Ndzhima 25 — Swikolo

GSAM 391.1“KUMANI vutlhari, kumani ku twisisa; mi nga rivali, mi nga hambuki eka marito ya nomo wa mina. Mi nga n'wi tshiki, kutani u ta mi hlayisa; mi n'wi rhandze, kutani u ta mi sirhelela. Vutlhari i nchumu wa nkoka swinene; hikokwalaho kumani vutlhari: naswona eka hinkwaswo leswi mi swi kumaka, kumani ku twisisa.”¹

GSAM 391Xikolo xa Prof. G. H. Bell

GSAM 391.2Ntirho wa dyondzo wa vukhongeri lebyi sweswi wu kule swinene hi ku pimanisa. Ku fana ni marhavi man'wana ya ntirho lowu se wu boxiweke, wu sungule hi masungulo lamatsongo swinene. Hi 1868 Prof. G. H. Bell u pfurile xikolo eka muako wa khale wa tihofisi, ekhonweni ya le n'walungu-vuxa ya Switarata swa Kalamazoo na Washington, eBattle Creek. Ku engetela eka leswi, hi ximun'wana xa 1871, loko ku hela Huvo-nkulu, ku ve na dyondzo ya mavhiki ya mune leyi nyiketiweke hi tinkulumo ya vatirheli, leyi a yi kunguhateriwe ku pfuna lava a va ri eka ntirho wa vutirheli ni wa kereke.

GSAM 391Xirhambo xa Xikolo xa Vukhongeri

GSAM 391.3Ku humelele eka Review ya ti 16 Dzivamisoko 1872, xitsalwana lexi a xi ri na nhloko-mhaka leyi nge, “Xana Hi Fanele Ku Va na Xikolo xa Vukhongeri?” laha a ku hlamuseriwe kahle swilaveko swa xikolo xo tano. Eka Review ya ti 16 Mawuwani ku tivisiwile leswaku xikolo xi pfuliwile na swichudeni swa khume-mbirhi, nhlayo leyi, endzhaku ka mavhiki mambirhi, yi engetelekile ku fika eka makume-mbirhi ntlhanu, naswona ku sunguriwile tlilasi ya nimadyambu ya milawu ya ririmi ya vanhu va makume-ntlhanu. Nguva ya vumbirhi ya xikolo yi sungurile hi Ndzhati 16, 1872, yi ri na vadyondzi va makumemune. Hi N'wendzamhala 16 xikolo a xi kurile swinene lerova xi yisiwa endlwini ya nhlangano, laha matafula yo phetsekeka a ma nghenisiwile endzhaku ka switulu swa kereke. Xiyenge xa xikolo xa le hansi xa vadyondzi va 63 na xona a xi fambisiwa eka galari ya kereke.

GSAM 392Mali leyi Hlengeletiweke ya Kholichi

GSAM 392.1Huvo-nkulu hi Nyenyankulu, 1873, yi hete nkarhi wo leha yi ri karhi yi kambisisa ku faneleka ka ku hlengeleta mali yo aka miako leyi faneleke yo fambisa xikolo xa vukhongeri, laha vatirhi a va ta lulamiseleriwa ku nghena eka swivandla swo hambanahambana. Leswi mhaka leyi a yi pfumeleriwile, ku hlawuriwe komiti yo sungula ntirho wo hlengeleta mali leyi lavekaka. Hi nkarhi wolowo, switsalwa swa nkoka na swa vutlhari a swi humelela nkarhi na nkarhi eka Review mayelana na mhaka leyi, swi huma eka Vafundhisi Butler, White, na van'wana, naswona hi ku tirha ka Vafundhisi Butler na Haskell eka tinhlengeletano to hambanahambana ta le nkampeni, ku hlengeletiwe mali yo tala swinene ya xikolo lexi a xi ringanyetiwile.

GSAM 392.2Nhlengeletano yin'wana ya Khonferense yi khomiwile hi ti 16 ta Hukuri, 1873, laha ku vikiweke leswaku $52,000 a yi tshembisiwile khale eka nkwama wa dyondzo wa Va-Adventista va Siku ra Vunkombo, leswaku yi ta tirhisiwa ku kuma swivandla ni ku aka miako leyi faneleke hi nguva leyi landzelaka. Hi ku vhota, eka nhlengeletano yoleyo, ku hlawuriwe komiti ya vanhu va nkombo ku simeka nhlangano wa dyondzo ni ku kuma ndhawu ya miako.

GSAM 392.3Eka nhlengeletano leyi boxiweke, Geo. I. Butler u hlawuriwile ku va Muungameri wa Huvo-nkulu, na Sidney Brownsberger ku va Matsalani. Komiti leyi hlawuriweke hi Huvo-nkulu a ku ri Geo. I. Butler, S. N. Haskell, na Harmon Lindsay. Mavito ya James White, Ira Abbey, J. N. Andrews, na Uriah Smith ma engeteriwile, ku tirha na Komiti ya Huvo-nkulu tanihi Komiti ya Vanhu va Nkombo, leyi yi simekeke tanihi “The Educational Society of the Seventh-day Adventists.” Ku sukela nkarhi wolowo, Profesa Brownsberger u tirhile na Kholichi ya Battle Creek ku fikela loko a vitaniwile ku ya langutela kholichi leyi a yi ta pfuliwa eHealdsburg, Cal.

GSAM 393Ku Xaviwe Ti-acre ta Khume na Timbirhi ta Kholichi

GSAM 393.1Hi ti 31 N'wendzamhala 1873, komiti leyi yi xavile ti-acre ta khume na timbirhi ta misava eka xiphemu xa vupela-dyambu xa Battle Creek, laha ti-acre ta nkombo ta yona ti vumbeke khampasi ya Kholichi ya Battle Creek.

GSAM 393.2Xikolo xa vukhongeri xa le Battle Creek xi sungurile tidyondzo ta xona ta nkarhi wa vuxika eka makamara ya muako wa vunharhu wa tihofisi hi ti 15 N'wendzamhala 1873, ku tsarisiwe vadyondzi va dzana na khume.

GSAM 393Xilaveko xa Swikolo swa Vukhongeri

GSAM 393.3Malunghana ni xilaveko xa hina, tanihi vukhongeri, xa swikolo leswi faneleke swa dyondzo, Manana White u tsarile hi 1873 hi ndlela leyi landzelaka:—

GSAM 393.4“Matimba hinkwawo ya miehleketo ma fanele ku tirhisiwa ni ku kurisiwa, leswaku vavanuna ni vavasati va va ni miehleketo leyi ringaniseriweke kahle. Misava yi tele hi vavanuna ni vavasati lava nga ni tlhelo rin'we ntsena, lava veke tano hikuva ntlawa wun'we wa vuswikoti bya vona wu kurisiwile kasi swin'wana swi tsanisiwile hi ku ka swi nga tirhisiwi. Dyondzo ya vantshwa vo tala a yi humeleli. Va dyondza ku tlula mpimo kasi va honisa leswi khumbaka vutomi bya ntirho....

GSAM 393Dyondzo leyi ringaniseriweke ya laveka

GSAM 393.5“Ku dyondza loku nga yimiki, hilaha swikolo swi fambisiwaka hakona sweswi, swi endla leswaku vantshwa va nga lunghekeli vutomi bya xiviri. Miehleketo ya munhu yi lava ku tirha. Loko yi nga tirhi hi ndlela leyi faneleke, yi ta tirha hi ndlela leyi hoxeke. Leswaku ku hlayisiwa ku ringanisela ka miehleketo, ntirho na dyondzo swi fanele ku hlanganisiwa eswikolweni.

GSAM 393.6“A ku fanele ku va ku endliwe malunghiselelo eka switukulwana leswi hundzeke ya dyondzo ya xiyimo lexikulu. Eku hlanganeni na swikolo a ku fanele ku va na tindhawu ta vurimi na vuhumelerisi. A ku fanele ku va na vadyondzisi va mitirho ya le kaya, naswona xiphemu xa nkarhi siku rin'wana na rin'wana a xi fanele ku nyiketeriwa eka ntirho, leswaku matimba ya miri na ya miehleketo swi tirhisiwa hi ku ringana. Loko swikolo a swi simekiwile hi kungu leri hi ri vuleke, a ku nga ta va na mianakanyo yo tala leyi nga ringaniseriwangiki sweswi.”²

GSAM 394Kholichi ya Battle Creek

GSAM 394.1Hi ximumu na xixikana xa 1874 ku akiwile muako wa Kholichi ya Battle Creek. A ku ri muako wa switina, wa swithezi swinharhu ehenhla ka xithezi xa le hansi ka misava, wa 75 x 75 wa tinyawo, hi xivumbeko xa xihambano xa Magriki. Wu hetisiwile no nyiketeriwa hi mikhuva leyi faneleke hi ti 4 Sunguti, 1875. Xikolo xi pfuliwile eka muako lowu xi ri na swichudeni swo tlula dzana na vadyondzisi va nkombo lava nga na vuswikoti eka tindzawulo to hambana-hambana. Loko kholichi yi pfuliwa eka lembe ra xikolo ra 1877, ku vikiwile leswaku a ku ri na swichudeni swa madzana mambirhi leswi a swi nghena. Xiviko xa Educational Society, lexi endliweke eka Huvo-nkulu hi Nhlangula, 1880, xi kombisile leswaku a ku ri na swichudeni swa 1400 leswi a swi tsarisiwile eka Kholichi ya Battle Creek ku sukela hi 1873 ku fikela hi N'wendzamhala, 1880.

GSAM 394Swikolo Swin'wana Swimbirhi Swi Pfuliwile

GSAM 394.2Eka Huvo-nkulu, N'wendzamhala, 1882, ku vikiwile leswaku ku pfuliwile swikolo swimbirhi swa vukhongeri ehansi ka vuhlayisi bya huvo-nkulu hi lembe, xin'we ku ri Kholichi ya Healdsburg, leyi kumekaka eHealdsburg, Cal., leyi pfuliweke hi ti 11 ta Dzivamisoko; lexin'wana, ku ri Akademi ya South Lancaster, leyi kumekaka eSouth Lancaster, Mass., leyi pfuliweke hi ti 19 ta Dzivamisoko.

GSAM 394Kholichi ya Healdsburg

GSAM 394.3Eka Review ya Sunguti 15, 1884, ku humelerile xiviko lexi landzelaka lexi tsakisaka mayelana ni xikolo xa vukhongeri xa Pacific Coast:—

GSAM 394.4“Hi Ndzhati, 1881, Khonferense ya le California yi tekile xiboho xo pfula xikolo xa vukhongeri, naswona yi hlawule komiti yo hetisisa ntirho lowu. Hi Dzivamisoko, 1882, ku xaviwe ndhawu leyikulu, ku katsa na muako lowu faneleke wa makamara ya khume, ku thoriwe vadyondzisi vambirhi, naswona ku sunguriwe xikolo xa vadyondzi va makume-nharhu na vanharhu. Hi nkarhi wa lembe ra xikolo (leri sunguleke hi ti 29 Mawuwani, 1882), xikolo xi nyikiwile mpfumelelo hi nawu ku va kholeji, ku xaviwe xiphemu xa misava xa ti-acre ta ntlhanu, ku akiwe holo leyikulu [ya kaya ra swichudeni], ku kumekile vadyondzisi va tsevu, naswona ku tsarisiwe swichudeni swa 152. Ku sukela loko xi pfuliwile, ku tshembisiwe ku nyikela mali leyi lavaka ku va $27,000 eka phurojeke leyi, naswona xiphemu lexikulu xa mali leyi xi hakeriwe hi vanhu va le California.”

GSAM 395Akademi ya South Lancaster

GSAM 395.1Vanhu va New England va sungule xikolo xa vona endlwini ya vugandzeri le South Lancaster, Mass. Hi ku tirha hi ku hiseka loku nga heriki ka Mufundhisi S. N. Haskell na ku tinyiketela ka vanhu va hina le New England, swiaki swa xikolo a swi lulamiseriwe ku nyiketela hi xixikana xa 1884. Hi nkarhi wolowo a ku ri na swiaki swa ntlhanu leswi a swi ri swa South Lancaster Academy Association, swimbirhi swa swona a swi ri leswintshwa hi ku helela. Muako wa akademi a wu ri 60 x 65 wa tinyawo, kasi wun'wana muako lowuntshwa, ku nga kaya ra swichudeni, a wu ri 36 x 88 wa tinyawo. Leswi swi nyiketeriwile hi ti 19 Nhlangula, 1884.

GSAM 395.2Xikolo lexi, endzhaku ka malembe ya makume mbirhi na wun'we xa vutirheli lebyi humelelaka, xa ha humelela, naswona xi rhumele vatirhi vo hisekela eka ntirho wa Hosi eka swiphemu swo hambana-hambana swa misava. Murhangeri wa akademi sweswi i Frederick Griggs, loyi tlhelo a tirhaka tanihi matsalani wa Ndzawulo ya Dyondzo ya Huvo-nkulu.

GSAM 395Xikolo xo Letela xa le London (Nghilandi)

GSAM 395.3Loko ntirho eLondon, eNghilandi, wu ya emahlweni wu kula hi matimba, swi vonake swi ri swa vutlhari hi ximumu xa 1887 ku pfula xikolo xo letela vatirhi va Bibele, laha ntirho wa Bibele lowu hisekaka a wu ta hlanganisiwa na xona. Ku suka exikolweni lexi ku rhumeriwe vatirhi ku ya tirha eka tindhawu tin'wana ta United Kingdom na le ka Tikoloni. Sweswi ku na xikolo lexi humelelaka lexi fambisiwaka eDuncombe Hall, N'walungu wa London, lexi rhangeriweke hi Prof. H. R. Salisbury, loyi a kumeke dyondzo ya yena yo sungula ekholichi ya le Battle Creek, Mich.

GSAM 396Kholichi ya Battle Creek Yi Andzisiwile

GSAM 396.1Xilaveko xa ndhawu yo engetela eKholichi ya Battle Creek a xi ri xikulu lerova hi ximumu xa 1886 swi ve swa nkoka ku engetela hi xitalo eka muako wa kholichi, naswona hi lembe leri landzeleke (1887), ku akiwa yindlu yo etlela (leyi tivekaka tanihi West Hall) ya swichudeni swa vanhwanyana. West Hall yi na makamara ya swichudeni swa 150, naswona 225 va nga amukeriwa eholweni yo dyela; kasi South Hall, leyi akiweke hi 1884, edzongeni wa khampasi ya kholeji a yi tirha tanihi ndhawu yo etlela ya vafana. Loko kholeji yi pfuliwa ku sungula tidyondzo ta vuxika, 1886-87, a ku ri na swichudeni swa 568 leswi a swi dyondza.

GSAM 396.2Hi 1885 Prof. W. W. Prescott u vekiwile ku va murhangeri wa Kholichi ya Battle Creek, naswona endzhakunyana u hlawuriwile ku va Matsalani wa Dyondzo wa vandla. Leswi swi kombisile ku va goza ra vutlhari. A hi Kholichi ya Battle Creek ntsena leyi vuyeriweke, kambe hi ku tirha ka matsalani wo tano, hi ku katekisiwa hi Xikwembu, ku tise vun'we lebyi tshinelelaneke na vutirheli lebyi antswaka eka ntirho wa swikolo hinkwaswo swa hina swa vandla.

GSAM 396Kholichi ya Vurhumiwa ya Emmanuel

GSAM 396.3Kholichi ya Battle Creek yi tirhile hi vutlhari ku fikela hi lembe ra 1901, loko misava ni miako swi xaviseriwa American Medical Missionary College Association, naswona nhlangano wa dyondzo wu yimisiwile. Hi nkarhi wolowo ku vumbiwe khamphani leyintshwa ya kholichi, leyi vuriwaka Kholichi ya Vurhumiwa ya Emmanuel. Ku kumekile purasi ekusuhi na Berrien Springs, edzongeni-vupela-dyambu bya Michigan, laha miako yi akiweke hi swichudeni, naswona ku fambisiwa xikolo lexi humelelaka. Xikongomelo lexi tiyeke xa xikolo lexi i ku nyika “dyondzo leyi heleleke,” hi ku fambisana na dyondziso leyi tshahiweke eka xiyenge xo rhanga xa ndzima leyi. Ku lulamisela vatirhi hi ku hetiseka ku tirha eka xiyenge xihi na xihi xa misava laha va nga vitaniwaka kona hi nkongomiso wa Xikwembu ku ya tirha, i ku navela lokukulu na xikongomelo xa vadyondzisi va Kholichi ya Vurhumiwa ya Emmanuel.

GSAM 397Xikolo xa Bibele xa le Xikarhi, Chicago, Ill.

GSAM 397.1Eka Review ya Nyenyankulu, 1887, ku endliwe xiringanyeto hi Mufundhisi Geo. I. Butler xa leswaku ku akiwa muako wa vurhumiwa eChicago, Ill., lowu a wu ta tirha tanihi xikolo xa le xikarhi xa Bibele xo dyondzisa vatirhi va Bibele, naswona hi nkarhi lowu fanaka wu nga tirhisiwa tanihi yindlu ya vugandzeri na yindlu ya vurhumiwa ya vanhu va hina edorobeni. Hi xixikana na vuxika bya 1888-89 muako wu akiwile. Ntsengo, ku katsa ni switandi, yindlu, fanichara, na swin'wana, a wu ri kwalomu ka $28,000. Yi pfuliwile ximfumo hi ti 4 Dzivamisoko 1889, hi nhlengeletano ya vaxavisi va tibuku. Hi nkarhi wa ku nyiketela, ku vuriwile leswaku vanhu va hina a va tiva vanhu lava nga riki ehansi ka gidi lava a va se amukeleke ntiyiso wa sweswi eka swiphemu swo hambana-hambana swa tiko hikwalaho ka matshalatshala ya vatirhi va Bibele.

GSAM 397.2Xikolo lexi a xi fambisiwa hi vutshila hi Mufundhisi Geo. B. Starr ku fikela hi ximun'wana xa 1891. Kutani, hi vadyondzisi lava a va hlawuriwile hi Komiti ya Huvo-nkulu, xi ye emahlweni ni ntirho wa xona ku fikela hi lembe ra 1893, loko ku kumiwile leswaku muako a wu nga ringanelanga ku hlangavetana ni xilaveko lexi a xi kula xa dyondzo ya Bibele. Loko malunghiselelo a ma endliwa yo hlanganisa xikolo xa Bibele na Kholichi ya Battle Creek, muako wa le Chicago wu xaviseriwe Medical Missionary and Benevolent Association. Muako wu kurisiwile no lunghiseleriwa ku va sanitaramu leyitsongo, naswona sweswi wu vuriwa Rhavi ra Chicago ra Sanitaramu ya le Battle Creek.

GSAM 397Kholichi ya Union, Nebraska

GSAM 397.3Huvo-nkulu ya 1889 a yi kambisisa xiringanyeto xo aka kholeji endhawini leyi faneleke eka tikhonferense ta swifundzha ta kaye leti landzelaka, ku nga, Iowa, Minnesota, Kansas, Missouri, Nebraska, Dakota, Texas, Colorado, na Arkansas. Hi ku ya hi sweswo, ku hlawuriwe komiti hi huvo leyi ntirho wa yona a ku ri ku hlawula ndhawu leyi navelekaka ya xikolo. Loko vaaki va tindhawu to fana na Des Moines, Ia., Fremont na Lincoln, Neb., na tindhawu tin'wana va twa leswi a hi lava ku swi endla, va phikizanile hi ku nyikela minyikelo eka phurojeke leyi, hikuva un'wana na un'wana a a navela swinene leswaku miako yi vekiwa edorobeni ra yena. Tanihi leswi Lincoln, Neb., yi endleke minyikelo leyikulu swinene, naswona yi voneke yi ri ndhawu leyi faneleke swinene, xikolo xi vekiwe kona.

GSAM 398.1Muako lowukulu, ku nga Kholichi ya Union hi yoxe, i muako wa 141 x 84 wa tinyawo. Ku leha ku suka emisaveni ku ya fika enhlohlorhini ya lwangu leri nga ni xivumbeko xa hafu ya bolo i 100 wa tinyawo. Handle ka muako lowu ku na tiyindlu timbirhi to etlela, yin'wana na yin'wana yi ri 104 x 104 wa tinyawo, ti ri na swithezi swinharhu. A ku languteriwe leswaku mali leyi kumekaka eka misava leyi nyikeriweke yi ta hakela ku nga ri ehansi ka hafu ya nxavo wo lulamisa kholichi leyi ya le xikarhi ya vukhongeri, laha vatirhi a va ta dyondzisiwa eka tindzawulo to hambana-hambana hi Xinghezi, Xiskandinavia, na Xijarimani hi vadyondzisi hi tindzimi ta vona ta ntumbuluko.

GSAM 398.2Miako yi nyiketeriwile hi ti 24 Ndzhati 1891, naswona xikolo xi pfuliwile hi ti 30 Ndzhati. Nhlayo ya vadyondzi va lembe ro sungula a yi ri 301. Hi 1892 xikolo xi pfuliwile xi ri na vadyondzi va 222, naswona nhlayo ya vadyondzi va lembe a yi ri 553. Eka vona, makume nkombo na un'we a va ri eka ndzawulo ya Xijarimani, kasi makume nhungu na ntlhanu a va ri eka ya Xiskandinavia.

GSAM 398.3Ku na purasi leri hlanganisiweke na kholeji, leri nyikaka ntirho eka swichudeni leswi navelaka ku tirha eka swa vurimi. Kholeji yi tlhela yi va na ndhawu yo baka swinkwa, laha swakudya swa rihanyo swi endliwaka hi xitalo xo karhi. Hi lembe ra 1903 ku simekiwe nhlangano hi xikongomelo xo kandziyisa maphepha-hungu na tibuku hi tindzimi ta Xijarimani, Xiswedeni, na Xidanish-Norwegian. Nhlangano lowu wu na yindlu ya wona yo kandziyisa na bindzu hinkwaro ra vukandziyisi ra le Amerika ra vandla ra vukhongeri leri eka tinxaka leti. Ntirho lowu wu endliwa ngopfu-ngopfu hi swichudeni. A va dyondzisiwi ntsena hi ta bindzu ro gandlisa, kambe va kuma na ntokoto hi ku endla ntirho wa vurhumiwa hi xiviri.

GSAM 398.4Ntirho wa vutshunguri na wona wu yimeriwile eka kholeji leyi. Hi ku hlayisa ndhawu, ku kumiwile leswaku xikolo a xi nga ha lavi yindlu yin'wana ya xona leyikulu yo etlela, kutani, hi mali yitsongo, ku sunguriwile sanitaramu, naswona yi endla ntirho lowunene swinene.

GSAM 399Kholichi ya Walla Walla

GSAM 399.1Xikolo lexi xi kumeka kusuhi na Walla Walla, eXifundzheni xa Washington, naswona xi nyiketeriwile hi ti 8 N'wendzamhala, 1892. Xikolo xi pfurile siku leri hundzeke hi nhlayo ya 101 wa swichudeni. Nhlayo leyi yi engetelekile hi lembe ku fika eka 185. Purasi leritsongo na mintirho yin'wana ya tiindasitiri swi fambisana na xikolo lexi. Xi le xiyin'weni lexinene xa nhluvuko, naswona xi endla ntirho lowunene. Prof. J. L. Kay hi yena murhangeri wa vadyondzisi sweswi.

GSAM 399Xikolo xa le Australia

GSAM 399.2Hi ti 24 ta Mhawuri 1892, ku pfuliwile xikolo eMelbourne, Australia, eka muako lowu hirhiweke, xi ri na vadyondzisi va ntlhanu. L. J. Rousseau, loyi a humaka eKholichi ya le Battle Creek, eMich., a ri nhloko yo sungula ya xikolo. Hi lembe ra 1894 xikolo lexi a xi ri na vadyondzi va 89.

GSAM 399Ku rhurhela eAvondale

GSAM 399.3Leswi vasunguri va xikolo a va navela ku hlanganisa ntirho na tidyondzo, ku cinca ndhawu swi voneke swi ri swa nkoka, hikokwalaho ku ve na ku rhurha ku suka edorobeni lerikulu ra Melbourne ku ya eAvondale, Cooranbong, New South Wales, xifundzha xa le makaya, laha ku kumekeke purasi, naswona ku akiweke miako leyi faneleke. Sweswi xikolo xi fambisiwa hi ku humelela hi maendlelo ya vutshila bya mavoko.

GSAM 399Vhumbhori mayelana na Avondale byi Hetisekile

GSAM 399.4Eku simekiweni ka yona ni le ku fambisiweni ka yona, xikongomelo xa komiti a ku ri ku endla leswaku xikolo xi fambisiwa hi ku landza swiletelo leswi nyikeriweke mayelana ni swikolo swa vutirhi hi ndlela leyi lavaka ku kongoma hi laha swi kotekaka hakona. Lexi a xi fanele ku va “xikolo xa xikombiso,” naswona ku tiyisisiwile nkarhi na nkarhi leswaku loko xi fambisiwa kahle a xi ta humelela, ku nga ri ntsena tanihi xikolo, kambe ni misava hi yoxe, leyi a yi tekiwa yi nga ri na nkoka, a yi ta humelerisa. Nkarhi, hi nkateko wa Hosi, wu kombisile ntiyiso wa vhumbhori lebyi. Hambi leswi a ku ri na dyandza ro tika malembe yo tala hi ku landzelelana, leri tiseke khombo eka ntirho wa vurimi ni ku tsandzeka ka swimilani hinkwako, purasi ra Avondale a ri ri rihlaza naswona ri humelerisa. Leswi a ku ri xiendlakalo xo hlamarisa, ku fikela laha vatirhela-mfumo va humeke va ta vutisa hi maendlelo ya vurimi lawa a ma tirhisiwa ku humelerisa ku humelela loku ko hlamarisa.

GSAM 400.1Xiviko xa mitirho ya xikolo xa lembe ra 1903, xi kombisa ku andza ka phesente ya makumentlhanu eka nhlayo ya vadyondzi. Swiyimo swa timali na swona a swi ri kahle—swindleko hinkwaswo a swi hakeriwile, naswona a ku ri na nsalelo wa $1,500 eka vuhlayiselo bya mali lowu a wu ta tirhiseriwa swilaveko swa xikolo. Prof. C. W. Irwin u ve mulawuri na nhloko ya xikolo ku ringana malembe lama lavaka ku va mune.

GSAM 400Akademi ya Mt. Vernon

GSAM 400.2Huvo-nkulu, hi 1893, yi pasisile xiboho lexi seketelaka ku pfuliwa ka akademi eMt. Vernon, Ohio. Xikolo lexi xi na mintirho ya vutshila leyi fambisanaka na xona, naswona ku vikiwa leswaku xi endla ntirho lowunene. Nhlayo ya vadyondzi va yona hi 1894 a yi ri 140. Prof. J. W. Loughhead u tirhile malembe yo hlayanyana a ri nhloko ya xikolo lexi, ku fikela loko a vitaniwa a ya eWashington, D.C. Adirese ya xikolo i Academia, Ohio.

GSAM 400Xikolo xa Vutivi bya Vutshila xa le Keene

GSAM 400.3Huvo-nkulu ya 1893 yi pfumelele ku pfuliwa ka xikolo xa vutshila eKeene, Texas. Ku kumekile purasi ra ti-acre to tlula 130, ku akiwile miako, naswona xikolo xi pfuliwile ehansi ka Prof. C. B. Hughes na vapfuni va yena. Xi fambisiwa hi ku landza kungu ro hlanganisa ntirho na dyondzo. Nhlayo ya vadyondzi hi 1894 a yi ri 160. Xikolo lexi na xona xi humelerile swinene.

GSAM 400Kholichi ya Union ya Claremont

GSAM 400.4Xikolo lexi xi kumeka eKenilworth, kusuhi na Cape Town, eAfrika Dzonga. Vadyondzisi va xona vo tala a va hlawuriwile eka Kholichi ya Battle Creek. Xi pfuliwile hi 1894, ku tsarisiwe vadyondzi va makume-kaye. Eku heleni ka lembe ro sungula ra xikolo, nhlayo ya vadyondzi a yi andzile swinene lerova swi boheka ku engetela ndhawu hi ku kurisa muako wa xikolo. Hi nkarhi wa sweswi kholichi yi le hansi ka vulanguteri bya Prof. C. H. Hayton.

GSAM 401.1Va-Adventista va Siku ra Vunkombo na vona a va ri na xikolo xa le mugangeni (xa phurayimari) eClaremont lexi a xi ri na vadyondzi va makume nkombo, na xikolo xa kereke eBeaconsfield, lexi hi 1894 a xi ri na vadyondzi va makume nharhu.

GSAM 401Nkomiso wa Ntirho wa Dyondzo, 1895

GSAM 401.2Xiviko lexi landzelaka xi endliwe hi matsalani wa dyondzo eka Huvo-nkulu hi Nyenyenyani, 1895:—

GSAM 401.3“Switirhisiwa swa dyondzo swa vandla swi nga komisiwa hi ndlela leyi landzelaka: Ku na tikholichi ta ntlhanu leti kumekaka etindhawini leti landzelaka: eBattle Creek, Mich.; College View, Neb.; Healdsburg, Cal.; College Place, Wash.; na Kenilworth, Afrika Dzonga. Ku na ti-academy ta mune, kumbe swikolo leswi endlaka ntirho wa swiyimo swa academic etikweni leri, eSouth Lancaster, Mass.; Mt. Vernon, Ohio; Keene, Texas; na Graysville, Tenn.... Ku engetela eka leswi ku na Xikolo xa Bibele xa le Australia; xikolo le Mexico lexi fambisanaka na vurhumiwa bya vutshunguri; xikolo xa vana va tiko ra kwalaho eXihlaleni xa Pitcairn; eRaiatea, ya ntlawa wa Society; eLwandle ra Pacific ra le Dzongeni; eBonacca ya Swihlala swa Bay eLwandle ra Caribbean; kwalomu ka khume ntlhanu wa swikolo swa kereke etikweni leri ni le matikweni mambe; swikolo swimbirhi swa Bibele swa Huvo-nkulu; na swikolo swo tala swa vaxavisi va tibuku na swa tikhonferense ta miganga leswi nga hlelekangiki hi ndlela ya ntolovelo.”

GSAM 401.4Loko a nyika nkatsakanyo wa nhlayo ya vadyondzi eka tikholichi na swikolo swa ntolovelo swa vukhongeri lebyi, matsalani u ri: “Hi ku ringanyeta loku sirhelelekeke, ku na vadyondzi vo tlula 3,000 va malembe hinkwawo lava tsarisiweke eswikolweni swa Va-Adventista va Siku ra Vunkombo eka nkarhi wa sweswi.”

GSAM 402Nkomiso wa Swikolo, 1903

GSAM 402.1Ntirho wa dyondzo ni swikolo exikarhi ka Va-Adventista va Siku ra Vunkombo swi kurile hi ku fambisana ni marhavi man'wana ya rungula. Tanihi leswi swi kombisiweke eka Year Book ya Huvo-nkulu ya 1904, ku fikela sweswi ku na tikholichi ta kaye ni tiakademi eAmerika, ni ntlhanu ematikweni man'wana. Leswi swa matiko man'wana swi kumeka hi ndlela leyi landzelaka: eAvondale, New South Wales; Kenilworth, Claremont, kusuhi na Cape Town, Afrika Dzonga; Holloway, London, N'walungu, Nghilandi; Nyhyttan, Järnboås, Swidi; Friedensau, kusuhi na Magdeburg, Jarimani.

GSAM 402.2Ku na swikolo swa le xikarhi swa khume-na-mune eAmerika; naswona swa ntlhanu ematikweni man'wana. Leswi swa le matikweni man'wana swi kumeka eCopenhagen, Denmark; Honolulu, Hawaiian Territory; Diamante, Entre Rios, Argentine Republic, Amerika Dzonga; Curityba, Brazil, Amerika Dzonga; Brusque, Brazil, Amerika Dzonga.

GSAM 402.3Ku engetela eka swikolo swa dyondzo leswi boxiweke laha henhla, ku na 357 wa swikolo swa kereke swa miganga leswi fambisiwaka hi vukhongeri lebyi. Eka leswi, 317 swi le United States, naswona 40 swi le matikweni man'wana. Loko a hi ri na tinhlayo leti lulameke ku fikela sweswi, tinhlayo leti a ti ta va ti engetelekile swinene. Swikolo swo tala swi pfuliwile ku sukela eku heleni ka 1902. Hi xikombiso, Khonferense ya le Nebraska yi vike leswaku yi na swikolo swa kereke swa khume. Hi ti 1 ta Nyenyenyani 1904, xiviko xa vona xi kombisa “swikolo swa kereke swa makume mbirhi na mune,” ku nga ku engeteleka ka khume na mune eka khonferense yin'we.

GSAM 402.4Hakunene voko ra Hosi ro kongomisa ri kongomise hi ndlela yo hlamarisa ni ku pfula ndlela ya ntirho wa dyondzo exikarhi ka vanhu lava. A a nyike vutlhari eka lava vitaniweke ku lawula rhavi leri ra ntirho wa yena, leswaku swikolo swo hambanahambana swi fambisiwa hi ku ya hi kungu leri a ri boxeke. Kutani ku ta va ni vunyingi bya vatirhi lava tirhaka kahle ni lava hluvukeke swinene eka N'wini, ku nga ri vavanuna ni vavasati lava nga ni “tlhelo rin'we” eka dyondzo ni mahanyelo. “Hosi yi nyikile rito,” ku vula mutsari wa Tipisalema, naswona “a ku ri na ntshungu lowukulu [vuthu, eka vuhundzuluxeri bya le tlhelo] lowu ri hangalaseke.”