kutsongo.”⁴ Hikokwalaho, eku hlavuteriweni ka vona ka kungu ra ku ponisiwa, a swi fana ni ndlela ya lava lulameke, “ku fana ni ku vonakala loku vangamaka, loku yaka ku vangama swinene ku ya fika eka siku leri hetisekeke.”⁵ Hikokwalaho swi va mhaka ya nkoka swinene ku landzelerisa hi ku komisa ku hlavuteriwa hi ku nonoka ka kungu rero eka vanhu va yena va khale.

GSAM 39Ku Hlwela a ku Paluxiwanga eku Sunguleni

GSAM 39.2Hosi a yi hlwelisanga ntshembo wa vona hi nkarhi wolowo, yi vavisa timbilu ta vona hi ku va paluxela mhaka ya leswaku a swi ta teka madzana ya malembe va nga si fika eku hetisekeni ka ntshembo wa vona eka Mbewu leyi tshembisiweke. Hi ku ya hi leswi tsariweke, hi twisisa leswaku va pfumeleriwile ku ehleketa leswaku n'wana wo rhanga ku velekiwa a a ta va Mbewu yoleyo: ni leswaku hi ku hatlisa, hi ndlela yo karhi, Edeni a yi ta vuyiseriwa, naswona va ta tlhela va va na mfanelo yo fikelela nsinya wa vutomi. Loko Kaini a velekiwa, Evha a huwelela a ku, “Ndzi kumile wanuna eka Yehovha.”⁶ Swidyondzi swin'wana swa Xiheveru swi tiyisisa leswaku loko ri hundzuluxeriwa hi ku kongoma ni hi ku hetiseka, tsalwa ri vula leswi, “Ndzi kumile wanuna, Yehovha.” Hi marito man'wana, Hi leyi Mbewu leyi nga ta endla ntirho lowu wa vuhosi wo hlula Sathana. A ku na tsalwa leri kombisaka leswaku Evha u vule sweswo loko Abele a velekiwa. A a swi kota ku ehleketa, naswona hi ntumbuluko a a ta ehleketa, leswaku n'wana wa mativula hi yena a a ta hetisisa xitshembiso. Xana ntshembo wa yena wu ve wutsongo swinene, naswona wu fa, loko mahanyelo ya Kaini ya kula, naswona a vona ndlela ya yena yo biha leyi heteleleke yi yisa eku dlayeni ka makwavo wa yena. Loko Abele a nga si dlayiwa, va fanele va kume ku vonakala na vutivi byo karhi mayelana na gandzelo leri a ri ta endliwa enkarhini lowu taka ematshan'weni ya vona; hikuva Abele, hilaha a lerisiweke hakona hi Xikwembu, u tise xinyimpfana xa yena ku va gandzelo, kasi Kaini, loyi a a dyondzisiwe ku fana na makwavo, u tise gandzelo ra mihandzu ya misava, naswona leswi a swi ri na moya wa vukari na mavondzo. Gandzelo ra Abele a ri amukeleka ku tlula ra Kaini, hikuva a ri endliwe “hi ripfumelo,” naswona hi swona Pawulo a tsalaka ha swona a ku, “Hambi leswi a feke, wa ha vulavula.”⁷

GSAM 40Xana Sethe i Mbewu?

GSAM 40.1Endzhaku ka rifu ra Abele, ku velekiwile Sethe, laha ntshembo wu pfuxekeke; “hikuva Xikwembu,” ku vule Evha, “xi ndzi nyikile mbewu yin'wana ematshan'weni ya Abele, loyi Kaini a n'wi dlayeke.”⁸ Endzhaku ka sweswo Sethe u hlayeriwile eka nxaxamelo wa vuxaka ku sukela eka Adamu. (Vona Genesa 5:3.) Kaini, n'wana wa mativula wa xiviri, a nga hlayeriwanga eka nxaxamelo wa vuxaka. Swi nga ha endleka leswaku Evha a ehleketa leswaku Sethe se a ri Mbewu leyi tshembisiweke. Swi vonaka eka tsalwa leswaku endzhaku ka ku velekiwa ka Sethe, vanhu va sungule ku tivita hi vito ra Hosi. (Vona marito ya le tlhelo ya Genesa 4:26.) Kumbexana va endle leswi hi ku ehleketa leswaku Sethe a ri yena la a ta va mufumi wo hetelela, Hosi, ni ku herisa mfumo wa Sathana lowu a wu phangeke.

GSAM 40Ntshembo lowu A Wu Kongomile eka Nowa

GSAM 40.2Eka xitsalwana xo koma xa swiendlakalo ku sukela eka nkarhi wa Adamu ku fikela eku velekiweni ka Nowa, ku nyikeriwe switsongo ntsena ku tlula nxaxamelo wa vuxaka bya rixaka. Eku velekiweni ka Nowa (“loyi a lulameke,” eka marito ya le tlhelo) ntshembo wu pfukile nakambe, naswona vanhu va te, “Loyi hi yena a nga ta hi chavelela eka ntirho wa hina ni ku karhala ka mavoko ya hina, hikwalaho ka misava leyi Hosi yi yi rohakeke.”⁹ Rito ra Xikwembu a ri vuli nchumu hi leswaku a va langutele ku chaveleleka njhani kumbe hi ndlela yihi; kambe a ku ri na ntshembo wa leswaku ndzhukano lowu a wu ri eka misava a wu ta hungutiwa hi ndlela yo karhi. Vutivi bya vubihi lebyi a byi ri kona enkarhini wa Nowa, loko vanhu a va ta tata misava hi swidyoho ni madzolonga lerova rixaka ri ta susiwa emisaveni hi ndhambi, kutani ku pona ntsena Nowa ni ndyangu wakwe; ni mhaka ya leswaku a a fanele ku lemukisa misava hi malembe ya dzana na makume mambirhi hi ta ndzoviso lowu a wu ri kusuhi, hinkwaswo leswi a swi fihliwile eka vona.

GSAM 41Ku Akiwa ka Babel

GSAM 41.1Endzhaku ka ndhambi, vanhu va lerisiwile, hi ku tirhisa Nowa, ku tata misava; kambe loko va sungula ku andza, va arile kungu ra Hosi ro va fuma. Nimuroda u simekile mfumo wa Babel (lowu endzhaku wu vuriweke Babilona, mfumo wo sungula wa laha misaveni).¹⁰ Endzhaku ka nkarhinyana vanhu va sungule ku aka xihondzo xa Babel, leswaku va tiendlela vito, ni ku sivela ku hangalasiwa, leswi a swi hambanile hi ku helela ni leswi Hosi, hi ku tirhisa Nowa, a yi va dyondziseke swona. Ematshan'weni yo rindza hi ku leha mbilu leswaku Hosi yi hetisisa swikongomelo swa yona, va teke mhaka leyi emavokweni ya vona, kutani Xikwembu xi pfilunganya ririmi ra vona, kutani va hangalasiwa.

GSAM 41Abrahama ku va Mudyandzhaka wa Misava

GSAM 41.2Loko hi landzelerisa xitsalwana lexi xo koma ku fikela eka wa vukhume hi ku rhelela ku suka eka Nowa, hi kuma ku vitaniwa ka Abrahama, loyi Hosi yi n'wi byeleke, “Tiko hinkwaro leri u ri vonaka, ndzi ta ri nyika wena ni mbewu ya wena hilaha ku nga heriki. Naswona ndzi ta endla mbewu ya wena yi tala ku fana ni ntshuri wa misava; leswaku loko munhu a nga kota ku hlayela ntshuri wa misava, kutani ni mbewu ya wena yi ta hlayeleriwa. Suka, famba etikweni ku leha ni ku anama ka rona; hikuva ndzi ta ku nyika rona.”¹¹ Hambileswi a ku ri na xitshembiso lexi eka Abrahama xa leswaku a ta va n'wini wa tiko, Hosi yi n'wi tiyisise leswaku a ta fa. Pawulo u vula leswaku u ye eka “ndhawu leyi a ta yi kuma endzhaku tanihi ndzhaka.”¹² Xivutiso lexi mayelana ni ku hetiseka ka xitshembiso handle ko kanakana xi vekiwile erivaleni eka Abrahama hi xivono lexi humaka eka Xikwembu, hikuva u “lavisile doroba leri nga ni masungulo, leri Muaki ni Muvumbi wa rona ku nga Xikwembu.”¹³ Eka Varoma 4:13 ku vuriwa leswaku xitshembiso a ku ri “leswaku a ta va mudyandzhaka wa misava;” ku nga ri eka xiyimo xa yona xa sweswi, kambe hi ku famba ka nkarhi, endzhaku ka loko a ta hanya nakambe.

GSAM 42.1Hi ku ya hi langutelo ra vanhu, Abrahama a tsandzekile ku vona leswaku mbewu leyi tshembisiweke a yi ta va vana va yena. Hikokwalaho u ringanyete ku vitana Eliezer, mufambisi wa yena, ku va mbewu. Hosi yi te, E-e; kambe yi ta va un'we loyi “a nga ta huma endzeni ka khwiri ra wena.” Sweswi Hosi yi sungula ku n'wi paluxela leswaku ntirho wo hetelela wa mbewu ya yena a wu nge hetiseki hi ku hatlisa. Yi byele Abrahama, “Mbewu ya wena yi ta va muendzi etikweni leri nga riki ra vona, naswona va ta va tirha; va ta va xanisa malembe ya madzana ya mune.... Wena u ta ya eka vakokwa wa wena hi ku rhula; u ta lahliwa u ri ni vudyuhari lebyinene.”¹⁴

GSAM 42.2Nsati wa Abrahama u ringanyete kungu leri nga riki na vutlhari ro hatlisisa ku hetiseka ka xitshembiso; kambe endzhaku ka loko Isaka a velekiwile, n'wana wa ntiyiso wa Abrahama na Sara, nsati wa yena wa nawu, Hosi yi vule hi Ishmaele na mana wa yena Haga, “Hlongola nandza loyi wa xisati ni n'wana wa yena.”

GSAM 42.3Eka ndzingo wa ripfumelo ra Abrahama eka ku nyiketa ka Isaka ealitarini, u dyondze dyondzo mayelana ni ku pfuxiwa ka vafi. Ku vuriwa ha yena, “A teka leswaku Xikwembu xi nga kota ku n'wi pfuxa [Isaka], hambi ku ri eka vafi; laha a tlheleke a n'wi kuma hi xifaniso.”¹⁵

GSAM 42Mbewu ya Ntiyiso

GSAM 42.4Abrahama u dyondzisiwile nkarhi wun'wana leswaku Mbewu ya ntiyiso, leyi tinxaka hinkwato a ti ta katekisiwa ha yona, hambi leswi a yi ta huma eka vana va yena va nyama, entiyisweni a yi ta va Kreste wa Xikwembu; hikuva Hosi a yi nga n'wi byelanga, “Timbewu, tanihi ta vo tala; kambe tanihi ta un'we, Ni le ka Mbewu ya wena, leyi nga Kreste.”¹⁶ Muapostola Pawulo u vule hi mhaka leyi, “Tsalwa, ri vona emahlweni leswaku Xikwembu xi ta lulamisa matiko hi ku pfumela, ri rhange ri chumayela Evhangeli eka Abrahama, ri ku, Hi wena matiko hinkwawo ma ta katekisiwa.”¹⁷ Xitshembiso lexi endliweke eka Abrahama xi pfuxetiwile eka Isaka ni mbewu ya yena,¹⁸ naswona ni le ka Yakobo.

GSAM 42.5Tanihi leswi Yakobo a a ri na vana va khume na vambirhi, sweswi xivutiso xi ta humelela hi xoxe, Hi ku tirhisa mani laha ndyangu wa Mbewu ya ntiyiso wu nga ta landzelerisiwa? Eka vumbhoni lebyi huhuteriweke lebyi Yakobo a byi nyikeleke mayelana ni vana vakwe, mhaka yi lulamisiwile: “Nhonga ya vuhosi a yi nge suki eka Yuda, naswona na muveki wa nawu a nga suki exikarhi ka milenge ya yena, ku fikela loko Xilo (Shiloh) a ta; naswona eka yena ku ta va nhlengeletano ya vanhu.”¹⁹ Ku hetiseka ka leswi, swi fanerile ku xiya laha leswaku Vaisrayele, hambi leswi a va ri ehansi ka mimfumo yo hambanahambana, a va pfumeleriwile ku va na Sanhedrin ya vona. Hikokwalaho, Yuda—rixaka ra Vayuda leri thyiweke hi vito ra Yuda—a ri na rito eka mfumo wa vona ku fikela loko Shiloh (Kreste) a ta hakunene.

GSAM 43Nkarhi lowu Fihliweke

GSAM 43.1Vakokwa a va ri na vutivi byo karhi mayelana na ku vuyiseriwa na Mbewu leyi tshembisiweke; kambe leswaku a ta ta rini kumbe ku ringana nkarhi wo tanihi kwihi emahlweni a swa ha ri swi fihlekile eka vona. Loko vana va Yakobo va andza eEgipta, na Muasiri—Faro (Esaya 52:4)—loyi a “a nga tivi Yosefa,”²⁰ a va tshikilela, mianakanyo ya vona yi tlhelele eka malembe ya 400 (hi xiviri 430) lama boxiweke eka Abrahama tanihi nkarhi lowu katsaka maxangu ya vona ni ku va va ri vahlapfa, va ri ni ntshembo wa leswaku ku kutsuriwa eka leswi a ku ta tisa ndzhaka leyi tshembisiweke.

GSAM 43.2Loko Muxe a velekiwa, vatswari va yena va vone leswaku “a a ri n'wana la sasekeke.”²¹ Ku vonakala swi fanele swi va nyikiwile leswaku a a ta va, ehansi ka Xikwembu, muponisi wa Israyele eka vuhlonga bya vona bya tihanyi. Handle ko kanakana vutivi lebyi byi dyondzisiwile Muxe; hikuva loko a ri na malembe ya makumemune, u tekile xiboho xo ya hi ku hetiseka eka Vaisrayele lava tshikileriweke, a tiyimisela ku xaniseka na vona ku tlula ku vuriwa n'wana wa n'wana wa xisati wa Faro ni mudyandzhaka wa xiluvelo xa le Egipta,²² naswona loko a sungula ku lwela vanhu va ka vona, a dlaya Mu-Egipta ku va sirhelela, u hlamarile swinene leswi va tsandzekeke ku lemuka ntirho wakwe; “hikuva a ehleketa leswaku vamakwavo va yena a va ta twisisa leswaku Xikwembu hi voko ra yena a xi ta va kutsula.”²³

GSAM 44.1Loko nkarhi wa Hosi wu fikile leswaku Vaisrayele va suka eEgipta, va sukile, hi siku leri vhumbhiweke ku fikela eka siku rin'we. Eksoda 12:40, 41. A va nga ta va va teke Muxe tanihi mufumi wa vona wo hetelela ni mbewu leyi xitshembiso a xi endleriwe yona, hikuva a a ri wa rixaka ra Levhi, naswona xana Yakobo eka vhumbhelo ra yena leri huhuteriweke a nga vula leswaku Yuda u ta va mufumi wa vona ku fikela loko Shiloh a ta?

GSAM 44“Ndzi ta n'wi vona, kambe ku nga ri sweswi.”

GSAM 44.2Loko Vaisrayele a va ri endleleni yo ya eKanana, Balaka, hosi ya le Moabu (ntukulu wa Lot), u vitane Balaama leswaku a rhukana Israyele. Hosi yi hundzule ndzhukano wa yena wu va nkateko, lowu hi wona va kumeke ku vonakala loku engetelekeke, loku a ku kunguhateriwe ku herisa miehleketo ya leswaku ku kutsuriwa ko hetelela eka vuhlonga bya Sathana a ku ta va hi xihatla loko va nghena eKanana. Xiviko xa matsalwa hi mhaka leyi xi vula leswi, Balaama, eka xivono lexi humaka eka Xikwembu, u te, “Ndzi ta n'wi vona, kambe ku nga ri sweswi; ndzi ta n'wi languta, kambe ku nga ri kusuhi: ku ta huma Nyeleti eka Yakobo, naswona ku ta tlakuka Nhonga ya vuhosi eka Israyele, xi ta ba matlhelo ya Moabu, xi tlhela xi herisa vana hinkwavo va Sethe.”²⁴

GSAM 44.3Mbewu leyi yo tala leyi humeke eka Abrahama ku vulavuriwa ha yona hi Pawulo hi ndlela leyi: “Hikokwalaho ku hume eka un'we, loyi a a fane ni la feke, vanyingi ku fana ni tinyeleti ta tilo hi vunyingi, ni ku fana ni sava ra le ribuweni ra lwandle leri nga hlayekiki. Hinkwavo lava va lovile va ri eku pfumeni, va nga si amukela switshembiso, kambe va swi vonile swi ri ekule, va kholwiseka ha swona, va swi amukela, va pfumela leswaku a va ri vahlapfa ni vaendzi emisaveni.”²⁵

GSAM 44.4Mbilu ya Israyele a yi nga fanelanga yi tsana kumbe ku hela matimba hi vhumbhori bya Balaama bya leswaku ku hetiseka ka ntshembo wa vona a hi “sweswi,” kumbe “kusuhi;” hikuva Hosi, ku nga si ya kwihi emahlweni ka vhumbhori lebyi, a yi tshembisile vutomi bya yona leswaku xiyimo lexi xikulu xi ta hetelela xi ta. Hi ku tirhisa Muxe u te, “Kambe hilaha ndzi hanyaka hakona, misava hinkwayo yi ta tala hi ku vangama ka Hosi.”²⁶ Emasikwini ya muprofeta Habakuku, endzhaku ka malembe ya 863, ntiyiso lowu fanaka wu tlhele wu vuriwa, kambe wu vuriwa tanihi xiendlakalo lexi a xi nga si fika: “hikuva misava yi ta tala hi vutivi bya ku vangama ka Hosi, ku fana na loko mati ma funengeta lwandle.”²⁷

GSAM 45Vutirheli bya le Vutumbelweni i Xikombiso xa Vutirheli bya Ntiyiso

GSAM 45.1Loko Hosi yi humesa Israyele eEgipta, yi tivisile eka nhlengeletano hinkwayo ya nkampu nawu wa yona wa milawu ya mahanyelo, naswona yi va nyikile khopi ya wona ehenhla ka maribye, leyi tsariweke hi rintiho ra yona, leswaku nkarhi na nkarhi va ta kombeteriwa eka Muponisi loyi a ta hetelela a tinyiketela ku va gandzelo hikwalaho ka vona; naswona leswaku hi ku tirhisa ngati ya yena ya risima swidyoho swa vona swi ta basisiwa, yi akerile vutumbelo etikweni ra nhova. Tabernakele leyi, kumbe vutumbelo, eka ku akiwa ka yona hinkwako, Muxe u lerisiwile ku yi endla ku fana hi ku hetiseka na xifaniso lexi Hosi yi n'wi kombiseke xona entshaveni.²⁸ Vutirheli eka vutumbelo lebyi a byi ri ndzhuti wa vutirheli bya ntiyiso bya Kreste eka vutumbelo bya le tilweni.²⁹ Loko xikongomelo xa Xikwembu eka minyikelo ni magandzelo ya vutumbelo a ku ri ku hlayisa emahlweni ka vanhu ndzhuti wa “swilo leswinene leswi nga ta ta,”³⁰ matshalatshala ya Sathana a ku ri ku rhangela vanhu leswaku va languta nyikelo hi yoxe, ematshan'weni ya Kreste ni vutirheli bya yena bya ntiyiso, leswi nyikelo lowu a wu ri xikombiso xa swona ntsena. Hi mukhuva wolowo u ringetile ku va rhangela leswaku va tshemba mintirho ya vona vini ku kuma ku ponisiwa.

GSAM 45.2A ku ri xikongomelo xa Hosi ku va mufumi wa vanhu va yena,—Vaisrayele,—ku lwa tinyimpi ta vona ni ku hlula matiko. A a ri na ndlela ya yena yo fuma, hilaha swi kombisiwaka hakona hi tsalwa leri landzelaka: “Loko a herisile matiko ya nkombo etikweni ra Kanana, u va avele misava ya wona hi xiwelo. Kutani endzhaku ka sweswo u va nyikile vaavanyisi kwalomu ka malembe ya 450, ku fikela eka Samuwele muprofeta.”³¹

GSAM 45Israyele yi Kombela Hosi

GSAM 45.3Swi le rivaleni leswaku Vaisrayele a va nga rhandzi ndlela leyi Hosi a yi va fumisa ha yona. Kambe, a ku ri xikongomelo na ku rhandza ka yena leswaku va va vanhu vo hlawuleka, vo hambana na vanhu van'wana hinkwavo lava a va rhendzerile. Loko a va landzelele swileriso swa yena hi vukheta, matiko hambi ma ta vula ha vona, “Hakunene rixaka leri lerikulu i vanhu vo tlhariha ni vo twisisa. Hikuva i rixaka rihi leri kulu ku fana ni leri, leri nga ni Xikwembu lexi tshineleke eka rona, ku fana ni Yehovha Xikwembu xa hina eka swilo hinkwaswo leswi hi xi kombelaka ha swona?”³²

GSAM 46.1Eku nga enerisekini ka vona va kombele Samuwele leswaku a va hlawulela hosi, kutani Hosi yi ku eka Samuwele, “Va ndzi arile, leswaku ndzi nga fumi ehenhla ka vona.”³³ Nakambe va vula eka Samuwele, hi rito leri tiyeke swinene, “Sweswi hi endleleni hosi leswaku yi hi avanyisa ku fana ni matiko hinkwawo.”³⁴ Samuwele u va hlamusele hi vukheta hi ta ntshikilelo lowu a wu ta va khumba loko vo va na hosi, kambe “hambi swi ri tano vanhu va arile ku yingisa rito ra Samuwele; va ku, E-e; kambe hi fanele ku va na hosi ehenhla ka hina; leswaku na hina hi fana na matiko hinkwawo; hosi ya hina yi hi avanyise, yi famba emahlweni ka hina, yi lwa tinyimpi ta hina.”³⁵

GSAM 46.2Hikokwalaho va ve ni tihosi leti ti va fumeke kwalomu ka malembe ya madzana ntlhanu, eku sunguleni, tanihi mfumo wun'we ehansi ka Sawulu, Davhida, na Solomoni; kutani wu avaniwa hi ku va mimfumo yimbirhi, Israyele na Yuda. I tihosi ti nga ri tingani ta vona leti a ti ri letinene ni leti lulameke, kambe to tala ta tona a ti ri to homboloka, ti rhangela vanhu eku gandzeleni swikwembu swa mavunwa na swidyoho leswikulu swinene. Hikokwalaho vanhu a va fana ni matiko lama a ma va rhendzerile ku nga ri ntsena hi ku va ni hosi, kambe na le ka vubihi, hi ku tshika Xikwembu xa vakokwa wa vona, ni ku gandzela swifaniso ni mavuthu ya tilo.

GSAM 46.3Hosi yi vule hi ku fuma loku ka vuhosi, hi nomo wa muprofeta Hosiya, “O Israyele, u tidlayile; kambe eka mina ku na mpfuno wa wena. Ndzi ta va hosi ya wena; xana ku na un'wana la nga ku ponisaka emadorobeni ya wena hinkwawo? na vaavanyisi va wena lava u vuleke, Ndzi nyikeni hosi na vafumi? Ndzi ku nyikile hosi hi vukari bya mina, ndzi yi tekile hi vukari bya mina lebyikulu.”³⁶

GSAM 47Mfumo lowu Wisiweke

GSAM 47.1Mfumo lowu wa vuhosi wu ye emahlweni ku fikela loko Vakhaldiya va hisa Yerusalema, va teka swibya swa le tempelani, va yisa Yuda evukhotsweni eBabilona, laha va tshameke kona malembe ya makume nkombo, hilaha a swi vhumbhuriwile hakona ehenhla ka vona. Loko mfumo lowu wa vuhosi wu hela, Hosi yi vule hi ku tirhisa muprofeta Ezekiyele, eka Sedekiya, hosi ya vona yo hetelela, “Hosi leyi nyenyetsaka ya vubihi ya Israyele, siku ra wena ri fikile, laha vubihi byi nga ta hela, hi ndlela leyi ku vulaka Xikwembu Hosi: Susa xihuku xa vuhosi, u susa harhi: lexi a xi nge he fani: tlakusa loyi a nga ehansi [mufumi wa Babilona], u xikisa loyi a nga ehenhla [mufumi loyi a titlakuseke ngopfu wa rixaka ra Yuda]. Ndzi ta hundzuluxa, ndzi hundzuluxa, ndzi hundzuluxa swona: naswona a swi nge he vi kona, ku fikela loko a ta loyi swi nga swa yena; kutani ndzi ta n'wi nyika swona.”³⁷

GSAM 47.2Mufumi loyi wa xiviri, Mbewu ya ntiyiso, i Kreste. Hi yena muprofeta Mika a tsaleke, “Wena, we xihondzo xa ntlhambi, xihavo xa n'wana wa Sayoni, vufumi byo sungula byi ta ta eka wena [vufumi bya misava, lebyi vuyiseriweke eka Kreste]: mfumo wu ta ta eka n'wana wa Yerusalema.”³⁸

GSAM 47.3Loko Israyele yi lahlekeriwe hi nhonga ya vuhosi, yi hundzele emavokweni ya hosi ya le Babilona. Tanihi leswi va veke ehansi ka vuhosi bya Medo-Peresiya, Grikiya, na Rhoma hi ku landzelelana, mfumo wu hundzuluxiwile kanharhu. Eka ku fuma ka Cezara Agusto, hosi ya Rhoma, Kreste, n'wini wa xiviri wa xiluvelo xa Davhida,—Mbewu ya ntiyiso ya wansati, ya Abrahama, na ya Davhida,—u velekiwile, naswona hi ndlela leyi vhumbhiweke.

GSAM 47.4Leswaku vanhu va ta tiva leswaku Mufumi la fanelekaka, Mbewu ya ntiyiso, a a ri ku tlula munhu wa ntumbuluko la nga na mfumo wa nkarhinyana, Hosi yi susumetile mutsari wa Tipisalema ku tsala hi ndlela leyi: “Ndzi ta n'wi endla n'wananga wa mativula, a va la tlakukeke ku tlula vafumi va misava. Ndzi ta hlayisela n'wana wa mina tintswalo ta mina hilaha ku nga heriki, naswona ntwanano wa mina wu ta tiya na yena. Ndzi ta endla ni mbewu ya yena yi tshama hilaha ku nga heriki, ni xiluvelo xa yena ku fana ni masiku ya tilo.” “Mbewu ya yena yi ta tshama hilaha ku nga heriki, ni xiluvelo xa yena ku fana ni dyambu emahlweni ka mina. Xi ta tiyisisiwa hilaha ku nga heriki ku fana ni n'weti, ni ku fana ni mbhoni leyi tshembekaka etilweni.”³⁹

GSAM 48.1Eka vuprofeta bya Esaya hi hlaya swo tala hi ta Mufumi loyi hi ndlela leyi landzelaka: “Ku hi velekiwile n'wana, ku hi nyikiwile n'wana wa jaha: naswona mfumo wu ta va ehenhla ka katla ra yena; kutani vito ra yena ri ta vuriwa Leswi Hlamarisaka, Mutsundzuxi, Xikwembu xa Matimba, Tatana wa Hilaha Kungaheriki, Hosi ya Kurhula. Hi ku andza ka mfumo wa yena ni ku rhula a ku nge vi na makumu, ehenhla ka xiluvelo xa Davhida ni le ka mfumo wa yena, ku wu lulamisa ni ku wu tiyisisa hi vuavanyisi ni vunene ku sukela sweswi ku ya fika eminkarhini leyi nga heriki. Ku hiseka ka Hosi ya Mavuthu ku ta hetisisa leswi.”⁴⁰

GSAM 48Ku Yisiwa eTilweni ka Enoko na Eliya

GSAM 48.2Ku tsariwile swikombiso swa vanhu va minkarhini ya khale lava yisiweke etilweni va nga nantswanga rifu. Hi ta Enoko, wa vunkombo ku suka eka Adamu, ku vuriwa leswaku, “u fambe na Xikwembu: kutani a nga ha kumeki; hikuva Xikwembu xi n'wi tekile.”⁴¹ “Hi ripfumelo Enoko u yisiwile leswaku a nga ta ka a nga voni rifu; kutani a nga kumeki, hikuva Xikwembu xi n'wi yisile: hikuva loko a nga si yisiwa a a ri ni vumbhoni bya leswaku a a tsakisa Xikwembu.”⁴²

GSAM 48.3Nakambe, loko Eliya na Elisha a va ri karhi va famba swin'we, “swi humelele leswaku, loko va ha ri karhi va famba va vulavula, waswivo, ku humelela kalichi ya ndzilo, ni tihanci ta ndzilo, swi va hambanisa havambirhi; kutani Eliya a tlakusiwa hi xirhendzevutana xa moya a ya etilweni. Kutani Elisha a swi vona, a huwelela a ku, Tatana, tatana, xikara xa Israyele, ni vachayeri va swona va tihanci. A nga ha n'wi vonanga.”⁴³

GSAM 48.4Enoko u vhumbhile ku ta ka Kreste tanihi muavanyisi wa misava hinkwayo, hi marito lawa: “Waswivo, Hosi yi ta na makume ya magidi ya vakwetsimi va yona, ku ta avanyisa vanhu hinkwavo, ni ku sola vadyohi hinkwavo lava nga riki na vukwetsimi exikarhi ka vona hi swiendlo swa vona hinkwaswo swa vudyoho lebyi va byi endleke, ni marito hinkwawo yo tika lawa vadyohi lava nga riki na vukwetsimi va ma vuleke ku lwisana na yena.”⁴⁴

GSAM 49Yobo u Dyondzise hi ku Ta ka Hosi

GSAM 49.1Yobo, loyi ku vuriwaka leswaku u hanyile hi nkarhi wa Muxe, a a ri na vutivi byo karhi mayelana ni ku ta ka Kreste ni ku pfuka ka vafi; hikuva u te, “O, onge marito ya mina a ma tsariwile sweswi! O, onge a ti kandziyisiwe ebukwini! Onge a ti tsariwile hi xitshetshela xa nsimbi ni ntsopfu eribyeni hi masiku hinkwawo! Hikuva ndzi tiva leswaku Muponisi wa mina u hanya, naswona u ta yima emasikwini yo hetelela laha misaveni; naswona hambi loko endzhaku ka ku lovisiwa ka nhlonge ya mina swivungu swi lovisa miri wa mina lowu, kambe ndzi ta vona Xikwembu emirini ya mina: loyi ndzi nga ta n'wi vona hi mahlo ya mina, naswona mahlo ya mina ma ta n'wi vona, ku nga ri un'wana.”⁴⁵

GSAM 49Xiluvelo xa Davhida Xiluvelo xa Hosi

GSAM 49.2Xiluvelo xa Davhida a xi vuriwa xiluvelo xa Hosi. “Solomoni u tshame ehenhla ka xiluvelo xa Hosi a ri hosi ematshan'weni ya Davhida tata wakwe.”⁴⁶ Hosi a yi “hlambanyerile hi xihlambanyo eka yena [Davhida], leswaku eka n'wana wa misiha yakwe, hi ku ya hi nyama, a ta pfuxa Kreste leswaku a tshama exiluvelweni xakwe: yena loko a vona leswi swa ha ri emahlweni u vulavule hi ku pfuxiwa ka Kreste, leswaku moya-xiviri wakwe a wu siyiwanga egehinomu, hambi nyama yakwe yi nga vonanga ku bola.”⁴⁷ Naswona ku tlhela ku vuriwa hi ku fuma ka Kreste loku taka, U ta tshama ehenhla ka xiluvelo xa Davhida. (Vona Esaya 9:7.) Nakambe, “Tihosi ta misava ti ti tiyimisile, na vafumi va kunguhata swin'we, ku lwa na Hosi, na ku lwa na La Totiweke wa yona.... Kambe ndzi veke hosi ya mina ehenhla ka ntshava ya mina yo kwetsima ya Sayoni. Ndzi ta tivisa xileriso: Hosi yi te eka mina, U N'wananga; namuntlha ndzi ku velekile.”⁴⁸ Nakambe, “Hosi yi te eka Hosi ya mina, Tshama exineneni xa mina, ku fikela loko ndzi endla valala va wena xitshamo xa milenge ya wena.”⁴⁹

GSAM 49Vayuda Va Hlamarisiwile

GSAM 49.3Titsalwa leti ti pfilunganyile Vayuda. A ku ri na xiphiqo lexi a va nga swi koti ku xi lulamisa: loko Davhida a n'wi vula Hosi, xana a ri n'wana wa yena njhani? A a ta va njhani n'wana la velekiweke hi mbewu ya Davhida, kambe a va Immanuel—Xikwembu na hina? Kambe Esaya, muprofeta wa vona, u boxile, “Nhwanyana la nga si tivaka wanuna u ta tika, a veleka n'wana wa jaha, kutani a ta vula vito ra yena Immanuel.”⁵⁰

GSAM 50.1Kreste a a tiva kahle xivutiso lexi a xi ta miyeta Vafarisi lava lavaka swihoxo, hikokwalaho a va vutisa, “Mi ehleketa yini hi Kreste? I n'wana wa mani? Va n'wi byela, I n'wana wa Davhida. A va byela, Xana swi endleka ku yini leswaku Davhida hi moya u n'wi vula Hosi, a ku, Hosi yi vule eka Hosi ya mina, Tshama exineneni xa mina, ku fikela ndzi endla valala va wena xitshamo xa milenge ya wena? Loko Davhida a n'wi vula Hosi, xana i n'wana wa yena njhani?”⁵¹

GSAM 50.2Mhaka leyi yi tlhela yi boxiwa eka Tipisalema 45:6, 7: “Xiluvelo xa wena, we Xikwembu, i xa hilaha ku nga heriki ni hilaha ku nga heriki; nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vunene. U rhandza vunene, u venga vubihi; hikokwalaho Xikwembu, Xikwembu xa wena, xi ku toti hi mafurha ya ntsako ku tlula vatirhi-kuloni.”⁵² Loko hi languta Switsalwa leswi, vanhu va Xiyuda a va fanele ku va na mianakanyo leyi tlakukeke hi ta vumunhu bya Mufumi na Muvuyiseri wa nkarhi lowu taka. A swi nga ta va swi ri hi ndlela yin'wana.

GSAM 50Mbewu Leyi Humaka eka Xikwembu

GSAM 50.3Nkongomiso lowu kongomeke wu nyikiwile mayelana na Kreste ni ku velekiwa ka yena, hikuva Hosi hi ku tirhisa muprofeta Mika yi hlawule masungulo ya yena ya vukwembu, hambi ku ri ximutananyana laha a a ta velekiwa kona: “Kambe wena, Betlehema Ephrata, hambi leswi u nga ntsongo exikarhi ka magidi ya Yuda, kambe eka wena ku ta ndzi humela loyi a nga ta va mufumi eka Israyele; loyi ku huma ka yena ku nga ku khale-khale, ku sukela eminkarhini leyi nga heriki” (eka marito ya le tlhelo, Xiheveru, ku suka eka “masiku ya hilaha ku nga heriki”).⁵³

GSAM 50Ku Va Kona ka Xikwembu loku Vonakaka eka Shekinah na Papa

GSAM 50.4Endzhaku eka matimu ya Vaisrayele, loko Solomoni a heta ku aka tempele, leyi a vuleke leswaku yi fanele ku va leyi “hlamarisaka” swinene, shekinah ya ku vangama ka Xikwembu yi teke ndhawu ya yona exikarhi ka tikerubim ehenhla ka xitulu xa tintswalo. Xiviko xi vula leswaku eka ku nyiketela ka tempele, loko vaprista va huma endhawini yo kwetsima, “papa ri tate yindlu ya Yehovha, lerova vaprista va nga kotanga ku yima ku tirha hikwalaho ka papa: hikuva ku vangama ka Yehovha a ku tate yindlu ya Yehovha.”⁵⁴ Ku va kona ka Hosi etempeleni leyi a ku vonaka ematihlweni ya vanhu eka papa ra ku vangama. Hosi yi hlamule xikhongelo xa Solomoni eka xiendlakalo lexi, yi ku eka yena, “Ndzi twile xikhongelo xa wena, ndzi hlawurile ndhawu leyi ku va yindlu ya mina ya gandzelo.”⁵⁵

GSAM 51.1Vanhu va dyohile,—va nghena eku gandzeleleni swikwembu swa hava,—hikokwalaho doroba ra vona ni ndhawu ya vona yo kwetsima swi lovisiwile malembe ya makume nkombo. Endzhaku ka vukhotsiwa, tempele ri pfuxetiwile ku akiwa hi voko ra Zerubabele. Hambi leswi a ri nga sasekanga ku fana ni leri akiweke hi Solomoni, Hosi yi vule hi rona hi muprofeta wa yona, “Ku vangama ka yindlu leyi ya sweswi ku ta va kukulu ku tlula ka leyi yo sungula.”⁵⁶ Yindlu leyi yi sasekisiwile hi Herode, naswona eswivaveni swa yona Muponisi u dyondzisile. Yindlu yo sungula a yi ri ni papa ra ku vangama leri a ri yimele Hosi, kambe eka ya vumbirhi ku nghenile Muponisi hi xiviri, Muvumbi wa swilo hinkwaswo.

GSAM 51Mfumo lowu Vangamaka wa Xikundzu xa Yese

GSAM 51.2Eka lava a va languterile, lava a va rindzile emasikwini ya Esaya, swifaniso leswi humaka eka vuprofeta bya yena swa swilo swo saseka leswi fambisanaka na ku kutsuriwa ko hetelela swi fanele swi ve xihlovo xa matimba na nkhutazo. Vuprofeta lebyi byi tlhela byi hlamusela hi ku kongoma swinene ndzhati leyi Muponisi loyi a a languteriwile a faneleke ku huma eka yona, hi ndlela leyi landzelaka: “Naswona ku ta huma rhavi eka tshindi ra Yese, kutani rhavi ri ta mila eka timitsu ta yena: naswona Moya wa Hosi wu ta wisa ehenhla ka yena, moya wa vutlhari ni wa ku twisisa, moya wa vutsundzuxi ni wa matimba, moya wa vutivi ni wa ku chava Hosi; naswona u ta endla leswaku a va na ku twisisa hi xihatla eku chaveni ka Yehovha; naswona a nge avanyisi hi ku ya hi leswi tihlo rakwe ri swi vonaka, hambi ku ri ku sola hi ku ya hi leswi ndleve yakwe yi swi twaka: kambe hi vunene u ta avanyisa swisiwana, naswona u ta sola hi ku lulama eka lava titsongahataka va misava: naswona u ta ba misava hi nhonga ya nomo wakwe, naswona hi moya wa nomo wakwe u ta dlaya vanhu vo homboloka.”⁵⁷

GSAM 52Ku Pfuka ka Vafi Ku Dyondzisiwile hi Vaprofeta

GSAM 52.1Muprofeta Esaya na yena u dyondzise dyondzo ya ku pfuka ka vafi, hi marito lawa yo chavelela: “Entshaveni leyi Hosi ya Mavuthu yi ta endlela vanhu hinkwavo nkhuvo wa swakudya swo nona, nkhuvo wa vhinyo leyi nga ehenhla ka masalela ya yona, wa swakudya swo nona leswi teleke mongo, wa vhinyo leyi nga ehenhla ka masalela ya yona leyi basisiweke kahle. Naswona u ta herisa entshaveni leyi xikandza xa xifunengeto lexi funengeteke vanhu hinkwavo, ni xifunengeto lexi andlariweke eka matiko hinkwawo. U ta mita rifu hi ku hlula; naswona Hosi Xikwembu xi ta sula mihloti eka swikandza hinkwaswo; xi ta susa xisandzu xa vanhu va xona emisaveni hinkwayo; hikuva Hosi yi vulavurile. Kutani ku ta vuriwa esikwini rero, Waswivo, loyi i Xikwembu xa hina; hi xi yimele, kutani xi ta hi ponisa: loyi i Hosi; hi yi yimele, hi ta tsaka hi ku ponisiwa ka yona.”⁵⁸

GSAM 52Mfumo wa Misava leyi Pfuxetiweke

GSAM 52.2Muprofeta yoloye u vula leswaku ku ta va misava leyi pfuxetiweke laha ku fumisiwa ko hetelela ku nga ta simekiwa: “Hikuva, vonani, ndzi tumbuluxa matilo lamantshwa [matilo ya moya] ni misava leyintshwa; naswona leswi sunguleke a swi nge tsundzukiwi, hambi ku ri ku nghena emiehleketweni [e tlhelo ka tsalwa, Xihev., ‘ku nghena embilwini,’ hi marito man'wana, ku navela nakambe]. Kambe mi tsakeni mi tlhela mi tsakela hilaha ku nga heriki eka leswi ndzi swi tumbuluxaka: hikuva, waswivo, ndzi endla Yerusalema ku va xitsako, ni vanhu va yona ku va ntsako. Naswona ndzi ta tsakela Yerusalema, ndzi tiphina hi vanhu va mina: naswona rito ra ririlo a ri nge he twiwi eka yona, ni rito ra ku rila. Ku sukela nkarhi wolowo misava leyintshwa yi tumbuluxiwaka, a ku nge he vi na n'wana wa masiku [n'wana la nga hanyiki nkarhi wo leha], kumbe nkulu la nga hetisangiki masiku ya yena [vukulu bya le mahlweni ka nkarhi]: hikuva n'wana u ta fa a ri na malembe ya dzana [eka masiku lawa vanhu a va hanya malembe ya madzana ya kaye vana a va kota ku va ni malembe ya dzana]; kambe loyi a nga ni xidyoho a ri ni malembe ya dzana [eka malembe ya le ndzhaku ya vutomi bya malembe ya dzana] u ta va a ri ehansi ka ndzhukano. [Lava va faka hi nkarhi lowu misava leyintshwa yi tisiwaka hi vona lava va lovaka eka ‘ku lova ka vanhu lava nga riki na vukhongeri.’ 2 Petro 3:7.] Naswona va ta aka tiyindlu, va tshama eka tona; va ta rima masimu ya madiriva, va dya mihandzu ya wona. A va nge aki, un'wana a tshama; a va nge rimi, un'wana a dya: hikuva masiku ya nsinya [nsinya wa vutomi, Septuaginta] i masiku ya vanhu va mina, naswona vahlawuriwa va mina va ta tsakela ntirho wa mavoko ya vona nkarhi wo leha.”⁵⁹

GSAM 53.1Ezekiyele u languta ku ya emahlweni eka nkarhi wo leha ku fikela eku pfuxiweni ka vafi. Hi ku tirhisa yena Hosi yi ri, “Vona, n'wina vanhu va mina, ndzi ta pfula masirha ya n'wina, ndzi mi pfuxa eka masirha ya n'wina, ndzi mi tisa etikweni ra Israyele.”⁶⁰

GSAM 53“U Rhwele Swivavi Swa Hina”

GSAM 53.2Eka Esaya, muprofeta wa evhangeli, ku paluxiwile hi ku hetiseka ku ringiwa, maxangu, ni rifu ra Muponisi hikwalaho ka vanhu. “I mani,” ku vula muprofeta, “loyi a pfumeleke xiviko xa hina? naswona i ka mani voko ra Hosi ri paluxiweke? Hikuva u ta mila emahlweni ka yena ku fana na ximilana lexi tsaneke, na ku fana na rimitsu leri humaka emisaveni leyi omeke: a nga na xivumbeko kumbe ku saseka; naswona loko hi n'wi vona, a ku na vuxongi lebyi hi nga n'wi navelaka byona. U nyenyiwa ni ku fularheliwa hi vanhu; wanuna wa swirilo, la tolovelaneke ni gome: naswona hi tumbete swikandza swa hina eka yena onge hi nga n'wi voni; u nyenyiwile, naswona a hi n'wi tekelanga enhlokweni. Hakunene u rhwele maxangu ya hina, a rhwala swirilo swa hina; kambe hina a hi n'wi teka a ri loyi a biweke, a ri loyi a gweviweke hi Xikwembu, a ri loyi a xanisiweke. Kambe u vaviseriwe swihoxo swa hina, u pfotloseriwe swidyoho swa hina; ku xupuriwa ka ku rhula ka hina a wu ri ehenhla ka yena; naswona hi timbanga ta yena hi holiwile.”⁶¹

GSAM 53.3Xana swiendlakalo leswi swi hlamarisa swonghasi ku humelela enkarhini wa mina? vanhu, ku fana na muprofeta, a va ta vutisa. Nhlamulo a yi ta va, A swi nge humeleli sweswi; nkarhi a wu si fika wa ku ta ka Muponisi loyi lonkulu; kambe muprofeta u ri, “Matihlo ya wena ma ta vona Hosi yi ri eku sasekeni ka yona; ma ta vona tiko leri nga le kule swinene.”⁶²

GSAM 54Vuprofeta bya Daniyele byi Paluxa Vumundzuku

GSAM 54.1Kambe, ku ve hi ku tirhisa muprofeta Daniyele laha Hosi yi sunguleke ku dyondzisa vanhu va yona hi ta mimfumo leyi landzelanaka leyi a yi ta pfuka yi fuma ku fikela loko ku simekiwa mfumo wa yona wa hilaha ku nga heriki; ni ku paluxa nkarhi wo hlawuleka, ku sukela eka xiendlakalo lexi a xi nga si humelela, ku fikela eku humeleleni ka ntiyiso ni ku tsemiwa ka Mesiya. Nhlamuselo ya norho wa Nebukadenesere yi paluxe leswaku mimfumo ya mune leyi a yi ta fuma misava a yi ta hunguteka hi matimba ni vukulu hi ku ya hi ku hunguteka ka nkoka wa nsuku, silivhere, koporo, ni nsimbi; naswona eku heteleleni xiyimo lexi tshovekeke, lexi nga hlanganangiki xa mimfumo a xi ta fananisiwa ni ku tshoveka ka nsimbi leyi hlanganisiweke ni vumba leri nga ni ndzhope. Kutani a ku ta landzela mfumo wa tilo lowu a wu ta landzela ku hunguteka ka mimfumo yoleyo leyi a yi ta fana ni nsami wa le rivaleni ra ximumu, leswaku ku nga kumiwi ndhawu ya yona, kasi mfumo wa Xikwembu wu ta tata misava hinkwayo.

GSAM 54.2Kutani, eka xivono xa ndzima ya vunkombo, ehansi ka swikombiso swa swivandzana swa mune leswikulu, ku tlhela ku vuriwa hi ta swilo leswi fanaka, naswona swin'wana swa swihlawulekisi swa mimfumo leyi swi kombisiwa. Eka ndzima leyi ku landzelerisiwa mafambisele na ntirho wa matimba ya “rimhondzo leritsongo” leri a ri ta pfuka, endzhaku ka ku avanyisiwa ka mfumo wa vumune hi swiphemu swa khume, ri wisa kumbe ri hlula swinharhu swa swona ku tiyimisa tanihi mufumi wa moya ehenhla ka hinkwaswo. Matimba lawa ya vupapa ma ta ya emahlweni ma ri eka xiyimo lexi avaneke ni lexi tshovekaka hi ku olova xa mfumo wa vumune, hambi ku ri malembe ya 1260. Hi mukhuva lowu ku paluxiwile swiendlakalo leswi fikelelaka eka nkarhi lowu Kreste a nga ta amukela mfumo eka Tata wakwe, kutani a wu nyika vakwetsimi va La Henhla-henhla; mfumo lowu eku heteleleni wu nga ta fuma misava hinkwayo, naswona wu ta tshama hilaha ku nga heriki.

GSAM 55Masiku ya Magidi Mambirhi na Madzana Manharhu

GSAM 55.1Eka ndzima ya vunhungu ya Daniyele, ehansi ka xivono xa nyimpfu ya xinuna, mbuti, na “rimhondzo leritsongo leri a ri kula swinene,” muprofeta u tlhela a yisiwa emahlweni ku ya fika emakumu ka nkarhi. Eka tindzimana ta 13 na 14 nyingiso wa yena wu kongomisiwa eka nkarhi wo karhi—masiku ya 2300—lowu yaka fika eka vuavanyisi. A ku ri nkarhi wo leha swinene, naswona muprofeta u swi twisisile; hikuva ntsumi yi n'wi byerile leswaku xivono a xi ha ri xa masiku yo tala. Ku fikela nkarhi wolowo a ku si nyikiwa siku ro sungula masiku lawa, hikokwalaho u pfala ndzima hi ku vula, “Ndzi hlamarisiwile hi xivono; kambe a ku na un'we la xi twisiseke.”

GSAM 55Mavhiki ya 70 ku ya eka Mesiya

GSAM 55.2Ndzima ya vukaye yi vulavula hi ntsumi leyi teke eka Daniyele, ku hlamula xikombelo xa yena, ku n'wi nyika vutshila ni ku twisisa. Yi n'wi tivisile hi nkarhi wa mavhiki ya makume-nkombo. Mavhiki ya 69 ya malembe lawa [leswi, hi byeriwaka, ku nga nhlamuselo ya rito ra Xiheveru ra shevooim, leri hundzuluxeriweke ri ku “mavhiki”] a ya ta fika eka Mesiya. Nkarhi lowu a wu fanele wu sungula ha wona, “nawu wo vuyisa ni ku aka Yerusalema,” a wu nga si nyikiwa. Ku vutisiwa xivutiso lexi nge, Xana Daniyele a ta swi tiva ku yini laha mavhiki ya makume-ntsevu-na-kaye ma nga ta hela kona? Eka ndzima ya vukhume-mbirhi, mhaka leyi ya nkarhi yi tlhela yi kambisisiwa, naswona eka xivutiso xa yena lexi nge, “Makumu ya swilo leswi swi ta va yini?” u byeriwa leswaku a famba, hikuva marito lawa “ma pfaleriwile ni ku funghiwa ku fikela enkarhini wa makumu,” loko “lava tlhariheke va ta twisisa.”

GSAM 55.3Handle ko kanakana, xivutiso lexi xa nkarhi i xin'wana xa swikombiso leswi muapostola Petro a vulavulaka ha swona loko a ku, “Hi ta ku ponisiwa loku, vaprofeta va lavisisile no hlahluva hi vukheta, lava va profeteke hi ta tintswalo leti a ti ta ta eka n'wina: va lavisisa leswaku i nkarhi wihi, kumbe muxaka muni wa nkarhi, Moya wa Kreste lowu a wu ri eka vona a wu wu kombisa, loko wu ri karhi wu veka vumbhoni ka ha ri na nkarhi hi ta maxangu ya Kreste, ni ku vangama loku a ku ta landzela.”⁶³

GSAM 56Vumundzuku bya Vanhu lava nga Riki na Vukhongeri

GSAM 56.1Malakiya, muprofeta wo hetelela wa Testamente ya Khale, u siya nhlamuselo yo hlamarisa ya ku lovisiwa ko hetelela ka vanhu vo homboloka: “Waswivo, siku ra ta, leri nga ta pfurha ku fana ni xitofu; naswona hinkwavo lava tinyungubyisaka, ina, ni hinkwavo lava endlaka swo biha, va ta va byanyi bya nsele; naswona siku leri ra taka ri ta va hisa, ku vula Hosi ya mavuthu, lerova ri nga ta siya va nga ri na rimitsu kumbe rhavi. Kambe eka n'wina lava chavaka vito ra mina, dyambu ra vululami ri ta humelela ri ri na ku horisa etimpapeni ta rona; mi ta huma mi famba, mi kula ku fana ni marhole ya le tshangeni. Mi ta kandziyela vanhu vo homboloka; hikuva va ta va nkuma ehansi ka milenge ya n'wina hi siku leri ndzi nga ta endla leswi, ku vula Yehovha wa mavuthu.”⁶⁴

GSAM 56.2Hi vumbhoni lebyi hinkwabyo lebyi tsariweke eka Testamente ya Khale lebyi a byi ri emavokweni ya Vaisrayele, lebyi a byi va paluxela swilo swo tala swa kungu ra ku ponisiwa, ku tsakela ka swichudeni leswi tirhaka hi matimba swa rito a ku ta va ku ri kukulu swinene loko va vona no twisisa leswaku a va ri kusuhi ni nkarhi lowu Mbewu leyi tshembisiweke a yi ta ta ha wona. Loko mintshungu, hambi ku ri lava a va hlaya Matsalwa esinagogeni hi Sabata yin'wana ni yin'wana, va tsandzekile ku twisisa rito (Mintirho 13:27), lava a va tinyiketile, lava a va dyondza hi ku hiseka, lava a va lavisisa Matsalwa hi ku tshembeka ehansi ka nkongomiso wa Moya, handle ko kanakana a va khongela hi ku hiseka, ku fana na muapostola Yohane eka nkarhi lowu, “Tana, Hosi Yesu, tana hi ku hatlisa.”