Ndzhima 26 — Vurhumiwa bya Hina bya le Matikweni Mambe

GSAM 403.1“Ku tsariwile, Eka lava a ku nga vulavuriwanga na vona hi yena, va ta vona: naswona lava nga twangiki va ta twisisa.”¹

GSAM 403.2Ntirho wa hina wo sungula wa vurhumiwa ehandle ka United States wu pfuliwile hi 1874, loko Mufundhisi J. N. Andrews a rhumeriwile eSwitzerland, naswona kwalaho a sungula ntirho.

GSAM 403NSIMU YA YUROPA YA LE XIKARHI

GSAM 403.3Tiko-mfumo nhungu a ti katsiwile eka vurhumiwa lebyi hi nkarhi wolowo; ku nga, Switzerland, Xifurhwa, Italy, Turkey, Belgium, Spain, Portugal, na Greece, ndhawu leyi a yi ri na vanhu va 140,000,000.

GSAM 403.4Swa nga ha tsakisa ku vula, eka xiyimo lexi, swivangelo leswi endleke leswaku vanhu va hina va sungula vurhumiwa lebyikulu swonghasi hi ndhawu, hi nkarhi lowu vandla a ri tsanile hi nhlayo.

GSAM 403Mufundhisi Czechowski

GSAM 403.5Hi lembe ra 1865, Mufundhisi Czechowski, muprista wa Khatholiki wa le Poland loyi a hundzukeke, loyi a amukeleke ntiyiso wa sweswi, u navele leswaku vanhu va hina va n'wi rhumela tanihi murhumiwa eYuropa ya le Xikarhi. Leswi a swi nga koteki hi nkarhi wolowo, u yise mhaka ya yena eka Va-Adventista va Siku ro Sungula va le Boston, Mass., lava, kumbexana, a va n'wi teka a nga ri na vuxaka nikatsongo na vanhu va hina. Hambi swi ri tano, va kumile mali leyi lavekaka, kutani va n'wi rhumela eka vurhumiwa lebyi a byi navela.

GSAM 404Vahlayisi va Sabata eSwitzerland

GSAM 404.1Hi 1866, u dyondzise ntiyiso wa Sabata na rungula ra ntsumi ya vunharhu eTramelan, le Switzerland, matshalatshala lawa ma vange ku huma ka ntlawa wa vahlayisi va Sabata. Endzhaku ka nkarhinyana, u va siyile a ya dyondzisa rungula eHungary. A nga byelanga ntlawa wa le Tramelan nchumu hi ntirho wa hina eAmerika, kambe Albert Vuilleumier, un'wana wa vona, a a kota ku hlaya Xinghezi. Hi xiwelo, u vone khopi ya Advent Review. Hi ndlela leyi ku sungule ku va na mapapila exikarhi ka matiko lawa mambirhi.

GSAM 404Mufundhisi Erzenberger U Rhumeriwile eAmerika

GSAM 404.2Hi 1869 James Erzenberger, wa le Tramelan, u rhumeriwile eAmerika hi xikongomelo xo dyondza ririmi ra Xinghezi ni ku tiva kahle tidyondzo ni mikhuva ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. U fike eBattle Creek hi ti 18 ta Khotavuxika, naswona u tshame eAmerika lembe na hafu. U sukile eNew York, eka riendzo ra yena ro vuya, hi ti 9 ta Ndzhati, 1870. Hi Khotavuxika wa lembe rero, Ademar Vuilleumier u endzerile tiko leri, laha a tshameke kwalomu ka malembe ya mune. Loko a vuya etikweni ra rikwavo, a a heleketiwa hi Mufundhisi Andrews. Va fike eNeuchatel hi ti 16 ta Nhlangula 1874.

GSAM 404.3Hi 1875, Mufundhisi D. T. Bourdeau na ndyangu wakwe va sukile eAmerika va ya eXifurhwa, laha va hlawuriweke hi komiti leswaku va tirha.

GSAM 404Ku Sunguriwile Phepha-hungu ra Xifurhwa

GSAM 404.4Hi lembe leri landzeleke, hi Mawuwani 1876, ku sunguriwile eBasel, le Switzerland, ku kandziyisiwa ka phepha-hungu hi ririmi ra Xifurhwa, leri thyiweke vito ra Les Signes des Temps (The Signs of the Times). Hi ti 13 ta Mudyaxihi 1882, endzhaku ka malembe ya tsevu, Mufundhisi Haskell u fambe hi xikepe a suka eDorobeni ra New York a ya eYuropa. Loko a ri eka riendzo leri ra vurhumiwa, u hete nkarhi wo karhi eSwitzerland.

GSAM 405Mufundhisi Whitney U Ya eBasel—Rifu ra Mufundhisi Andrews

GSAM 405.1Hi ti 26 Mawuwani 1883, Mufundhisi B. L. Whitney na ndyangu wakwe va fike eBasel, a hlawuriwile hi Komiti ya Huvo-nkulu ku teka vulawuri bya vurhumiwa byebyo, ku wisa Mufundhisi Andrews, loyi rihanyo rakwe a ri ya ri nyanya ku tsana. Endzhaku ka tin'hweti ti nga ri tingani, hi Nhlangula wa lembe rero, u hundzile emisaveni.

GSAM 405.2Mufundhisi Andrews a nga dyondzanga eka swikolo swa le henhla kumbe tikholichi evutsongwanini bya yena, kambe a a dyondzekile kahle, a ri munhu loyi misava yi n'wi vitanaka munhu la tidyondziseke kumbe la tiendleke. Hi ku tirhisa matimba eku dyondzeni u tive kahle Xilatini, Xigriki na Xiheveru, naswona emalembeni ya le ndzhaku u dyondze ririmi ra Xifurhwa. Ririmi ra Xifurhwa u ri dyondzele ku pfuna ku pfula ni ku yisa emahlweni ntirho eka Vurhumiwa bya le Xikarhi ka Yuropa, laha a tirheke kona malembe ya tsevu yo hetelela ya vutomi bya yena, a tsalela ni ku kandziyisa Signs of the Times ya Xifurhwa, swin'we ni ku chumayela hi ririmi rero. A ri karhi a tirha hi ndlela yoleyo loko a tekiwa hi rifu.

GSAM 405Dokodela Kellogg eYuropa

GSAM 405.3Hi ximun'wana xa 1883, Dokodela J. H. Kellogg u endzerile le Yuropa hi xikongomelo xo endla vulavisisi bya vutshunguri. U hete masiku ma nga ri mangani eka yin'wana na yin'wana ya swivandla swa hina swa vurhumiwa, naswona maendzo ya yena a ma ri xihlovo lexikulu xa nkhutazo eka vatirhi, ngopfungopfu switsundzuxo swa yena mayelana na ntirho wa le Basel swi nkhensiwe swinene hi Mufundhisi Andrews.

GSAM 405Mufundhisi Butler U Endzela le Yuropa

GSAM 405.4Eka Huvo-nkulu leyi khomiweke hi Nhlangula, 1883, ku ringanyetiwile leswaku ku sunguriwa, hi ku hatlisa loku kotekaka, ku kandziyisiwa ka phepha-hungu eNghilandi. Tanihi vuyelo bya vhoti yin'wana leyi pasisiweke eka huvo leyi, Vafundhisi Geo. I. Butler, M. C. Wilcox, na A. C. Bourdeau va yile ku ya pfuna eka ntirho eYuropa na le Nghilandi. Mufundhisi Butler u fike eGlasgow, le Scotland, hi ti 27 ta Nyenyenyani, 1884. Xin'wana xa swikongomelo swa riendzo ra Mufundhisi Butler eka vutirheli bya le matikweni mambe a ku ri ku dyondza hi ku tivonela hi ta swirhalanganyi eku yiseni emahlweni ka ntirho ematikweni mambe, na ndlela yo swi hlula. Na yena u hete nkarhi wo karhi eBasel, ni le ka nsimu ya le Xikarhi ka Yuropa. A. C. Bourdeau u tirhele vanhu va Mafurhwa eminkoveni ya le Alps, exikarhi ka va ka Waldenses; kasi M. C. Wilcox u tirhisane ni ntirho wo gandlisa ni vuhleri eNghilandi, a tshama ku fikela emakumu ka lembe ra 1886.

GSAM 406Yindlu yo Kandziyisa yi Akeriwile eBasel

GSAM 406.1Hi 1884, yindlu yo kandziyisa, Imprimerie Polyglotte (vito leri vulaka, ku kandziyisa hi tindzimi to tala), yi akiwile eBasel. Hi Nyenyankulu, 1885, H. W. Kellogg u nyikiwe mpfumelelo hi Komiti ya Huvo-nkulu ku endzela Basel, ni ku xava michini leyi lavekaka ya yindlu yo gandlisa. Leswi u swi endlile, kutani ku simekiwa feme yo gandlisa leyi hlomeleke kahle, leyi nga ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo, edorobeni ra khale ra Basel.

GSAM 406.2Hi nkarhi wa riendzo ra Mufundhisi Butler eYuropa, phepha-hungu ra Xijarimani leri vuriwaka Herold der Wahrheit ri kandziyisiwile ehofisini ya le Basel. Hi lembe rero, magazini wa Xiromaniya, Adevărulu Prezentu (Present Truth), na wona wu kandziyisiwile ehofisini leyi. Naswona ku ve na yin'wana hi Xitaliyana, leyi vuriwaka L’Ultimo Messaggio (The Last Messages). Tijenali leti timbirhi to hetelela a ti ri ta matluka ya khume-na-ntsevu, leti humesiwaka kan'we hi kotara. Eka Khonferense ya le Switzerland, hi Nhlangula, 1884, ku vuriwile leswaku eka lembe rero ku kandziyisiwe ni ku hangalasiwa tikopi ta 146,000 ta tijenali leti ta mune. Ku fikela hi 1895, nkarhi lowu hofisi yo gandlisa (hikwalaho ka ku hlongorisiwa eBasel) yi susiweke edorobeni rero yi yisiwa eHamburg, Jarimani, ku kandziyisiwe tibuku na switsalwana hi tindzimi ta khume na yin'we to hambana; ku nga, Xifurhwa, Xijarimani, Xitaliyana, Xiromaniya, Xipaniya, Xibohimiya, Xirhaxiya, Xidachi, Xihungary, Xiarmeniya, Xituruki, na Xituruki-Xigriki. Hikokwalaho, hilaha vito ra yona a ri kombisa hakona, a ku ri xitichi lexi “a xi kandziyisa hi tindzimi to tala.”

GSAM 407Manana White U Endzela le Yuropa

GSAM 407.1Ndzhati 3, 1885, Manana White, n'wana wa yena wa jaha, W. C. White, na ndyangu wa vona va fike eBasel. Va hete lembe na hafu va ri ematikweni ya khale, va endzela swivandla swa vurhumiwa leyi kumekaka eka ndhawu ya le Xikarhi ka Yuropa, laha ku endliweke ntirho wa nkoka swinene eka swivandla swa vurhumiwa yo hambanahambana.

GSAM 407Ku Sungiwa ka Khonferense ya le Switzerland

GSAM 407.2Hi ti 10 Ndzhati 1885, ku simekiwile Khonferense ya le Switzerland. Eka xiviko lexi nyikeriweke hi nkarhi wolowo ku vuriwe leswaku khonferense a yi vumbiwa hi mutirheli un'we la hlawuriweke, valayisense va nkombo, tikereke ta khume, na swirho swa 224. Lava va hakele vukhume hi lembe leri hundzeke bya $1,645.11. Handle ka leswi, ku endliwe minyikelo eka ntirho ya $2,041.22.

GSAM 407Mufundhisi Waggoner eYuropa

GSAM 407.3Manana White, a ri na W. C. White na ndyangu wa yena, va vuyele eAmerika hi 1887. Hi lembe leri fanaka, Mufundhisi J. H. Waggoner u rhambiwile ku ya tirha na Vurhumiwa bya le Xikarhi ka Yuropa. U hete malembe yo tlula mambirhi a ri eka ntirho lowu, a tshama eBasel hi nkarhi wolowo. I le dorobeni leri ku nga laha a feke kona, hi ti 20 Dzivamisoko, 1889, hilaha swi vuriweke hakona eku sunguleni.

GSAM 407.4Ku tsana ka rihanyo ra Mufundhisi Whitney, na rifu ra yena leri landzeleke (9 Dzivamisoko 1889), a ku ri khombo rin'wana ro vava eka vurhumiwa lebyi.

GSAM 407Mufundhisi Robinson eYuropa

GSAM 407.5Mufundhisi D. A. Robinson, loyi a a tirha eNghilandi, u hlawuriwile ku va mutlhandlami wa Mufundhisi Whitney. U tirhile hi vutlhari exifundzheni lexi ku ringana malembe ya kwalomu ka tsevu, loko, hi ku rhambiwa hi Huvo-nkulu, a ya eIndiya hi lembe ra 1895. Ku suka ka yena swi endle leswaku ku hlawuriwa mulanguteri un'wana.

GSAM 408Mufundhisi Holser Mulanguteri wa Ntirho

GSAM 408.1Mufundhisi H. P. Holser a ri munhu la hlawuriweke eka xiyimo lexi, naswona ku engetela eka ntirho lowu u hlawuriwile ku va mulawuri wa Vurhumiwa hinkwabyo bya le Xikarhi ka Yuropa. Laha u tirhile a nga karhali naswona hi vutlhari ku fikela hi 1901, loko na yena a boheka ku hluriwa hi vuvabyi. U lovile eCanyon City, Colorado, hi ti 11 Ndzhati 1901.

GSAM 408.2Hambi leswi a ku ri na swiyimo leswi swo tika, vurhumiwa byi kurile naswona ntirho wu yise emahlweni, hilaha swi kombisiwaka hakona hi xiviko lexi endliweke eka Huvo-nkulu hi 1895, lexi vulaka leswaku Khonferense ya le Xikarhi ka Yuropa yi vumbiwa hi tikereke ta khume-na-kaye leti nga na swirho swa 484, leswi hakeleke vukhume hi lembe leri hundzeke xa $4,378.18. Hi nkarhi wolowo a va ri na vatirheli va mune lava hlawuriweke na vachumayeri va ntlhanu lava pfumeleriwaka.

GSAM 408VURHUMIWA BYA JARIMANI-RHAXIYA

GSAM 408.3Hi 1870, J. H. Linderman, mufundhisi wa kereke leyi nga kusuhi na Elberfeld, ePrussia, na swirho swa yona swa makumune, va sungule ku hlayisa Sabata ya siku ra vunkombo hi ku dyondza Bibele, va nga tivi hi ntlawa wun'wana wa Vakreste emisaveni lowu a wu hlayisa siku rero tanihi Sabata. Vutivi hi ta ntlawa lowu byi yisiwile eka vanhu va hina hi ndlela yo hlamarisa. Mukombeli un'wana u tile ekaya ra vurhumiwa ra le Basel hi Sabata. Ndyangu a wu dyondza dyondzo ya xikolo xa Sabata, va ri na Tibayibele leti pfulekeke emahlweni ka vona. Xivono lexi xi khumbe wanuna loyi, naswona xi n'wi endle a vutisa swivutiso.

GSAM 408Ntlawa wa le Elberfeld

GSAM 408.4Loko a twa leswaku a va nga ri Vayuda, kambe a va ri Vakreste, lava hlayisaka Sabata ya siku ra vunkombo, u vulavule hi ntlawa lowu wa le Elberfeld. Mufundhisi Andrews u vone swi ri swinene ku lavisisa mhaka leyi; hikokwalaho, a ri swin'we na Mufundhisi Erzenberger, u yile ePrussia eku sunguleni ka lembe ra 1875, laha va kumeke ntlawa lowu hilaha a wu vuriwile hakona. Mufundhisi Erzenberger u sale nkarhinyana a tirha eka xiphemu xexo xa Jarimani, naswona hi ti 8 Sunguti 1876, vanhu va nhungu va khuvuriwile eElberfeld, ku va ku khuvuriwa ko sungula hi Va-Adventista va Siku ra Vunkombo eJarimani.

GSAM 409.1Ntiyiso a wu sungurile ku tshamiseka eRhaxiya ku sukela hi 1882, hi ku tirhisa matsalwa lawa a ma rhumeriwa hi vamakwavo va Majarimani lava a va ri eAmerika eka vanghana va vona eka tikoloni ta Majarimani ta le Rhaxiya.

GSAM 409Mufundhisi Conradi eYuropa

GSAM 409.2Hi 1885 Mufundhisi L. R. Conradi u sukile eAmerika a ya eka nsimu ya le Xikarhi ka Yuropa, ku ya tirhela Majarimani. Hi ti 28 ta Khotavuxika 1886, u sukile eBasel a ya eCrimea, eRhaxiya. Laha, a ri swin'we na Mufundhisi Perk, u endzerile eBerdebulat, laha vamakwavo vambirhi va xisati va khuvuriweke naswona ku simekiwe kereke ya swirho swa khume-na-kaye, leyi a ku ri kereke yo sungula ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo eRhaxiya.

GSAM 409Vafundhisi Conradi na Perk Va Khomiwile Ekhotsweni

GSAM 409.3Hi ku hatlisa endzhaku ka leswi Vafundhisi Conradi na Perk va khomiwile hikwalaho ko dyondzisa hi ndlela leyi hambaneke ni vupfumeri lebyi amukeriweke, kutani va pfaleriwa mavhiki ya ntlhanu ePerekop. Endzhaku ko ntshunxiwa (hi ku nghenelela ka muyimeri wa United States) Mufundhisi Conradi u endzerile Vuxa bya Rhaxiya, kutani a tlhelela eSwitzerland.

GSAM 409Ntirho eVolga, eRhaxiya

GSAM 409.4A ku ri hi lembe leri fanaka leri Mufundhisi Laubhan a sunguleke ku tirha eRhaxiya, kusuhi ni kaya ra yena, leri a ri ri eka Nambu wa Volga. Hi lembe ra 1880, Mufundhisi Klein, wa le Kansas, u sungule ntirho eRhaxiya ya Majarimani, naswona hi ndlela leyi ku pfukeke vatirhi va ntirho lowu wo tika ni wo nonon'hwa, naswona hambi leswi vapfumeri va hlongoriweke ni ku pfaleriwa emakhotsweni, Hosi yi katekise ntirho hi ndlela yo hlamarisa.

GSAM 409Kuhumelela ka Vaxavisi va Tibuku eJarimani

GSAM 409.5Hi lembe ra 1888, vaxavisi va tibuku va sungule ku tirha eRheinish-Prussia, Württemberg, Baden, na Alsace. Vatirhi va nhungu kumbe khume lava hisekaka ni lavo tshembeka va humelerile swinene lerova hi lembe rin'we ku xavisiwe nhlayo leyi landzelaka ya tibuku: Life of Christ, 3,000; From Eden to Eden, 2,000; na 12,000 wa mapamfulete. Hikwalaho ka ntirho lowu, etindhawini leti lavaka ku va hinkwato laha tibuku ti xavisiweke no hlayiwa, van'wana, munhu un'we kumbe ku tlula, va amukerile ntiyiso.

GSAM 410Ku Pfuliwa ka Vurhumiwa eHamburg

GSAM 410.1Hi Mudyaxihi, 1889, ntirho wa vurhumiwa wu pfuliwile eHamburg, Jarimani, hi Mufundhisi Conradi, naswona hi nkarhi wo koma ku simekiwile xikolo xo letela vatirhi. Hi Nhlangula lowu landzeleke ku simekiwile xikolo xa Sabata xa swirho swa makume mambirhi na nhungu. A ku ri hi lembe leri Mufundhisi Haskell a endzeleke vurhumiwa naswona ku simekiwile kereke ya swirho swa makume mambirhi, ni ku simekiwa ka vuhlayiselo bya tibuku.

GSAM 410.2Hi nkarhi wolowo, Mufundhisi J. T. Boettcher a a tirha entirhweni wa le Jarimani eBarmen. Xiviko xi nyikeriwile eka Huvo-nkulu hi 1890, lexi a xi vika leswaku eka vurhumiwa bya Jarimani-Rhaxiya a ku ri na tikereke ta kaye leti simekiweke, leti a ti ri na swirho swa 422 hinkwaswo, handle ka vahlayisi va Sabata va 75 lava a va nga si simekiwa. Hi ti 7 ta Dzivamisoko, hi lembe leri fanaka, van'wana va khume na vambirhi va khuvuriwile, kutani va hlanganisiwa na kereke ya le Hamburg. Hi N'wendzamhala nhlayo ya swirho swa kereke leyi a yi engetelele ku fika eka makumemune. Mali leyi kumiweke eka ku xavisiwa ka tibuku ku suka eka vuhlayiselo bya le Hamburg, Holland, Rhaxiya, na le ka swiphemu swo hambanahambana swa Jarimani, a yi ri $5,000.

GSAM 410Ku Humelela eYuropa

GSAM 410.3Hi ku nonoka kambe hi ku tiyiseka ntirho wu yile emahlweni eka Vurhumiwa bya le Xikarhi ka Yuropa, hilaha swi kombisiweke hakona eka xiviko lexi nyikeriweke eka Huvo-nkulu hi 1891. Hi nkarhi wolowo a ku ri na tikereke ta ntlhanu eJarimani, leti a ti ri na swirho swa dzana na makume mune, laha makume-ntsevu-mune wa vona a va ri swirho swa kereke ya le Hamburg. Vukhume lebyi hakeriweke a byi ri $1,000. Tibuku leti xavisiweke eswikepeni, hi murhumiwa wa le swikepeni eHamburg, a ti ringana na $500, kasi ntsengo wa tibuku leti vaxavisi va ti xaviseke hi lembe, eka nsimu hinkwayo, a wu ri $6,000. Vanhu va dzana na makume ntlhanu a va amukerile ntiyiso eAustria, naswona a ku ri na tikereke ta khume na tinharhu, leti a ti ri na swirho swa madzana ya mune eRhaxiya.

GSAM 411Vahlayisi va Sabata va Ntlhanu va le Rhaxiya va Hlongoriwile

GSAM 411.1Hi nkarhi lowu (1891), swirho swa ntlhanu swa kereke ya le Rhaxiya, ku katsa na murhangeri, a va khomiwile hikwalaho ko dyondzisa tidyondzo leti hambanaka na kereke ya ximfumo, naswona va gweviwe ku hlongoriwa malembe ya ntlhanu va yisiwa eTrans-Caucasus. A va fanele ku bohiwa hi nsimbi va ri swin'we, naswona a va laveka ku famba timayili ta madzana ntlhanu. Eka ndzingo lowu ripfumelo ra vona ri va tiyisile, naswona a va tsakile eka Hosi. Hi lembe rero a ku lunghiseleriwile pamfulete hi xivumbeko xa tidyondzo ta Bibele hi ririmi ra Xirhaxiya, mayelana ni maxangu ya Kreste, vurhongo bya vafi, leswaku hi rihi siku ni leswaku ha yini, naswona xana hi nga swi tiva?

GSAM 411.2Hi nkarhi wa Huvo-nkulu ya 1895, nhlayo ya swirho eJarimani a yi engetelekile ku fika eka 368, naswona xiphemu xa vukhume xa lembe leri hundzeke a xi ri $2,327.43.

GSAM 411Vahlayisi va Sabata vo tala eRhaxiya

GSAM 411.3eRhaxiya, hambi leswi vo tala a va rhurhele eka matiko man'wana, nhlayo ya swirho a yi engetelekile ku fika eka 467, lava a va hakela vukhume bya $841.60.

GSAM 411.4Ku suka eka xiviko lexi endliweke hi matsalani wa vutirheli bya le handle eka ku hlaya ka vhiki ra xikhongelo ra 1896, hi dyondza leswaku

GSAM 411.4“e nsimwini ya Majarimani na Rhaxiya hi lembe leri hundzeke nhlayo ya vona a yi engetelekile ku fika eka nhlayo leyi lavaka ku va kambirhi ya yona yo sungula; nhlayo ya vona yi engeteriwile hi ku engeteriwa ka vanhu vo tlula madzana ya mune. eBerlin, eJarimani, makume-ntsevu a va ri karhi va nghenela vugandzeri bya ntolovelo bya Sabata. Ku akiwa ka yindlu ya vugandzeri ya vurhumiwa eHamburg swi tiyisile ntirho kwalaho. eMunich, eBavaria, vanhu vo karhi a va rindzele ku khuvuriwa. A ku ri na vapfumeri eLeipsic, Königsberg, Magdeburg, Posen, Stuttgart, ni le madorobeni man'wana lamakulu ya le Jarimani. A ku tlhela ku va ni ntlawa eRotterdam, eHolland.

GSAM 412.1“Le Rhaxiya, vaxavisi va tibuku a va kumile timpfumelelo eka mfumo. A ku hundzuluxiwile matsalwa eka tindzimi ta Xilettish na Xiesthonian. Phepha-hungu ra Xijarimani a ri rhurhisiwile ku suka eBasel ku ya eHamburg, naswona ehofisini yoleyo a va kandziyisa ntiyiso hi tindzimi ta khume na mune.”

GSAM 412Nkhuvo wa Nkhuvulo eHungary

GSAM 412.2Hi lembe rero, ku khuvuriwa ko sungula a ku endlekile eHungary, naswona nhlengeletano yo sungula ya Xilalelo xa Hosi a yi ri eBohemia. Ntirho wa vurhumiwa bya le swikepeni a wu simekiwile eGalatz, eRoumania, ku tirhela Nambu wa Danube na Lwandle ra Ntima.

GSAM 412Ku Xavisa Tibuku eJarimani

GSAM 412.3Eka Home Missionary, N'wendzamhala, 1895, Mufundhisi Spies u vule hi ntirho wo xavisa eka nsimu ya Xijarimani,

GSAM 412.3“Lava a va ri na vutihlamuleri bya ntirho wo xavisa, loko wu sunguriwa eka nsimu leyi, a va nga yimanga ku wu susumeta, hambi leswi a va tiyisisiwile hi vakandziyisi van'wana lavakulu na vaxavisi va tibuku eLeipsic leswaku ‘ku xavisa tibuku hi ku tsarisa swi ta tsandzeka.’

GSAM 412.4“Hi Mhawuri wa 1887 nkandziyiso wo sungula wa Life of Christ wu humesiwile hi ririmi ra Xijarimani. Loko buku leyi vuriweke yi ri kusuhi no hangalasiwa, ku ve na nhlengeletano ya vaxavisi va tibuku eBasel; leswi swi funghe masungulo ya ntirho wa vuxavisi, ku nga ri eJarimani ntsena, kambe na le Yuropa hinkwayo. Nkandziyiso wa vunkombo wa buku leyi sweswi wu humile eka muchini wo kandziyisa hi ririmi ra Xijarimani.

GSAM 412.5“Ku sukela hi Sunguti 1, 1895, vaxavisi va tibuku lavantshwa va khume na vambirhi va nghenile entirhweni. Hi Khotavuxika, 1895, xiviko xi kombisile ku engeteleka ka 50 wa tiphesente eka ku xavisiwa ka tibuku. Sweswi ku endliwa matshalatshala yo hlawuleka hi ku tirhisa Herold der Wahrheit, phepha-hungu ra hina ra Xijarimani. Tikereke tin'wana, leti nga riki tona tikulu ngopfu, ti teka tikopi ta le xikarhi ka makumentlhanu ku ya eka madzana mambirhi, leti ti ti xavisaka. Naswona va va na ntokoto lowunene swinene na vaxavi. Eka Review ya Nyenyenyani 18, 1896, Mufundhisi Conradi u te, ‘Hi pfala lembe ra 1895 hi va na vahlayisi va Sabata va gidi na madzana ntlhanu eka ndhawu ya le Jarimani na Rhaxiya.’”

GSAM 413VURHUMIWA BYA LE SCANDINAVIA

GSAM 413.1Vurhumiwa bya vanhu va le Scandinavia byi pfuliwile hi Mufundhisi John Matteson hi lembe ra 1877. Hi siku ra vu-6 ra Khotavuxika u fike eVejle, le Jyeland, eDenmark. Loko a ya etikweni rero a ku ri na vanhu va nga ri vangani lava a va sungurile ku hlayisa Sabata hi ku hlaya maphepha-hungu na switsalwana leswi a va rhumeriwe swona hi vanghana va vona va le Amerika.

GSAM 413.2Loko hi landzelerisa ku sungula ka ntirho lowu, hi dyondza leswaku hi 1850, vanhu va mune lava a va rhurhele eAmerika va suka eNorway, va sungule ku hlayisa Sabata ya Hosi. A va tshama eOakland, eWisconsin. Vambirhi va vona a ku ri tata na manana wa Mufundhisi O. A. Olsen. Hi 1863 Mufundhisi John Matteson u sungule ku hlayisa Sabata ya siku ra vunkombo. A a tshama ePoysippi, le Wisconsin. Eka tin'hweti ta tsevu leti landzeleke, hi ku tirha ka yena, va ka 40 va Vadenmark-Norway va amukerile tidyondzo ta Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. Muchumayeri wo sungula la hisekaka loyi a hlanganeke na yena evutirheli a ku ri Mufundhisi J. F. Hanson wa le Minnesota.

GSAM 413Buku yo Sungula leyi Kandziyisiweke hi Xidanish-Xinorwe

GSAM 413.3Hi lembe ra 1866, Mufundhisi John Matteson u endle xikombelo eka valawuri va hofisi ya Review and Herald ku kuma loko a va ta kandziyisa, leswaku vanhu va le Scandinavia va ta swi tirhisa, mapamfulete na switsalwana hi ririmi ra vona. U byeriwile leswaku ku pfumaleka ka mali ehofisini a ku va sivela ku endla tano; kambe a ku ri na vanhu va rixaka ra yena eWisconsin na le Minnesota lava a va navela swinene ku kuma ntiyiso wu kandziyisiwile hi ririmi ra vona ra mutswari lerova, hambi leswi a va ri eka xiyimo xa le hansi xa vutomi naswona nhlayo ya vona a yi ri ehansi ka makumentlhanu, va hlengelete $1,000 hi mali ya le mavokweni, va yi veka emavokweni ya yena hi xikongomelo lexi. Hi mali leyi na matsalwa yo tala lama lunghiseleriweke kahle, Mufundhisi Matteson u tile eBattle Creek, kutani a tlhela a endla xikombelo xa tibuku leti gandlisiweke. Tanihi leswi a a lunghekele ku hlamula ku kaneta loku a ku vuriwile khale, swikombelo swa yena swi amukeriwile, kutani hi ti 18 ta Nyenyankulu 1867, u sungule ku hlaya matsalwa ya yena, lama a ma lunghiseleriwe buku ya yena, Liv og Død, (Life and Death) eka Mufundhisi J. N. Andrews na mina, lava hi nkarhi wolowo a hi ri swirho swa komiti ya vukandziyisi. Hi marito man'wana, u hi byele hi Xinghezi leswi matsalwa ya yena a ya vula swona hi Xidanish-Xinorwe.

GSAM 414Mufundhisi Matteson U Va Mugandlisi

GSAM 414.1Hi nkarhi wolowo a ku nga ri na mugandlisi loyi a a nga ntshunxiwa ku n'wi hlela maletere yo gandlisa, kutani a kombela mpfumelelo wo dyondza ku ma hlela yena. U ye emahlweni na ntirho lowu ku fikela loko a va na kwalomu ka gidi ra matluka ya mapamfulete na switsalwana leswi gandlisiweke hi ririmi ra yena.

GSAM 414.2Hi ku tirhisa ndlela leyi yintshwa yo hangalasa ntiyiso exikarhi ka vanhu va ka vona, u ye emahlweni hi xivindzi lexintshwa, a khoma minhlangano eSwifundzheni swo hambanahambana. Ku sukela hi siku rero, ntirho wu yile emahlweni hi xihatla swinene exikarhi ka vanhu va le Scandinavia.

GSAM 414Nkandziyiso wo Sungula wa Nkarhi na Nkarhi hi Ririmi Rimbe

GSAM 414.3Ntirho exikarhi ka Va-Denmark na Va-Norway a wu kurile swinene lerova ku va na xikombelo xa phepha-hungu ra n'hweti na n'hweti laha vanhu va rixaka rero a va ta kuma dyondzo na nkhutazo hi ririmi ra vona. Hikokwalaho, hi ti 1 Sunguti 1872, ku humesiwile ehofisini ya Review and Herald, phepha-hungu ra n'hweti na n'hweti ra Xidenmark, magazini wa matluka ya makume mbirhi na mune, lowu a wu thyiwe vito ra Advent Tidende (Advent Tidings). Hi lembe leri landzeleke vukulu bya jenali leyi byi engeteriwile ku fika eka matluka ya makume-nharhu na mambirhi. A ku ri magazini wo sungula lowu humesiweke hi Va-Adventista va Siku ra Vunkombo hi ririmi ra le handle.

GSAM 414.4Hi 1874 ku ve na ku tsakela lokukulu exikarhi ka vapfumeri lava vulavulaka Xisweden lerova ku sunguriwa magazini wa matluka ya khume-ntsevu lowu humaka n'hweti na n'hweti hi ririmi rero, lowu vuriwaka Svensk Härold.

GSAM 414.5Hi nkarhi lowu Mufundhisi Matteson a sunguleke ntirho wa vurhumiwa eka vanhu va le Scandinavia (Khotavuxika, 1877) etikweni ra rikwavo, a ku rhumeriwa tikopi ta 266 ta Tidende ku suka eAmerika n'hweti na n'hweti ti ya eDenmark, na 60 ti ya eNorway. Hi ku hlaya tijenali leti, vanhu vo tala a va se a va hlayisa Sabata eScandinavia. Hikwalaho ka ntirho wa yena wa lembe rin'we eDenmark, ku simekiwe mintlawa ya vapfumeri etindhawini to hambana-hambana.

GSAM 415Hofisi yo Kandziyisa eNorway

GSAM 415.1Endzhaku ka leswi, Mufundhisi Matteson u yile eNorway, laha hi ti 7 Khotavuxika 1879, a simekeke kereke ya swirho swa makume-nharhu na nhungu, hikwalaho ka ntirho wa yena eChristiana. Mufundhisi J. P. Jasperson, ku suka eAmerika, u hlanganile na yena evutirheli hi nkarhi wolowo. Hi lembe rero nakambe ku simekiwile nhlangano wo kandziyisa eNorway, naswona ku xaviwe ndhawu eChristiana ku va hofisi yo kandziyisa, kamara ro hlangana ra vukorhokeri bya kereke, na tindhawu to tshama eka tona, hi nxavo wa $14,580. Ku ringana nkarhi wo karhi, ku humesiwe nkandziyiso wutsongo wa phepha-hungu, Tidernes Tegn, vhiki na vhiki ku suka ehofisini ya le Christiana.

GSAM 415.2Eku sunguleni ka xixikana xa 1880, Mufundhisi Matteson u tile eAmerika ku ta kuma mpfuno wo ndlandlamuxa ntirho wa le Scandinavia. U nghenele Huvo-nkulu ya lembe rero, kutani a vuya eYuropa hi Dzivamisoko, 1881, a khutazekile swinene. Endzhakunyana ka ku vuya ka yena, ku xaviwe muchini wo gandlisa wa silindara kutani wu vekiwa ehofisini ya le Christiana.

GSAM 415Tijenali ta Rihanyu hi Xidanish na Xisweden

GSAM 415.3Va hatle va sungula ku humesa jenali ya rihanyu hi Xidanish, leyi vuriwaka Sundheds Bladet. Hi 1883 u humesile jenali leyi fanaka hi Xisweden, na jenali ya vukhongeri, leyi vuriwaka Sanningens Härold. Hi 1884 a va ri na switirhisiwa swa hofisi leswi a swi ringana $2,563. Eka lembe leri, ku kandziyisiwe no hangalasiwa maphepha-hungu ya 115,000 hinkwawo, handle ka magidi yo tala ya switsalwana, na tibuku tin'wana.

GSAM 415Mufundhisi Haskell eScandinavia

GSAM 415.4Ntirho ematikweni ya Scandinavia wu kume mpfuno lowukulu hi ku endza ka Mufundhisi Haskell hi 1882, naswona hi 1884 va pfuniwe swinene hi ntirho wa Vafundhisi Geo. I. Butler, B. L. Whitney, A. B. Oyen, na E. G. Olsen.

GSAM 416Manana White U Pfunile Swinene eScandinavia

GSAM 416.1Hi 1885, Manana E. G. White, na n'wana wa yena wa jaha, W. C. White, va endzele le Scandinavia, leswi a swi ri swa nkoka lowukulu swinene eka ntirho wa le ndhawini yoleyo. Van'wana a va ehleketa leswaku swisiwana a swi nga ta kota ku hakela vukhume etikweni rero, naswona a swi pfuni nchumu ku ringeta ku xavisa tibuku. Vumbhoni lebyi nyikeriweke hi Manana White a byi ri hi nkarhi lowu faneleke, naswona byi amukeriwe kahle hi vanhu, hilaha swi kombisiweke hakona hi nhlamulo leyi nyikeriweke hi marito lawa, “Hinkwaswo leswi Hosi yi swi vuleke hi ta swi endla, naswona hi ta yingisa.” Eka riendzo leri ku ve ni ku cinca loku hetisekeke eka nsimu ya le Scandinavia, loku vangiweke ngopfu-ngopfu hi ntirho lowu nga karhaliki wa Manana White.

GSAM 416Muako lowuntshwa wa Hofisi wu Akeriwile eNorway

GSAM 416.2Hi 1886 Vafundhisi O. A. Olsen na N. Clausen va endzele matiko ya le Scandinavia, laha loyi wa vumbirhi a tshameke kona nkarhi wo leha. Hi 1885 ku akiwile muako wuntshwa wa hofisi eChristiana, naswona eka lembe leri heleke hi ti 1 Ndzhati 1886, hofisi yi kumile mali leyi ringanaka $5,386.68 hi ku xavisa tibuku na switsalwana ntsena, kasi mali leyi kumiweke eka swibhalelo swa magazini a yi ri $3,146.03.

GSAM 416Tikereke ta Makume-mbirhi ntlhanu eScandinavia

GSAM 416.3Xiviko lexi nyikeriweke eka Huvo-nkulu hi 1889 xi vule leswaku eka ndhawu ya le Scandinavia a ku ri na tikereke ta makume-mbirhi ntlhanu, leti a ti ri na swirho swa 926, leswi a swi hakele vukhume bya $2,548.75; a yi tlhela yi va na vatirheli va tsevu, valayisensi va mune, na vaxavisi va tibuku va makume-ntlhanu na vambirhi. Ntsengo wa tibuku leti xavisiweke eNorway na le Swidi eka kotara yin'we a wu ri $2,161.26.

GSAM 416Xikolo eChristiana

GSAM 416.4Hi nkarhi wolowo a ku ri na xikolo lexi a xi tirha eChristiana, lexi a xi ri na vadyondzi va 50. Hi 1891, a ku ri na dyondzo ya Bibele leyi a yi fambisiwa eChristiana hi Vafundhisi O. A. Olsen na E. J. Waggoner, leyi a yi ri na vadyondzi va dzana. Eka dyondzo leyi, a ku nyikeriwa dyondzo leyi heleleke mayelana na ntirho wo xavisa tibuku.

GSAM 417Tikereke ta 40 eScandinavia hi 1895

GSAM 417.1Endzhaku ka malembe ya tsevu, hi 1895, hi xiya xiviko lexi nyikeriweke hi Mufundhisi D. A. Robinson, loyi a a ri mulanguteri wa xifundza xa ntirho wa le matikweni mambe, lexi kombisaka hi ku kongoma ku kula lokukulu ka ntirho hi nkarhi wolowo lerova hi tshaha hi ndlela leyi landzelaka: “Scandinavia yi na tikereke ta makumemune, na swirho swa 1,458. Vukhume bya lembe a byi ri $5,585.55. Ku na vatirheli va khume ntlhanu lava hlawuriweke, va khume n'we lava nga na mpfumelelo, naswona ntsengo wa tibuku leti xavisiweke hi lembe wu fika eka $40,000. Ntsengo lowu lowukulu wu vangiwe ngopfu hi matshalatshala ya vaxavisi va tibuku, naswona sweswo swi endlekile etikweni leri, hi 1885, vaxavisi va tibuku, hambi ku ri vatirheli va vukhongeri bya hina, a va tiyisisa leswaku ku xavisa tibuku hi ku famba-famba a swi nge swi koti.

GSAM 417Tikhonferense tinharhu ta le Scandinavia

GSAM 417.2Eka nsimu ya le Scandinavia sweswi ku na tikhonferense tinharhu, masiku ya ku simekiwa ka tona ma ri hi ndlela leyi landzelaka: Denmark, 30 Mudyaxihi 1880; Swidi, 12 Nyenyankulu 1882; Norway, 10 Khotavuxika 1887. Mufundhisi John Matteson, loyi a pfuleleke Vurhumiwa bya le Scandinavia ro sungula naswona a rhangela ntirho hi ku humelela lokukulu, loyi a tirheke hi ku hiseka ni ku tinyiketela leswaku vanhu va kona va humelela, u hlaseriwile hi vuvabyi byo dlaya bya nkarhi wolowo, bya vuvabyi bya mahahu, naswona u lovile eEl Monte, Cal., hi ti 30 Nyenyankulu 1896, a ri na malembe ya 61 hi vukhale.

GSAM 417VURHUMIWA BYA LE BRITAIN

GSAM 417.3William Ings, la velekiweke eHampshire, eNghilandi, kambe a ri Mu-Amerika hi moya ni dyondzo, endzhaku ko hanya eUnited States ku sukela evutsongwanini bya yena, u fike eSouthampton, a huma eBasel, eSwitzerland, hi ti 23 ta Mudyaxihi 1878. Hi nkarhi wolowo ku tshama ka yena a ku komile, ku ri mavhiki mambirhi ntsena, loko a vuyela eka Tiko-nkulu swa nkarhinyana. Hambiswiritano, endzhaku ka nkarhinyana u tlhelele a ya eSouthampton, laha, endzhaku ka tin'hweti ta mune a ri karhi a tirha a famba-famba ematlongweni a hangalasa switsalwana na ku endla ntirho wa vurhumiwa lowu a wu tikomba, u vike leswaku ku na vanhu va khume lava a va hlayisa Sabata. Hi ti 30 N'wendzamhala ta lembe rero, mina na nsati wa mina hi fike eSouthampton, laha ntirho wa hina wu hlanganeke na wa Mufundhisi Ings, hi ku khoma minhlangano hi nkarhi wa vuxika eShirley Hall, na le kaya ra hina leri a hi ri hirile. Hi ximumu xa 1879, hi khomile tinhlengeletano ta tende eSouthampton. Hi nkarhi wolowo ni le ndhawini yoleyo, Nhwanyana Maud Sisley (loyi sweswi a nga Manana Boyd) u nghenelerile entirhweni, a nyikela hi ku hlaya Bibele ni ku endla ntirho wa ku famba yindlu ni yindlu. Hikwalaho ka matshalatshala lawa, vanhu vo hlayanyana va amukerile ntiyiso. Hi vuxika lebyi landzeleke hi khomile tinhlengeletano eholweni leyi nge Ravenswood Villa, muako lowu a hi tshama eka wona naswona a hi ri na vuhlayiselo bya hina bya nhundzu eka wona.

GSAM 418Nhlengeletano ya Tende eNghilandi

GSAM 418.1Hi ximumu xa 1880, Mufundhisi Andrews, hambi leswi a a tsanile hi rihanyo, u humile eSwitzerland ku ta pfuna eka nhlengeletano ya tende eRomsey, laha vanhu van'wana va amukeleke rungula.

GSAM 418.2Hi Sunguti 11, 1880, ku simekiwile nhlangano wa switsalwana. Eka ntirho lowu swirho a swi tsakela swinene, naswona ku hangalasiwile matsalwa yo tala.

GSAM 418.3Hi ti 8 Nyenyenyani 1880, ku khuvuriwa ka hina ko sungula ku humelerile naswona ku endleriwe vakandhideti va tsevu. Ku fikela hi ti 2 Mawuwani 1881, vakandhideti va makume mambirhi na kaye a va khuvuriwile hi ku mbombomeriwa ematini eSouthampton.

GSAM 418Vatirhi va Andzile eNghilandi

GSAM 418.4Hi ku ya hi vhoti ya Huvo-nkulu leyi khomeriweke hi xixikana xa 1881, Mufundhisi A. A. John na nsati wakwe, Geo. R. Drew, na Nhwanyana Jennie Thayer va yile eNghilandi, naswona va nghenelerile entirhweni wa le ndhawini yoleyo ya vurhumiwa. Eka lembe ra 1882, Mufundhisi Haskell u endzele ndhawu ya le Yuropa, naswona u hete masiku yo hlayanyana na vatirhi va le vurhumiweni bya le Nghilandi, a nyika mpfuno wa nkoka hi ku nyika switsundzuxo na switsundzuxo.

GSAM 418.5Hi Nyenyankulu, 1882, ku sungule ku kandziyisiwa xiengetelo xa matluka mambirhi xa le Britain xa Signs of the Times, naswona a xi namarhetiwile eka tikhopi ta gidi ta Signs leti a ti rhumeriwe ku suka eAmerika. Leswi a swi tirhisiwa entirhweni wa vurhumiwa eGreat Britain. Xiviko xa ntirho, hi ti 1 Nhlangula 1883, xi kombisa leswaku hi nkarhi wolowo a ku ri na vahlayisi va Sabata va dzana. Vukhume lebyi hakeriweke ku sukela eku sunguleni ka vurhumiwa, a byi ri $2,078.71.

GSAM 419Ntirho wa Vurhumiwa bya le Swikepeni

GSAM 419.1Hi ku pfuniwa hi vafambisi va swikepe, Mufundhisi Ings u pfumeleriwile ku rhumela swiphakichi swa switsalwana na maphepha-hungu mahala eka mabuwa lamakulu ya makume-nhungu ya “Peninsular and Oriental Steam Ship Company,” eAfrika Dzonga, Swihlala swa East Indies na West Indies, Amerika ya le Xikarhi, na le Swihlaleni swa Bay. A ku ri hi ku tirhisa nkucetelo wa swilo swo hlaya leswi rhumeriweke hi ndlela leyi, laha ku tsakela ku sunguleke kona ro sungula exihlaleni xa Demarara. Vuxokoxoko lebyi hi byi kumile hi ku tirhisa mapapila lama humaka exihlaleni.

GSAM 419“History of the Sabbath” Yi Vekiwile eka Tilaiburari ta le Nghilandi

GSAM 419.2Khopi ya buku ya Mufundhisi Andrews leyi nge History of the Sabbath na yona a yi vekiwile eka makume-ntsevu ya tilayiburari ta mani na mani na tindhawu to hlaya mahala eka tiko hinkwaro ra Great Britain, naswona tibuku teto ta ha ri kona, ti ri karhi ti hlamusela xitori eka lava va tiyimiseleke ku hlaya.

GSAM 419.3Hi 1884 Mufundhisi Butler u endzerile eNghilandi, a heleketiwa hi vatirhi van'wana va nsimu leyi. Vafundhisi S. H. Lane na Robert Andrews va fambe hi xikepe ku suka eBoston ku ya joyina vutirheli eGreat Britain hi ti 9 Mudyaxihi, 1885. Riendzo ra Manana White eNghilandi ri ve xihlovo xa matimba ni nkhutazo eka vatirhi. Manana White ni n'wana wakwe wa jaha va hete mavhiki ma nga ri mangani kwalaho va nga si tlhelela eAmerika ku suka ensimwini ya le Yuropa.

GSAM 419Ku Sunguriwe “Present Truth”

GSAM 419.4Eku sunguleni ka lembe ra 1884, endzhakunyana ka ku fika ka Mufundhisi Butler eNghilandi, ku endliwe xiboho xo sungula eGrimsby, laha M. C. Wilcox a a ri muhleri, ku humesiwa phepha-hungu ra matluka ya nhungu leri humaka kambirhi hi n'hweti, leri vuriwaka Present Truth. Sweswi ri humesiwa ri ri ra matluka ya khume-ntsevu vhiki na vhiki eLondon, eNghilandi, hi nhlayo ya tikopi ta kwalomu ka 18,000 hi vhiki.

GSAM 420.1Hi 1889, Mufundhisi Holser u vike leswaku Vurhumiwa bya le Britain a byi vumbiwa hi tikereke ta nhungu, na vahlayisi va Sabata va madzana mambirhi, lava eka vona 65 a va ri eLondon. Vukhume bya lembe leri hundzeke a byi ri $1,244.58. A ku ri na vatirheli vambirhi lava hlawuriweke, vambirhi lava nga na mpfumelelo wo chumayela, varhumiwa vambirhi va le swikepeni, na vatirhi va Bibele va nkombo. A ku ri hi nkarhi wolowo laha Vafundhisi Wm. Hutchinson na Francis Hope va ngheneke eka vurhumiwa bya le Nghilandi.

GSAM 420Pacific Press eLondon

GSAM 420.2Hi lembe ra 1890, Khamphani ya Pacific Press Publishing, ya le Oakland, California, yi simekile hofisi ya rhavi eka 48 Paternoster Row, London, na hofisi yo gandlisa eka 451 Holloway Road, London, N. Ntsengo wa tibuku leti xavisiweke ehofisini hi lembe ro sungula, hi minxavo ya vuxavisi bya xitoko, a wu ri $9,556.89.

GSAM 420.3Hi Nyenyenyani, 1895, Mufundhisi Robinson u nyikete xiviko lexi landzelaka:

GSAM 420.3“Le Great Britain ku na tikereke ta khume na yin'we, swirho swa 363, vatirheli va ntlhanu, na muchumayeri un'we la nga na layisense. Vukhume bya lembe leri hundzeke a byi ri $5,077.20, kumbe avhareji ya $13.98 hi xirho xin'we-xin'we. Nhundzu ya hofisi yo kandziyisa sweswi i ya International Tract Society, Limited, khampani ya le Nghilandi, naswona yi lawuriwa hi yona.”

GSAM 420.4Hi N'wendzamhala, 1895, Matsalani wa Vurhumiwa bya le Handle u vike leswaku eGreat Britain a ku ri na swirho swa 560. Vukhume a byi engetelekile hi $1,000 hi lembe. Hi nkarhi wolowo, mintlawa ya nhungu a yi hlangana hi Sabata etindhawini to hambana-hambana eLondon.

GSAM 420.5Hikokwalaho ntirho eka nsimu leyi ya vurhumiwa wu yise emahlweni, minkarhi yin'wana hi ndlela leyi a yi lava ku va leyi nga vonakiki. Timbewu a ti mili hi xihatla emisaveni yin'wana ku fana na le ka yin'wana. Ku mila ka tona swi nonoka, kambe ku kula ka tona swi tiyisekile naswona swi tiyile. Swo tano hi ntiyiso wa rungula ra vunharhu eka mfumo lowu. Mbewu ya wona yi byariwile, yi dzikise timitsu, naswona yi kurile hi ku nonoka ku fikela sweswi yi fikelele vukulu lebyikulu.

GSAM 421VURHUMIWA BYA LE AUSTRALASIA

GSAM 421.1Hi ti 10 Mudyaxihi 1885, Vafundhisi S. N. Haskell, J. O. Corliss na ndyangu wakwe, M. C. Israel na ndyangu wakwe, Wm. E. Arnold, na Henry Scott va fambe hi xikepe ku suka eSan Francisco ku ya pfula vutirheli bya vurhumiwa eka nsimu ya le Australia. Malembe ya khume na wun'we emahlweni ka nkarhi lowu, hi 1874, eka nhlangano lowu a wu khomeriwe eBattle Creek, Manana White u vule leswaku matiko yo tala a ma ta amukela ntiyiso, naswona u vone michini yo gandlisa yi ri karhi yi tirha, na tibuku na maphepha-hungu swi ri karhi swi gandlisiwa ematikweni yo hambanahambana. Loko a vutisiwa ku vula mavito ya matiko lawa a ku vulavuriwa ha wona, nhlamulo a ku ri leswaku Australia a ku ri vito ntsena leri a ri tsundzukeke.

GSAM 421The Bible Echo

GSAM 421.2Hansi ka ntirho lowu hisekaka ni lowu humeleleke wa Mufundhisi Haskell ni ntlawa wakwe, rungula ri yise emahlweni hi xihatla lerova ku kandziyisiwa ka phepha-hungu eAustralia swi voniwa swi ri swa nkoka. Hikokwalaho, malunghiselelo ya endliwe yo kandziyisa, naswona hi ti 1 Sunguti 1886, ku humesiwe phepha-hungu ra n'hweti na n'hweti ra matluka ya khume-na-ntsevu eMelbourne, leri vuriwaka Bible Echo and Signs of the Times. Eka nomboro yo sungula ku printiwile tikopi ta magidi ya tsevu, kasi nhumeso ya ntolovelo a yi ri magidi manharhu ntsena.

GSAM 421Kereke yo Sungula leyi Simekiweke eAustralia

GSAM 421.3Hi Sonto, 10 Dzivamisoko 1886, kereke yo sungula ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo eAustralia yi simekiwile. A ku ri na vanhu va khume-nhungu lava a va ri kona lava a va sayinile ntwanano, naswona van'wana va nkombo va kombele ku amukeriwa hi ku khuvuriwa. Lava va khuvuriwile hi Sabata leyi landzeleke, naswona Sabata yin'wana na yin'wana ku ringana mavhiki yo hlayanyana ku engeteriwe swirho, ku fikela loko kereke yi va na swirho swa makumentlhanu na ntlhanu. Ku fikela hi Mudyaxihi, 1886, nhlayo hinkwayo ya lava tsarisiweke a yi ri makume-kaye. Handle ka lava, a ku ri na kwalomu ka makume-nharhu na ntlhanu etindhawini tin'wana lava a va hlayisa Sabata.

GSAM 421.4Eka hofisi yo gandlisa a ku ri na michini yimbirhi yo gandlisa leyinene na njhini, hinkwaswo a swi hakeleriwile naswona a swi ri swa Va-Adventista va Siku ra Vunkombo eka tiko rero ra le kule—kwalomu ka timayili ta 7000 ku suka eka hofisi ya hina leyikulu leyi kumekaka eOakland, Cal.

GSAM 422.1Hi lembe ra 1886 rungula ri ndlandlamukile ku ya fika eNew Zealand. Xiviko lexi humaka eka nsimu ya le Australia xi vula leswaku a ku ri na vahlayisi va Sabata va makumentlhanu eNew Zealand. Mali leyi amukeriweke ku suka eka ku xavisiwa ka tibuku ehofisini a yi ri $700. Handle ka leswi, vaxavisi va tibuku a va xavisile tikhopi ta 400 ta Great Controversy eNew Zealand, na tikhopi ta 1000 ta Thoughts on Daniel eAustralia.

GSAM 422Muako wa Hofisi ya le Australia

GSAM 422.2Ku suka eka xiviko lexi nyikeriweke hi ti 19 Mawuwani 1889, hi kuma vuxokoxoko lebyi landzelaka: Muako wa hofisi yo gandlisa eMelbourne wu hetisiwile, wu ri na kereke ya vukorhokeri bya kereke.

GSAM 422Ku Nghena eTasmania

GSAM 422.3Ku simekiwe khonferense eAustralia na le New Zealand, naswona ntirho wu ndlandlamuxiwile, hi Vafundhisi Israel na Steed, ku ya fika eTasmania. Endhawini leyi yo hetelela ku se ku simekiwile tikereke tinharhu, leti nga na swirho swa ntsengo wa dzana na makume-nharhu na tsevu. Handle ka leti ku na vahlayisi van'wana va Sabata lava hangalakeke lava nga si simekiwaka.

GSAM 422.4Vukhume bya lembe eka nsimu ya le Australia a byi ri $9,371. A ku ri na vaxavisi va tibuku va 15 ensiminini, lava ntsengo wa tibuku leti va ti xaviseke wu fikeleleke eka $19,500.

GSAM 422.5Eka riendzo ra vumbirhi ra Mufundhisi Haskell emisaveni hinkwayo, u tlhelele a endzela Australia, a nghenela nhlengeletano ya vona leyi a yi khomeriwe hi Mhawuri, 1889, naswona hi tindlela to tala u nyikele mpfuno lowu pfunaka swinene, lowu a wu nkhensiwa ngopfu hi ntlawa wolowo lowuntshwa lowu a wu ha ku simekiwa. Vatirhi vo hambana-hambana vo huma eAmerika va endzele Australia nkarhi na nkarhi hi xikongomelo xa mhaka yin'we leyikulu—ku aka ni ku tiyisa ntirho wa Xikwembu.

GSAM 422Manana White eAustralia

GSAM 422.6Hi xixikana xa 1891, Manana E. G. White, n'wana wa yena wa jaha, W. C. White, Mufundhisi Geo. B. Starr, na van'wana va sukile eCalifornia va ya eAustralia, va fika kona hi N'wendzamhala—leri a ku ri xikarhi ka ximumu eka tiko-nkulu rero. Vumbhoni bya Manana White, hambileswi a a ri na vuvabyi bya miri lebyi a a langutane na byona hi nkarhi wa malembe ya kaye ya vutshamo bya yena etikweni rero, byi pfunile swinene ku veka ntirho eka vuxaka lebyi faneleke na moya na xikongomelo xa rungula ra ntsumi ya vunharhu. Hi nkarhi lowu a va ri eAustralia, Mufundhisi J. O. Corliss u tlhele a tirhisana na ntirho laha, naswona W. A. Colcord na van'wana va nghenele ntirho tanihi vatirheli, vadyondzisi, na swin'wana.

GSAM 423Mufundhisi Olsen eAustralia

GSAM 423.1Hi nkarhi wa vulawuri bya Mufundhisi O. A. Olsen tanihi muungameri wa Huvo-nkulu, u endzele swivandla swa hina hinkwaswo swa nkoka etikweni hinkwaro. Leswi swi lavile maendzo yo leha—riendzo ro rhendzeleka misava. U endle leswi leswaku a ta tiva kahle swilaveko swa swona ni xiyimo xa swivandla swa vurhumiwa yo hambanahambana, leswaku a ta va a lunghekela ku swi tirhela hi ku ka a nga hlawuli. A ri eka riendzo leri, hi 1893, laha a heteke mavhiki yo hlayanyana eAustralia.

GSAM 423Nhlangano wa Vun'we wa Australasia

GSAM 423.2Hi nkarhi lowu, ku simekiwile Nhlangano wa Vun'we wa Australasia, lowu a wu vumbiwa hi tikhonferense ta Australia na New Zealand swin'we ni swivandla swa vurhumiwa swa le Australia. Khonferense leyi yi hlangana kan'we endzhaku ka malembe mambirhi, naswona yi fambisiwa hi ku landza maendlelo ya tikhonferense ta nhlangano ta le matikweni man'wana. Hi lembe ra 1893, vaxavisi va tibuku va nga ri vangani lava a va ri eka nsimu leyi va xavisile nkandziyiso wa 5,000 wa Steps to Christ, naswona nkandziyiso wa vumbirhi wa nhlayo leyi fanaka wu kandziyisiwile. Hi ximumu xa 1894-95, va amukerile swiorder swa 4,000 swa tibuku leti xavisiwaka hi ku tsarisa endzeni ka tin'hweti ta mune.

GSAM 423Mufundhisi Prescott eAustralia

GSAM 423.3Hi 1895, Mufundhisi W. W. Prescott, Matsalani wa Dyondzo wa vandla, u hete tin'hweti to hlayanyana eka nhlengeletano leyi, a nyiketa nkarhi wo tala ni miehleketo eka rhavi leri ra ntirho. Hi nkarhi wolowo u fambise xikolo xa dyondzo lexi xi veke na mpfuno lowukulu eka vona.

GSAM 424.1Xiviko lexi endleriweke Huvo-nkulu ya ntirho wa lembe xi nyikeriwile hi Mufundhisi W. C. White naswona xi vula leswi landzelaka:

GSAM 424.1“Nhlangano wa Vun'we wa le Australia wu vumbiwa hi tikereke ta khume-na-nkombo leti nga na swirho swa 1074, leswi hakeleke vukhume hi lembe leri hundzeke hi ntsengo wa $9,810.10. Nhlangano lowu wu na vatirheli va khume-mbirhi lava hlawuriweke, vambirhi lava nga na mpfumelelo wo chumayela, vatirhi va nharhu va Bibele, na vaxavisi va tibuku va makume-ntlhanu, lava xaviseke hi ntsengo wa $28,731.11 wa tibuku hi lembe. Hi lembe leri, kholoni ya New South Wales, leyi nga na tikereke ta tsevu na swirho swa 321, yi hambanisiwile eka Khonferense ya Australia, naswona yi thyiwe vito ra Khonferense ya New South Wales.”

GSAM 424VURHUMIWA BYA AFRIKA DZONGA

GSAM 424.2Eka Huvo-nkulu leyi khomeriweke eBattle Creek hi 1886, ku kambisisiwile mhaka yo pfula vurhumiwa eAfrika-Dzonga. Tanihi leswi ku tekiweke goza ro seketela ntirho lowu, hi ximumu lexi sunguleke hi 1887 ku endliwe matshalatshala yo simeka ntirho etikweni rero ra le kule, laha vanhu va nga ri vangani, lava a va sungurile ku hlayisa Sabata, a va lava varhumiwa.

GSAM 424Vafundhisi Boyd na Robinson eAfrika Dzonga

GSAM 424.3Hi xikongomelo lexi, hi ti 11 ta Mudyaxihi, Mufundhisi C. L. Boyd na ndyangu wa yena, Mufundhisi D. A. Robinson na nsati wa yena, swin'we na vatirhi van'wana, va khandziye xikepe va suka eDorobeni ra New York, va kongoma eAfrika, va hundza hi le Liverpool na London. Endzhaku ka malembe manharhu, eka Huvo-nkulu, Nkul. P. W. B. Wessels u vule leswaku loko vatirhi lava va fika eAfrika a ku ri na vanhu va kwalomu ka makumemune lava a va ri karhi va hlayisa Sabata ya nawu wa vumune hikwalaho ka ku hlaya minkandziyiso hi mhaka leyi na ku dyondza Matsalwa.

GSAM 424.4Vafundhisi Robinson na Boyd va sungule ntirho wa vurhumiwa eCape Town, naswona ku suka kwalaho wu andze en'walungu-vuxa timayili leti lavaka ku va madzana nhungu ku ya fika eKimberley, emasimwini ya tiyintimani.

GSAM 424.5Ku fikela hi lembe ra 1889, a ku ri na vatirheli vambirhi ntsena, un'we la nga na mpfumelelo, tikereke ta mune, na swirho swa makume-nhungu; lava va hakele vukhume bya $2,798.36. Hi lembe leri, Mufundhisi Ira J. Hankins, wa le Amerika, u tirhile eCape Town hi mbuyelo lowunene, naswona Nkul. na Man. Druillard va humile eNebraska ku ta hlanganela na ntirho endhawini leyi, ni ku avelana eka mintirho na swikarhato leswi welaka eka lava vitaniweke ku va varhangeri va ntirho eka ndhawu leyintshwa. Mintirho ya Manana Druillard a yi kongomise ngopfu eka vuhlayiselo bya tibuku, laha ntirho wa ndzawulo leyi a wu vekiwile ehansi ka vulawuri bya yena; kasi Nkul. Druillard a a khomekile eka ntirho wa vurhumiwa hi ku angarhela. Eka lembe leri, eka swikepe leswi a swi yima eribuweni leri, u xavisile tibuku ta nkoka wa $750.

GSAM 425Mufundhisi Haskell eAfrika

GSAM 425.1A ku ri hi n'hweti ya Mhawuri ya lembe leri fanaka laha Mufundhisi Haskell a fikeke eCape Town. Tin'hweti ta ntlhanu ti tirhisiwe kahle eku endzeleni ni ku tirha na mintlawa yo hambanahambana eAfrika Dzonga. Hi riendzo leri, ntirho wu tiyisiwile no aka, naswona mbilu ya yena yi khutaziwile hikuva u vone mihandzu ya ntirho wa yena. Ku tsakela ntirho wa dyondzo ku pfuxiwile, lerova swichudeni swa khume na swimbirhi swo huma eAfrika swi tile eAmerika ku ya nghena eswikolweni swa hina swa vukhongeri.

GSAM 425.2Hi nkarhi wolowo, ntirho wo xavisa wu nyikiwe nyingiso lowu faneleke. Ku ve na nhlengeletano ya ntirho lowu eCape Town, leyi a yi rhangeriwe hi Nkul. E. M. Morrison, leyi nyikeke vutomi byintshwa na matimba eka rhavi leri ra nkoka ra rungula. Hi ku hatlisa endzhaku ka dyondzo leyi nyikiweke eka nhlengeletano leyi, vaxavisi va tibuku va khume-na-nharhu, endzeni ka tin'hweti ta tsevu, va xavise no yisa tibuku ta ntsengo wa $5,621.28. Entiyisweni, swikombelo a swi tele ngopfu lerova swi “hlula” hofisi ya le London hi ku helela, hikuva tibuku a ti nga lunghiseleriwi hi xihatla ku ringana ku hetisisa xilaveko.

GSAM 425.3Hi lembe ra 1892, Mufundhisi A. T. Robinson u nghenelerile eka ntirho wa le Afrika Dzonga. Hi nkarhi wolowo ntirho a wu kurile swinene lerova ku laveka vuhlayiselo byintshwa ku siva bya khale. Hikokwalaho ku akiwile muako wuntshwa lowu a wu aname ku ringana ku nyika ndhawu ya tinhlengeletano ta kereke.

GSAM 426Muako wa Kholichi eAfrika

GSAM 426.1Hikokwalaho ntirho wu ye emahlweni wu kula goza hi goza, ku fikela laha eClaremont, xiyenge xa le tlhelo ka Cape Town, ku akiweke muako wa kholeji lowu durhaka $35,000. Mpfuno lowu a wu laveka eka vamakwavo va le Amerika a ku ri ku rhumela ntlawa wa vadyondzisi lava fanelekaka ku dyondzisa tidyondzo ta le kholejini, naswona vona vini a va ta hakela mali leyi lavekaka. Leswi xikombelo lexi a xi hetisekisiwile, xikolo xi pfuliwile hi ti 1 ta Nyenyenyani 1893.

GSAM 426Khonferense ya Afrika Dzonga

GSAM 426.2Khonferense ya Afrika Dzonga yi simekiwile hi 1892. Eka Huvo-nkulu ya 1893 yi vhoteriwile leswaku yi va xiphemu xa Huvo-nkulu. Hi nkarhi wolowo a wu ri na tikereke ta ntlhanu, swirho swa dzana na makume nharhu na nhungu, leswi a swi hakele vukhume bya $34,077.32 hi lembe leri hundzeke. Eka nhlengeletano leyi, Khonferense ya Afrika Dzonga a yi yimeriwile hi Peter Wessels, loyi hi ku hanana a nyikeleke eka Huvo-nkulu $16,000, mali leyi a yi tlula leyi Huvo-nkulu a yi tirhisile ku pfula ntirho eAfrika Dzonga. Ku engetela eka nyiko leyi, yena na un'wana wa vamakwavo va nyikele hi $40,000 ku sungula ntirho wa xitichi xa vutshunguri bya mahala edorobeni ra Chicago.

GSAM 426.3Eka Huvo-nkulu ya 1895 Matsalani wa Vurhumiwa bya le Handle u vule leswi mayelana ni nsimu ya Afrika:

GSAM 426.3“Khonferense ya le Afrika Dzonga yi simekiwile malembe mambirhi ntsena, kambe eka nkarhi wolowo Huvo-nkulu yi rhumele vatirhi va khume na vambirhi exifundzheni xexo. Vambirhi va vona va yile endzeni ka tiko tanihi varhumiwa lava tihlayisaka, kasi van'wana va nghenele ntirho eka tindzawulo to hambanahambana. Khonferense yoleyo yi na xikolo lexi humelelaka, kaya ra swisiwana, na sanitaramu leyi nga le ku akiweni. Tinhlayo ti komba leswaku vunyingi bya swirho swa vona i 184.”

GSAM 426Maphepha-hungu lama Kandziyisiweke eAfrika Dzonga

GSAM 426.4Mhaka ya ntshunxeko wa vukhongeri eAfrika Dzonga yi pfuxile vanhu va hina eka tin'hweti ti nga hundza leswaku va humesa maphepha-hungu mambirhi, rin'we hi ririmi ra Xiholandi, leri vuriwaka De Wachter; lerin'wana hi Xinghezi, leri vuriwaka The South African Sentinel and Gospel Echo. Leri ro hetelela ri hangalasiwa hi khopi ta 4,000.

GSAM 427Nhlangano wa Vun'we wa Afrika Dzonga

GSAM 427.1Hi Sunguti, 1903, ku simekiwile Nhlangano wa Vun'we wa Afrika Dzonga, lowu vumbiwaka hi tikhonferense ta Cape Colony na Natal-Transvaal, na swivandla swa vurhumiwa swa Basutoland na Matabeleland ehansi ka vulawuri bya Nhlangano wa Vun'we. Eka nhlengeletano ku na tikereke ta khume ntlhanu leti hlelekeke leti nga na swirho swa 595, mintlawa ya kaye leyi nga hlelekangiki ya swirho swa makume ya kaye, na vahlayisi va Sabata va makume nharhu lava tiyimeleke,—hinkwaswo swi endla 715, lava hakeleke vukhume bya $7,850. A ku ri na vatirhi va makume nharhu na kaye, lava eka vona makume mbirhi na un'we a va hakeriwa miholo hi tinhlengeletano to hambanahambana.

GSAM 427NSIMU YA POLYNESIA

GSAM 427.2Hi lembe ra 1876, Mufundhisi James White na mutsari va rhumele vholumu ya Signs of the Times na switsalwana swin'wana, swi fambisana na papila, eXihlaleni xa Pitcairn. Matsalwa lawa ma vekiwile eka xikepe lexi a xi ya hi ku rhendzela Cape Horn xi ya eNew York. Hi tiyisisiwile leswaku xikepe xi ta yima ePitcairn, naswona kona phasela ri ta nyiketiwa. A hi nga tivi munhu ni un'we exihlaleni, naswona a hi nga tivi nchumu hi xihlala hi xoxe, handle ka ndhuma ya xona ya ku va na vaaki lava tinyiketeleke, lava chavaka Xikwembu. Maphepha-hungu ma rhumeriwile hi ku ringeta ntsena.

GSAM 427Riendzo ePitcairn

GSAM 427.3A hi twanga nchumu ku suka eka vanhu kumbe matsalwa ya hina ku fikela loko Nkul. John I. Tay a endzela xihlala, hi lembe ra 1886, endzhaku ka malembe ya khume, laha hi dyondzeke leswaku hikwalaho ka ku hlaya buku ya Signs na switsalwana, xihlala hinkwaxo, hi nkarhi wun'we, xi lave ku teka xiboho xo cinca siku ra xona ra vugandzeri ku suka eka siku ro sungula ra vhiki ku ya eka siku ra vunkombo, ni ku hlayisa Sabata ya Hosi. Kambe a va endlanga sweswo ku fikela nkarhi wa riendzo ra Nkul. Tay. A a ri na nkarhi wo leha a ri na ku navela lokukulu ko endzela xihlala lexi, kambe a a nga tivi nchumu hi vanhu lava hi xiviri, kumbe hi ku tsakela ka vona loku a ku sungurile eka ntiyiso.

GSAM 428.1Endzhaku ko vuya eAmerika, u komberile hi matimba swinene leswaku ku akiwa xikepe lexi a xi ta tirhisiwa ku rhwala varhumiwa ku suka exihlaleni xin'wana ku ya eka xin'wana eLwandle ra Pacific. U yile eka Huvo-nkulu leyi khomiweke hi lembe ra 1889, a ri na miehleketo leyi swinene emiehleketweni yakwe, naswona kwalaho u yimelele mhaka ya Swihlala swa Polynesia. Huvo, yi vona nkoka wa ntirho lowu, yi vhotile ku hlengeleta, hi ku pfuniwa hi vanhu, mali ya $12,000 leyi a yi ta tirhiseriwa ku aka kumbe ku xava xikepe xo tirha exikarhi ka swihlala swa Lwandle ra Pacific.

GSAM 428Ku Akiwa ka Pitcairn

GSAM 428.2Hi ku fambisana na xiendlo lexi, xikepe xa Pitcairn xi akiwile hi ximumu xa 1890, kusuhi na Benicia, kwalomu ka timayili ta makume-nharhu ku suka eOakland, Cal., hi ntsengo wa $12,035.22. Hi kotara tinharhu ta lembe, ntsengo lowu wa mali wu hlengeletiwile, wu nyikeriwa hi swikolo swa Sabata hi xikongomelo lexi ntsena, naswona a ku si tshama ku va na nyiko leyi nyikeriweke hi ntsako na ku hiseka lokukulu ku tlula leyi. Xikepe xi nyiketeriwile eOakland, Cal., hi ti 25 Ndzhati 1890. Vanhu va kwalomu ka 1500 va hlengeletanile exikepeni na le ribuweni ku ta vona nkhuvo lowu.

GSAM 428Riendzo ro Sungula ra Pitcairn

GSAM 428.3Xikepe xi sukile eSan Francisco hi ti 20 ta Nhlangula eka riendzo ra xona ro sungula, xi kongoma eka ndhawu ya xona ya ntirho leyi nga le kule. Eka xikepe a ku ri na varhumiwa ku nga Mufundhisi E. H. Gates na nsati wa yena, Mufundhisi A. J. Read na nsati wa yena, John I. Tay na nsati wa yena, swin'we na ntlawa wa varhumiwa lowu a wu rhangariwile hi Kaputeni Marsh. Xikepe lexi xi rhangile hi ku ya eXihlaleni xa Pitcairn, timayili ta magidi ya mune edzongeni wa San Francisco, laha xi fikeke hi ti 25 ta Hukuri. Loko xikepe xi suka exihlaleni hi ti 17 ta N'wendzamhala, vanhu lavakulu va 82 a va amukerile ku khuvuriwa, naswona a va simekiwile ku va kereke ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. Xikepe lexi xi ye endzhaku eka mintlawa ya Society, Hervey, Samoan, Friendly, na Fiji, xi siya tibuku ta vukhongeri na matsalwa ya rihanyo na vutomi byo tenga eka vanhu lava vulavulaka Xinghezi. Eka nkarhi wa tin'hweti ta nhungu, ku fikela hi Ndzhati 1891, varhumiwa va xavise tibuku ta ntsengo wa $1,900 handle ka ku hangalasa swilo swo tala swo hlaya mahala.

GSAM 429.1Varhumiwa va vekiwile hi ndlela leyi landzelaka: Mufundhisi Read a ri eTahiti; Mufundhisi Gates u sale ePitcairn ku hetisa ntirho lowu a wu sungurile kwalaho; kasi Nkul. Tay u hlawurile ku tirha exihlaleni xa Fiji. Eka Review ya ti 14 Dzivamisoko, 1904, Mufundhisi Fulton u vula hi ntirho wa le Fiji a ku: “Sweswi ku na vahlayisi va Sabata vo tlula dzana na makumentlhanu eka nsimu leyi ya vurhumiwa.” Ku suka eFiji, xikepe xi yile eAukland, eNew Zealand, ku ya lunghisa leswi lavekaka ni ku antswisa, naswona ni ku ya kuma tibuku.

GSAM 429Rifu ra Varhumiwa

GSAM 429.2Endzhaku ko va ekule hi lembe rin'we, tin'hweti ta khume na yin'we, na masiku ya khume-nhungu, xikepe xa Pitcairn xi vuyerile eSan Francisco, laha xi fikeke hi ti 9 Nhlangula 1892. Hi nkarhi wolowo Kaputeni Marsh a a lovile, a tlhela a lahliwa exihlaleni xa New Zealand. Nkul. Tay u hlaseriwile hi vuvabyi bya mahahu, lebyi a nga holangiki eka byona. Na yena u lovile hi ku rhula, a tlhela a lahliwa etikweni ra le kule ra Fiji; hi ndlela leyi vutomi byimbirhi bya nkoka byi nyikeriweke hi ku hatlisa eka Vurhumiwa bya le Polynesia.

GSAM 429.3Varhumiwa lava a va ri exihlaleni xa Tahiti, ePapaete, va tsakisiwile ku vona, hi ku hatlisa loku a ku lava ku va ka nkarhi wolowo, mihandzu ya ntirho wa vona. Va kotile ku rhumela ekaya, hi nkarhi wolowo, xiviko lexi tsakisaka xa vanhu va makumemune lava hundzukeke ni ku vumbiwa kereke ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo.

GSAM 429Riendzo ra Vumbirhi ra Pitcairn

GSAM 429.4Xikepe xi sukile eSan Francisco eka riendzo ra xona ra vumbirhi, hi ti 17 Sunguti 1893, na varhumiwa lava landzelaka: B. J. Cady na nsati wa yena, J. M. Cole na nsati wa yena, E. C. Chapman na nsati wa yena, na M. G. Kellogg, M.D. Nhwanyana Hattie Andre, wa le Ohio, a a famba na vona tanihi mudyondzisi wa Xihlala xa Pitcairn. Hi xixikana xa 1893, Nkul. Cady u pfulile xikolo eRaiatea, lexi nga eka ntlawa wa Society, a ri na vadyondzi va makume-ntsevu. Eku heleni ka thimi yo sungula nhlayo a yi engetelele ku fika eka dzana na ntlhanu. Eku sunguleni ka thimi ya vumbirhi a ku ri na vadyondzi va dzana na makume mbirhi lava a va dyondza.

GSAM 430Riendzo ra Vunharhu ra Pitcairn

GSAM 430.1Riendzo ra vunharhu ra xikepe ri tekiwile hi 1893-94. Varhumiwa va riendzo leri a ku ri G. O. Wellman na nsati wakwe na Lillian White, hinkwavo va le Michigan, lava a va yisiwa eRaiatea, laha a va fanele ku pfuna Mufundhisi Cady entirhweni wakwe. Nkul. Stringer na nsati wakwe va yile tanihi varhumiwa lava tihlayisaka. Va yimile eRurutu. eRaratonga (laha vanhu a va hlayisa Mugqivela ematshan'weni ya Sonto), Dokodela Caldwell na nsati wakwe a va rhumeriwe kona; kasi Mufundhisi Buckner na nsati wakwe, wa le California, va siyiwile ePitcairn. Hi nkarhi wa vutshamo byakwe na vanhu lava, ku sunguriwile mitirho yo tala leyintshwa ya vutshila, leyi hi tindlela to tala yi kombiseke ku va na nkateko eka vaaki. Xo sungula, ku akiwile xigayo xa moya xo sila mavele lawa sweswi ya byariwaka exihlaleni, naswona hi matimba ya moya wolowo, michini leyitsongo yi fambisiwa hi wona, leswi pfuneteke ku sungula mintirho yin'wana ya mabindzu leyi a yi nga tiviwi hi vaaki va xihlala.

GSAM 430Riendzo ra Vumune ra Pitcairn

GSAM 430.2Hi ti 15 N'wendzamhala 1895, Matsalani wa Vurhumiwa bya le Handle u te:—

GSAM 430.3“Xikepe xa Pitcairn sweswi xi le ribuweni ku suka eka riendzo ra xona ra vumune ra le lwandle.... Ntirho wu simekiwile eka mintlawa ya kaye yo hambana, naswona vatirhi lava landzelaka va thoriwile eka yona:—

GSAM 430.4“Eka Xihlala xa Pitcairn, vadyondzisi, E. S. Butz na nsati wakwe, na Hattie Andre. Xihlala xa Norfolk, ku na varhumiwa van'wana lava tiyimelaka lava tirhaka laha, lava humaka eAustralia. Swihlala swa Society, mutirheli, B. J. Cady; varhumiwa va vutshunguri, Nkul. na Man. R. A. Prickett. Raratonga, varhumiwa va vutshunguri, Dok. J. E. Caldwell na nsati wakwe, Vanhwanyana Lillian White na Maude Young; vadyondzisi, G. O. Wellman na nsati wakwe, Mufundhisi J. D. Rice na nsati wakwe. Fiji, Mufundhisi J. M. Cole na nsati wakwe. Swihlala swa Friendly, Mufundhisi E. Hilliard na nsati wakwe. Rurutu, Nkul. na Man. Stringer, varhumiwa lava tihlayisaka. Hawaii, Mufundhisi E. H. Gates na nsati wakwe; vadyondzisi, H. H. Brand na nsati wakwe. Samoa, Dok. F. E. Braucht na nsati wakwe. Mufundhisi D. A. Owen na n'wana wakwe wa jaha ni wa nhwanyana, varhumiwa lava tihlayisaka.

GSAM 431.1“Xikepe xa Pitcairn xi xavise ni ku nyiketa matsalwa yo tala swinene eka maendzo ya xona ya mune. Hikwalaho ka sweswo, vahlayisi va Sabata va humelerile etindhawini to tala. Tikereke ti simekiwile eXihlaleni xa Pitcairn, Norfolk, na Tahiti.”

GSAM 431Pitcairn Yi Xavisiwile

GSAM 431.2Tanihi leswi sweswi ku nga na tindlela to fikelela nsimu ya Polynesia leti a ti nga ri kona loko xikepe xi akiwa, xikepe xi xavisiwile, naswona ku tirhisiwa tindlela tin'wana ku yisa emahlweni ntirho. Mufundhisi E. H. Gates sweswi i mulanguteri wa nsimu ya Polynesia, naswona u vika nhluvuko eka mintlawa yo hambanahambana.

GSAM 431WEST INDIES

GSAM 431.3Hi vuxika bya 1889, Nkul. Wm. Arnold, wa le Amerika, u sungule ntirho wo xavisa tibuku eWest Indies. Loko a ri karhi a endla ntirho lowu u humelerile ku kuma mavito na tiadirese ta vanhu va gidi na madzana mambirhi, leswi swi rhumeriweke eka International Tract Society leswaku yi swi tirhisa eka ntirho wa vurhumiwa. Hi ku tirhisa mapapila na ku rhumela swilo swo hlaya eka tiadirese leti, ku pfuxiwile ku tsakela ntiyiso, kutani ndlela yi pfuliwile yo hangalasa evhangeli hi ku chumayela Rito.

GSAM 431.4Ku hlamula vitano ra ntirho wa vutirheli, Mufundhisi D. A. Ball, hi Hukuri, 1890, u yile eBarbadoes ni le tindhawini tin'wana, ku ya tirha. Vanhu vo hlayanyana va amukerile ntiyiso hikwalaho ka matshalatshala ya yena. Hi 1892, Nkul. Patterson, loyi a humaka eCalifornia, u endzele swihlala a ri karhi a hangalasa Bible Readings hi ku humelela lokunene. Hi 1893, B. B. Newman u sukile eFlorida a ya eJamaica ku ya langutela ntirho wo xavisa hi nkarhi lowu Nkul. Arnold a a nga ri kona. Nkul. Evans na Nkul. Hackett na vona va ye eka Swihlala swa Indies hi lembe rero, ku ya tirha eka rhavi leri ra ntirho. Hi n'hweti ya Mudyaxihi, Mufundhisi Haysmer na nsati wakwe va nghenile eka nsimu leyi ku tirha hilaha ndlela a yi ta pfula hakona. Endzhakunyana ka leswi, Nkul. Arnold u vuyile, nkarhi lowu a ta xavisa tibuku leti vulavulaka hi ta rihanyo. Ku fikela hi Mawuwani, 1895, tibuku ta muxaka lowu a ti xavisiwile eJamaica ntsena hi ntsengo wa $8,200, kasi ku xavisiwa ka tibuku ta vukhongeri ku fikelele $7,654, ku nga ntsengo hinkwawo wa $15,854. Ku hangalasiwa ka matsalwa yo tala swonghasi swi pfunile swinene ku simeka kereke leyi hlelekeke kahle ya swirho swa makume nkombo ntlhanu eKingston, ni ku pfula tindlela ta ntirho wa vutirheli eka swiphemu swin'wana swa xihlala.

GSAM 432Trinidad

GSAM 432.1Ntirho laha wu sunguriwile hi ndlela leyi fanaka na le Jamaica. Hi lembe ra 1889, Nkul. F. B. Grant na nsati wakwe va rhambiwe ku endzela xihlala hi xikongomelo xo sungula matsalwa ya hina ya vukhongeri, naswona hi ku rhambiwa, Mufundhisi Flowers na nsati wakwe va hatle va va landzela ku ta tirha loko ndlela yi pfula. Va humelerile swinene, ku fikela loko Mufundhisi Flowers a hlaseriwa hi fivha, leyi vangeke rifu rakwe hi ti 29 ta Khotavuxika, 1894. Mufundhisi E. W. Webster u hlawuriwile ku va mutlhandlami wa yena, naswona u sukile eNew York hi Mhawuri, 1895.

GSAM 432.2Hi 1896 vatirhi va le West Indies a va ri lava landzelaka: Le Jamaica, Mufundhisi A. J. Haysmer na W. W. Eastman, naswona a ku ri na vaxavisi va tibuku vo tala eSwihlaleni swa Bahama. Eka Swihlalana swa Lesser Antilles, laha a ku ri na Mufundhisi E. Van Deusen na nsati wakwe, na C. F. Parmlee na nsati wakwe tanihi vatirhi va Bibele, Nkul. Bean na Nkul. Hackett tanihi vaxavisi va tibuku. Le Trinidad, Mufundhisi E. W. Webster na nsati wakwe, na Nhwanyana Stella Colvin tanihi murhumiwa wa swa vutshunguri. Mbuyelo,—vahlayisi va Sabata va dzana na khume le Jamaica, na vahlayisi va Sabata va makumentlhanu le Trinidad, lava a va ri kusuhi na Couva; kereke yin'we le Barbadoes, na ntlawa wun'we le Antigua, eLesser Antilles.

GSAM 432AMERIKA YA LE XIKARHI

GSAM 432.3Mufundhisi F. J. Hutchins na nsati wakwe va sukile eUnited States va ya eSwihlaleni swa Bay, hi ti 16 ta Hukuri 1891. Hi nkarhi wolowo a ku ri na vanhu kwalomu ka makume mbirhi, ngopfungopfu eRuatan, lava a va hlayisa Sabata ya nawu wa vumune hi ku ya hi Milawu ya Khume, nyingiso wa vona wu kokeriwe eka ntiyiso lowu ro sungula hi ku hlaya matsalwa lawa a va rhumeriwe wona hi poso. Endzhaku ka malembe manharhu, hi 1894, W. A. Miller na nsati wakwe va sukile eCalifornia va ya eBonacca, laha va ngheneleleke ntirho wa dyondzo tanihi vadyondzisi exikolweni lexi pfuleriweke hi ti 4 Mawuwani 1894, exiakweni xa xikolo lexi akiweke hi Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. Nhlayo ya lava a va ta eka thimi yo sungula a yi ri kwalomu ka makume-nharhu na mune. Hi 1895 xikolo xi vuriwe leswaku xi tiyimela, hikuva nhlayo ya swichudeni a yi engetelekile ku fika eka makume-mune na ntlhanu.

GSAM 433.1Eka Huvo-nkulu leyi khomeriweke hi 1895, Mufundhisi Hutchins u vike vanhu va dzana eswihlaleni lava a va yingisa rungula, naswona u tlhele a vula leswaku a ku ri na tiyindlu timbirhi ta nhlengeletano leti akiweke naswona a ti ri ta Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. Hikwalaho ka ku kayivela ka misava, leyi a yi ri ya nkoka swinene eku byaleni, yin'wana ya tiyindlu leti to gandzela yi akiwile ehenhla ka mati. Miako leyi yimbirhi na yindlu ya xikolo swi nyikiwile hi papila eka General Conference Association. Nkoka wa nhundzu ya Khonferense exihlaleni a wu ringanyetiwe ku va $1,789.60. Ntsengo wa tibuku leti xavisiweke ku fikela hi 1895 a wu ri $2,243.

GSAM 433Xikepe Xitsongo xa le Amerika ya le Xikarhi

GSAM 433.2Loko nyingiso wa Khonferense wu kongomisiwa eka vukorhokeri na vuyelo byo va na xikepe lexitsongo lexi nga yisaka varhumiwa kusuka eka xihlala xin'wana kuya eka xin'wana, ku vhoteriwile leswaku xikepe xo tano xi akiwa ku endlela ntirho exikarhi ka Swihlala swa Bay hi ntsengo lowu nga hundziki $3,000.

GSAM 433.3Hi 1896, a ku ri na vatirhi va mune ntsena eAmerika ya le Xikarhi: Mufundhisi F. J. Hutchins na nsati wakwe, na Mufundhisi J. A. Morrow na nsati wakwe eSpanish Honduras. Le Belize, ntsindza ya British Honduras, a ku ri na ntlawa wa vapfumeri lava a va hlayisa siku ra vunkombo hi ku landza nawu wa vumune. Ntirho lowukulu eka ndhawu leyi wu endliwile eswihlaleni swa Lwandle ra Caribbean. Laha ku xavisiwile tibuku ta nkoka wa madolara ya magidi yo hlayanyana, naswona vanhu va 60 a va tsakela ntiyiso wa rungula ra ntsumi ya vunharhu.

GSAM 434Rifu ra Mufundhisi Hutchins

GSAM 434.1Kwalomu ka malembe ya khume na mambirhi Mufundhisi F. J. Hutchins u tirhile hi ku tshembeka lokukulu ni ku hiseka eka nsimu ya Amerika ya le Xikarhi. Eku heteleleni ku tiyisela ka yena ku hela, kutani a hluriwa hi vuvabyi. Sweswi u wise evurhongweni, a rindzele ku vitaniwa hi Hosi—ku vitaniwa loku ku nga ta pfuxa lava tshembekeke.

GSAM 434AMERIKA YA DZONGA

GSAM 434.2A ku ri hi ku tirhisa matsalwa lama gandlisiweke laha mavonelo ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo ma sunguleke ku tivisiwa eAmerika ya Dzonga. Hi Nhlangula, 1891, Vavanuna Snyder, Stauffer, na Nowlin va sungule ntirho wa vona tanihi vaxavisi va tibuku eArgentina. Hi 1893, hi ku vhoteriwa hi Huvo-nkulu, Mufundhisi F. H. Westphal, wa le Illinois, mutirheli wa Mujarimani, u sungurile ku tirha eka ntirho wa vurhumiwa lebyi, naswona hi 1894, Frank Kelley, wa le California, u yile eUnited States of Colombia tanihi murhumiwa loyi a tihanyisaka hi mali ya yena n'wini. Endzhaku ka tin'hweti ti nga ri tingani, va landzeriwile hi vatirhi van'wana, kutani ku sunguriwa ntirho eka vurhumiwa lebyi bya vuntshwa. Hi 1896 ku nyikeriwe xiviko lexi landzelaka mayelana na ntirho eka ndhawu leyi: Chile yi na mutirheli un'we, Mufundhisi G. H. Baber, loyi a fikeke hi ti 19 Nhlangula, 1895; na vaxavisi va tibuku vambirhi, F. W. Richards na F. H. Davis. Argentina na yona yi na vatirheli vambirhi, F. H. Westphal na Jean Vuilleumier; na vaxavisi va tibuku vambirhi, O. Oppegard na C. A. Nowlin. Handle ka lava ku na vatirhi va mune va Bibele, Lucy Post, Nkul. na Manana Snyder, na John McCarthy. Brazil yi na vatirheli vambirhi, Mufundhisi W. H. Thurston na H. F. Graf; na vaxavisi va tibuku vanharhu, A. B. Stauffer, J. F. na J. A. Berger. British Guiana yi na vatirheli vambirhi, Mufundhisi W. G. Kneeland na Mufundhisi P. Giddings; na varhumiwa va vutshunguri vambirhi, Dokodela B. J. Fercoit na nsati wakwe.

GSAM 435.1Hi 1896, a ku xavisiwe tibuku ta nkoka wa dolara gidi rin'we le Chile, naswona vahlayisi va Sabata va 30 a va amukerile Sabata ni ntiyiso lowu fambisanaka na yona hi ku hlaya matsalwa lawa a va ma xavile eka vaxavisi va tibuku. Le Brazil na Argentina a ku xavisiwe tibuku ta nkoka wa madolara ya khume ra magidi; naswona lexi a xi ri xinene ngopfu, a ku ri na vanhu va dzana lava a va hlayisa Sabata. A ku simekiwile kereke yin'we ni swikolo swa Sabata swa ntlhanu. Le Argentina a ku ri na tikereke tinharhu leti simekiweke, eBuenos Ayres, Crespo, na San Cristobal, hi ku landzelelana. A ku tlhela ku va na kereke yin'we leyi simekiweke eBritish Guiana, na vahlayisi va Sabata va makumentlhanu, leswi endleke nhlayo hinkwayo yi va Va-Adventista va Siku ra Vunkombo va dzana na makumentlhanu eDzongeni wa Amerika.

GSAM 435THE SOUTHERN MISSIONARY SOCIETY

GSAM 435.2Loko hi vulavula hi ku kongoma, nhlangano lowu a wu nge vuriwi wa le handle ka tiko, hambi leswi wu endlaka ntirho wo chumayela eka vanhu va matiko mambe (va Afrika) etikweni ra ka hina. Ku dzunisiwa lokukulu ku fanele matshalatshala yo tiya ya Mufundhisi J. E. White, ehansi ka nkateko wa Xikwembu, hikwalaho ka mbuyelo lowu se wu fikeleleriweke.

GSAM 435.3Hi vuxika bya 1893, loko a ndzi ri muungameri wa Khonferense ya Illinois, Mufundhisi White u te eka mina a tikeriwile swinene hi vanhu va ntima va le Swifundzheni swa le Dzongeni. Leswi a heteke mavhiki ma nga ri mangani eChicago, u kombele mpfumelelo wo tirhela vanhu va ntima lava a va tshama edorobeni. Xikombelo lexi xi amukeriwile hi ntsako lowukulu, naswona hi kona laha ntirho wakwe wo pfuna vanhu lava va nga na nhlomulo wu sunguleke hakunene.

GSAM 435Xikepe xa nkafulo xa Vurhumiwa xa Mufundhisi White

GSAM 435.4Ku sukela nkarhi wolowo a a khongela no kunguhata ntirho wa le Dzongeni. Loko a ri karhi a dyondza, makungu yakwe ma vupfa, ma hetelela hi ku akiwa ka xikepe xa nkafulo ekusuhi na Tiva ra Michigan, lexi a xi vuriwa Morning Star. Loko a ri na “Bethel” leyi yo famba-famba leyi, u ye eChicago, ku suka kwalaho a ya ehansi ka Milambu ya Illinois na Mississippi, a fika eVicksburg, Miss., hi ti 10 Sunguti 1895. Laha, a ri na vatirhi-kulobye va nga ri vangani u sungule ntirho wakwe emisaveni leyi a yi nga si tshama yi tirhiwa.

GSAM 436Ntirho wa Southern Missionary Society

GSAM 436.1Hi tshaha eka xiviko lexi endliweke hi Mufundhisi White eka Huvo-nkulu, hi ti 9 Dzivamisoko 1903, lexi kombisaka mbuyelo wa ntirho, ni xiyimo xa ntirho wa vurhumiwa bya le Dzongeni hi nkarhi wolowo:—

GSAM 436.2“Nhlangano wa hina wu akile naswona sweswi wu fambisa swikolo swa ntlhanu eMississippi.... Swikolo leswi swi kumeka eVicksburg, Yazoo City, Columbus, na Jackson.... Vatirhi va hina va tlhele va yisa emahlweni matshalatshala eNashville, Memphis, na Edgefield Junction, eTennessee, na le Louisville na Bowling Green, eKentucky.

GSAM 436Vatirhi eDzongeni

GSAM 436.3“Sweswi ku na vatirhi va makume mbirhi nkombo eka tindzawulo to hambana-hambana ta Sosayiti. Vatirheli va ntlhanu lava hlawuriweke va vumbiwile eka ntirho wa Southern Missionary Society.... Vadyondzisi va xikolo va khume-nharhu va lulamiseriwile hi tindlela to hambana-hambana ku endla ntirho wa vona.... Jaha rin'we ri dyondzisiwa hi Sosayiti ku va dokodela, eKholichi ya Vutshunguri ya Meharry, ya le Nashville, naswona rin'wana ri pfuniwa eka tidyondzo ta rona exikolweni lexi fanaka.... Vatirhi van'wana lavanene va Bibele va hluvukisiwile. Vadyondzisi van'wana na vona va sungula ku va vatirhi lava nga na vuswikoti eka ndzawulo leyi.

GSAM 436Xikepe xa Nkafulo “Morning Star”

GSAM 436.4“Morning Star i nhundzu ya mina n'wini, leyi akiweke hi mali ya mina. Ku tlula kwalaho, mali hinkwayo yo fambisa xikepe lexi yi hakeriwile ku suka eka mali ya mina leyi nghenaka. Ndzi nga vula nakambe leswaku mali yo hanya exikepeni a yi hakeriwa hi mina nkarhi hinkwawo. Hakanyingi ntlawa a wu ri na vatirhi va khume ku ya eka khume-nhungu.... Hambi ku ri miholo ya vatirhi hinkwavo lava thoriweke hi Sosayiti ku ringana malembe a yi nga tekiwi eka minyikelo, kambe a yi huma eka mali ya mina leyi nghenaka.

GSAM 437Ndlela leyi Mali yi Teke ha Yona eka Vurhumiwa bya le Dzongeni

GSAM 437.1“Ku nga vutisiwa xivutiso lexi nge, ‘U yi kumile kwihi mali leyi?’ Hosi yi hi nyikile yona. Ku humesiwe tibuku tin'wana letitsongo. Xo sungula i Gospel Primer, leyi xikongomelo xa yona xo sungula a ku ri ku tirhisiwa eku dyondziseni ka vanhu va muvala. A ku languteriwe ku xavisiwa tikopi ta magidi ma nga ri mangani, kambe swo hi hlamarisa swi fikelele nhlayo leyi lavaka ku va miliyoni ya tikopi.

GSAM 437.2“Manana [Manana E. G. White] u hi pfunile hi buku leyi nge Christ our Saviour, leyi yi xavisiweke tikopi ta madzana manharhu kumbe mune wa magidi. Tikopi ta madzana mambirhi kumbe manharhu wa magidi ta Best Stories ti xavisiwile. Ku ringanyetiwa leswaku nhlayo leyi ringaneke ya buku leyi nge Coming King yi hangalasiwile ku endla kholomo ya vulehi bya timayili ta mune. Hi mali leyi humaka eka timali ta vutsari bya tibuku leti, handle ka ku fambisa mintirho yin'wana yo tala na swiyenge swa ntirho, hi akile Morning Star.”

GSAM 437EMATIKWENI YO TALA

GSAM 437Mexico

GSAM 437.3Ntirho wa hina etikweni leri wu sungule hi lembe ra 1894, hi ku simeka vutirheli bya vutshunguri eGuadalajara. Hi 1896 nhlayo ya vatirhi a yi vikiwe hi ndlela leyi landzelaka: Mufundhisi D. T. Jones ni nsati wa yena, lava a va ri varhangeri va vutirheli. Vadyondzisi a ku ri Ora A. Osborne, Manana A. Cooper, Kate Ross, ni mupfuni wa laha tikweni. Varhumiwa va vutshunguri a ku ri Dok. J. A. Neal, A. Cooper, Manana A. J. Rice, Manana Bartlett, na Manana Rachel Flowers. Vavabyi va 40 hi siku a va tirhisa vurhumiwa, naswona swichudeni swa 40 a swi nghena xikolo xa vurhumiwa. Hi nkarhi wolowo a ku akiwa sanitaramu leyintshwa hi ntsengo wa $12,000.

GSAM 437Afrika ya le Xikarhi

GSAM 437.4Hi 1893 mhaka ya rungula ra ntsumi ya vunharhu a yi kurile swinene lerova Komiti ya Huvo-nkulu yi vonile swi lulamile ku ringanyeta leswaku ku simekiwa vutirheli bya vurhumiwa eAfrika ya le Xikarhi. Hikokwalaho ku vhoteriwile leswaku, “Loko swi koteka hi xihatla ku pfuliwa vutirheli bya vurhumiwa eMatabeleland.” Hi ku fambisana na xiendlo lexi, ntlawa wa Va-Adventista va Siku ra Vunkombo, hi 1894, wu nghenile etikweni rero kutani wu hlawula purasi ra ti-acre ta 12,000. Eka nhlengeletano ya 1895, Mufundhisi C. B. Tripp na nsati wakwe, W. H. Anderson na nsati wakwe, na Dokodela A. S. Carmichael va hlawuriwile ku va varhumiwa va nsimu leyi ya le kule. Hi ku hatlisa va sungurile malunghiselelo ya riendzo ro leha, naswona endzhaku ka riendzo leri humeleleke va fike laha a va ya kona hi ti 26 Mawuwani 1895.

GSAM 438Ribuwu ra Nsuku

GSAM 438.1Ku ringana malembe yo tala, xirilo xa le Masedoniya xa ku kombela mpfuno a xi fika eka Va-Adventista va Siku ra Vunkombo ku suka eRibuweni ra le Vupela-dyambu bya Afrika. Ku tsakela ntiyiso a ku pfuxiwile hi ku hlaya minkandziyiso ya Va-Adventista, kambe mpfuno a wu rhumeriwanga ku fikela hi lembe ra 1894 kumbe kwalomu ka nkarhi wolowo. Kutani Mufundhisi Sanford na Nkul. Rudolph va rhambiwile hi Komiti ya Huvo-nkulu leswaku va sungula ntirho lowu a wu rindzile nkarhi wo leha. Va nghenile entirhweni hi ku hiseka ni xivindzi. Kambe, endzhaku ka nkarhi wutsongo, Mufundhisi Sanford u hlaseriwile hi ku hisa ka miri, loku a ku tele ngopfu kwalaho lerova tiko ri vuriwa “sirha ra vanhu va valungu.” U hlaseriwile kanharhu, kutani, leswaku a hanya, u bohekile ku tlhelela eAmerika. Van'wana va rhumeriwile eRibuweni ra Vupela-dyambu, exikarhi ka vona a ku ri na Mufundhisi D. U. Hale, Geo. F. Kerr na nsati wa yena, na G. P. Riggs. Kambe loyi wo hetelela, a a tsanile swinene hi vuvabyi lerova a va nga ha tshembi leswaku u ta hanya, kutani a balekela eNghilandi hi ku tshemba leswaku ku cinca ka maxelo ku ta n'wi pfuna; eka leswi yena ni vanghana va yena va tshoveke timbilu, hikuva hi ku nonoka u ya a tsana, eku heteleleni a fa, kutani a lahliwa kona. Na yena, u rindzele ku ta ka Munyiki wa Vutomi.

GSAM 438Indiya

GSAM 438.2Hi Sunguti 12, 1890, Mufundhisi Haskell u khandziyile xikepe a suka ePort Durban, ribuwa ra dzonga-vuxa bya Afrika, a kongoma eCalcutta, Indiya, Chayina, na Japani. Emahlweni ka siku leri, Percy T. Magan, matsalani wakwe, a a n'wi hlanganile. Xikongomelo xa riendzo leri ro ya eIndiya a ku ri ku “lavisisa” vuxokoxoko lebyi a byi ta va pfuna ku nyika ndzayo ni switsundzuxo loko ntirho wa vurhumiwa wu sungula hi Va-Adventista va Siku ra Vunkombo eka ndhawu yoleyo. Hi ku va ni miehleketo yo simeka vutirheli eIndiya, Huvo-nkulu, hi 1893, yi bumabumerile leswaku Wm. Lenker a ya etikweni rero tanihi muxavisi wa matsalwa. Ku landza xiringanyeto lexi, u yile eIndiya a tivisa matsalwa ya Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. Endzhaku ka nkarhi, Nkul. Lenker u vike leswaku yena na vanhu van'wana va mune, ku fikela hi 1896, a va fambile va xavisa eka swiphemu swo hambanahambana swa Indiya, naswona a va xavisile matsalwa ya nkoka wa $10,000. Ku kombisa ku tsakela loku vangiweke hi tibuku leti xavisiweke, u ye emahlweni a vula leswaku loko a ri karhi a xavisa etlhelo ka Madras, eribuweni ra vupela-dyambu bya Indiya, “mufundhisi wa xintu u fambe timayili ta makume-ntsevu ku ta xava khopi ya Thoughts on Daniel and the Revelation.”

GSAM 439Georgia Burrus eIndiya

GSAM 439.1Hi 1895 Nhwanyana Georgia Burrus u sukile eCalifornia a ya eIndiya. Loko a fika kwalaho u hatle a sungula ku dyondza ririmi ra Xibengali, naswona ku nga ri khale u nghenele ntirho wa vurhumiwa. Ku fikela hi 1896 vanhu vo hlayanyana a va sungurile ku hlayisa Sabata ya Hosi hi ku tirhisana na vatirhi va hina.

GSAM 439.2Vatirhi ensimwini hi 1896 a ku ri Mufundhisi D. A. Robinson ni nsati wakwe. Nhwanyana May Taylor na Nhwanyana Georgia Burrus a va ri vatirhi va Bibele. Nkul. Lenker na Nkul. Masters a va ri vaxavisi va tibuku. Ku kumeke muako lowu faneleke wa kaya ra vurhumiwa, naswona ku rhumeriwe swirhambo eka tiko ra ka vona swi kombela madokodela, vaongori, na mpfuno wun'wana ku hlangavetana na swilaveko leswi a swi va tshikilela. Eka xirhambo lexi, Mufundhisi Brown, swin'we na van'wana, va hlamurile. Hinkwavo ka vona, yena na Mufundhisi D. A. Robinson, va lovele eKarmatar, le Bengal, eIndiya, hi ku hela ka n'hweti ya N'wendzamhala, 1899.

GSAM 439Hawaii, Swihlala swa Sandwich

GSAM 439.3Hi lembe ra 1884, Nkul. La Rue na Henry Scott, hi mali ya vona vini, va yile tanihi varhumiwa eHawaii. Va sungule ntirho wa vona hi ku endla vurhumiwa bya munhu hi xiyexe ni ku xavisa tibuku. Leswi swi pfuxe ku tsakela lokukulu exihlaleni lerova Huvo-nkulu, hi Hukuri, 1885, yi vhotile leswaku Mufundhisi Wm. Healy a ya eHawaii hi nguva leyi landzelaka ku ya tirha, naswona Khonferense ya le California yi kombeleriwa ku lombisa tende hi xikongomelo lexi. Hikwalaho ka switirhisiwa leswi, Mufundhisi Healy na lava a va ri kona xihlaleni va khome nhlengeletano ya tende hi ximumu xa 1886. Hikwalaho ka matshalatshala lawa, vanhu vo tala va amukerile rungula. Nkul. La Rue u tshame eHonolulu ku fikela hi lembe ra 1889, loko a teka xikepe a ya eHong Kong, le Chayina.

GSAM 440Ntirho wa Machayina eHawaii

GSAM 440.1Kambe a ku nga ri na ntirho wo tala wa vutirheli lowu endliweke exihlaleni ku fikela loko Huvo-nkulu yi hlengeletana hi n'hweti ya Nyenyankulu, 1895, laha ku vhoteriweke leswaku “Mufundhisi Gates ni nsati wakwe, swin'we na Nkul. na Manana Brand tanihi vadyondzisi va Machayina, va ya eHonolulu ku ya endla ntirho wa vurhumiwa.” Ntirho wo dyondzisa wu sungurile hi nkarhi wolowo, naswona Mufundhisi Gates, hambi leswi a a tsanile hi rihanyo, u endle leswi a nga swi kotaka ku yisa ntirho emahlweni. Dokodela na vaongori va landzerile varhumiwa hi ku hatlisa, naswona ntirho wa le ka tlhelo leri ra rungula wu sungurile kahle.

GSAM 440Nkomiso wa Vurhumiwa, Sunguti 1, 1903

GSAM 440.2Xiviko xa Matsalani wa Vurhumiwa bya le Handle, lexi nyikeriweke hi ti 31 N'wendzamhala 1902, xi kombisa ntirho wa rungula hilaha wu endliweke hakona ehandle ka United States hi ndlela leyi landzelaka:—

GSAM 440.3Nhlangano wa Vun'we wa le Australia, lowu vumbiweke hi tikhonferense ta Victoria, New South Wales, New Zealand, Queensland, South Australia, Tasmania, na West Australia.

GSAM 440.4Huvo-nkulu ya le Yuropa, leyi vumbiweke hi Nhlangano wa Vun'we wa le Jarimani, Jarimani ra Vupela-dyambu, Jarimani ra Vuxa, Jarimani ra Dzonga, Holland na Flemish Belgium, Austro-Hungary, na Matiko ya Balkan, Jarimani ra le Switzerland, Rhaxiya ra Dzonga, Rhaxiya ra N'walungu, na Rhaxiya ra le Xikarhi.

GSAM 440.5Nhlangano wa Vun'we wa le Scandinavia, lowu vumbiwaka hi Denmark, Norway, Swidi, Finland, na Iceland.

GSAM 441.1Nhlangano wa Vun'we wa le Britain, lowu katsaka N'walungu wa Nghilandi, Dzonga wa Nghilandi, Ireland, Scotland, na Wales.

GSAM 441.2Nhlangano wa Vun'we wa Xifurhwa-Latini, lowu katsaka Xifurhwa-Swisi, Xifurhwa, na Itali.

GSAM 441.3Vurhumiwa bya Vuxa, lebyi katsaka Egipta, Siriya, na Thuruki.

GSAM 441.4Nhlangano wa Vun'we wa Afrika Dzonga, lowu katsaka Cape Colony, Natal-Transvaal, Basutoland, na Matabeleland.

GSAM 441.5Swin'wana: Bermuda, Brazil, British na Dutch Guiana, Amerika ya le Xikarhi (Dzonga), Chayina, Fiji, Indiya, Jamaica, Japani, Lesser Antilles, Mexico, Nyassaland, Pitcairn, Porto Rico, River Plate, Raratonga, Samoa, Swihlala swa Society, Sumatra, Tonga, Trinidad, Ribuweni ra le Vupela-dyambu (Amerika ya le Dzonga), na Ribuweni ra le Vupela-dyambu (Afrika).

GSAM 441.6Nhlayo ya vatirhi lava tirhaka eka swiyenge leswi swo hambana-hambana, ku katsa na vatirheli, valayisense, vatirhi va Bibele, vaxavisi va matsalwa, na vaxavisi va tibuku, i 754.

GSAM 441Tindhawu ta Nkoka ti Simekiwile

GSAM 441.7Ku suka eka swiviko leswi swo koma mayelana ni mintirho ya hina ya vurhumiwa, hi nga vula, tanihi leswi Matsalani wa Vurhumiwa bya le Handle a vuleke ha kona hi lembe ra 1896:

GSAM 441.7“Hi tindhawu leti ta nkoka eka ku hangalasa rungula leti sweswi rungula ri nga kona eka swiphemu leswi lavaka ku va hinkwaswo swa misava, Xikwembu, hi matimba ya xona lama nga heriki, xi nga hetisisa ntirho lowukulu ni wa matimba hi nkarhi wo koma swinene. Xi ta komisa ntirho wa xona hi vululami.”