Ndzhima 24 — Vhumbhori Byin'wana Lebyi Hetisekeke

GSAM 376.1“ANAKANYANI sweswi ku sukela esikwini leri ku ya emahlweni, ku sukela hi siku ra vu-24 ra n'hweti ya vukaye, ina ku sukela hi siku leri masungulo ya tempele ya Hosi ma vekiweke, anakanyani. Xana mbewu ya ha ri endlwini yo hlayisela mbewu? Ina, ku fikela sweswi nsinya wa madiriva, na nsinya wa feyi, na pomegranete, na nsinya wa olive, a swi si tswala: ku sukela esikwini leri ndzi ta mi katekisa.”¹

GSAM 376.2Ku kula loku tiyeke ni loku nga yimiki ka rungula ra ntsumi ya vunharhu ku sukela eku sunguleni ka rona swi nga fanisiwa kahle ni ku humelela loku a ku ri na Zerubabele ku sukela esikwini leri a vekeke ribye ra masungulo ra tempele.

GSAM 376Langutelo leri Chavisaka

GSAM 376.3Loko vanhu va Vayuda, va ri na swipachi na swihahlu leswi nga riki na nchumu, va vitaniwile ku aka tempele ya Hosi, a swi languteka eka vanhu hinkwavo onge i xiyimo lexi nga tsakisiki. Loko hi ku pfumela va yingisile vitano, naswona va sungurile ntirho hi ku tirhandzela, voko ra Xikwembu leri humelerisaka ri ve erivaleni eka vona. Loko hi landzelerisa ntokoto eku pfukeni ka rungula leri ra vunharhu, hi vona voko leri kongomisaka eka lava hlawulaka ndlela ya yena. Hambi leswi maxangu ma nga xiphemu xa vona, nkhathalelo wa Xikwembu eka vanhu va xona ni ntirho wa xona wu tshama wu ri erivaleni eka lava tshembaka eka xona.

GSAM 376Vumbhoni lebyi Hlamuselaka Vumunhu

GSAM 376.4Hi ti 24 ta Hukuri, 1862, ku ve ni tinhlengeletano timbirhi hi nkarhi wun'we ekaya ra William Wilson, wa le Greenville, Mich., hi xikongomelo xo simeka tikereke timbirhi eka lava a va amukerile ntiyiso wa Sabata endhawini yoleyo. Nhlengeletano ya kereke ya Greenville a yi rhangeriwa hi Mufundhisi White ni nsati wakwe ekamareni rin'we, kasi mina na Mufundhisi Byington a hi ri na vutihlamuleri bya nhlengeletano ekamareni rin'wana ya kereke ya West Plains. Loko a hi ri karhi hi endla ntirho wo sungula ekamareni rin'we, a hi twa rito ra Manana White loko a nyikela vumbhoni bya yena ekamareni lerin'wana. A hi hlangana na swirhalanganyi eka ntirho wa hina, kutani hi nkarhi lowu faneleke Manana White a pfula nyangwa, a ku, “Makwerhu Loughborough, ndzi vona hi ku languta vanhu lava leswaku ndzi na vumbhoni eka van'wana va lava nga laha. Loko mi lunghekile, ndzi ta nghena ndzi vulavula.” Leswi a ku ri nkarhi lowu a hi lava mpfuno ha wona, u nghenile. Handle ka Mufundhisi Byington na mina, a a tiva mavito ya vanhu vanharhu ntsena ekamareni. Van'wana a va ri vanhu lava a nga va tiviki, lava a a nga si tshama a va vona, handle ka loko a va vonile eka xivono ntsena.

GSAM 377Vutomi bya Nkul. Pratt byi Hlamuseriwile

GSAM 377.1Loko a pfuka ku vulavula, u te: “Mi fanele mi ndzi rivalela loko ndzi hlamusela leswi ndzi faneleke ku swi vula, loko ndzi hlamusela miri ya n'wina, hikuva a ndzi tivi mavito ya n'wina. Loko ndzi languta swikandza swa n'wina, ku ta emiehleketweni ya mina leswi Hosi yi tsakeke ku ndzi kombisa swona mayelana na n'wina. Wanuna yoloye wa le khonweni la nga na tihlo rin'we [un'wana a vula a ku, ‘Vito ra yena i Pratt’] u tivula munhu wa vukhongeri swinene, naswona u tikombisa onge i mutshembeki swinene, kambe a nga si tshama a hundzuka. Mi nga n'wi amukeli ekerekeni exiyin'weni xa yena xa sweswi, hikuva a hi Mukreste. U heta nkarhi wa yena wo tala a ri karhi a hunga-hungana eswitolo ni le mabenkeleni, a kanetana hi tidyondzo ta ntiyiso, kasi nsati wa yena ekaya u fanele ku tsema timhandzi, a khathalela ntanga, na swin'wana. U endla switshembiso eka switwanano swa yena leswi a nga swi hetisisiki. Vaakelani va yena a va tshembi ku tinyungubyisa ka yena hi vukhongeri. A swi ta va swinene eka mhaka ya vukhongeri, loko a nga vulavuli nchumu hi swona eka xiyimo xa yena xa sweswi.”

GSAM 378Makwerhu Barr U Tsakisiwile

GSAM 378.1U ye emahlweni a vula, “Makwerhu loyi la dyuhaleke [loko a n'wi komba hi voko, un'wana a ku, ‘Makwerhu Barr’] u ndzi kombisiwile a hambanile swinene ni wanuna yoloye. I xikombiso lexinene swinene evuton'wini bya yena, u tiyisisa ku hetisisa switshembiso swa yena hinkwaswo, naswona u hlayisa ndyangu wa yena kahle. A nga ringeti hambi ku ri ku vulavula ntiyiso eka vaakelani va yena, hikwalaho ka ku chava leswaku u ta onha ntirho ni ku vanga khombo. A nga swi voni leswaku Hosi yi nga va na tintswalo ku fikela kwihi ku rivalela swidyoho swa yena, naswona u titwa a nga fanelanga hambi ku ri ku va xirho xa kereke.” Kutani a n'wi byela, “Makwerhu Barr, Hosi yi ndzi rhumele ku ku byela leswaku u pfumerile swidyoho hinkwaswo leswi a wu swi tiva, naswona yi rivalerile swidyoho swa wena khale ka khaleni, loko a wu ta swi pfumela ntsena.” Xivumbeko xa gome exikandzeni xa makwavo xi hatla xi nyamalala. U langute henhla a n'wayitela, kutani a vula hi ku olova ka yena, “Xana yi ndzi rivalerile?” “Ina,” ku hlamula Manana White, “naswona ndzi byeriwile leswaku ndzi ku byela, ‘Tana, u ta hlanganela kereke; naswona loko u kuma nkarhi, vulavula rito leri seketelaka ntiyiso; swi ta va na vuyelo lebyinene, hikuva vaakelani va wena va ku tshemba.’” U hlamurile a ku, “Ndzi ta swi endla.”

GSAM 378.2Kutani a vula, “Loko Nkul. Pratt a nga teka, swa nkarhinyana, xiyimo lexi fanaka ni lexi Makwerhu Barr a a ri eka xona, swi nga n'wi pfuna.”

GSAM 378.3Hikokwalaho xivangelo xin'wana xa swirhalanganyi swa hina swo hlela xi susiwile. Loko a nga si nyikela vumbhoni bya yena, a hi nga swi koti ku endla leswaku Nkul. Barr a pfumela ku hlanganela kereke; kasi hi tlhelo lerin'wana, hi kume leswaku kwalomu ka un'wana ni un'wana a a kaneta ku amukela Nkul. Pratt; kambe a ku na un'we la titweke a ntshunxekile ku vula leswaku ha yini a a kaneta.

GSAM 378Mavondzo ya Ndyangu Ma Horisiwile

GSAM 378.4Kutani a vulavula na wanuna un'wana wa nhlonge yo basa leyi nga ni muhlovo wo tshwuka ku fana ni sava, loyi a a tshame etlhelo rin'we ra kamara; ivi a komba wansati un'wana wa xikandza xo onda loyi a a ri etlhelo leri nga le kule ngopfu, a va vula nuna na nsati. U hlamusele swin'wana leswi humeleleke evuton'wini bya vona bya khale, loko un'wana na un'wana wa vona a nga si tiyimisela ntiyiso. U vurile leswaku swilo leswi swi kurisiwile hi Sathana emiehleketweni ya wansati ku fikela laha a heteleleke a penga. “Ndzi vone,” ku vula Manana White, “leswaku wansati loyi u hete lembe rin'we exibedlhele xa lava hlanganeke nhloko; kambe ku sukela loko a vuyiseriwe hi miehleketo, u pfumelele mintlhaveko leyi ya vukwele ku karhata mianakanyo ya yena, leswi swi vavisaka nuna wa yena swinene, loyi a endleke hinkwaswo leswi a nga swi kotaka ku kombisa nsati wa yena leswaku a a tshembekile eka yena, ni leswaku a a nga ri na xivangelo xo n'wi hambanisa na yena hi ndlela leyi a endlaka ha yona.”

GSAM 379.1Hi nkarhi wutsongo nsati u tsutsumele exikarhi ka kamara, kutani a khinsama a kombela nuna wa yena ku n'wi rivalela. Ku tiviwa ka vanhu lava endhawini yoleyo ya tiko a ku lava ku va loku nga riki kona, naswona matimu ya vona ya khale a ya tiviwi. Hambiswiritano, lava a va va tiva kahle a va swi tiva leswaku a ku ri na ku hambana exikarhi ka vona, kambe a va nga tivi xivangelo.

GSAM 379Ku fana na Elisha na Hazael

GSAM 379.2Endzhaku ka loko Manana White a nyikete vumbhoni bya yena, ntirho wo hlela kereke wu hetisekile hi ku hatlisa. Nkul. Barr u nghenelerile eka nhlengeletano hi mbilu hinkwayo, kasi Nkul. Pratt u siyiwile ehandle. Hi nkarhi lowu nhlangano wu pfariweke, loyi a saleke u vule hi ku kariha swinene, “Ndzi mi byela leswi, a swi pfuni nchumu ku ringeta ku famba ni vanhu lava ni ku tiendla mukanganyisi; a mi nge swi koti.”

GSAM 379.3Ku hlamuseriwa ka mahanyelo, ku fana na le ka xikombiso lexi nga laha henhla, swi hi tsundzuxa hi matimba hi mhaka leyi fanaka leyi tsariweke eka masiku ya muprofeta Elisha:² Hosi Benhadad wa le Siriya, a a rhumele nandza wa yena Hazaele eka Elisha ku ya vutisa loko a ta hola eka vuvabyi bya yena. Elisha a a vone xiyimo xa Hazael, naswona loko wanuna loyi a fika emahlweni ka yena, a languta xikandza xa yena, hinkwaswo swi vuyela emiehleketweni ya yena hi ku kongoma.

GSAM 379Mufundhisi White U Khomiwile hi Vuvabyi bya ku Fa Miri

GSAM 379.4Hi Ravunharhu, 16 Mhawuri, 1865, Mufundhisi White, hikwalaho ka ku tirha ku tlula mpimo ni ku pfumala vurhongo, u hlaseriwile hi vuvabyi bya ku fa miri. Tanihi leswi swivandla swa rihanyo exikarhi ka vanhu va hina a swi nga si simekiwa, u yisiwile eDansville, N.Y., exivandleni xa rihanyo lexi vuriwaka, “Kaya ra Hina eNtsungeni.” Nsati wakwe na mutsari a va ri na yena kwalaho ku sukela hi ti 14 Ndzhati ku fikela hi ti 7 N'wendzamhala. Leswi a nga kumangiki mpfuno lowukulu eka vutshunguri lebyi a byi nyikiwa exivandleni lexi, hi yile ekaya ra vutshamo ra ka Bradley Lamson, eLake View, Rochester, N.Y., laha hi tshameke kwalomu ka mavhiki manharhu. Laha hi tsakile ku hlangana na Mufundhisi J. N. Andrews, loyi a ha ku vuyaka edorobeni rero, endzhaku ko heta tin'hweti to hlayanyana eMaine.

GSAM 380Xikhongelo xa Mufundhisi White

GSAM 380.1Mindyangu ya Mufundhisi Andrews na Nkul. Orton a yi hlangana na hina ninhlikanhi wun'wana na wun'wana eka nkarhi wa xikhongelo na Mufundhisi White, na ku khongelela yena. Leswi swi ye emahlweni ku fikela hi ti 25 N'wendzamhala. Loko misava ya le handle a yi tele hi ntsako na minkhuvo hi siku rero ra Khisimusi, kereke ya le Rochester yi ri teke tanihi siku ra ku titsona swakudya na xikhongelo eka Mufundhisi White. A hi ri na minhlangano nimixo na ninhlikanhi, ekaya ra Mufundhisi Andrews, eNew Main St., naswona nimadyambu lava a va khale va ri karhi va khongela na Mufundhisi White, va tlhele va hlangana na yena ekaya ra Nkul. Lamson.

GSAM 380Xivono Lexi Nyikiweke Hi Vusiku Bya Khisimusi

GSAM 380.2Nhlangano wa madyambu wolawo a wu ri na matimba swinene. Mufundhisi White u katekisiwe swinene, naswona Manana White u nyikiwe xivono xo hlamarisa, lexi eka xona a kombisiweke swilo swo tala. Exikarhi ka leswi a ku ri na swiletelo eka Mufundhisi White malunghana ni ndlela yo ya emahlweni leswaku a hetisisa ripfumelo ra yena eka Xikwembu, lexi a xi kombisile hi ku kongoma leswaku xi n'wi pfuna leswaku a vuyisa rihanyo ra yena.

GSAM 380Ku Vhumbhiwa ka ku Hlasela ka Sathana

GSAM 380.3Eka lava a va khongelela Mufundhisi White, Manana White u te:

GSAM 380.3“Xikongomelo xa Sathana a ku ri ku lovisa nuna wa mina, ni ku n'wi yisa emangurweni. Hi ku tirhisa swikhongelo leswi swo enta matimba ya yena ma tshovekile. Ndzi kombisiwile leswaku Sathana u karihile hi ntlawa lowu wu yeke emahlweni ku ringana mavhiki manharhu wu khongela hi ku tiyimisela hikwalaho ka mutirhi loyi wa Xikwembu, naswona sweswi u tiyimiserile ku va hlasela hi matimba. Ndzi byeriwile leswaku ndzi mi byela, ‘Tshamani ekusuhi swinene na Xikwembu, leswaku mi ta va mi lunghekele leswi nga ha mi humelelaka.’”

GSAM 381Ku twa ka J. T. Orton ka khombo leri taka

GSAM 381.1Hi siku ro sungula ra Sunguti, 1866, Mufundhisi White na ndyangu wakwe va sungule riendzo hi xitimela va ya eBattle Creek, Mich. Ndzi sale evupela-dyambu bya New York nkarhi hinkwawo lowu a wu sele wa vuxika. Ku sukela hi vusiku byebyo xivono xi nyikiweke ha byona, Nkul. J. T. Orton a a titwa leswaku vutomi byakwe a byi ri ekhombyeni, kambe a a nga tivi leswaku khombo ri huma kwihi. Miehleketo leyi u yi vuleke eka vanhu vo hlayanyana. Hi vusiku bya Sonto, hi ti 4 ta Nyenyankulu, u vuyile eRochester a huma eParma, laha a a ri eka nhlangano wa masiku mambirhi, a ri na Nkul. E. B. Sanders (loyi sweswi, hi 1905, a a tshama eSan Jose, Cal.), loyi a n'wi kombeleke leswaku va famba hi xitarata lexi voningaka ngopfu loko va ri karhi va famba edorobeni, “hikuva,” a vula, “nkarhi hinkwawo ndzi titwa onge hiloko un'wana a lava ku ndzi dlaya.” Kambe a swi vonaki onge a a ri na mianakanyo ya leswaku a ku ri mani loyi a a lava ku teka vutomi bya yena.

GSAM 381.2Ndzi vuyile eRochester ndzi suka eParma, hi ti 7 ta Nyenyankulu, kutani ndzi tshama na Nkul. Lamson, n'wamukon'wana wa Nkul. Orton. Hi ti 8, yena na Manana Orton va hi endzerile, laha hi endleke malunghiselelo yo ya hi xitimela mixo lowu landzelaka eLancaster, Erie Co., laha a ndzi fanele ku fambisa nkhuvo wa vukati bya n'wana wakwe wa jaha la nga yexe. Siku rero ri hundzile hi ku tsakisa eka hina, kambe a ku ri siku ro chava.

GSAM 381Ku Dlayiwa ka J. T. Orton

GSAM 381.3Va sukile ekaya ka Nkul. Lamson hi 5 P.M., naswona hi 7:30 P.M. ku tile murhumiwa, a hi tivisa hi ta ku hlaseriwa hi tihanyi loku endliweke eka Nkul. Orton hi munhu un'wana la nga tiviwiki, exivaleni xa yena, loko a ri karhi a khathalela tihanci ta yena. Hi hatlisele endhawini yoleyo, kutani hi kuma leswaku a a biwe hi tihanyi enhlokweni hi nsika ya golonyi leyi bohiweke hi nsimbi, naswona a a nga titivi. U lovile hi 12:35 vusiku byebyo. Ku fikela namuntlha a swi tiviwi leswaku i mani la endleke xiendlo lexi xa tihanyi. Hakunene a swi endliwanga hikwalaho ka mali, hikuva wachi ya yena leyi a yi ri epokotweni a yi nga khumbiwanga, swi tano na hi xipachi xa yena, lexi a xi ri na $45. Loku ku ve ku tshuketela lokukulu eka Manana Orton, loku a nga ka a nga ha hlakarhelanga eka vuyelo bya kona. Rihanyo ra yena ra miri ri hatle ri tsana, naswona a nga hanyanga nkarhi wo leha endzhaku ka nuna wa yena.

GSAM 382Vhumbhori lebyi Endliweke hi Khisimusi byi Hetisekile

GSAM 382.1Endzhaku ka tin'hweti ti nga ri tingani ku sukela hi vusiku byebyo bya Khisimusi lebyi nga rivalekiki, vanhu va tsevu eka va kaye lava a va ri eka nkarhi wa mavhiki manharhu wa xikhongelo a va ri esirheni. Naswona hi ndlela leyi vhumbhori byin'wana byi hetisekeke hi ndlela yo hlamarisa swinene.

GSAM 382Mpfuneto eka lava Tshovekeke Mbilu

GSAM 382.2Hi mixo swinene ya ti 12 N'wendzamhala, 1866, Elias Stiles, wa le North Liberty, Ind., u te ekaya ra mina, a kombela leswaku ndzi famba na yena endhawini yoleyo ku ya nyika mpfuno, loko swi koteka, eka James Harvey, loyi a a heleriwe hi ntshembo, naswona a titwa onge a ku na ntshembo emhakeni ya yena. Leswi a ndzi tiva leswaku Manana White a a ri na xivono lexikulu swinene eka xivono xa makumu lexi a nyikiweke xona, naswona timhaka to tala ti kombisiwile eka yena hi vuprofeta, ndzi n'wi byele, “Swi nga ha va leswaku Makwavo White u vone swo karhi mayelana na mhaka ya yena, naswona loko swi ri tano, naswona loko a nga swi tsala, swi ta va na matimba ku tlula xin'wana na xin'wana lexi a ndzi ta n'wi byela xona.”

GSAM 382.3Hi hatle hi ya eka yena, naswona ku nga si vuriwa rito na rin'we eka yena hi ta xiyimo xa Nkulukumba Harvey, ndzi vutisile, “Makwavo White, xana u kume ku vonakala kun'wana eka swivono leswi u nyikiweke swona mayelana ni mhaka ya Makwerhu James Harvey?” “Ina,” a vula, “ndzi swi kumile, naswona ndzi titwe masiku ma nga ri mangani onge ndzi fanele ku swi tsala, ndzi swi rhumela eka yena.” Kutani a sungula ku hi byela leswi a swi voneke. Ndzi te, “Ndzi ya n'wi vona nimixo, naswona loko wo tsala leswi u swi kombisiweke, ndzi ta swi yisa eka yena.” Hi ku twanana loku, hi n'wi siyile, naswona nimadyambu hi tlhelele hi ta n'wi vona. A a hetile ku tsala, kutani a hi hlayela swona hi rito leri tlakukeke.

GSAM 383Vumbhoni bya James Harvey eku Tshikilelweni hi Mbilu

GSAM 383.1Vumbhoni byi vule hi ku kongoma leswaku Nkul. Harvey a ta va a ri eka xiyimo xa rihanyo ro tsana, naswona leswaku Sathana a ta lava ku n'wi susumetela eku heleni ka ntshembo, a ringeta ku n'wi endla a ehleketa leswaku a ku na tintswalo eka yena, naswona a ku na ntshembo emhakeni ya yena; kambe u vone leswaku u endle hinkwaswo leswi a nga swi kotaka ku lulamisa swihoxo swa vutomi bya yena bya le ndzhaku, ni leswaku Xikwembu xi n'wi rivalerile; naswona ku tlula kwalaho, loko a ta ringiwa ku tidlaya, u kombisiwile leswaku tintsumi ta Xikwembu a ti ri karhi ti rhendzela yena ti n'wi komba ntshembo eka Xikwembu ni le tilweni. A ku ri ni marito yo tala yo fana ya nchavelelo ni nkhutazo eka vumbhoni byebyo.

GSAM 383.2Hi loko ndzi ri na tsalwa leri, hi ye mixo lowu landzelaka eNorth Liberty. Endleleni, Nkul. Stiles u ndzi byele leswaku Nkul. Harvey a a lava ku ndzi vona, kambe u vule leswaku a ndzi nge vi na rito ra ntshembo eka yena; leswaku, loko ndzi hlangana na yena, ndzi ta pfumelelana na yena leswaku xiyimo xa yena a xi nga ri na ntshembo, leswaku a a ri munhu la lahlekeke; kutani, ku fana na Eli wa khale, loko a byeriwa leswaku Areka ya Xikwembu yi tekiwile, a ta wela hi nhlana a fa.

GSAM 383.3Hi fike ekaya ra Nkul. Harvey kwalomu ka 3 P.M. Loko ndzi hlangana na yena, ndzi te, “Makwerhu Harvey, u njhani?” Hi rito ro vava swinene a hlamula, “Ndzi lahlekile! ndzi lahlekile!! NDZI LAHLEKILE!!!” “E-e! a wu lahlekanga. Ku na ntshembo emhakeni ya wena!” ndzi vule. Loko a vona leswaku ndzi n'wi hlamurile hi ndlela yoleyo, u te, hi rito ro rhula, “Ndzi ehleketa mavhiki manharhu leswaku a ku na ntshembo eka mina, ni leswaku ndzi lahlekile; naswona namuntlha, loko ndzi ri karhi ndzi nghena edorobeni ndzi huma epurasini, ndzi tsemakanya buloho leri nga eka chibi ra muchini wo sila, nchumu wo karhi wu vonake wu ndzi byela, ‘U lahlekile! A ku na ntshembo eka wena! Tlulela endzeni ka chibi ra xigayo u tidlaya hi ku nwela!’ Ndzi ehlekete leswaku ku endla sweswo a swi ta tisa xisandzu eka mhaka ya Kreste, kutani ndzi papalatiwile ku tidlaya.”

GSAM 384Ntshunxeko Wu Tile Hi Ku Hatlisa

GSAM 384.1“Kahle, Makwerhu Harvey, a wu lahlekanga!” ndzi vule. “Ndzi na vumbhoni laha lebyi humaka hi ku kongoma etilweni, lebyi vulaka leswaku a wu lahlekanga!” A hlamula, “Kutani ndzi ta byi twa.” Kutani ndzi n'wi hlayela vumbhoni byebyo, endzhaku ko sungula hi ku vula leswaku a ku na rito ni rin'we leri a ndzi ri nyikiweke. Loko ndzi heta ku hlaya, xikandza xa yena xi voningela hi n'wayitelo loko a ri karhi a vula, “Kutani ku na ntshembo emhakeni ya mina. Ndzi pfumela eka Hosi.”

GSAM 384.2Endzhaku ko hlaya, hi ve ni nkarhi wo khongela, laha a pfukeke a ri munhu la cinciweke ni la tsakeke. U hi byele leswaku vutsari byebyo byi hlamusele matirhelo ya miehleketo ya yena ya mavhiki manharhu lama hundzeke hi ndlela leyi kongomeke ku tlula leyi a ta swi kota ku swi endla. Hi mukhuva wolowo, rirhandzu ra Xikwembu ri kombisiwile hi ku pfuxa makwavo loyi, hi ndlela leyi, eku heleriweni hi ntshembo.

GSAM 384Nsimu ya Ntirho yi Andzisiwile

GSAM 384.3Ku fikela hi lembe ra 1868, nsimu ya ntirho ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo a yi pimiwile eUnited States, ni le ka xiphemu xa yona lexi nga en'walungwini wa ndzilakana wa le dzongeni wa Missouri ni le vuxeni bya Nambu wa Missouri. Eka nhlangano wo kambisisa tindhawu ta ntirho ni ku avanyisa ntirho, hi nkarhi wa nhlengeletano ya Huvo-nkulu leyi a yi khomeriwe eBattle Creek, Mich., hi ti 28 ta Mudyaxihi, ku pfumeleriwile ku rhumela vatirhi vambirhi ni tende ra 60 wa tinyawo eCalifornia. Mufundhisi D. T. Bourdeau na mutsari va fike eSan Francisco hi ti 18 ta Mawuwani ta lembe rero.

GSAM 384Ku Pfuliwa ka Vurhumiwa bya le California

GSAM 384.4Nchumu wun'we lowu ndzi lavaka ku wu kombisa mayelana ni ku pfuliwa ka vurhumiwa bya le California, lowu kombisaka kahle nkoka wa nyiko ya vuprofeta. Pawulo, loko a vulavula hi tinyiko ta moya, ku katsa na nyiko ya vuprofeta, u ri ti “ku hetisekisa vakwetsimi, ku endla ntirho wa vutirheli, ku aka miri wa Kreste.”³ Hakunene ndlela leyi tirhaka swinene yo hetisisa vakwetsimi i ku va kombisa swihoxo swa vona, leswaku va ta swi tshika, naswona va hlantswiwa eka swidyoho swa vona hi ngati ya risima ya Hosi ya hina Yesu Kreste. Hi xikongomelo lexi, mpfuno hi nyiko ya vuprofeta entirhweni wa vutirheli wu kombisiwile nkarhi hinkwawo wu fambisana na mhaka ya ntiyiso wa sweswi, wu komba vatirhi va Hosi swihoxo eka maendlelo ya vona ya ntirho, na leswaku, hi ndlela yo hambana, a va ta va na vukorhokeri lebyinene swinene eku hundzuleni ka mimoya-xiviri.

GSAM 385Vumbhoni hi ta Ndlela yo Tirha eCalifornia

GSAM 385.1Endzhakunyana ka ku fika ka hina eCalifornia hi amukerile papila leri humaka eka Manana White, leri a ri hlamuselaka xivono lexi a xi nyikiweke eBattle Creek hi vusiku bya Ravuntlhanu wa ti 12 ta Khotavuxika,—siku leri a hi ri hetile eLancaster, N. Y., hi nga si sungula riendzo ro ya eCalifornia. A a nga si tshama a ya eCalifornia, naswona a a nga ri na vutivi bya xiviri hi mikhuva ya vanhu. Entiyisweni, hi nkarhi wolowo a a nga si tshama a ya evupeladyambu bya Nambu wa Missouri. Vutivi byihi na byihi lebyi a ri na byona mayelana na swilo swa kona a byi huma eka leswi Hosi a tsakeke ku n'wi paluxela swona.

GSAM 385.2Eka nkongomiso lowu nga eka papila ra yena, u hlamusele mikhuva yo hanana ya vanhu va le California, na leswi vuyelo bya ntirho exikarhi ka vona a byi ta va xiswona loko wu landzelela pulani yo khomelela eka mali, leyi nga pfumeleliki ku lahleka. Loko va chumayela vanhu va le California, va fanele ku tshinelela eka vona hi moya wo hanana lowu fanaka na lowu va tirhaka ha wona, kambe ku nga ri hi ndlela yo hangalasa mali.

GSAM 385Ku Humelela loku Vhumbhiweke ku Tile

GSAM 385.3Loko sweswi ndzi languta endzhaku eka malembe ya makume nharhu na nkombo lama hundzeke ku sukela loko ntirho wu sunguriwile eCalifornia, ndzi teka xiyimo xa nkarhi wolowo, xiyimo xa vanhu, na ndlela leyi a hi ta fambisa ha yona ntirho wa hina loko a ku nga ri vumbhoni lebyi hi byi kumeke, naswona loko ndzi vona mbuyelo wa ku landzelela swiletelo leswi nyikiweke, Ndzi nga vula leswaku mhaka ya hina yi yise emahlweni swinene hi tin'hweti tinharhu ku tlula leswi a yi ta swi endla hi lembe rin'we loko a hi nga pfuniwanga “eka ntirho wa vutirheli” hi nkongomiso lowu hi wu kumeke hi ku tirhisa nyiko ya vuprofeta. Ku fikela hi ximun'wana xa 1871, hikwalaho ka matshalatshala ya le Sonoma County, ku simekiwile tikereke ta ntlhanu ta Vahlayisi va Sabata.

GSAM 386Nhlengeletano yo Sungula ya Tende eSan Francisco

GSAM 386.1Hi Khotavuxika hi lembe rero, hi pfuxile tende ra hina ro sungula, eSan Francisco. Loko Mufundhisi Bourdeau a vuyerile eVuxeni, mutirhi un'wana wo huma eMichigan u rhumeriwile ku teka ndhawu ya yena. U fike hi Khotavuxika 17, naswona hi nkarhi wolowo a sungula ku tirha na mina edorobeni. Endzhaku ka matshalatshala ya mavhiki ma nga ri mangani etendeni, hi ye emahlweni na minhlangano ya hina ku fikela hi ti 1 N'wendzamhala 1871, eka tiholo leti hirhiweke. Hikwalaho ka ntirho lowu, vanhu vo tlula makumentlhanu va amukerile rungula eSan Francisco.

GSAM 386Miringo ya le Ndzeni eCalifornia

GSAM 386.2Ku fikela hi siku leri, miringo ya hina eCalifornia a yi ri ngopfu-ngopfu hikwalaho ka nkaneto wa le handle, kambe sweswi ku pfukile ndzingo wa ripfumelo lowu a wu nga languteriwanga wa vanhu va hina wa muxaka wun'wana. Mutirhi-kulorhi un'wana u tiyimisele eka endlelo leri a ndzi tiyiseka leswaku ri ta veka yena n'wini ni mhaka ehansi ka xisandzu. A hi ri na valala vo kariha edorobeni, lava a va languterile magoza ya hina hinkwawo, naswona a va lunghekile ku tirhisa xiendlo xin'wana na xin'wana xo ka xi nga ri xa vutlhari ku hi vavisa. Hikokwalaho, swi ve swa nkoka swinene ku yingisa xitsundzuxo xa muapostola lexi nge “papalata xivumbeko xin'wana na xin'wana xa swo biha.”

GSAM 386Kutiyimela loku nga ni Khombo

GSAM 386.3A ndzi vulanga leswaku makwerhu u endle xidyoho xa xiviri eka mafambiselo ya yena, kambe ndzi anakanyisise leswaku valala va hina a va ta tirhisa vumbhoni eka leswi a vuleke leswaku a nga na nandzu eka swona. U vule leswaku u na mfanelo yo “endla leswi a swi rhandzaka” eka mhaka leyi, ngopfungopfu loko swi amukeriwile leswaku a ku na xidyoho eka leswi a a swi endla. Swilo swi ye emahlweni hi ndlela leyi ku fikela hi ti 23 Sunguti 1872, loko ndzi suka eSonoma County ndzi ya eSan Francisco ku ya vona leswi a swi nga endliwa ku lawula swiyimo kwalaho.

GSAM 387.1Hi nkarhi wolowo valala va hina a va tirhisa mahanyelo ya yena hilaha a ndzi chavile hakona, naswona a a vula leswaku a hi mhaka ya vona, leswaku u ta va kombisa leswaku u na miehleketo ya yena n'wini, naswona a nga famba eswitarateni hilaha a rhandzaka hakona, na mani na mani loyi a rhandzaka, handle ko yingisa mavonelo ya vona. Ndzi ringetile, hi matshalatshala ya le xihundleni, ku n'wi komba leswaku endlelo ro tano a ri nge humeleli, ni leswaku moya wo tano wo tiyimela a wu ta hela hi swo biha. A a ri ni vanghana va yena, lava a va n'wi twela vusiwana swinene, laha van'wana va vona va sunguleke ku teka xiyimo lexi a xi ta n'wi veka eka xigwevo lexikulu ku tlula. Xiphemu lexikulu xa kereke xi vone vubihi bya ku hambuka ka yena, naswona a xi lunghekile ku seketela matshalatshala lawa a ndzi ma endla ku ponisa mhaka eka ku nyenyiwa.

GSAM 387Ku Hlawuriwile Nhlangano wo Lavisisa

GSAM 387.2Hi ndlela leyi swilo a swi ri ha yona hi Sabata, Sunguti 27, loko ku endliwe xiboho xa leswaku ku fanele ku va na vulavisisi bya mhaka leyi, naswona kereke yi fanele ku teka goza ro karhi ro tiyisisa, ku ti ponisa eka xisandzu lexi moya lowu wo ala a wu ta xi vanga. Ku vekiwe nhlangano, lowu a wu ta sungula hi Sonto, Sunguti 28, hi 9 A.M., ku kambisisa xiyimo lexi, ni ntirho wa hina tanihi kereke mayelana na xona. Hi ku ya hi swikombiso hinkwaswo, a swi nga papaleki leswaku kereke yoleyo yi avana. Ndzi hete xiphemu lexikulu xa vusiku byebyo ndzi ri karhi ndzi khongela eka Xikwembu, leswaku xi tirha hi tlhelo ra hina.

GSAM 387Ku Tivula loku Tsariweke

GSAM 387.3Hi mixo wa siku ra vu 28, loko ndzi sungula ku ya enhlanganweni, ndzi hlangane na mutirhi-kulorhi endleleni ya lava fambaka hi milenge etlhelo ka patu, ekusuhi na laha a ndzi tshama kona, a ri karhi a rila. A ku, “Makwerhu Loughborough, a ndzi yi enhlanganweni namuntlha.”

GSAM 387.4“A wu yi eka nhlangano?” ndzi vutisa; “nhlangano wu vulavula hi mhaka ya wena.”

GSAM 388.1“Ndzi swi tiva sweswo,” a vula, “kambe ndzi hoxile hi ku helela. U lulamile eka xiyimo lexi u xi tekeke mayelana na mina. Hi leri papila ra ku tivula leri ndzi ri tsaleleke kereke; teka u ri hlayela vona. Swi ta va swinene eka wena, ni le ka lava va nga ha vaka va ndzi twela vusiwana, loko ndzi nga ri kona.”

GSAM 388.2“I yini lexi vangeke ku cinca loku kukulu eka wena ku sukela tolo?” ndzi vutisile.

GSAM 388Xivono xo Hlamarisa lexi Amukeriweke

GSAM 388.3U hlamurile, “Ndzi ye epositoreni tolo nivusiku, endzhaku ka Sabata, kutani ndzi kuma papila leri humaka eka Makwavo White, leri humaka eBattle Creek, Mich. I vumbhoni lebyi a ndzi tsaleleke byona.” Loko a ri ndzi nyika, u te, “Hlaya sweswo, kutani u ta vona leswaku Hosi yi vona mhaka ya mina njhani.”

GSAM 388.4U ndzi kombele leswaku ndzi byela kereke leswaku u amukerile vumbhoni bya le ka Makwavo White, lebyi n'wi tshinyaka hikwalaho ka mahanyelo ya yena, naswona u byi amukerile, hikuva a ku ri ntiyiso.

GSAM 388Ku Khorwisa ka Xivono

GSAM 388.5Leswi a ku ri xiphemu xa xivono lexi nyikiweke Manana White eBordoville, Vt., hi ti 10 N'wendzamhala, 1871. U sungule ku tsala xiyenge lexi khumbaka mhaka ya makwavo loyi hi ti 27 N'wendzamhala 1871, kambe hi xivangelo xo karhi ku hetisisiwa ka tsalwa leri ku hlweleriwile ku fikela hi ti 18 Sunguti 1872, hi nkarhi wolowo ri hetisekile naswona ri rhumeriwile hi poso ri suka eBattle Creek. Kutani swi teke kwalomu ka masiku ya kaye leswaku mapapila ma fika hi ku tsemakanya tiko ku suka eMichigan ku ya eCalifornia.

GSAM 388.6Exivonweni, swilo swo tala swi kombisiwa eka yena hi ndlela ya vuprofeta. Swi ve tano na le ka mhaka leyi. Hi nkarhi wa xivono, a ku ri na ndzhuti ntsena wa leswi heteleleke swi humelerile loko vumbhoni byi fika eSan Francisco. Ku ta vonaka, loko ku pimanisiwa masiku, leswaku ku hetiseka ka mhaka leyi eSan Francisco swi humelerile endzhaku ka loko vumbhoni lebyi tsariweke byi sukile endhawini yoleyo yo sungula. Vamakwerhu va hina va le San Francisco va vone hi ku hatlisa leswaku a ku nga ri na munhu loyi a a ta kota ku tsalela le Battle Creek a tivisa Manana White mahungu hi nkarhi leswaku a ta kota ku tsala papila leri, hikuva xiyimo xa swilo a xi nga si va kona hi nkarhi wolowo.

GSAM 389.1Mhaka leyi a yi ri ya nkoka swinene eka vamakwerhu va le ndhawini yoleyo, yi va khorwisa leswaku xivono lexi a xi ri na matimba ya Xikwembu. A ndzi nga tsalanga na xitsalwana xin'we eka Mufundhisi White kumbe nsati wakwe mayelana ni xiyimo xa swilo le San Francisco, naswona mutirhi-kulorhi u vule leswaku a nga tsalanga nchumu; kutani vamakwerhu va ku, “Loko a a tsalile, a a nga ta vula swilo leswi humesiweke mayelana na yena.”

GSAM 389Ndlela leyi Xivono xi Tsariweke ha yona

GSAM 389.2Loko endzhaku hi twa, ku suka eka tlhelo lerin'wana, mayelana ni ku tsariwa ni ku rhumeriwa ka vumbhoni, a swi ri erivaleni swinene leswaku Hosi leyi nyikeke xivono a yi ri na vukhathaleri hi nkarhi wa ku tsariwa ka xona ni ku rhumeriwa endhawini leyi a xi ya eka yona, leswaku xi fika kona hi nkarhi lowu faneleke.

GSAM 389.3Hi nkarhi wa nimpundzu swinene hi siku ra Sunguti 18, 1872, Manana White u pfuxiwile na vumbhoni lebyi byi ri ehenhla byi tsikinyekile swinene emiehleketweni ya yena. Ntsikinyeko lowu a wu ri erivaleni eka yena onge hiloko wu vuriwa hi rito leri twalaka, “Tsala hi xihatla vumbhoni byebyo bya le California, u byi nghenisa eka poso leyi landzelaka; bya laveka.” Loko leswi swi vuyeleriwa ra vumbirhi, u pfuke, a ambala hi xihatla, kutani a heta ku tsala. Loko swakudya swa nimixo swi nga si dyiwa, u nyikete n'wana wakwe wa jaha Willie, a ku, “Teka papila leri u ri yisa eposweni, kambe u nga ri hoxi embhoveni wa bokisi ra poso. Ri nyike Mufambisi wa Poso, naswona tiyisisa leswaku u ri hoxa exikhwameni xa mapapila lexi humaka nimixo lowu.” Endzhaku u vule leswaku a a ehleketa leswaku swileriso swa yena a swi hlamarisa switsongo, kambe a nga vutisanga swivutiso, a endla leswi a byeriweke swona, naswona “u vone papila ri nghena eka nkwama wa poso.”

GSAM 389Vumbhoni bya Nkongomiso wa Xikwembu

GSAM 389.4Loko u tiva xiyimo xa hina eSan Francisco hi nkarhi wolowo, u ta swi vona hi ku olova nkoka wo nghenisa papila rero eka poso yoleyo. Hi masiku wolawo a hi ri na poso yin'we ntsena ya le misaveni hi siku. Loko papila ri fike hi vusiku bya Sonto, hi ti 28, ematshan'weni ya vusiku bya Mugqivela, hi ti 27, handle ko kanakana a ku ta va na ku avana loku vavisaka ekerekeni. Loko a ri fike mavhiki ma nga ri mangani emahlweni, hambi ku ri hi ku hatlisa endzhaku ka loko xivono xi nyikeriwile, kereke a yi nga ta hatla yi vona matimba ya rona.

GSAM 390.1Laha a ku ri na vumbhoni lebyi a byi ri na swikombiso leswi nga kanakanisiki swa voko ra Hosi, ku nga ri ntsena hikuva byi fikile hi nkarhi lowu faneleke ku lulamisa hi ku humelela swihoxo leswi a swi ri kona, kambe, hi ku amukeriwa hi ku titsongahata ni ku tirhisiwa hi makwerhu, byi tirhile hi matimba ku tisa vun'we ni ku tiya eka kereke yoleyo leyintshwa.

GSAM 390Mukhuva wo Tsala Swivono

GSAM 390.2Xikombiso lexi xi tlhela xi va xifaniso xa marito ya yena mayelana ni ndlela yo tsala leswi a swi voneke. Hi leswi a vulaka swona hi mhaka leyi: “Ndzi pfuxiwile eku etleleni ka mina hi ku titwa loku twisisekaka ka timhaka leti a ti kombisiwile emiehleketweni ya mina khale; naswona ndzi tsale, exikarhi ka vusiku, mapapila lama tsemakanyeke tiko-nkulu, ma fika eka xiyimo xa nkoka, ma sivela khombo lerikulu eka mhaka.”⁴