Ndzhima 1 — Marhangelo

GSAM 21.1LOKO hi vulavula hi ku vuya ka vumbirhi ka Kreste, hi khumba mhaka leyi hi ntiyiso yi veke ntshembo wa vanhu va Xikwembu ku sukela eku hlongoriweni ka vatswari va hina vo sungula entangeni wa Edeni. Eka marito lama vuriweke eka nyoka, leswaku mbewu ya wansati yi ta kandziyela nhloko ya yona, a ku ri xitiyisekiso xa leswaku eku heteleleni a ku ta ta muvuyiseri, loyi a ta hlula ku teka ka Sathana vulawuri handle ka mfanelo, ni ku hetisisa xikongomelo xa Xikwembu emisaveni. Ku ehleketiwa leswaku Adamu na Eva a va ehleketa leswaku ntirho lowu a wu ta endliwa hi ku hatlisa, naswona leswaku un'wana wa vana va vona a ta va muhluri. Kambe eka kungu ra Xikwembu, xitshembiso xa Muponisi ku suka eka ku lova loku a ku vonaka xi katsa hinkwaswo leswi sukeke swi humelerisiwa eku hetisiseni ka “xikongomelo xa xona ni tintswalo ta xona, lexi hi nyikiweke xona eka Kreste Yesu misava yi nga si sungula.”¹

GSAM 21.2Loko Adamu na Eva a va nyikiwile xivono hi nkarhi wolowo xa maxangu ni switlhavi leswi a swi ta tata misava eka malembe yo leha lama a ma ri exikarhi ka ku onhaka ka yona ni ku vuyiseriwa ka yona, ku vava ka vona a ku ta va ku nga tiyiseleleki. Xikwembu xa tilo, eka tintswalo ta xona leto olova ni ntwela-vusiwana, xi va fihlerile xivono lexi, xi va siya va ri na ntshembo lowu rhandzekaka wa ku kutsuriwa ku nga ri khale eka ntshunxeko lowu vangamaka wa vana va Xikwembu. Ku anakanya leswaku ntshunxeko a wu ri kusuhi a swi ta va khutaza hi ntumbuluko ku va na ku tiyimisela lokukulu eku tilulamiseleni ku hlangana na xiendlakalo lexi.

GSAM 22.1Hi ndlela leyi fanaka swi ve tano eka vanhu va Xikwembu eka tinxaka hinkwato ku sukela emasikwini ya Adamu. A va tiyiseka leswaku xiendlakalo lexikulu na xa nkoka a xi ta humelela nkarhi wun'wana enkarhini lowu taka—leswaku Kreste eku heteleleni a ta ta a simeka mfumo wa yena. Na vona, ku fana na Adamu na Eva, a va pfumela leswaku xiendlakalo a xi ri kusuhi, naswona, ku fana na vona, a va nga swi tivi leswi a swi ta humelela exikarhi ka nkarhi wa vona na xiendlakalo xexo; loko swi nga ri tano, a va ta hela matimba eku lweni ku ya emahlweni va lava ku kuma hakelo.

GSAM 22.2Miehleketo leyi yi nga kombisiwa hi ku tirhisa swiendlakalo leswi humeleleke mayelana ni ku kumiwa ka swilo leswikulu. Vavanuna lava sunguleke swona, hambi leswi a va nga swi tivi, entiyisweni a va hetisisa xikongomelo xa Xikwembu; kambe a va ri ni miehleketo leyi a yi nga fambisani hi ku hetiseka ni tidyondzo ta vona leti a ti va susumetela ku teka goza.

GSAM 22Vuyelo lebyi Fikeleleke Kule bya Swikumiwa swa Columbus

GSAM 22.3Montgomery, eka buku ya yena ya American History, vuhumeso bya² 1902, matluka 8, 9, loko a vulavula hi dyondzo leyi susumeteleke Columbus ku sungula riendzo ra yena ra le lwandle, na ku hetisisiwa ka kungu ra yena ro fika eIndiya ya Vuxa hi ku famba hi xikepe hi le vupela-dyambu, u te:—

GSAM 22.4“Columbus a ehleketa leswaku a nga antswisa phurojeke ya Hosi ya le Portugal. A a tiyiseka leswaku a ku ri na ndlela yo koma na yo antswa yo fika eIndiya ku tlula ndlela leyi Diaz a yi kombiseke. Kungu ra muchayeri wa swikepe wa le Genoa [Columbus] a ri ri ra xivindzi ku fana ni leswi a ri ri lerintshwa. Ematshan'weni yo famba hi swikepe hi vuxa, kumbe hi dzonga ni vuxa, u kunguhate ku famba hi swikepe hi ku kongoma vupela-dyambu. A a ri na, hilaha a a pfumela hakona, swivangelo swinharhu leswinene ni leswi tiyeke swo endla ntirho wo tano: Xo sungula, ku fana ni tibuku ta vutivi-misava letinene ta nkarhi wa yena, Columbus a a kholwa leswaku misava a yi nga ri ya xiphepherhele, hilaha vanhu vo tala a va ehleketa hakona, kambe a yi ri xirhendzevutana. Xa vumbirhi, a ehleketa leswaku misava leyi a yi ri yitsongo swinene ku ya hi leswi yi nga xiswona hakunene, naswona xiphemu lexikulu a xi ri misava ematshan'weni ya mati. Xa vunharhu, tanihi leswi a a nga tivi nchumu, naswona a a nga anakanyi nchumu, hi ku va kona ka tikonkulu ra Amerika kumbe Lwandle ra Pacific, u ehlekete leswaku ribuwa ra Asia kumbe ra Indiya a ri langutane hi ku kongoma na Spain ni ribuwa ra le vupela-dyambu bya Yuropa. Mpfhuka hinkwawo wo tsemakanya ku ya eCipango, kumbe eJapani, a a ringanyeta leswaku kumbexana a wu nge hundzi kwalomu ka timayili ta magidi ya mune.

GSAM 23.1“Kungu ra yena a ri ri leri: A a ta suka eYuropa; a kongomisa xikepe xa yena evupeladyambu ku ya eJapani, a landzelela ku goveka ka misava ku fikela loko swi n'wi yisa eka leswi a swi lavaka. Emiehleketweni ya yena a swi vonaka swi tiyisekile naswona swi olovile ku fana na loko nhongana yi rhendzeleka eka apula.

GSAM 23.2“Loko a humelerile eka riendzo leri, a a ta va na vuyelo lebyikulu swinene: A a ta nghena eIndiya hi ku kongoma hi nyangwa leyikulu, ematshan'weni yo fika eka tona hi ndlela yo rhendzeleka, na hi ku nghena hi tlhelo, hilaha Mapurutugeza a ma fanele ma endla hakona.

GSAM 23.3“Hi vona leswaku wanuna loyi, loyi a a twisisa tidyondzo ta tinhlayo leti tirhaka, jiyogirafi, na vufambisi bya swikepe ku fana na un'wana na un'wana wa nkarhi wa yena, a a ri eku lulameni eka mhaka yo sungula,—xivumbeko xa misava,—kambe a a hoxile hi ku helela eka leti timbirhi leti saleke.

GSAM 23Xihoxo xa Nkateko

GSAM 23.4“Kambe, hi ndlela yo hlamarisa, swihoxo swa yena a swi ri mpfuno eka yena hi tlhelo rin'we. Xihoxo lexi a xi endleke mayelana ni mpfhuka a xi ri xa nkateko swinene. Loko a a hlayele kahle vukulu bya misava, ni vulehi bya ntiyiso bya riendzo ro tano, kumbexana a a nga ta famba hi xikepe, hikuva a a ta vona hi ku hatlisa leswaku ndlela leyi a yi ringanyetiwile ya Mapurutugeza a yi ri yo koma swinene naswona yi ri ya nxavo wa le hansi. Nakambe, loko a a kota ku anakanya kumbe ku vona hi ndlela yihi na yihi leswaku tikonkulu ra Amerika a ri ri emahlweni ka yena, sweswo, hi swoxe, swi nga ha va swi nga n'wi susumetelanga ku sungula riendzo ro valanga, hikuva xikongomelo xa yena a ku nga ri ku kuma tiko rintshwa, kambe a ku ri ndlela leyintshwa yo ya eka leri khale.”

GSAM 23Ntshembo Lowukulu wa Minkarhi Hinkwayo

GSAM 23.5Hikokwalaho vanhu va Xikwembu, ku sukela khale ka khale, va ve na ntshembo wa ku ta ka Kreste emahlweni ka vona “tanihi ntshikelelo wa moya, lowu tiyeke ni lowu nga tsekatsekiki.”³ Hambi leswi minkarhi yo tala va vaka exikarhi ka swirilo ni maxangu va huwelelaka hi ku vaviseka, “Ku fikela rini, Hosi, ku nga si ta ntshunxeko?” kambe va ye emahlweni, naswona ku fana na Pawulo va vurile naswona va ha vula, “Xana ntshembo wa hina, kumbe ntsako, kumbe harhi ya ku tinyungubyisa i yini? Xana a hi n'wina na n'wina mi nga ta va mi ri emahlweni ka Hosi ya hina Yesu Kreste loko a ta?”⁴

GSAM 24Pawulo a Tiyisiwile hi Ntshembo

GSAM 24.1Swikombiso swi nga ri swingani swa matimba yo seketela ya ntshembo lowu, eka mhaka leyi, swi fanele swi enela. Loko Pawulo a yisiwile emahlweni ka Felix, a pfumeleriwa ku tivulavulela, u te, “Hi ndlela leyi va yi vitanaka vudyoho bya vukhongeri, ndzi gandzela Xikwembu xa vakokwa va mina, ndzi pfumela hinkwaswo leswi tsariweke eka Nawu ni le ka Vaprofeta; naswona ndzi ri ni ntshembo eka Xikwembu, lowu na vona va wu pfumelaka, leswaku ku ta va ni ku pfuxiwa ka vafi, ka lava lulameke ni lava nga lulamangiki.”⁵

GSAM 24.2Eka ku tisirhelela ka yena loku nga ni vutlhari loko a yisiwile emahlweni ka Agrippa, Pawulo u te, “Sweswi ndzi yimile ndzi avanyisiwa hikwalaho ka ntshembo wa xitshembiso lexi endliweke hi Xikwembu eka vatatana va hina; xitshembiso lexi tinxaka ta hina ta khume na timbirhi, hi ku tirhela Xikwembu hi ku hiseka nivusiku ni nhlikanhi, ti tshemba leswaku xi ta hetiseka. Hikwalaho ka ntshembo wolowo, Hosi Agrippa, ndzi hehliwa hi Vayuda. Xana hikwalaho ka yini swi fanele ku tekiwa swi nga kholweki eka n'wina, leswaku Xikwembu xi pfuxa vafi?”⁶ Loko eku heteleleni a ri eRhoma ku ya yima emahlweni ka Cezara, u byele Vayuda a ku, “Hikwalaho ka ntshembo wa Israyele ndzi bohiwe hi nketani lowu.”⁷

GSAM 24.3Pawulo u vulavule hi ntshunxeko hi ntshembo wolowo eka papila ra yena leri yaka eka Tito: “Hikuva tintswalo ta Xikwembu leti tisaka ku ponisiwa ti humelerile eka vanhu hinkwavo, ti hi dyondzisa leswaku, hi landzula ku ka hi nga hanya hi ku ya hi Xikwembu ni ku navela ka misava, hi fanele ku hanya hi ku tikhoma, hi ku lulama, ni hi vukwembu, eka misava leyi ya sweswi, hi langutele ntshembo wolowo lowu katekisiweke, ni ku humelela loku vangamaka ka Xikwembu lexikulu ni Muponisi wa hina Yesu Kreste.”⁸

GSAM 24Petro a Tsakela Ntshembo

GSAM 24.4Petro u vulavula hi ntshembo lowu fanaka hi ndlela leyi landzelaka: “Ku katekisiwe Xikwembu na Tatana wa Hosi ya hina Yesu Kreste, loyi hi ku ya hi tintswalo ta yena leto tala a hi velekeke nakambe eka ntshembo lowu hanyaka hi ku pfuxiwa ka Yesu Kreste eka vafi, eka ndzhaka leyi nga onhakiki, leyi nga thyakangiki, leyi nga honyiki, leyi hlayiseriweke ematilweni eka n'wina, lava hlayisiweke hi matimba ya Xikwembu hi ku pfumela ku fika eka ku ponisiwa loku lulameleke ku humelerisiwa enkarhini wo hetelela. Laha mi tsakaka ngopfu, hambi leswi sweswi, loko swi fanerile, mi nga va ni gome hi ku ringana nkarhinyana hi ntlhontlho wo hambanahambana: leswaku nkambelo wa ripfumelo ra n'wina, lowu nga wa nkoka swinene ku tlula nsuku lowu onhakaka, hambi loko wu ringiwa hi ndzilo, wu nga kumeka ku va ku dzunisiwa, xichavo na ku vangama eku humeleleni ka Yesu Kreste.”⁹

GSAM 25Xikongomelo xa Xikwembu eku Vumbeni

GSAM 25.1Titsalwa ti paluxa xikongomelo xa Xikwembu eku tumbuluxeni ka misava; naswona hi ku tirhisa rito ra vuprofeta hi dyondza na kungu ra yena mayelana ni vumundzuku: “Xikwembu lexi tumbuluxeke matilo xi vula leswi, Xikwembu lexi vumbeke misava kutani xi yi endla; xi yi simekile, a xi yi tumbuluxanga hi hava, xi yi vumbele ku va yi tshamiwa.”¹⁰ Loko a heta ku yi vumba, u yi nyikile munhu. Mutsari wa Tipisalema u ri, “Tilo, hambi ku ri matilo, i ya Hosi; kambe misava u yi nyikile vana va vanhu.”¹¹ Kambe loko a yi nyikile munhu, munhu a a lulamile, hilaha munhu wo tlhariha a vuleke hakona, “Lexi ntsena ndzi xi kumeke, leswaku Xikwembu xi endle munhu a lulama; kambe va lavisisile vutumbuluxi byo tala.”¹²

GSAM 25.2Hi hlaya hi ta ndlela leyi Hosi yi tirhisaneke ha yona na rixaka, leswaku “loko a hambanisa vana va Adamu, u vekile mindzilakana ya vanhu hi ku ya hi nhlayo ya vana va Israyele,”¹³ hi marito man'wana, hi ku ya hi nhlayo ya Israyele wa ntiyiso loyi eku heteleleni a nga ta hlengeletiwa emisaveni tanihi vafumiwa va mfumo wa yena wa nkarhi lowu taka. Swi vuriwile hi Pawulo hi marito lawa: “Xikwembu ... xi endle tinxaka hinkwato ta vanhu hi ngati yin'we leswaku ti tshama eka misava hinkwayo, naswona xi veke minkarhi leyi vekiweke khale, ni mindzilakana ya vutshamo bya vona; leswaku va lava Hosi, kumbexana va nga yi kuma hi ku yi lavisisa, hambi leswi a nga riki ekule na un'wana ni un'wana wa hina; hikuva eka yona hi hanya, ni ku famba-famba, ni ku va na vutomi bya hina.”¹⁴ Loko xikongomelo lexi xo sungula mayelana na misava xi hetisekisiwa, “na vanhu va wena hinkwavo va ta va va lulamile.”¹⁵ Nakambe ku vuriwa ha vona eka xiyimo xexo, “Loyi a tshamaka a nga ka a nga vuli, Ndzi vabya: vanhu lava tshamaka endzeni ka yona va ta rivaleriwa nandzu wa vona.”¹⁶ Wolowo wu ta va nkarhi lowu “lava rhuleke va nga ta dya ndzhaka ya misava; va tlhela va tsakela ku andza ka ku rhula.”¹⁷

GSAM 26Ku Vuya ka Vumbirhi ka Kreste A Hi Ntsheketo

GSAM 26.1Ku vuriwa eka papila ra vumbirhi ra Petro leswaku “a hi landzelanga ntsheketo lowu endliweke hi vutlhari, loko hi mi tivisa matimba ni ku ta ka Hosi ya hina Yesu Kreste, kambe hi vone vukulu bya yena hi mahlo ya hina. Hikuva u amukerile ku xiximiwa ni ku vangama ku suka eka Xikwembu Tatana, loko ku ta rito ro tano eka yena ku suka eka ku vangama lokukulu, Leri i N'wananga la rhandzekaka, loyi ndzi tsakeke ha yena. Naswona rito leri ri humeke ri suka etilweni hi ri twile, loko a hi ri na yena entshaveni yo kwetsima. Hi tlhela hi va ni rito leri tiyeke swinene ra vuprofeta, leri mi endlaka kahle ku ri yingisa, ku fana ni rivoningo leri voningaka endhawini ya munyama, ku fikela loko siku ri xa, ni nyeleti ya mixo yi humelela etimbilwini ta n'wina.”¹⁸

GSAM 26.2Eka tsalwa leri, apostola u kombetela eka ku hundzukiwa ka xivumbeko exintshaveni tanihi vumbhoni bya ku vuya ka vumbirhi ka Kreste. Emahlweni ka xivono lexi, Muponisi wa hina a a byele vaapostola va yena, “Ku na van'wana lava yimeke laha, lava nga ta ka va nga nantswi rifu, va nga si vona N'wana wa Munhu a ta hi ku fuma ka yena”¹⁹ — hilaha swi tsariweke hakona hi Luka, “Ku na van'wana lava yimeke laha, lava nga ta ka va nga nantswi rifu, va nga si vona Mfumo wa Xikwembu.”²⁰

GSAM 26.3Xitshembiso lexi xi hetisekile hi xiviri eka ku hundzuka ka xivumbeko ka yena. Eka “xivono” lexi exintshaveni va vone Yesu a dzunisiwile, hilaha a nga ta humelela hakona loko a ta hi mfumo wa yena. Va vone Eliya, loyi a yisiweke etilweni a nga si nantswa rifu, a yimela lava va nga ta hundzuriwa—ku suka eka ku fa va hundzuka lava nga fiki—“hi nkarhi wun'we, hi ku pfinya ka tihlo,” loko Hosi yi ta.²¹ A ku ri na Muxe, loyi a feke, a yimela lava va nga ta pfuxiwa eka vafi ku ya hlangana na Hosi. Hikokwalaho eka “xivono” lexi va vone Kreste a ta hi mfumo wa yena, hilaha a va tshembiseke hakona.

GSAM 27Vuprofeta i Rito leri Tiyeke Ku Tlula

GSAM 27.1Hambi leswi vaapostola a va vone xivono lexi xo saseka ehenhla ka ntshava ya ku hundzuriwa, naswona va twile rito ra ku amukeriwa hi Xikwembu, apostola Petro u tiyisisa: “Hi na rito leri tiyeke swinene ra vuprofeta.” Hi marito lawa a nga vuli leswaku a nga teki enhlokweni leswi va swi voneke ni ku swi twa eka xiendlakalo xexo xo tsundzukiwa. Kutani va twe rito ra Xikwembu kan'we, kambe eka mintila leyikulu ya vuprofeta, leyi yaka fika eka ku ta ka vumbirhi ka Kreste, hi na rito ra Xikwembu leri vuyeleriwaka minkarhi yo tala. Entiyisweni, vhumbhori byin'wana na byin'wana lebyi tiyeke lebyi hetisekeke kumbe lebyi tsariweke ematin'wini i rito ra Xikwembu eka hina. Swi fanele ku va hi ndlela leyi rito ra vhumbhori ri nga “ri tiyeke swinene.” Vuhundzuluxeri bya Revised Version byi byi hundzuluxela hi ku vula leswaku, “ri tiyisisiwile.” Vhumbhori ri tiyisisiwa hi ku hetiseka ka xivulwa xin'wana na xin'wana. Xiendlakalo xin'wana na xin'wana lexi vhumbhiweke, loko xi hetisekile, i tiyisekiso ya leswaku swiendlakalo leswi saleke leswi vhumbhiweke swi ta hetiseka hakunene.

GSAM 27Muxaka wa Vuprofeta

GSAM 27.2Swiviko leswi landzelaka swo huma eka swichudeni swa Bibele leswi dumeke mayelana ni xivumbeko xa vuprofeta swa tiyisa swinene:—

GSAM 27.3Thomas Newton u vula leswaku “vuprofeta i matimu lama languteriweke na ku komisiwa; matimu i vuprofeta lebyi hetisekeke na ku andzisiwa. Swivulavulelo swa mavunwa swi ve kona emisaveni; kambe vutlhari hinkwabyo na vukari bya vanhu na madimona a swi nge swi koti ku vanga vuprofeta byo fana na lebyi tsariweke eMatsalweni.”

GSAM 27.4Sir Isaac Newton u tiyisisa leswaku “ku yingisela vaprofeta i xihlawulekisi xa xisekelo xa kereke ya ntiyiso.”

GSAM 27.5Dok. A. Keith u vula leswaku “vuprofeta byi ringana ni masingita wahi na wahi, naswona hi byoxe i masingita.... I rito ra Matimba Hinkwawo ntsena leri a ri ta pfuxa vafi emasirheni,—i rito ra Vutivi Hinkwabyo ntsena leri a ri ta vula hinkwaswo leswi a swi fihlekile evumundzukwini bya munyama, lebyi eka munhu byi nga fikelelekiki ku fana ni tindhawu ta vafi,—naswona haswimbirhi i rito ra Xikwembu.”

GSAM 28.1Matthew Henry u te “eka nkarhi wa Xikwembu, lowu nga nkarhi lowunene swinene, na le ka ndlela ya Xikwembu, leyi nga ndlela leyinene swinene, vuprofeta byi ta hetiseka hakunene. Rito rin'wana na rin'wana ra Kreste ri basile swinene, hikokwalaho ri tiyile swinene.”

GSAM 28Xikongomelo xa Vuprofeta

GSAM 28.2Hi nga dyondza eka marito ya Kreste eka vapostola va yena xikongomelo xin'wana xa Hosi eku nyikeni ka vuprofeta. Loko a vulavula hi vuprofeta hi swilo leswi a swi ta humelela evuton'wini bya Yuda, u te, “Ndzi mi byela sweswi swi nga si humelela, leswaku loko swi humelela, mi ta kholwa leswaku hi mina.”²²

GSAM 28.3Hosi yi tlhela yi vula hi muprofeta Esaya, “Hi mina Xikwembu, naswona a ku na la fanaka na mina, ndzi tivisa makumu ku sukela eku sunguleni, ni ku sukela eka nkarhi wa khale swilo leswi nga si endliwaka, ndzi ku, Kungu ra mina ri ta yima, naswona ndzi ta endla hinkwaswo leswi ndzi swi rhandzaka.”²³

GSAM 28.4Nakambe, “Ndzi vurile swa khale ku sukela eku sunguleni, swi hume enon'weni wa mina, ndzi swi kombisa; ndzi swi endle hi xitshuketa, kutani swi humelela.... Ndzi tlhele ndzi ku byela swona ku sukela eku sunguleni; ndzi nga si swi endla ndzi ku kombisile swona; leswaku u nga vuli leswaku, Xifaniso xa mina xi swi endlile, xifaniso xa mina lexi vatliweke, ni xifaniso xa mina lexi nciweke, swi swi lerisile. U twile, vona hinkwaswo leswi; xana a mi nge swi tivisi? Ndzi ku kombisile swilo leswintshwa ku sukela sweswi, hambi ku ri swilo leswi fihliweke, leswi a wu nga swi tivi. Swi tumbuluxiwile sweswi, kambe a hi ku sukela khale; hambi ku ri emahlweni ka siku leri a wu nga si swi twa, leswaku u nga vuli leswaku, Vona, a ndzi swi tiva.”²⁴

GSAM 28.5Eka ririmi leri ku vonaka matimba ya ku hetiseka ka vuprofeta tanihi vumbhoni bya masungulo ya xikwembu ya vuprofeta, swin'we ni ku va xikombiso xa matimba ya Hosi ku tlula swikwembu hinkwaswo swa vamatiko. Swa tlhela swi vonaka eka marito lawa leswaku vuprofeta byi teka ndhawu ya nkoka swinene eka Matsalwa ya ntiyiso. Leswi swi ri ntiyiso, swa hlamarisa swinene leswaku vanhu vo tala va nyika nyingiso wutsongo kumbe va nga wu nyiki nikatsongo eka dyondzo ya swiyenge swa vuprofeta swa Matsalwa yo Kwetsima.

GSAM 29Vuprofeta A Byi Pfariwanga

GSAM 29.1Lava va nga tiviki va vula leswaku a va dyondzanga, hikokwalaho a va swi koti ku twisisa vuprofeta. Hi tlhelo rin'wana, vo tala lava dyondzeke, na van'wana va vona exikarhi ka vutirheli, va vula leswaku: “Vuprofeta byi pfariwile, naswona a byi twisiseki. Hinkwerhu ha swi tiva leswaku buku ya Nhlavutelo i buku leyi pfariweke.”

GSAM 29.2Eka Nhlavutelo, Yohane la rhandzekaka u nyikiwe xileriso xo hlawuleka xo ka a nga pfali buku.²⁵ Nakambe eka buku leyi ku vuriwa leswaku ku katekisiwa lava “va twaka marito ya vuprofeta lebyi, naswona va hlayisa swilo leswi tsariweke endzeni ka byona.”²⁶ Xana swilo leswi nga endzeni ka buku leyi pfariweke a swi ta hlayisiwa njhani loko a swi nga twisisiwi, naswona a swi nga ta kota ku twisisiwa? Hosi yi vule hi Muxe, “Swihundla i swa Hosi Xikwembu xa hina; kambe leswi paluxiweke i swa hina ni vana va hina hilaha ku nga heriki, leswaku hi ta endla marito hinkwawo ya nawu lowu.”²⁷

GSAM 29.3Leswaku Hosi yi kunguhate vuprofeta bya Daniyele leswaku byi twisisiwa swa vonaka eka marito ya yona eka vadyondzisiwa va yona mayelana na byona. Hi hlaya: “Loko mi vona xisandzu xa ndzoviso, lexi vulavuriweke hi muprofeta Daniyele, xi yime endhawini yo kwetsima (loyi a hlayaka, a twisise),”²⁸ leswi swi vulaka leswaku, Twisisani muprofeta Daniyele.

GSAM 29.4Hosi yi paluxa vuhava bya ku vula leswaku vuprofeta a byi twisiseki, hi marito lawa: “Xivono hinkwaxo xi hundzuke eka n'wina ku fana ni marito ya buku leyi pfariweke, leyi vanhu va yi nyikaka munhu la dyondzeke, va ku, Hlaya lexi, ndza kombela: kutani a ku, A ndzi swi koti, hikuva yi pfariwile: kutani buku yi nyikeriwa eka loyi a nga dyondzangiki, ku ku, Hlaya lexi, ndza kombela: kutani a ku, A ndzi dyondzanga. Hikokwalaho Hosi yi te, Hikuva vanhu lava va tshinela eka mina hi nomo wa vona, naswona hi milomu ya vona va ndzi xixima, kambe va susile timbilu ta vona kule na mina, naswona ku chava ka vona eka mina ku dyondzisiwa hi milawu ya vanhu: hikokwalaho, vonani, ndzi ta endla ntirho wa xihlamariso exikarhi ka vanhu lava, ntirho wa xihlamariso ni xihlamariso: hikuva vutlhari bya vativi va vona byi ta nyamalala, naswona ku twisisa ka vativi va vona ku ta fihliwa.”²⁹ Loko vanhu lava muprofeta a vulavulaka ha vona laha a va landzelele rito ro tiya ra vuprofeta, a va nga ta hambuka eka nawu wa Xikwembu, va siva milawu ya xona hi swileriso swa vanhu.

GSAM 30Vuprofeta A Byi Hlamuseriwi Hi Munhu Hi Yexe

GSAM 30.1A hi leswaku vuprofeta byi na nhlamuselo yo enta, leyi fihlekeke, ya xihundla leyi endlaka leswaku vo tala va tsandzeka ku yi twisisa. Muapostola Petro u vule hi byona, “Mi tiva eku sunguleni leswaku vuprofeta bya matsalwa byi nga humi eka nhlamuselo ya munhu hi xiyexe. Hikuva vuprofeta a byi humanga hi ku rhandza ka vanhu khale; kambe vanhu va Xikwembu vo kwetsima va vulavule hilaha a va susumetiwa hi Moya lowo Kwetsima.”³⁰ Swi vonaka erivaleni eka marito lawa leswaku leswi nga swa nkoka eku twisiseni ka vuprofeta i ku amukela moya wolowo lowu vulavuleke hi ku tirhisa vaprofeta. Hi mayelana na moya wolowo, lowu tshembisiweke eka hinkwavo lava wu lavaka, ku tsariwile, “U ta mi kongomisa eka ntiyiso hinkwawo.”³¹

GSAM 30Vuprofeta lebyi Hetisekeke

GSAM 30.2Eka dyondzo ya vuprofeta ku na tinhla to karhi leti faneleke ku tshama ti ri emiehleketweni: Xikwembu, lexi nga hoxiki, hi xona muendli wa vuprofeta, naswona loko nkarhi wo hetiseka ka vhumbhori wu fika, xiendlakalo lexi vhumbhiweke xi ta humelela. Nakambe, tanihi leswi Hosi, leyi nga na matimba yo vona ka ha ri emahlweni leswi vanhu va nga ta swi endla, yi boxaka nkarhi lowu mhaka yi nga ta humelela ha wona, loko nkarhi wolowo wu fika, ku va na ku hetiseka ka ntiyiso ka vuprofeta. Hi marito man'wana, ku hetiseka ka mavunwa ka vuprofeta eka nkarhi lowu vekiweke wa ntiyiso, a swi koteki. Hi ku landza nawu lowu, hi nga vula leswaku, loko nkarhi wa Hosi wu fika leswaku rungula ra yona ra ntiyiso ri nyikiwa misava, rungula rero ri humelela nkarhi wun'wana na wun'wana.

GSAM 30.3Siku rin'wana, loko mutsari a nyikele dyondzo mayelana ni ku hetiseka ka vuprofeta, munhu la nga pfumeliki loyi a a ri kona u tile emahlweni a ku, “Ndzi fanele ku mi hoyozela n'wina vahlahluvi va vuprofeta hikuva mi na nhlanhla swinene. Eka dyondzo ya n'wina ya matimu, swi vonaka onge mi kuma hi ku olova swinene leswi fambisanaka kahle ni vuprofeta.” “Ina,” a ku ri nhlamulo ya hina, “swi fambelana hikuva swi endleriwe ku fambelana. Loko wo ya exitolo xa tigilavhu ku ya xava tigilavhu, xana a wu nge languteli ku kuma leti fambelanaka ni voko ra wena?” A hlamula, “Hakunene ndzi ta swi endla, hikuva ti endleriwe ku fambelana.” “Kutani,” ku vula mutsari, “Xikwembu lexi a xi tiva kahle leswi vanhu a va ta swi endla, xi endle vhumbhori mayelana na vona, naswona loko vanhu volavo va sungula ku endla mintirho ya vona, va endla swilo leswi fanaka na leswi xi swi vhumbheke, mutsari wa matimu wa ntiyiso u tsala swiendlo swa vona, leswi, loko swi pimanisiwa na vhumbhori, swi fambelanaka hi ku hetiseka.”

GSAM 31Vuprofeta i Rivoningo eMunyameni

GSAM 31.1Muapostola Petro u vula leswaku hi fanele ku yingisela vuprofeta ku fana ni rivoningo leri voningaka endhawini ya munyama. Handle ka rivoni ra vuprofeta vumundzuku a byi ta va munyama lowukulu. Xikongomelo xa rivoningo i ku herisa munyama—loko u famba endhawini ya munyama, ku kombisa ndlela, ni ku kombisa ndlela hi ku kongoma, leswaku mufambi a kota, goza hi goza, ku vona ni ku hlawula ndlela. “Rito ra wena,” ku vula mutsari wa Tipisalema, “i rivoni emilengeni ya mina, ni ku vonakala endleleni ya mina.”³² Munhu wo tlhariha u ri, “Ndlela ya lava lulameke yi fana ni rivoningo leri vangamaka, leri yaka ri vangama swinene ku ya fika eka siku leri hetisekeke.”³³ Hi mukhuva lowu swi vonakaka, loko hi ri karhi hi famba hi nkarhi, leswaku rito ra Xikwembu, ngopfungopfu eka ku hetiseka ka vuprofeta bya rona, ri ta pfula swinene ku ya emahlweni, swi endla swi va erivaleni swinene eka mudyondzi wa Bibele leswaku hakunene u le ndleleni leyi yisaka eka rivoningo ra hilaha ku nga heriki ni siku ra hilaha ku nga heriki.

GSAM 31Swiendlakalo Swinharhu Swa Nkoka Ku Suka eEdeni Ku Ya Fika eMakumu

GSAM 31.2Loko hi kambisisa ndlela ya vanhu va Hosi ku sukela eEdeni ku fikela emakumu, hi ku ya hi Matsalwa, ku na swiendlakalo swinharhu leswi humelelaka swinene. Xo sungula i ku ta ko sungula ka Kreste, ku hundzuka ka yena nyama, ku ta ka Emmanuele, Xikwembu lexi vonakeke enyameni; xa vumbirhi, Npfuxeto lowukulu endzhaku ka Nkarhi wa Munyama—malembe ya 1260 ya ntshikilelo, laha rito ra Hosi a ri lava ku siveriwa hi ku helela eka vanhu lava tolovelekeke—ku huma ka kereke exiyin'weni xa yona xa le mananga, ni ku vekiwa ka Matsalwa laha un'wana ni un'wana a nga hlayaka no tiva ku rhandza ka yena; xa vunharhu, ku vuya ka vumbirhi ka Hosi ya hina ku tisa minkarhi ya ku vuyisela hinkwaswo leswi vuriweke hi nomo wa vaprofeta va yena hinkwavo vo kwetsima ku sukela loko misava yi sungurile; leswi, ku pfala “nyimpi ya minkarhi,” nyimpi exikarhi ka xidyoho na vululami, ku tisa nguva ya ku vangama, leyi minkarhi hinkwayo a yi ri karhi yi kongoma eka yona.

GSAM 32Vuprofeta byi Nyika Swikombiso swa Ndlela ku Fika eMakumu

GSAM 32.1Loko hi yingisela rito ro tiya ra vuprofeta tanihi rivoningo leri faneleke ku kongomisa mikondzo ya hina, leri hi paluxelaka ndlela leyi faneleke exikarhi ka munyama, a swi nge vi hi ndlela yin'wana handle ka leswaku hi ta kuma ndlela leyi funghiweke kahle eka rito ra vuprofeta ku sukela eku sunguleni ka nkarhi ku fikela eku vuyeni ka vumbirhi ka Kreste. Leswi swi ri tano, lava landzelaka hi vukheta ku vonakala ka vuprofeta a va nge lemuki ntsena swikombiso leswi kombaka leswaku siku lerikulu ri le kusuhi, kambe va ta tlhela va lemuka ntirho wa Hosi loko wu ri karhi wu ya emahlweni hi ku tiyiseka eka marungula ya ntiyiso lawa ma faneleke ku lunghiselela vanhu ku hlangana na yena eku rhuleni loko a ta.

GSAM 32.2Hambi leswi Matsalwa ma vulaka leswaku siku ra Yehovha ri ta ta eka mintshungu tanihi “khamba nivusiku,”³⁴ ma tlhela ma vula hi lava yimeke eka nkongomiso wa Yehovha, “Kambe n'wina, vamakwerhu, a mi le munyameni, leswaku siku rero ri mi khoma tanihi khamba. Mi vana va ku vonakala hinkwenu, mi vana va siku.”³⁵

GSAM 32Tsundzukani Vurhangeri bya Hosi

GSAM 32.3Loko hi tsundzuka ku rhangela ka Hosi eka nhlangano wa Advente, i swinene ku xiya leswaku nkarhi hinkwawo a ku ri xikongomelo xa Xikwembu leswaku vanhu va xona va tsundzuka swikombiso swa vuhlayiseki na matimba ya xona hikwalaho ka vona. Loko a nyika swivangelo swa ku hambuka ka Israyele eka Xikwembu, mutsari wa Tipisalema u ri, “Va rivale Xikwembu Muponisi wa vona, lexi endleke swilo leswikulu eEgipta; swihlamariso etikweni ra Hama, ni swilo swo chavisa eRibuweni ra Lwandle ro Tshwuka.”³⁶ Loko a swi ri swinene eka Israyele ku tsundzuka ku rhangela ka Hosi eka vona, xana a swi nge vi swinene na le ka hina? Hi ku tsaka lokukulu, mutsari wa Tipisalema u tlhela a ku, “Dumisani Hosi, n'wina moya-xiviri wa mina, mi nga rivali tintswalo ta yona hinkwato.”³⁷

GSAM 33.1Eka minkarhi hinkwayo Hosi yi ve na ntiyiso wa nkoka, lowu hi tintswalo ta yona wu kunguhatiweke, ku humesa vanhu eku pfaleriweni hi xidyoho, ni ku va lulamisela ku nghena eKhanana ra le tilweni; naswona swa pfuna ku anakanyisisa hi matirhelo ya Hosi eka lava va hangalaseke ntiyiso lowu.

GSAM 33Mbuyelo Lowukulu hi Switirhisiwa Leswitsongo—Vumbhoni bya D'Aubigné

GSAM 33.2D'Aubigné, eka Nkandziyiso wa yena wa History of the Reformation, u ri, “Xikwembu, lexi lunghiselelaka ntirho wa xona ku ringana malembe-lembe, xi wu hetisisa hi switirhisiwa leswi tsaneke swinene, loko nkarhi wa xona wu fikile. Ku endla mbuyelo lowukulu hi swilo leswitsongo swinene, hi wona nawu wa Xikwembu. Nawu lowu, lowu kumekaka hinkwako-nkwako eka ntumbuluko, wu kumeka nakambe eka matimu.”³⁸

GSAM 33.3Loko Xikwembu, khale ka khaleni, xi sungula ku hlawula vanhu vo hlawuleka leswaku xi va vumba tiko ro hlawuleka ra xona, xi endle sweswo hi ku vitana wanuna un'we—Abrahama—loyi a a tshama exikarhi ka vamatiko, eUr ya Vakhaldiya. Ku huma eka yena ku tswalekile vana vo tala; kambe eka vona, loko va tlakusiwile eka xiyimo xa rixaka, Xikwembu xa tilo xi te: “Hosi a yi mi rhandzanga kumbe ku mi hlawula hikuva a mi tele ku tlula vanhu hinkwavo; hikuva a mi ri vatsongo ku tlula vanhu hinkwavo.”³⁹

GSAM 33.4Kutani nakambe, loko a ta kutsula vanhu va yena eku pfaleriweni ka vona eEgipta, u hlawule ku va murhangeri wa vona un'wana loyi, evutsongwanini bya yena, a fihliweke tin'hweti tinharhu endlwini ya mana wa yena, kutani endzhaku a vekiwa exikepeni xo olova, lexi nga sasekisangiki, lexi endliweke hi tinhlanga naswona xi totiwe hi pichi, kutani xi nyiketiwa leswaku xi hlayisiwa hi Nambu wa Nila. Hambiswiritano, Muxe loyi hi yena loyi, loko a fika emalembeni ya ku twisisa, a hlawuleke ndlela yo titsongahata ya ku xaniseka ni vanhu va Xikwembu ku tlula ntsako lowu kumekaka eka “ku tiphina ka xidyoho ka nkarhinyana.”⁴⁰

GSAM 34Ku Hlula ka Gidiyoni

GSAM 34.1Endzhaku ka sweswo, loko Hosi yi ta kutsula Israyele eka va ka Midiyani na va ka Amaleki, lava a va nghenile etikweni ra vona “ku fana ni tinjiya hi vunyingi,” va tlhela va lovisa mbhandzu wa misava, va siya “ku nga ri na swakudya eka Israyele, ku nga ri tinyimpfu, kumbe tihomu, kumbe timbhongolo,” Hosi yi rhumela ntsumi eka Gidiyoni. N'wana loyi wa Yoasi a a fike emakumu a ri karhi a hula koroni yitsongo a yi tumbeta eka valala va yena. Loko ntsumi yi n'wi tivisile leswaku u fanele ku ponisa Israyele, Gidiyoni hi ku hlamala u vutisile, “Xana ndzi ta ponisa Israyele hi yini? Vona, ndyangu wa ka hina i vusweti eka Manase, naswona mina ndzi ntsongo swinene endyangwini wa tata wa mina.”⁴¹ Wanuna loyi un'we wo titsongahata, la nga pfumalaka u humile ni vavanuna va yena va madzana manharhu, va ri ni swivoni swa vona swo olova ni swibya swa vona (xiendlo lexi a xi ta vonaka ku ri vuhunguki eka ku avanyisa ka vanhu), naswona va teka Xikwembu ku va matimba ya vona, va hlurile ku hlula lokukulu. Emahlweni ka ku kutsuriwa loku, Gidiyoni a nga va a vule ku rila ku fana ni loku muprofeta Amosi a ku vuleke loko a vutisa, “Xana Yakobe u ta pfuka hi mani? hikuva i lontsongo.”⁴²

GSAM 34N'wana eXidyelweni xa Swifuwo

GSAM 34.2Hi nkarhi lowu vekiweke hi Hosi, Muponisi wa vanhu u velekiwile, naswona varisi va n'wi kumile a etlele exidyelweni xa swifuwo. Maxaka ya yena ya laha misaveni a ma hanya vutomi byo titsongahata kambe byo xiximeka. Malunghana ni vusweti bya yena bya laha misaveni Muponisi u te, “Timhungubye ti na swimbovwana, ni swinyenyana swa le tilweni swi na swisaka; kambe N'wana wa Munhu a nga na laha a nga vekaka nhloko ya yena.”⁴³ U hlawurile vaapostola va yena “ku suka exikarhi ka ntlawa wolowo wa le hansi, lowu, hambi leswi wu nga riki wa le hansi-hansi, wu nga fikeleliki xiyimo xa vanhu va le xikarhi. Hinkwaswo swi endliwe hi xikongomelo xo kombisa misava leswaku ntirho a ku nga ri wa munhu, kambe a ku ri wa Xikwembu.”

GSAM 35A Va Vangani Lava Tlhariheke Lava Vitiweke

GSAM 35.1Pawulo u vule hi ntirho wa masiku ya kereke ya khale a ku: “Vuhunguki bya Xikwembu byi tlharihe ku tlula vanhu; naswona vutsanana bya Xikwembu byi tiyile ku tlula vanhu. Hikuva ma vona vitano ra n'wina, vamakwerhu, leswaku a ku vitaniwanga vo tala lava tlhariheke hi ku ya hi nyama, ku nga ri vo tala va matimba, ku nga ri vo tala va xiyimo xa le henhla; kambe Xikwembu xi hlawurile swilo swa vuhunguki swa misava ku khomisa tingana lava tlhariheke; naswona Xikwembu xi hlawurile leswi tsaneke swa misava ku nyumisa leswi nga ni matimba; ni swilo swa le hansi swa misava, ni swilo leswi sandziwaka, Xikwembu xi swi hlawurile, ina, ni swilo leswi nga riki kona, ku herisa leswi nga kona; leswaku ku nga vi na nyama leyi tidzunisaka emahlweni ka xona.”⁴⁴

GSAM 35Vavanuna vo titsongahata eka Npfuxeto

GSAM 35.2Hi kuma nawu lowu fanaka wu kombisiwa eka vutomi bya Vahundzuluxi lavakulu va lembe xidzana ra vu-16. Mutivi wa matimu u ri: “Muhundzuluxi Zwingle u hume eka yindlu ya murisi wa le tintshaveni ta Alpine; Melanchthon, mudyondzisi wa vukhongeri wa Npfuxeto, u hume exitolo xa muendli wa swibalesa; na Luther u hume eka yindlu leyitsongo ya mugodi la pfumalaka.” Malunghana na yena n'wini, Luther u te: “Vatswari va mina a va ri swisiwana swinene. Tatana a a ri mutsemi wa timhandzi la nga pfumala (endzhaku u ve mugodi), naswona mana u tolovele ku rhwala timhandzi hi nhlana, leswaku a ta kuma swilo swo hlayisa vana vakwe. Va tiyiselerile ntirho wo tika swinene hikwalaho ka hina.”

GSAM 35.3Muapostola Yakobo, loko a vulavula hi ku vitaniwa ka vanhu eka vutirheli bya Hosi, u ri, “Yingisani, vamakwerhu lava rhandzekaka, xana Xikwembu a xi hlawulanga swisiwana swa misava leyi, leswi fuweke hi ripfumelo, ni vadyandzhaka va mfumo lowu xi wu tshembiseke lava rhandzaka xona?”⁴⁵

GSAM 35Va-Methodist vo sungula

GSAM 35.4Loko hi languta endzhaku eka nxaxa wa Vahundzuluxi lowu a wu ya emahlweni ku sukela emasikwini yo sungula ya Vumethodisti, loko dyondzo ya tintswalo ta mahala a yi chumayeriwa hi ku hiseka, hi kuma leswaku a yi fambisana ni matimba ya Xikwembu. Tanihi leswi a yi vekiwa emahlweni ka vanhu hi vutshembeki, hi rirhandzu ro olova ra Kreste, naswona yi khomiwile hi ripfumelo leri hanyaka, vapfumeri a va kumanga ntsena ku rivaleriwa ka swidyoho swa nkarhi lowu hundzeke, kambe na matimba yo basisa leswaku va ta kota ku hanya vutomi bya vukwetsimi. Vumethodisti byi sungule hi ku titsongahata, naswona byi katekisiwile hi ku ya hi ripfumelo na ku tshemba loku olovaka ka vatirheli na swirho.

GSAM 36.1Loko hi landzelerisa swiendlakalo na ntokoto leswi fambisanaka na nhlangano wa Advente, hi kuma leswaku, tanihi eka ntirho wun'wana na wun'wana wa Hosi laha munhu a nga xandla eku hetisiseni ka wona, masungulo ya wona a ya ri exikarhi ka swisiwana na lava a va nga tiveki; kambe a ku na un'we la faneleke a avanyisa hi ndlela yo biha hikwalaho ka mhaka leyi a nga si kambisisa vumbhoni lebyi ntirho lowu lowukulu wu sekeriweke eka byona, leswaku va nga kumeki va ri exiyin'weni xa lava Hosi yi vutiseke, “I mani la nyenyeke siku ra swilo leswitsongo?”⁴⁶

GSAM 36Nhlamulo ya Eck eka Luther

GSAM 36.2Leswaku swi pfuna lava va nga ha navelaka ku avanyisa loko mhaka ya dyondzo yi lulamile kumbe yi hoxile hi ku ya hi vatsongo kumbe vo tala lava yi amukelaka, hi tshaha, hi xiphemu, mholovo exikarhi ka Luther na Eck. Tanihi leswi Luther a yimeke eka Matsalwa, naswona a ringetile ku kaneta mfanelo ya vanhu yo veka mavonelo ya vona ehenhla ka rito ra Xikwembu, Eck u hlamurile hi marito lawa ya nselehi: “Ndzi hlamarisiwile hi ku titsongahata ni ku tiveka ehansi loku Dokodela la xiximekaka a sungulaka ku kaneta, a ri yexe, vatatana vo tala lava dumeke, naswona a tiendla onge wa tiva ku tlula vapapa, tikhansele, vadyondzeki, ni tiyunivhesiti! ... A swi ta hlamarisa, handle ko kanakana, loko Xikwembu a xi fihle ntiyiso eka vakwetsimi ni vafelankwetsimo vo tala ku fikela loko Mufundhisi la xiximekaka a fika.”

GSAM 36.3Nhlamulo leyi yi nga ha hlamuriwa hi leyi Zwingle a yi nyikeke John Faber, eZurich, loko loyi a vula “a hlamarile hi xiyimo lexi swilo a swi fike eka xona, laha mikhuva ya khale leyi a yi ri kona ku ringana malembe-xidzana ya khume-mbirhi a yi tshikiwile, naswona swi twisisekile leswaku Vukreste a byi ri eku hoxeni ku ringana malembe ya 1400.” Zwingle u hlamurile hi xihatla a ku “xihoxo a xi nga vi xihoxo lexitsongo hikuva ripfumelo ra xona ri hete malembe ya gidi na madzana mune, naswona eku gandzeleni ka Xikwembu, ndhavuko wa khale a wu nga ri nchumu handle ka loko xisekelo kumbe vumbhoni bya wona byi kumeka eka Matsalwa yo Kwetsima.”⁴⁷

GSAM 37Rito ra Hosi vs. Vutlhari bya Vanhu

GSAM 37.1Khombo ro tshemba mavonelo ya vanhu, ematshan'weni yo lulamisa xivutiso lexi nge, “Ntiyiso i yini?” hi rito ra Hosi, ri hlamuseriwile hi ku kongoma hi muprofeta Hosiya loko a ku, “Mi rime vubihi, mi tshovile nandzu; mi dyile mihandzu ya mavunwa; hikuva mi tshembile ndlela ya n'wina, ni vunyingi bya vavanuna va n'wina va matimba.”⁴⁸ Mboyamelo wa mbilu ya munhu nkarhi hinkwawo a ku ri ku tshemba vanhu; kambe loko hi tshinela nkarhi lowu Hosi yi nga ta “pfuka yi tsekatsekisa misava hi ndlela yo chavisa,” muprofeta Esaya u khutaza a ku, “Tshikani ku tshemba vanhu, lava moya wa vona wu nga etimbhoveni ta tinhompfu ta vona; hikuva va hlayiwa hi yini?”⁴⁹

GSAM 37.2Leswi hi tsundzuxiweke hi ndlela leyi eMatsalweni mayelana ni khombo ra hina eka mhaka leyi, a ku na un'we la faneleke a hatlisela ku sola nhlangano wa Advente, onge a wu fanelanga ku tekeriwa enhlokweni hikwalaho ka masungulo ya wona ya le hansi, kumbe hikuva lava vuriwaka vakulu ematihlweni ya misava a va seketelanga mhaka leyi. Ematshan'weni ya sweswo, a swi fanele hinkwavo va kambisisa hi vukheta leswi wu swi vulaka. Ntiyiso wu ni nkoka lowu nga pimekiki, loko wu pimanisiwa na wona, mavonelo ntsena ya vanhu i mungu lowu nga pfuniki nchumu.