Ndzhima 13 — Swikombiso swa Nkongomiso wa Xikwembu

GSAM 198.1“Xana Xikwembu xi ringetile ku ya teka tiko rin'wana exikarhi ka tiko rin'wana, hi miringo, hi swikombiso, ni hi masingita, ni hi nyimpi, ni hi voko leri nga ni matimba, ni hi voko leri ololoxiweke, ni hi swichavo leswikulu, hi ku ya hi hinkwaswo leswi Hosi Xikwembu xa n'wina xi mi endleleke swona eEgipta emahlweni ka mahlo ya n'wina? Swi kombisiwile eka n'wina, leswaku mi ta tiva leswaku i Hosi, i Xikwembu; a ku na un'wana handle ka xona.”¹

GSAM 198.2Hi mukhuva lowu Hosi yi tirheke ha wona ku teka vanhu exikarhi ka rixaka ra vamatiko, leswaku yi va humesa laha a yi ta va byela nawu wa yona, ni laha a yi ta va nyika wona wu tsariwile eka swiphepherhele swa maribye. Swikombiso leswi a swi endliwanga ku enerisa ku lava ku tiva ka vona; kambe leswaku va ta tiva hi ku tiyiseka leswaku loyi a “endleke swilo leswikulu eEgipta; mintirho yo hlamarisa etikweni ra Hamu, ni swilo swo chavisa hi le Lwandle ro Tshwuka,”² naswona a vulavurile na vona exikarhi ka ndzilo ni musi wa nhloko ya Sinai leyi a yi pfurha, a ku nga ri un'wana handle ka Xikwembu lexi hanyaka ni xa ntiyiso, Muvumbi wa swilo hinkwaswo.

GSAM 198Ku Vitaniwa ka Muxe eka Xihlahla lexi Pfurhaka

GSAM 198.3Muxe hi yexe a a nga ta swi kota ku susumeta Vaisrayele leswaku va suka eEgipta hi ku va byela ntsena a ku, “Loko a ndzi ri karhi ndzi fuwa swifuwo enhoveni, ndzi ve ni ntwela-vusiwana eka n'wina loko mi ri evuhlongeni, naswona sweswi ndzi rhelele ku ta mi humesa eEgipta, hilaha ndzi ringeteke ku endla hakona loko ndzi dlaya Mu-Egipta emahlweni ka loko ndzi balekela etikweni ra Midiyani.”

GSAM 199.1A swi lave xihlahla lexi a xi pfurha kambe xi nga herisiwi hi ndzilo, ni rito leri twalaka leri humaka exikarhi ka malangavi, ku khorwisa hambi ku ri Muxe leswaku hi yena a faneleke ku “ya ni ku humesa vanhu eEgipta.” A ku ri hi ndlela leyi yo hlamarisa laha a amukeleke xileriso xa yena, vitano ra yena ra le henhla ni leri kwetsimaka, nhlavutelo lowu a wu ta hatla wu koka nyingiso wa vamakwavo va yena, ni ku lunghiselela mianakanyo ya vona eka leswi a swi ta landzela, naswona hi mukhuva wolowo swi va yisa eku amukeleni Muxe, ehansi ka Xikwembu, tanihi murhangeri wa vona.

GSAM 199.2Loko ku tshama ku va na nkarhi ku sukela eku pfukeni ka Muponisi loko valandzeri va yena lava a va ri ni gome ni ku tshoveka ka timbilu va lava ku chaveleliwa hi vukona bya yena ni marito ya yena yo khutaza, a ku ri hi nkarhi wolowo loko van'wana va vakolwa lava a va ri ni gome ni ku hlongorisiwa a va khomelele hi ripfumelo leri tiyeke endzhaku ka “xirilo xa le xikarhi ka vusiku” xa 1844; naswona loko Xikwembu xi tshame xi vulavula hi ku kongoma hi tintswalo na mimoya-xiviri leyi a yi ri ni gome, swi nga languteka onge a xi ta endla tano hakunene hi nkarhi wo tano, ni le ka vanhu vo tano.

GSAM 199Vukona bya Hosi Lebyi Tshembisiweke

GSAM 199.3Loyi a nga vekeriwiki mindzilakana eka tindlela kumbe switirhisiwa swo tirha, loyi a vekeke tinyiko ta Moya eka kereke ya yena “loko a tlakukile etilweni,”³ u tshembisile ku va ni valandzeri va yena eku chumayeleni evhangeli, “ku fikela emakumu ka misava.”

GSAM 199.4Nkarhi hinkwawo Hosi a yi lunghekile ku kombisa matimba ya yona ni tinyiko ta yona eka lava a va yi lava hi mbilu hinkwayo. Xana a nga vulanga loko a nyika ntirho wa evhangeli, “Swikombiso leswi swi ta landzela lava pfumelaka: Hi vito ra mina va ta hlongola madimona; va ta vulavula hi tindzimi tintshwa; va ta khoma tinyoka; naswona loko vo nwa nchumu wun'wana ni wun'wana lowu dlayaka, a wu nge va vavisi; va ta veka mavoko eka lava vabyaka, naswona va ta hola”?⁴

GSAM 199Tinyiko ta Moya hi Nkarhi wa Npfuxeto

GSAM 199.5A ku ri na swikombiso swo hlamarisa swa matimba ya Hosi ni swikombiso swa nyiko ya vuprofeta hi nkarhi wa Npfuxeto wa lembe xidzana ra vukhume-ntsevu, ni le minkarhini leyi landzeleke. D'Aubigné u vulavula hi vuprofeta bya John Huss. Charles Buck, eka buku ya yena ya Religious Anecdotes, u hlamusela hi vuprofeta bya George Wishart, hi 1546. John Wesley, eka matsalwa ya yena, u hlamusela hi vuprofeta bya Jonathan Pyrah, ni ku hetiseka ka byona. Mufundhisi J. B. Finley, eka xitsalwana xa vutomi bya yena, u hlamusela hi xivono xo hlamarisa ni ku horisiwa ka yena hi xiviri, hi ximumu xa 1842. The Christian Advocate (ya Vamethodisti) yi kandziyise xiviko xo tsakisa xa xivono xo hlamarisa ni vuyelo bya xona, lexi nyikiweke Dokodela Bond, wa kereke yoleyo, hi nkarhi wa vutirheli bya yena. Leswi a ku ri swikombiso eka lava a va lava Hosi hi ku titsongahata, leswaku a nga cinciwanga, ni leswaku a ta ya emahlweni a vulavula ni vanhu va yena hi ku tirhisa nyiko ya vuprofeta.

GSAM 200Kereke ya Masalela yi ta va na Moya wa Vuprofeta

GSAM 200.1Ku na swivulwa leswi nga erivaleni ni leswi kongomeke eka Matsalwa leswaku Hosi yi ta kombisa hi ndlela yo hlawuleka tinyiko ta Moya wa yona, ngopfungopfu nyiko ya vuprofeta, exikarhi ka vanhu lava nga ta kumeka va rindzele ku ta ka yona. Ntsalwa wo sungula lowu hi wu kombisaka wu kumeka eka papila leri tsariweke eka Vakorinto, naswona wu hlaya hi ndlela leyi: “Ndzi nkhensa Xikwembu xa mina nkarhi hinkwawo hikwalaho ka n'wina, hi tintswalo ta Xikwembu leti mi nyikiweke hi Yesu Kreste; leswaku eka swilo hinkwaswo mi fuwile hi yena, eka marito hinkwawo, ni le vutivinini hinkwabyo; hilaha vumbhoni bya Kreste byi tiyisisiweke hakona eka n'wina: leswaku mi nga saleri endzhaku eka nyiko ni yin'we; mi rindzele ku ta ka Hosi ya hina Yesu Kreste; loyi a nga ta tlhela a mi tiyisisa ku fikela emakumu, leswaku mi nga soriwi hi siku ra Hosi ya hina Yesu Kreste.”⁵

GSAM 200.2Eka nhlavutelo hi hlaya hi “masalela”—kereke yo hetelela ya evhangeli: “Dragona yi hlundzukile hi wansati [kereke], kutani ri ya lwa ni masalela ya mbewu ya yena, lawa ma hlayisaka milawu ya Xikwembu, naswona ma ri ni vumbhoni bya Yesu Kreste.”⁶ Hi vutisa leswaku, “vumbhoni bya Yesu” i yini, lebyi kereke yo hetelela yi nga ta va na byona, naswona lebyi eku tiyisiseni ka byona byi lunghiselelaka ndlela ya ku humelela ka tinyiko hinkwato ta Moya? Eka xivutiso lexi hi kuma nhlamulo eka vumbhoni bya ntsumi eka Yohane exihlaleni xa Patmos: “Ndzi wele emilengeni ya yena ku n'wi gandzela. Kutani a ndzi byela a ku, U nga endli sweswo; ndzi mutirhi-kuloni, ni va vamakwenu lava nga ni vumbhoni bya Yesu; gandzela Xikwembu; hikuva vumbhoni bya Yesu i moya wa vuprofeta.”⁷

GSAM 201.1Nhlamuselo leyi nyikeriweke hi ntsumi yi kombisa leswaku i “moya wa vuprofeta” lowu tikombisaka eka kereke leyi yimeleke Kreste lowu lunghiselaka ndlela ya tinyiko hinkwato, naswona leswaku nyimpi yi lwiwa na kereke ya “masalela” hikwalaho ka ku va na nyiko yoleyo exikarhi ka vona.

GSAM 201Vumbhoni bya Pawulo hi Tinyiko

GSAM 201.2Papila ra Pawulo leri yaka eka Vathesalonika ri kombisa leswaku siku ra Hosi—siku ro hetelela ra vuavanyisi bya xiendlo—ri ta ta eka mintshungu “ku fana ni muyivi evusikwini;” kambe a ri nge khomi hi ndlela yoleyo vana va Hosi vo tshembeka hikuva i “vana va ku vonakala, ni vana va nhlekanhi.” Exikarhi ka switsundzuxo swa yena eka vanhu volavo lava rindzaka u ri, “Mi nga timi Moya. Mi nga nyenyi vuprofeta. Kambisisani hinkwaswo; khomelelani eka leswinene.”⁸

GSAM 201.3Hi rito ra Xigriki ra propheteias, leri ri hundzuluxeriweke laha ku vuriwa vuprofeta, Greenfield, eka Xihlamusela-marito xa yena xa Xigriki, u ri, “Ku tirhisiwa ka nyiko ya vuprofeta, hi ndlela leyi, 1 Vathesalonika 5:20.” Na swona swi pfumelelana na matsalwa ya marito ya Parkhurst, Robinson, na Liddell na Scott. Leswi, xisweswo, i vumbhoni lebyi nga erivaleni bya leswaku nyiko ya ntiyiso ya vuprofeta yi ta va na kereke leyi yimeleke ku vuya ka vumbirhi ka Kreste. Xitsundzuxo a hi ku nyenya nyiko, kambe i ku yi kambisisa; loko ku kumiwa nhlavutelo lowunene, ku “namarhela” eka wona.⁹

GSAM 201Ku Hetiseka ka Xitshembiso

GSAM 201.4Hi xiyile khale ndlela leyi Hosi yi sunguleke ku kombisa nyiko ya vuprofeta hi nkarhi wa ku chumayeriwa ka marungula ya ntsumi yo sungula ni ya vumbirhi. Nyiko leyi yi kurisiwile swinene ku sukela loko masiku ya 2,300 ma herile. Hosi yi hlawurile xitirhisiwa xa yona hi xiviri eka xikongomelo lexi, yi hlawula tanihi muyimeri wa yona un'wana loyi a nga tinyiketelangiki ntsena hi hinkwaswo hikwalaho ka yena, kambe na vutomi bya yena a byi ri ekhombyeni, “loyi a tsaneke ku tlula hinkwavo.”¹⁰ Endzeni ka tin'hweti timbirhi endzhaku ka loko nkarhi wolowo wu hundzile, Nhwanyana Ellen G. Harmon, wa le Portland, Maine, loyi hi nkarhi wolowo a a ri na malembe ya kwalomu ka khume-nkombo ntsena, u sungurile ku amukela swihlavutelo ku suka eka Hosi.

GSAM 202.1Tanihi leswi ndzi veke na nkarhi wo vulavula na lava a va tshama ePortland hi nkarhi wa xivono xo sungula, naswona a ndzi tiva Manana Haines, loyi a a ri ekaya ka yena laha Nhwanyana Harmon a veke na xivono xa yena xo sungula, ndzi ta hlamusela ntiyiso hilaha ndzi nyikiweke hakona hi vanhu volavo.

GSAM 202.2Hi nkarhi wolowo, Nhwanyana Harmon a a ri exiyin'weni xa rihanyo lexi nga ni khombo swinene. Ku ringana mavhiki yo tala, a a tsandzeka ku vulavula ku tlula ku hlevetela. Dokodela un'wana a a vule leswaku xiphiqo xa yena a ku ri rifuba leri fambisanaka ni ku pfimba ka miri hi mati. U vule leswaku rihahu ra yena ra xinene a ri bola, kasi ra ximatsi a ri vabyile swinene, naswona mbilu ya yena a yi khumbekile. U vule leswaku a nga ehleketi leswaku a nga hanya nkarhi wo leha, naswona a swi nga ha endleka a fa nkarhi wun'wana na wun'wana. A swi n'wi tikela swinene ku hefemula loko a etlele. Hi vusiku a a kota ku wisa ntsena loko a seketeriwe embhedweni a ri exiyin'weni lexi a xi lava ku fana ni xa munhu la tshameke. Ku khohlela loku nga heriki na ku huma ngati emahahwini swi hungute swinene matimba ya miri wa yena.

GSAM 202Xivono xo Sungula xa Nhwanyana Harmon

GSAM 202.3Hi nkarhi lowu a veke na xivono xa yena xo sungula a a tshama ekaya ra Manana Haines. A ku ri nimixo, naswona a va ri eku gandzeleni ka ndyangu. A ku ri na vanhu va ntlhanu lava a va ri kona, hinkwavo a va ri vamakwavo va xisati eka ripfumelo. Van'wana a va khongele, naswona Nhwanyana Harmon a a ri karhi a khongela hi ku hlevetela, loko matimba ya Xikwembu ma rhelela hi ndlela yo hlamarisa swinene, ma khumba hi ku vonaka hinkwavo lava a va ri kona, naswona hi nkarhinyana u lahlekeriwe hi ku twisisa hinkwaswo leswi a swi humelela ematlhelweni ka yena—a a ri eka xivono.

GSAM 202.4Eka nhlangano lowu landzeleke u byele vapfumeri va le Portland leswi a kombisiweke swona. A va ri na ku tshemba loku hetisekeke leswaku a swi huma eka Hosi. A ku ri na kwalomu ka makume-ntsevu hi nkarhi wolowo ePortland lava a va swi seketela tanihi ntirho wa Hosi. A ku ri na matimba lawa a ma fambisana na xivono, swin'we na ku byi vula, lawa a ma nga huma ntsena eka Xikwembu. A a ri na ku titwa loku enteke ka timhaka ta hilaha ku nga heriki nkarhi hinkwawo, naswona a swi vonaka onge u tele hi ku hlamala loku nga vuriwiki hi marito leswaku munhu lontsongo na la tsaneke ku fana na yena a nga hlawuriwa ku va xitirhisiwa lexi Hosi a yi nga ta tirhisa ku nyika vanhu va yona ku vonakala. U vule leswaku loko a ha ri eka xivono, a swi vonaka onge u rhendzeriwile hi tintsumi leti vangamaka eswivaveni swo saseka swa tilo, laha hinkwaswo ku nga ntsako ni ku rhula, naswona a ku ri ku cinca loku vavisaka ku pfuka a kuma swiyimo leswi nga enerisiki swa vutomi lebyi bya nyama.

GSAM 203Nkomiso wa Xivono xo Sungula

GSAM 203.1Nkomiso lowu landzelaka wo koma wa xivono xa yena xo sungula, hilaha a xi byele hakona eka vapfumeri va le Portland, wu ta nyika vonelo ra xivumbeko xa hinkwawo ka wona:—

GSAM 203.2“Loko ndzi ri karhi ndzi khongela, matimba ya Xikwembu ma ndzi khomile hi ndlela leyi ndzi nga si tshama ndzi yi twa. Ndzi rhendzeriwile hi ku vonakala, naswona a ndzi tlakuka ndzi ya ehenhla ku suka emisaveni. Ndzi hundzulukele ku lava vanhu va Advente emisaveni, kambe a ndzi va kumanga, kutani rito ri vula eka mina, ‘Languta nakambe, u languta ehenhla nyana.’ Eka leswi ndzi tlakusile mahlo ya mina, ndzi vona ndlela yo lulama leyi nga anamangiki, leyi akiweke ehenhla ka misava. Eka ndlela leyi vanhu va Advente a va famba hi yona va ya edorobeni, leri a ri ri emakumu ka ndlela. A va ri na rivoningo leri vangamaka leri a ri vekiwile endzhaku ka vona eku sunguleni ka ndlela, leri ntsumi yi ndzi byeleke leswaku i ‘ku huwelela ka xikarhi ka vusiku.’ Leri a ri vangamisa ndlela hinkwayo, naswona a ri voningela milenge ya vona, leswaku va nga khomiwi hi nkhunzu. Loko a va yimisa mahlo ya vona eka Yesu, loyi a a ri emahlweni ka vona, a va rhangela edorobeni, a va hlayisekile. Kambe ku nga ri khale van'wana va karhele; va vule leswaku doroba a ri le kule swinene, naswona a va languterile ku va va nghenile eka rona khale. Kutani Yesu a ta va khutaza hi ku tlakusa voko ra yena ra xinene ro vangama, naswona ku huma eka voko ra yena ku vonakala loku vangamaka, loku ku hangalakeke ehenhla ka vanhu va Advente, kutani va huwelela, Haleluya! Van'wana hi ku hatlisa va landzurile ku vonakala loku a ku ri endzhaku ka vona, va vula leswaku a ku nga ri Xikwembu lexi a xi va humesile ku fika kwalaho. Ku vonakala loku a ku ri endzhaku ka lava ku vonakala ka vona ku timele, ku siya milenge ya vona eka munyama lowu hetisekeke, kutani va khunguvanyeka, va hambuka eka xikongomelo, va lahlekeriwa hi ku vona Yesu, kutani va wa va huma endleleni ehansi emisaveni ya munyama ni yo homboloka leyi nga ehansi. Hi ku hatlisa hi twile rito ra Xikwembu ku fana ni mati yo tala, leri ri hi byeleke siku ni nkarhi wa ku ta ka Yesu. Vakwetsimi lava hanyaka va ri tive ni ku ri twisisa rito, kasi vadyohi va ehlekete leswaku i ku dzindza ka mapapa ni ku tsekatseka ka misava. Loko Xikwembu xi vula nkarhi wolowo, xi hi chele Moya lowo Kwetsima ehenhla ka hina, kutani swikandza swa hina swi sungula ku voninga ni ku vangama hi ku vangama ka Xikwembu, ku fana ni xa Muxe loko a rhelela ku suka eNtshaveni ya Sinai.”¹¹

GSAM 204Nhlamuselo ya Xiyimo xa Manana White Loko A Ri eka Xivono

GSAM 204.1Loko hi nga si ya emahlweni hi rungula leri tsakisaka ra nhlavutelo lowu wo hlamarisa wa Moya wa Xikwembu, ndzi ta vula ntiyiso wun'wana mayelana ni swivono. Nkarhi wo sungula lowu ndzi voneke Manana E. G. White (loyi khale a a ri Nhwanyana Harmon) a ri hi Nhlangula, 1852. Hi siku rero ndzi n'wi vone exivonweni lexi tekeke ku tlula awara yin'we. Ku sukela nkarhi wolowo, ndzi ve ni lunghelo ro n'wi vona exivonweni kwalomu ka minkarhi ya makume-ntlhanu. Ndzi ve kona loko madokodela ma n'wi kambisisa loko a ri eka xiyimo lexi, naswona ndzi teka swi ri ntsako ku nyikela vumbhoni hi leswi ndzi swi voneke ni ku swi tiva. Ndzi tshemba leswaku xiviko xa ntiyiso wa mhaka leyi a xi nge cukumetiwi hi ku olova hikwalaho ka miehleketo ya hava ya lava va nga si tshama va n'wi vona a ri eka xiyimo lexi.

GSAM 204.2Loko a nghena eka xivono u huwelela kanharhu hi rito ro tsakisa a ku “Ku dzunisiwa!” leswi swi pfumawaka swi vuyelela, wa vumbirhi, ngopfungopfu wa vunharhu, wu ri wa le hansi, kambe wu tsakisa ku tlula wo sungula, rito ri twala onge i ra munhu la nga ekule na wena, naswona ri le kusuhi no nga ha twakali. Ku ringana tisekene ta mune kumbe ntlhanu swi vonaka onge u wa ku fana na munhu la titivaleke, kumbe loyi a lahlekeriweke hi matimba; kutani hi xihatla swi vonaka onge u tala hi matimba lama tlulaka ya vanhu, minkarhi yin'wana a pfuka hi xihatla a yima hi milenge kutani a famba-famba ekamareni. Ku va na ku tsekatseka loku tolovelekeke ka mavoko na mavoko-nkulu, a komba etlhelo ra xinene kumbe ra ximatsi loko nhloko ya yena yi hundzuluka. Swiendlo leswi hinkwaswo swi endliwa hi ndlela yo saseka swinene. Handle ka leswaku xandla kumbe voko swi vekiwe njhani, a swi koteki leswaku munhu un'wana a swi susa. Mahlo ya yena ma tshama ma pfulekile, kambe a nga pfinyi; nhloko ya yena yi tlakukile, naswona u langute ehenhla, ku nga ri hi ku languta loku nga riki na mhaka, kambe hi xivumbeko lexinene, ku hambana ntsena na ntolovelo hi leswaku u vonaka onge u langute hi vukheta eka nchumu wo karhi lowu nga le kule. A nga hefemuli, kambe mbilu ya yena ya ba hi ndlela leyi faneleke. Xikandza xa yena xi sasekile, naswona muhlovo wa xikandza xa yena wu tshwuka ku fana na loko a ri exiyin'weni xa yena xa ntumbuluko.

GSAM 205Ku pimanisiwa na ya Daniyele

GSAM 205.1Xiyimo xa yena mayelana ni ku hefemula, ku lahlekeriwa hi matimba, ni ku tiyisiwa loko ntsumi ya Xikwembu yi n'wi khumba, hinkwaswo swi fambisana kahle swinene ni nhlamuselo leyi nyikeriweke hi muprofeta Daniyele hi ntokoto wa yena exivonweni loko a vula a ku: “Hikokwalaho ndzi siyiwile ndzi ri ndzexe, ndzi vona xivono lexi lexikulu, kutani matimba ma hela eka mina; hikuva ku saseka ka mina ku hundzuke ku bola endzeni ka mina, naswona a ndzi salanga ni matimba.” “Hikuva xana nandza wa Hosi ya mina a nga vulavula njhani na Hosi ya mina leyi? Hikuva mina, hi ku hatlisa a ku nga ha salanga matimba eka mina, naswona a ku nga ha salanga moya eka mina. Kutani ku tlhela ku ta munhu un'wana loyi a fanaka ni munhu a ndzi khumba, kutani a ndzi tiyisa, a ku, O munhu la rhandzekaka swinene, u nga chavi: ku rhula a ku ve na wena; tiyisa mbilu, ina, tiyisa mbilu. Loko a vulavurile na mina, ndzi tiyisiwa, kutani ndzi ku, A Hosi ya mina yi vulavule; hikuva u ndzi tiyisile.”¹²

GSAM 205VUMBHONI BYA TIMBHONI TA MATIHLO

GSAM 205M. G. Kellogg, M.D

GSAM 205.2Malunghana ni xiyimo xa Manana White loko a ri exivonweni, swiviko swi nga ri swingani swo huma eka timbhoni hi tihlo swi nga fanela. Xo sungula xi huma eka M. G. Kellogg, M.D., loyi a vulavulaka hi xivono xo sungula lexi nyikiweke eMichigan, hi ti 29 ta Mudyaxihi 1853, eka nhlengeletano leyi a yi khomeriwe eTyrone, eXifundzheni xa Livingston. U te:—

GSAM 206.1“Makwavo White a a ri exivonweni kwalomu ka timinete ta makume mbirhi kumbe hafu ya awara. Loko a nghena exivonweni un'wana ni un'wana la a ri kona u vonake a twa matimba ni vukona bya Xikwembu, naswona van'wana va hina hi tlhele hi twa hi xiviri Moya wa Xikwembu wu hi wisela hi matimba. A hi ri eku khongeleni ni le ka nhlangano wa vukhongeri hi mixo wa Sabata kwalomu ka nkarhi wa kaye. Makwerhu White, tata wa mina, na Makwavo White a va khongele, naswona na mina a ndzi ri karhi ndzi khongela hi nkarhi wolowo. A ku nga ri na ku pfuxeka, ku nga ri na swikombiso. Hambiswiritano, hi kombela Xikwembu hi mbilu hinkwayo leswaku xi katekisa nhlengeletano hi vukona bya xona, ni leswaku xi katekisa ntirho wa le Michigan. Loko Makwavo White a huwelela hi ku hlula a ku, ‘Ku dzunisiwa! k-u-d-z-u-n-i-s-i-w-a! k-u-d-z-u-n-i-s-i-w-a!’ leswi mi n'wi tweke a swi vula hakanyingi loko a nghena eka xivono, Makwerhu White u pfukile a tivisa vayingiseri leswaku nsati wa yena a a ri eka xivono. Endzhaku ko hlamusela ndlela leyi swivono swa yena a swi ri xiswona, ni leswaku a a nga hefemuli loko a ri exivonweni, u rhambile un'wana ni un'wana loyi a a navela ku endla tano leswaku a tshinela emahlweni a ta n'wi kambisisa. Dokodela Drummond, dokodela, loyi a a ri muchumayeri wa Va-Adventista va Siku ro Sungula, loyi (loko a nga si n'wi vona a ri eka xivono) a a vule leswaku swivono swa yena swi huma eka matimba ya miehleketo, naswona a a vula leswaku na yena a nga n'wi nyika xivono, u tile emahlweni, kutani endzhaku ko n'wi kambisisa hi vukheta, a basuka swinene, a vula a ku, ‘A nga hefemuli!’

GSAM 206.2“Ndzi tiyiseka swinene leswaku a a nga hefemuli hi nkarhi wolowo loko a ri eka xivono, hambi ku ri eka swin'wana swo tala leswi a veke na swona loko ndzi ri kona. Ku huma ka yena eka xivono a swi vonake swinene ku fana na loko a nghena eka xona. Xikombiso xo sungula lexi hi xi kumeke xa leswaku xivono xi herile, a ku ri ku sungula ka yena ku hefemula nakambe. U hefemule ro sungula ku enta, ku leha, na ku tala, hi ndlela leyi kombisaka leswaku mahahu ya yena a ya pfumala moya hi ku helela. Endzhaku ko hefemula ro sungula, ku hundze timinete to hlayanyana a nga si hefemula ra vumbirhi, leri a ri tata mahahu hi ku hetiseka ku fana ni ro sungula; kutani ku va ni ku miyela ka timinete timbirhi, a hefemula ra vunharhu, endzhaku ka sweswo ku hefemula ku vuyela eka xiyimo xa ntumbuluko.” Ku sayiniwe, “M. G. Kellogg, M.D., Battle Creek, Mich., N'wendzamhala 28, 1890.”

GSAM 207F. C. Castle

GSAM 207.1Hi nyiketa xiviko lexi landzelaka lexi humaka eka munhu loyi a voneke nkambelo wa vutshunguri wa Manana White loko a ri eka xivono eStowe, Vermont, hi ximumu xa 1853. U te:—

GSAM 207.2“Ku ve na dokodela la nga kona, naswona u endle nkambisiso wa yena lowu vutlhari na vutivi bya yena byi byi leriseke, ku kuma xivangelo xa xivonwa lexi. Ku khomiwe kandlhela leri pfurhaka ri ri kusuhi ni mahlo ya yena, lawa a ma pfulekile swinene; a ku nga ri na misipha ya tihlo leyi fambeke. Kutani u kambisise mpfinya wa yena, ni ku hefemula ka yena, naswona a ku nga ri na ku hefemula. Vuyelo byi ve leswaku u kholwisekile leswaku a swi nga hlamuselekangi hi milawu ya ntumbuluko kumbe ya sayense.” Ku sayinile, “F. C. Castle.”

GSAM 207D. H. Lamson

GSAM 207.3Vumbhoni lebyi landzelaka byi vulavula hi nkambisiso lowu endliweke loko Manana White a ri eka xivono, eka nhlangano lowu khomeriweke ekaya ra Mufundhisi James White, eka Xitarata xa Monroe, eRochester, N.Y., hi ti 26 ta Khotavuxika, 1854:—

GSAM 207.4“Hi nkarhi wolowo a ndzi ri na malembe ya khume-nkombo hi vukhale. Swi vonaka onge swirilo leswi tsakisaka swa ‘K-u-d-z-u-n-i-s-i-w-a!’ leswi a swi vuleke swi lava ku twakala etindleveni ta mina. Kutani a dzikela endzhaku ehansi, ku nga ri ku wa, kambe a dzikela ehansi hi ku olova, kutani a khomiwa emavokweni ya mupfuni. Ku nghenile madokodela mambirhi, wanuna lonkulu na jaha. Makwerhu White a a navela leswaku va kambisisa Makwavo White hi vukheta, leswi va swi endleke. Ku tisiwe xivoni, kutani un'wana wa vona a xi khoma ehenhla ka nomo wa yena loko a ri karhi a vulavula; kambe hi ku hatlisa va tshike, va ku, ‘A nga hefemuli.’ Kutani va kambisisa swinene matlhelo ya yena, loko a ha vulavula, ku kuma vumbhoni bya ku hefemula loku enteke, kambe a va byi kumanga. Loko va heta xiyenge lexi xa nkambisiso, u yimile hi milenge, a ha ri eka xivono, a khome Bibele yi tlakukile, a hundzisa-hundzisa eka tindzimana to hambana-hambana, a tshaha hi ku lulama, hambi leswi mahlo ya yena a ya langute ehenhla naswona ya nga langutanga buku.

GSAM 208.1“A a ri na xivono xa makhombo ya nkombo ya makumu. Kutani a vona ku hlula ka vakwetsimi, naswona swirilo swa yena swa ku hlula ndzi nga ha swi twa hambi sweswi. Eka timhaka leti ndzi tiyisisa hi ku tiyimelela.” Ku sayiniwe, “Mufundhisi D. H. Lamson, Hillsdale, Mich., Nyenyenyani 8, 1893.”

GSAM 208Manana Drusilla Lamson

GSAM 208.2Vumbhoni byin'wana byi nyikeriwa mayelana na nkambelo lowu fanaka wa vutshunguri ku suka eka Manana Drusilla Lamson, n'wambe wa muzwala wa Mufundhisi Lamson, na mulanguteri wa Sanitaramu ya le Clifton Springs, N.Y. Loko a vulavula hi nhlangano wa ti 26 Khotavuxika, 1854, u te:—

GSAM 208.3“Ndzi tsundzuka nhlangano lowu ndzingo wu endliweke ha wona, ku nga, ku kambisisa leswi Makwerhu White a a tala ku swi vula, leswaku Makwavo White a a nga hefemuli loko a ri eka xivono, kambe a ndzi tsundzuki vito ra dokodela loyi a a ri kona.... Swi fanele ku va a ku ri Dokodela Fleming, hikuva a a ri dokodela loyi minkarhi yin'wana a vitaniwaka ku ta nyika ndzayo. Kambe, sweswi u file. Ndzi nga vula leswi, leswaku ndzingo wu endliwile, naswona a ku vonakanga xikombiso xa moya eka xivoni.” Ku sayiniwe, “Drusilla Lamson, Clifton Springs, N.Y., 9 Nyenyankulu 1893.”

GSAM 208.4Vumbhoni byin'wana nakambe ku suka eka un'wana loyi a a ri kona eka xiendlakalo lexi boxiweke laha henhla:—

GSAM 208David Seeley

GSAM 208.5“Leswi i ku tiyisisa leswaku ndzi hlayile vumbhoni lebyi nga laha henhla bya David Lamson na Manana Drusilla Lamson, mayelana na xiviko xa dokodela loko a kambela Manana E. G. White loko a ri exivonweni, hi ti 26 ta Khotavuxika, 1854. A ndzi ri kona enhlanganweni wolowo, naswona ndzi vone nkambelo. Ndzi pfumelelana na leswi vuriweke hi Makwerhu na Makwavo Lamson, naswona ndzi nga engetela hi ku vula leswaku a ku ri Dokodela Fleming na dokodela un'wana lontshwa loyi a endleke nkambisiso. Endzhaku ka loko Manana White a yimile hi milenge, hilaha va vuleke hakona, a tshaha marito ya matsalwa, Dokodela Fleming u kombele kandlhela leri pfurhaka. U khome kandlhela leri kusuhi na nomo wa yena hilaha swi kotekaka hakona handle ko n'wi hisa, naswona ri ri eka nkongomiso lowu fanaka na moya wa yena loko a nga ha hefemula. A ku vanga na ku tsekatseka kutsongo ka ndzilo. Kutani dokodela a vula hi ku tiyisisa, ‘Leswi swi hetelela mhaka hi masiku, a ku na moya emirini wa yena.’” Ku sayiniwe, “David Seeley, Fayette, Iowa, Mhawuri 20, 1897.”

GSAM 209Nkul. na Manana A. F. Fowler

GSAM 209.1Swiviko leswi landzelaka swi vulavula hi nkambisiso lowu endliweke loko Manana White a ri eka xivono eWaldron's Hall, Hillsdale, Mich., hi n'hweti ya Nyenyenyani, 1857. Dokodela Lord, dokodela wa le Hillsdale la nga na ntokoto wa malembe ya 50, u endle nkambisiso hi vukheta swinene, mayelana na swona ndzi nyikela vumbhoni lebyi landzelaka:—

GSAM 209.2“A hi ri kona loko (hi Nyenyenyani, 1857) Makwavo E. G. White a ri na xivono eWaldron's Hall, eHillsdale. Dokodela Lord u endle nkambisiso, kutani a ku, ‘Mbilu ya yena ya ba, kambe a ku na ku hefemula. Ku na vutomi, kambe mahahu a ma tirhi; a ndzi swi koti ku hlamusela xiyimo lexi.’” Ku sayiniwe, “A. F. Fowler, Manana A. F. Fowler, Hillsdale, Mich., Sunguti 1, 1891.”

GSAM 209C. S. Glover

GSAM 209.3Hi leyi xiviko xin'wana mayelana na xivono lexi fanaka:—

GSAM 209.4“A ndzi ri kona loko Makwavo White a ri na xivono lexi vuriweke laha henhla eWaldron's Hall, eHillsdale. Ku engetela eka xiviko lexi nga laha henhla, ndzi twe dokodela a vula leswaku xiyimo xa Makwavo White exivonweni a xi ‘nga ri eka vutivi bya yena.’ U tlhele a vula a ku, ‘Ku na nchumu lowu tlulaka ntumbuluko hi mayelana na swona.’” Ku sayiniwe, “C. S. Glover, Battle Creek, Mich., Sunguti 19, 1891.”

GSAM 209Nkul. na Manana Carpenter

GSAM 209.5Hi lexi xiviko xa vunharhu mayelana ni mhaka leyi fanaka:—

GSAM 209.6“Hi tsalela ku tiyisisa leswaku a hi ri kona eWaldron's Hall, eHillsdale, Mich., hi n'hweti ya Nyenyenyani, 1857, loko Manana E. G. White a ri na xivono, naswona loko a ha ri exiyin'weni xexo u kambisisiwile hi Dokodela Lord, naswona hi twe xiviko xa yena xa le rivaleni mayelana ni mhaka leyi, hilaha xi nyikeriweke hakona laha henhla hi Makwerhu na Makwavo Fowler.” Ku sayiniwe, “W. R. Carpenter, Eliza Carpenter, Noblesville, Ind., Mhawuri 30, 1891.”

GSAM 210D. T. Bourdeau

GSAM 210.1Nyingiso wa n'wina sweswi wu kongomisiwa eka ndzingo lowu endliweke loko Manana White a ri eka xivono eBuck's Bridge, St. Lawrence County, N.Y.:—

GSAM 210.2“Hi ti 28 ta Khotavuxika, 1857, ndzi vone Makwavo Ellen G. White a ri eka xivono ro sungula. A ndzi nga pfumeli eka swivono; kambe xiendlakalo xin'we exikarhi ka swin'wana lexi ndzi nga xi vuleke xi ndzi khorwisisile leswaku swivono swa yena a swi ri swa Xikwembu. Ku tiyisisa mbilu ya mina loko a a hefemula kumbe e-e, ndzi sungule hi ku veka voko ra mina ehenhla ka xifuva xa yena nkarhi wo leha ku ringana ku tiva leswaku a ku nga ha ri na ku hefemula ku tlula loku a ku ta va kona loko a a ri ntsumbu. Kutani ndzi teke voko ra mina ndzi ri veka ehenhla ka nomo wa yena, ndzi khoma tinhompfu ta yena exikarhi ka xikunwana xa mina lexikulu ni xa xikunwana xa le tlhelo, leswaku a swi nga koteki eka yena ku humesa kumbe ku nghenisa moya, hambi loko a a ta swi navela. Ndzi n'wi khomile hi ndlela leyi hi voko ra mina kwalomu ka timinete ta khume, nkarhi lowu eneleke leswaku a fa hi ku pfumala moya ehansi ka swiyimo swa ntolovelo; a nga khumbekanga nikatsongo hi ndzingo lowu. Ku sukela loko ndzi vone xiendlakalo lexi xo hlamarisa, a ndzi si tshama ndzi va na ku kanakana na kantsongo hi masungulo ya xikwembu ya swivono swa yena.” Ku sayiniwe, “D. T. Bourdeau, Battle Creek, Mich., Nyenyenyani 4, 1891.”

GSAM 210Dokodela loyi a nga mungoma wa mimoya a Ringeta Xivono

GSAM 210.3Ndzi ta vula hi nkambelo wun'wana wa vutshunguri lowu ndzi wu voneke eParkville, St. Joseph County, Mich., hi ti 12 Sunguti, 1861.

GSAM 210.4Eku heleni ka xitsundzuxo lexi nyikeriweke hi Manana White eka ntshungu lowukulu lowu a wu hlengeletanile endlwini ya nhlangano ya Va-Adventista, nkateko wa Xikwembu wu n'wi khomile hi ndlela yo hlamarisa, kutani a tekiwa hi xivono a ri karhi a tshame exitulwini xa yena. A ku ri kona Dokodela Brown, wanuna la tiyeke emirini, la nga mungoma wa mimoya. A a vule leswaku swivono swa yena a swi fana na vungoma bya mimoya, naswona loko a a ri na yin'we laha a a ri kona, a a ta kota ku n'wi humesa eka yona hi minete yin'we. Ku ve na xikombelo eka lava a va navela ku endla tano leswaku va ta emahlweni, naswona hi ku kambisisa va titiyisekisa hi xiyimo xa yena loko a ri eka xivono. Dokodela u ye emahlweni, kambe a nga si heta hafu ya nkambelo wakwe, u ve na muvala wo fana ni rifu, a tsekatseka ku fana ni tluka ra aspen. Mufundhisi White u te, “Xana dokodela u ta vika xiyimo xa yena?” U hlamurile, “A nga hefemuli,” kutani a tsutsumela enyangweni hi xihatla. Lava a va ri enyangweni lava a va tiva ku tidzunisa kakwe va te, “Vuyela endzhaku, u endla leswi u vuleke u ta swi endla; humesa wansati loyi exivonweni.” Hi ku karhateka lokukulu u khome xikhomelo xa rivanti, kambe a nga pfumeleriwanga ku ri pfula ku fikela loko lava a va ri kusuhi ni rivanti va vutisa, “Dokodela, i yini?” A hlamula, “Xikwembu ntsena xi tiva; ndzi humese endlwini leyi;” kutani a huma.

GSAM 211.1A swi ri erivaleni leswaku moya lowu a wu n'wi lawula tanihi mungoma wa mimoya a wu nga ha rhulanga emahlweni ka matimba lawa a ma lawula Manana White exivonweni, ku fana na leswi lava khomiweke hi madimona a va nga rhulanga esikwini ra Muponisi, lava vutiseke, “Xana u te laha ku ta hi xanisa nkarhi wu nga si fika?”¹³

GSAM 211.2Ku fanana ku vonaka eka xiyimo lexi eka lexi tsariweke eka ntokoto wa Daniyele muprofeta. Loko a nghena exivonweni hi Moya wa Hosi, Vakaldaya lava a va ri kona—vamatiko lava a va nga wu tivi Moya wolowo—va chuhile swinene, kutani “va balekela ku titumbeta.”¹⁴

GSAM 211Nhwanyana Harmon u Lerisiwile ku Vula Hi ta Swivono swa Yena

GSAM 211.3Kwalomu ka vhiki rin'we endzhaku ka xivono xa yena xo sungula, eka nhlangano lowu a wu khomeriwe endlwini ya tata wa yena, Nhwanyana Harmon u ve na xivono xa vumbirhi laha a lerisiweke ku tivisa van'wana leswi a swi paluxeriweke yena. A a ri eku pfilunganyekeni lokukulu ku tiva leswaku a nga xi hetisisa a ku yini xileriso xa Hosi. Rihanyo ra yena a ri ri ri bihe ngopfu lerova a a xaniseka swinene emirini, naswona hi ku ya hi leswi a swi vonaka a a sele a heta nkarhi wutsongo a hanya. A a ri na malembe ya khume-nkombo ntsena, a ri muntsongo na la tsaneke, a nga tolovelanga vanhu, naswona hi ntumbuluko a a chava ngopfu no tihambanisa na vanhu lerova a swi n'wi vavisile ku hlangana na vanhu lava a nga va tiviki. U khongele hi mbilu hinkwayo masiku yo hlayanyana, na ku fikela nivusiku swinene, leswaku ndzhwalo lowu wu susiwa, wu vekiwa eka un'wana la nga ta swi kota ku wu rhwala. Kambe ku vonakala ka ntirho a ku cinci, naswona marito ya ntsumi ma ye emahlweni ma twakala, “Tivisa van'wana leswi ndzi ku paluxeleke swona.”

GSAM 212.1Loko a ri eka xiyimo lexi xo pfilunganyeka xa mianakanyo, Nhwanyana Harmon u yile enhlanganweni wun'wana lowu a wu khomeriwe ekaya ra tata wakwe. Eka nhlangano lowu, vanhu hinkwavo va hlanganile ku khongelela yena hi mbilu hinkwayo, naswona nakambe u tinyiketele eka Hosi, a titwa a tiyimiserile ku tirhisiwa ku dzunisa yena. Loko a ha khongela, munyama lowukulu lowu a wu n'wi funengetile wu hangalakile; naswona hilaha a vuleke hakona endzhaku, ku vonakale ku vonakala lokukulu, ku fana ni bolo ya ndzilo, ku ta eka yena, naswona loko ku n'wi khumba, matimba ya yena hinkwawo ma susiwile, naswona u titwe onge u le mahlweni ka Yesu ni tintsumi. Swi tlhele swi vuyeleriwa, “Tivisa van'wana leswi ndzi ku paluxeleke swona.” U vule leswaku u kombela hi mbilu hinkwayo leswaku loko a fanele ku ya hlamusela leswi Hosi a n'wi kombiseke swona, a a ta hlayisiwa eku tikukumuxeni. Kutani ntsumi yi n'wi byela leswaku xikhongelo xa yena xi hlamuriwile, naswona loko a ta va ekhombyeni ro tidzunisa u ta khomiwa hi vuvabyi. Ntsumi yi n'wi byela, “Loko mo yisa rungula hi vutshembeki, mi tiyisela ku fikela emakumu, mi ta dya mihandzu ya nsinya wa vutomi, mi nwa na le ka nambu wa mati ya vutomi.”

GSAM 212Riendzo ra Nhwanyana Harmon ePoland, Maine

GSAM 212.2Nhwanyana Harmon a kombisiwile leswaku u fanele ku ya ePoland, eMaine, a ya hlamusela xivono xa yena. Hi siku leri landzelaka xivono lexi xa vunharhu, handle ko langutela eka vanhu hinkwavo, nuna wa makwavo wa yena u fike hi kalichi emunyangweni wa yindlu ya tata wa yena, a ringanyeta ku n'wi yisa ePoland. Loko a ri kona, u khome nhlangano laha a hlamuseleke xivono. Hazen Foss, ¹⁵a ri eku heleriweni hi ntshembo, a nga koti ku khorwiseka ku ya enkonzweni, kambe a ri na ndleve yakwe ekusuhi ni nyangwa handle, u n'wi twile a hlamusela xivono xakwe, kutani a ku, “Xivono lexi a xi hlamuseleke xi fana swinene ni lexi ndzi xi kombisiweke, ku fana ni leswi vanhu vambirhi va nga hlamuselaka nchumu wun'we ha kona.” Mixo lowu landzeleke u hlangane na Nhwanyana Harmon hi xitshuketa, kutani a n'wi byela leswaku a “tshembeka eku rhwaleni ka ndzhwalo, ni le ku vuleni ka vumbhoni lebyi Hosi a nga ta n'wi nyika byona, naswona a nge fularheliwi hi Xikwembu.” Eka van'wana u te, “Hi yena xitirhisiwa lexi Hosi yi veke ndzhwalo lowu eka xona.” Hakunene a fanele ku tiva, tanihi leswi a voneke munhu loyi exivonweni laha a byeriweke leswaku ndzhwalo wu “susiwile” eka yena.

GSAM 213.1Ntirho wa Nhwanyana Harmon ku sukela nkarhi wolowo a ku ri ku famba-famba ku suka endhawini yin'wana ku ya eka yin'wana eka Swifundzha swa New England, a hlamusela leswi a kombisiweke swona. Eka swiendlakalo swin'wana a byeriwa, eka xivono, laha a faneleke ku ya kona, naswona a byeriwa ni ta swirhalanganyi leswi a ta hlangana na swona. Marungula ya yena, ngopfungopfu, a ku ri ku lulamisa eka lava a va ri karhi va hambuka va nghena eka dyondzo ya ku ta ka Kreste hi moya, ni ku khutaza hinkwavo leswaku va namarhela ntokoto lowu hundzeke.

GSAM 213.2U vula hi ta ntokoto wa yena a ku: “Van'wana a va tshikile ku tirha hi ku helela, naswona va hlongorile hinkwavo lava a va nga amukeli mavonelo ya vona eka mhaka leyi.... Xikwembu xi ndzi paluxele swihoxo leswi exivonweni, kutani xi ndzi rhumela eka vana va xona lava a va hoxile ku ya swi vula; kambe vo tala va vona va arile rungula leri hi ku helela, naswona va ndzi hehle hi ku fana ni misava. Hi tlhelo rin'wana, Va-Adventista va vito ntsena va ndzi hehle hi vuhisekeri byo hundzeleta, naswona ndzi yimisiwile hi mavunwa, naswona hi van'wana hi vubihi, tanihi murhangeri wa vuhisekeri byo hundzeleta lebyi entiyisweni a ndzi tirhela ku byi herisa.”¹⁶ Hi mhaka leyi hi ta dyondza swo tala hi ku hetiseka eka ndzhima leyi landzelaka.