Ndzhima 20 — Switlhavelo eka Ntirho wo Sungula

GSAM 311.1“HLENGELETANI vakwetsimi va mina eka mina; lava endleke ntwanano na mina hi gandzelo. Kutani matilo ma ta tivisa vululami bya yena: hikuva Xikwembu hi xoxe i muavanyisi.”¹

GSAM 311.2Eka Review and Herald, ti 3 Khotavuxika, 1902, hi hlaya:

GSAM 311.2“Lava va nghenelaka ntirho enkarhini wa sweswi a va tivi ngopfu hi ku titsona ni ku tinyiketela ka lava Hosi yi va veke ndzhwalo wa ntirho wa yona eku sunguleni ka wona. Ntokoto wa nkarhi lowu hundzeke wu fanele wu va byeriwa nakambe na nakambe; hikuva va fanele ku yisa ntirho emahlweni hi ku titsongahata ni ku tinyiketela loku fanaka loku a ku ri xihlawulekisi xa vatirhi va ntiyiso va khale.”

GSAM 311.3Nakambe, eka Testimonies for the Church, Vol. 7, ku kumeka marito lawa:

GSAM 311.3“Hi le kusuhi ni makumu ya matimu ya misava leyi, naswona mintirho yo hambana-hambana ya Xikwembu yi fanele ku yisiwa emahlweni hi ku tinyiketela lokukulu ku tlula loku se ku kombisiweke.”²

GSAM 311.4Swiyimo leswi vangeleke leswaku Mufundhisi Bates a susumetiwa, hi 1846, ku tsala no kandziyisa buku ya yena yo sungula mayelana ni mhaka ya Sabata, se swi boxiwile. Nakambe ku boxiwile xiyimo xo tika xa Mufundhisi James White, loko, hi 1849, a sungula ku kandziyisa phepha-hungu leri vuriwaka The Present Truth.

GSAM 311Pamfulete hi ta Ku Pfuliwa ka Matilo

GSAM 311.5Endzhaku ka xivono lexi nyikiweke Manana White eTopsham, Maine, hi xixikana xa 1846, loko a kombisiwile tiplanete tin'wana, Mufundhisi Bates u lunghisile matsalwa ya pamfulete leyi nge The Opening Heavens. Kambe a ku laveka swinene mali leyi ringaneke leswaku yi kandziyisiwa. Ku hlangavetana na xilaveko lexi, makwavo wa xisati loyi a a tshama eMassachusetts, loyi a ha ku heta ku endla ni ku andlala khapete leyintshwa ya malapi, u yi susile a yi xavisa, kutani a nyiketa mali leyi a yi kumeke eka Mufundhisi Bates, leswi swi n'wi kotiseke ku kandziyisa buku ya yena ya vumbirhi.

GSAM 312Pamfulete hi ta Ntirho wa Xitimbhani

GSAM 312.1Endzhaku ka xivono xa ntirho wa xitimbhani, lexi nyikeriweke eDorchester, Mass., hi Hukuri 18, 1848, Mufundhisi Bates u tsarile phamfulete ya vunharhu, leyi thyiweke vito ra, A Seal of the Living God. Laha nakambe u langutane na xiphiqo xa ku pfumala mali yo gandlisa. Wansati un'wana lontshwa wa noni, loko a twa hi xiyimo lexi, u xavise yindlu leyitsongo leyi a a ri na yona ematiko-xikaya, kutani a nyika Mufundhisi Bates hafu ya mali leyi a yi kumeke. Hi ndlela leyi u tlhele a kota ku hakela ku gandlisiwa ka buku.

GSAM 312Swilaveko swa Ntirho wo Kandziyisa

GSAM 312.2Hi 1851-52, Advent Review and Sabbath Herald a swi kandziyisiwa eSaratoga Springs, N.Y. Laha, Nkul. Thompson u nyike Mufundhisi White na nsati wakwe ndhawu yo tshama eka yona mahala; naswona hi fanichara leyi a yi lomba, va tlhele va kuma lunghelo ro sungula vutomi bya le kaya.

GSAM 312.3Hi nkarhi wolowo, vapfumeri eka ntiyiso wa sweswi a va andza, naswona hi ku andza loku ku ve na xilaveko xa ntirho wa munhu hi xiyexe wa Mufundhisi White na Manana White. Leswi, swin'we ni ntirho wo hlela, swi vange xilaveko xa mpfuno wa le hofisini. Hi nkarhi wolowo van'wana va kuceteriwile ku pfuna eka ntirho wa vutsari. Tanihi xikombiso xa ndlela leyi Hosi yi tirhaka ha yona ku hlamula ripfumelo ra vanhu va yona, yi tlhela yi pfuxa vatirhi enkarhini wa xilaveko, hi nyikela ntokoto wa makwavo wa xisati la tinyiketeke, Manana Rebecca Smith, wa le West Wilton, N.H.:—

GSAM 312.4Endzhaku ka ku hundza ka nkarhi, n'wana wa yena wa jaha Uriah na n'wana wa yena wa nhwanyana Annie R. va navele swinene ku ya exikolweni, leswaku va ta tidyondzisa vudyondzisi. Manana a a chava leswaku vana va ri karhi va famba endleleni ya misava, naswona, hi ntiyiso, ku chava ka yena a ku nga ri handle ka xivangelo hi ku helela. Rirhandzu ra vutswari ra manana ri hlamuriwile hi vana.

GSAM 313Uriah Smith eAkademi ya Phillips

GSAM 313.1Ku sukela hi 1848 ku ya eka 1851 n'wana wa yena wa jaha u dyondzile eAkademi ya Phillips le Exeter, N. H., laha swichudeni a swi dyondzisiwa lembe ro sungula ra tidyondzo ta le kholichi, leswaku loko va nghena ekholichi a va ta va emahlweni hi lembe rin'we. Dyondzo leyi u yi hetisile. Hi 1851 u tirhile ku kuma mali yo ya ekholichi, kambe loko muthori wa yena a tsandzeka emabindzwini, u lahlekeriwe hi mali ya yena, naswona hikwalaho kungu leri a ri ri na nkarhi wo leha ra tidyondzo ta le kholichi ri tshikiwile.

GSAM 313Nhwanyana Smith eka Seminari ya Vanhwanyana

GSAM 313.2Loko Uriah a ri eka akademi, makwavo wakwe wa xisati a a dyondza eka seminari ya vanhwanyana le Charlestown, Mass. Dyondzo yakwe kwalaho a yi lava ku hela, naswona tanihi leswi a a ri kusuhi no heta xikolo, ku endliwe xikombelo eka yena ni makwavo wakwe wa jaha xo dyondzisa eka akademi le Mt. Vernon, N.H., ku ringana malembe manharhu, hi $1,000 hi lembe, ku katsa na vudyelo ni ndhawu yo tshama.

GSAM 313.3Hi nkarhi wolowo manana u amukele “ntiyiso wa sweswi.” Swikhongelo swa yena sweswi a swi ri, loko swi koteka, swi hisekela swinene ku tlula rini na rini hikwalaho ka vana va yena. Mufundhisi Bates u endzele West Wilton, naswona emahlweni ka yena Manana Smith u veke mhaka ya vana va yena, naswona ku hundzuka ka vona ku endliwe mhaka ya xikhongelo. Mufundhisi Bates a a languterile ku khoma tinhlengeletano endzhaku ka masiku ma nga ri mangani eSomerville, Mass., ekaya ra Paul Folsom, naswona Manana Smith a a fanele ku tsalela n'wana wakwe wa nhwanyana, a n'wi rhamba leswaku a ya enhlengeletanweni. Hi nkarhi wolowo, Mufundhisi Bates na manana a va fanele ku khongela leswaku Xikwembu xi ta pfuxa mbilu ya n'wana wakwe wa nhwanyana leswaku a ya enhlengeletanweni.

GSAM 313Milorho Yimbirhi Leyi Hetisekeke

GSAM 313.4Mufundhisi Bates a nga si tshama a nghena ekamareni leri nhlangano a wu ta khomeriwa eka rona, hikokwalaho a a nga tivi nchumu hi ta ndhawu ya rona. Hi vusiku bya le mahlweni ka nhlangano, u lorhe onge u le kamareni, naswona switulu hinkwaswo a swi tatiwile handle ka lexi a xi ri kusuhi ni nyangwa. U tlhele a lorha leswaku u cince mhaka leyi a a lava ku vulavula ha yona, kutani a vulavula hi mhaka ya xivandla xa vukwetsimi; leswaku va yimbelele risimu ro sungula, va khongela, va yimbelela risimu ra vumbirhi, naswona a a ha ku pfula Bibele ya yena a ri karhi a hlaya, “Ku fikela masiku ya magidi mambirhi na madzana manharhu, kutani xivandla xa vukwetsimi xi ta basisiwa,” a kombetela eka xifaniso xa xivandla xa vukwetsimi lexi a xi ri eka chati, loko nyangwa yi pfuliwa, ku nghena nhwanyana la ntsongo a ya tshama exitulwini lexi a xi nga ri na munhu. U tlhele a lorha leswaku munhu loyi a ku ri Annie R. Smith, naswona hi nkarhi wolowo u sungule ku tsakela, a amukela ntiyiso.

GSAM 314.1Nhlangano wa Mufundhisi Bates a wu ri hi Sabata (Mugqivela), naswona tanihi leswi a ku nga ri na xikolo hi siku rero, Annie u te, “Leswaku ndzi tsakisa mana wa mina ntsena, ndzi ta ya.” Hi vusiku lebyi a byi rhangela Sabata yoleyo u lorhe leswaku u fambe, kambe a hlwela; leswaku loko a fika enyangweni risimu ro sungula a ri yimbeleriwile, xikhongelo xi endliwile, naswona a va ri karhi va heta risimu ra vumbirhi; leswaku loko a nghena, u xiyile leswaku xitulu xin'wana ni xin'wana a xi tshamile munhu handle ka lexi a xi ri ekusuhi ni nyangwa; leswaku xivulavuri xo leha, xa xichavo, lexi tsakisaka a xi komba eka chati leyi a a nga si tshama a yi vona, naswona a xi vuyelela, “Ku fikela masiku ya magidi mambirhi na madzana manharhu, kutani xivandla xa vukwetsimi xi ta basisiwa.” U lorhe leswaku leswi a swi vuleke swi n'wi tsakisile swinene, naswona a ku ri ntiyiso.

GSAM 314.2U sungule riendzo ra yena ro ya enhlanganweni hi nkarhi lowu eneleke, kambe u lahlekeriwe hi ndlela, kutani a nga fiki kwalaho ku fikela loko ku yimbeleriwa xiphemu xo hetelela xa risimu ra vumbirhi. Loko a nghena, hinkwaswo a swi ri hilaha a swi voneke hakona enorhweni, naswona wanuna yoloye wa le norhweni a a ri karhi a vuyelela, hi mukhuva lowu fanaka, marito ya le Daniyele 8:14. A swi n'wi khumba mbilu hi ku hatlisa.

GSAM 314.3Mufundhisi Bates a a nga ehleketanga hi norho wa yena ku fikela loko a nghena hi nyangwa a ya tshama. A a tilunghiselele ku vulavula hi mhaka yin'wana, kambe miehleketo ya yena a yi tshame eka mhaka ya xivandla xa vukwetsimi. Loko a ri karhi a vuyelela marito ya tsalwa, norho wa yena wu humelele emiehleketweni ya yena, kutani a khongela hi ku miyela leswaku a pfuniwa ku vulavula eka timbilu ta vayingiseri va yena. A a ri na ntshunxeko lowukulu eku hlamuseleni ka ku hundza ka nkarhi, mhaka leyi Annie a a yi tolovele. Kutani a hlamusela ntiyiso wa rungula ra ntsumi ya vunharhu ni Sabata.

GSAM 315Annie Smith U Amukela Ntiyiso

GSAM 315.1Loko a pfala nhlangano, u ye eka Annie, a ku, “Ndzi pfumela leswaku i n'wana wa Makwavo Smith wa le West Wilton. A ndzi si tshama ndzi ku vona, kambe xikandza xa wena xi ndzi tolovelekile. Ndzi lorhile ndzi ku vona tolo nivusiku.” Kutani Annie a hlamusela norho wa yena. U humile enhlanganweni a ri na mintlhaveko na ku navela leswi cinceke hi ku helela, hikuva hi nkarhi wolowo u amukerile ntiyiso wa Sabata.

GSAM 315.2U tlhelele eka seminari, a paka bokisi ra yena, kutani a ya ekaya. Loko a twa hi ta swikarhato swa Mufundhisi White eku kandziyiseni, na ntirho wa yena wo chumayela, u twile onge Xikwembu xi n'wi vitanile leswaku a ya n'wi pfuna eka ntirho wa yena wa le hofisini. Hi Mhawuri, 1851, loko phepha-hungu ri rhurhisiwa ku suka eParis ri ya eSaratoga Springs, N.Y., Nhwanyana Smith u yile kona tanihi un'wana wa vatirhi.

GSAM 315Gandzelo na Ku Hlawuleka

GSAM 315.3Eka Review, Vholumo 2, Nomboro 7, ku na tindzimana ti nga ri tingani leti humaka eka vutsari bya yena leti kombisaka matitwelo ya yena endzhaku ko tshika makungu ya yena ya khale hikwalaho ka ntirho wa yena wo titsongahata, lowu nga kombisiki vukulu. U te:

GSAM 315.3“Ndzi tshemba leswaku ndzi tshike hinkwaswo ku landzela Xinyimpfana laha xi yaka kona. Misava yi lahlekeriwe hi ku navetisa ka yona hinkwako. Switshembo swa mina, ntsako, na rirhandzu, sweswi hinkwaswo swi kongomisiwe eka swilo swa le henhla ni swa vukwembu. A ndzi lavi ndhawu yin'wana handle ka ku tshama emilengeni ya Yesu, ni ku dyondza eka yena—ntirho wun'wana handle ka ku tirhela Tatana wa mina wa le tilweni—ku tsaka kun'wana handle ka ku rhula ka Xikwembu loku nga twisisekiki hi ku hetiseka.”

GSAM 315.4Mpfuno wa Makwavo Annie ehofisini tanihi muhlahluvi wa swihoxo, na swin'wana, a wu ri wa nkoka hi nkarhi lowu faneleke. Ku ringana malembe manharhu u tirhile hi ku tshembeka na vutlhari, a kuma ntsena swakudya na swiambalo. Eku heleni ka nkarhi lowu, vuvabyi bya rifuva a byi n'wi hlawurile ku va muxaniseka wa byona. Loko a ri karhi a hlaseriwa hi vuvabyi lebyi byo leha ni byo dlaya, u tsale swithopo swin'wana swo saseka, lexi nandzikaka ku tlula hinkwaswo ku nga, “Home Here and Home in Heaven,” lexi marito ya xona yo rhanga, lama tsariweke hi siku leri rhangeleke rifu ra yena, hi ti 26 Mawuwani 1855, swi kombisaka kahle vunene bya vutomi byo olova ni ku titsongahata leswi a swi kurile swinene eka vumunhu bya yena lerova a hi swi koti ku ti khoma ku swi nyiketa hinkwaswo:

GSAM 316Ku Hlayisa Muti ehansi ka Swikarhato

GSAM 316.3Hi Dzivamisoko, 1852, Mufundhisi White u rhurhile ku suka eSaratoga Springs a ya eRochester, N.Y. A ku ri edorobeni leri, eka 124 Mt. Hope Avenue, laha va sunguleke ku hlayisa muti hi swilo leswi a va swi xavile ematshan'weni yo swi lomba. Kambe a ku ri na ku navela lokukulu ka vona ko humelerisa ntirho wo kandziyisa, leswaku phepha-hungu ri ta humesiwa nkarhi na nkarhi, naswona hi mukhuva wolowo ntiyiso wu hangalasiwa, lerova va tivekele ehandle swin'wana swa swilo swo tala leswi tolovelekeke swa vutomi byo ntshamiseka.

GSAM 316.4Ndlela leyi va sunguleke ku hanya ha yona hi nkarhi wolowo, mi nga yi hlaya eka papila leri landzelaka ra xihundla leri tsariweke hi Manana White eka ndyangu wa ka S. Howland, hi ti 16 Dzivamisoko 1852:—

GSAM 316.5“Hi ha ku sungula ku tshamiseka laha Rochester. Hi hirhe yindlu ya khale hi $175 hi lembe. Hi na muchini wo gandlisa endzeni ka yindlu. Loko a swi nga ri tano, a hi ta boheka ku hakela $50 hi lembe ku va na hofisi. A wu ta n'wayitela loko a wu nga languta laha hi nga kona u vona fanichara ya hina. Hi xavile switshamo swimbirhi swa khale swa mubedo hi 25 wa tisente xin'wana ni xin'wana. Nuna wa mina u ndzi tisele switulu swa tsevu swa khale, leswi ku nga riki na swimbirhi leswi fanaka, leswi a swi hakeleleke dolara yin'we, naswona ku nga ri khale u ndzi nyikile swin'wana swa mune swa khale, leswi a swi nga ri na swihlalo, leswi a swi hakeleleke tisente ta makume-ntsevu na timbirhi eka hinkwaswo. Mafuremu ya swona a ma tiyile, naswona ndzi swi vekile swihlalo hi lapi ra drilling. Bhotere yi durhe ngopfu lerova a hi yi xavi, naswona a hi swi koti ku xava na mazambhana. Hi tirhisa soso ya mihandzu ematshan'weni ya bhotere, na tiranipisi ematshan'weni ya mazambhana. Swakudya swa hina swo sungula a hi swi dya ehenhla ka bodo yo pfala ndhawu yo tshivela ndzilo, leri a ri vekiwe ehenhla ka mibarile mimbirhi ya mapa leyi nga riki na nchumu. Hi tiyimiserile ku tiyisela ku pfumala loko ntirho wa Xikwembu wu nga yisiwa emahlweni. Ha pfumela leswaku voko ra Hosi a ri ri eku fikeni ka hina endhawini leyi. Ku na nsimu leyikulu yo tirhela eka yona, kambe vatirhi i vatsongo. Hi Sabata leyi hundzeke nhlangano wa hina a wu ri lowunene swinene. Hosi yi hi pfuxetile hi vukona bya yona.”

GSAM 317Ku hanana ka Vapfumeri

GSAM 317.1Eka nomboro yo sungula ya Review, leyi kandziyisiweke eRochester, hi ti 6 Mudyaxihi, 1852, loko a vulavula hi ku rhurha ku suka eSaratoga ku ya eRochester, Mufundhisi White u te:

GSAM 317.2“Vamakwerhu va lunghisile swilo swo seketela phepha-hungu leri ku tlula leswi a hi swi languterile. Naswona hambi leswi swindleko swa hina swo rhurha ku suka eSaratoga Springs, ni ku sungula phepha-hungu leri edorobeni leri, swi veke swikulu, kambe a hi na xikweleti.”

GSAM 317Ku Tinyiketela ka Vatirhi

GSAM 317.3Eka xitsalwana xa mabindzu eka Nomboro 12, ya ti 14 Nhlangula, hi hlaya leswi:

GSAM 317.3“Hambiswiritano, hofisi a yi na xikweleti, hi xivangelo lexi: Vamakwavo Belden na Stowell lava tirheke ehofisini tin'hweti ta tsevu leti hundzeke, va amukerile ntsena mali leyitsongo ku engetela eka swakudya swa vona. Van'wana lava tirheke entirhweni lowu fanaka a va kumanga ku tlula leswi va swi kumeke. Hakunene swi ta tsakisa vanghana hinkwavo va ntiyiso wa sweswi ku pfuna ku pfala ku kayivela ka mali leyi ngheneke, leswaku lava tirheke hi matimba, ngopfungopfu loko hi nga ri kona, exikarhi ka mavabyi, eku kandziyiseni ka Review and Herald, va va na nseketelo lowunene.”

GSAM 317Ku engeteleka ka vapfumeri eRochester, N.Y.

GSAM 317.4Hi ximumu xa 1852, loko ntirho wo kandziyisa wu sungurile kahle eRochester, Mufundhisi White na nsati wakwe va teke riendzo ra tin'hweti tinharhu hi hanci na kalichi, va ya evuxeni ku ya fika eBangor, Maine, va ri karhi va khoma minhlangano ni ku endzela vahlayisi va Sabata lava a va hangalakile endleleni. Loko va nga si vuya, ku sukela hi ti 26 ta Ndzhati, Mufundhisi J. N. Andrews u nyikete nxaxamelo wa tidyondzo eka 124 Mt. Hope Avenue. Hi nkarhi wolowo, va-Adventista va Siku ro Sungula va nhungu va amukerile ntiyiso wa sweswi, mutsari a ri un'wana wa vona.

GSAM 318Oswald Stowell U Horisiwile

GSAM 318.1Hi vusiku byin'wana bya Ravuntlhanu hi Nhlangula, Mufundhisi White na nsati wakwe va fike ekaya va huma eriendzweni ra vona ra le vuxeni. Hi siku leri landzelaka (Sabata) hi va vonile ro sungula, enhlanganweni wa Sabata. Hi nkarhi wa nhlangano lowu Oswald Stowell, mutirhi wa le ka muchini wo gandlisa, a a xanisiwa hi ku vava lokukulu ka pleurisy, naswona a a tshikiwile hi dokodela wakwe leswaku a fa. Dokodela u vule leswaku a nga “n'wi endleli nchumu.” Hi nkarhi wa vugandzeri Oswald a a ri ekamareni leri nga kusuhi, a ri eku vavisekeni swinene emirini. Loko vugandzeri byi hela u rhumele xikombelo xa leswaku ku khongeleriwa yena. Swin'we ni van'wana ndzi rhambiwe ku nghenela nkarhi wa xikhongelo. Hi nkhinsame etlhelo ka mubedo wa yena, naswona loko xikhongelo xi ri karhi xi endliwa, Mufundhisi White u n'wi toti hi mafurha “hi vito ra Hosi.” A ku ri na vukona lebyi twalaka bya Moya wa Xikwembu, naswona u horisiwile hi nkarhi wolowo. Loko hi suka eku khongeleni a a tshame a pfuka embhedweni, a ba matlhelo ya yena, lawa a ma vava swinene emahlweni, a ri karhi a ku, “Ndzi horile hi ku hetiseka. Ndzi ta swi kota ku tirhisa muchini wo kandziyisa hi mavoko mundzuku.” Endzhaku ka masiku mambirhi u swi tirhisile hakunene.

GSAM 318Xivono xa Manana White emahlweni ka Vandla ra Rochester

GSAM 318.2Nkateko lowu fanaka lowu horiseke Makwerhu Stowell wu wele hi mpimo lowukulu swinene eka Manana White, naswona loko Mufundhisi White a hundzulukela ku n'wi languta, u te, “Ellen u le xivonweni; a nga hefemuli loko a ri exiyin'weni lexi. Loko ku ri na un'wana wa n'wina la lavaka ku tiyisisa mhaka leyi, mi ntshunxekile ku n'wi kambisisa.” U tshame hi ndlela leyi exivonweni kwalomu ka awara yin'we na timinete ta makume mbirhi. Loko a ri exiyin'weni xexo u vulavule marito, naswona minkarhi yin'wana swivulwa leswi twisisekaka; kambe hambi loko ku langutisiwa swinene a ku vonakanga moya wu huma emirini wakwe.

GSAM 319Xivono hi ta Ndlela ya Xirho lexi nga Riki Kona

GSAM 319.1Endzhaku ka loko Manana White a humile eka xivono lexi, u nyikile vumbhoni hi leswi a swi voneke. Loko Mufundhisi White na nsati wakwe va nga si vuya eka riendzo ra vona ra le vuxeni, un'wana wa hina a a sukile edorobeni, naswona a a ri karhi a famba hi mhaka ya ntirho eXifundzheni xa Michigan. Hikokwalaho, a a nga ri kona eka nhlangano lowu, naswona a a nga si tshama a vona Mufundhisi White kumbe nsati wakwe. Loko a hlamusela xivono xa yena, Manana White u hi byele, exikarhi ka swin'wana, leswi a swi voneke mayelana ni wanuna loyi, loko a ri karhi a famba naswona a ri kule ni kaya, a a ri ni swo tala swo vulavula hi nawu wa Xikwembu ni Sabata, kambe hi nkarhi wolowo a a tlula rin'we ra milawu. U vurile leswaku a a ri munhu loyi a a nga si tshama a hlangana na yena, kambe a a pfumela leswaku u ta n'wi vona siku rin'wana, hikuva mhaka ya yena a yi paluxiwile eka yena. Kambe, a ku na un'we wa hina loyi a ehleketeke leswaku i munhu loyi a hi n'wi tiva.

GSAM 319.2Kwalomu ka mavhiki ya tsevu ku sukela eka nkarhi wa xivono lexi nga laha henhla, makwavo loyi a boxiweke khale u vuyile a huma eMichigan. Loko Manana White a vona xikandza xa yena, u byele un'wana wa vamakwavo va xisati a ku, “Hi yena wanuna loyi ndzi n'wi voneke exivonweni, loyi ndzi mi byeleke ha yena.” Loko xivono lexi xi byeriwa makwavo loyi, emahlweni ka nsati wa yena na vanhu van'wana vo tala, Manana White a ku eka yena, “Tanihi leswi Natani a vuleke eka Davhida, ‘Hi wena munhu loyi.’” Kutani u endle hilaha Pawulo a vuleke leswaku vanhu van'wana va ta endla hakona loko va tshinyiwa hikwalaho ka swidyoho swa vona hi nyiko ya vuprofeta: “Kambe loko hinkwavo va profeta, kutani ku nghena la nga pfumiki, kumbe la nga dyondzisiwangiki, u khorwiseka hi hinkwavo, u avanyisiwa hi hinkwavo: kutani swihundla swa mbilu ya yena swi paluxeka; kutani hi ku wela ehansi hi swikandza u ta gandzela Xikwembu, a vika leswaku Xikwembu xi le ka n'wina hi ntiyiso.”³ Endzhaku ko yingisela ku vuriwa ka swihoxo swa yena hi Manana White, makwavo loyi u wele hi matsolo emahlweni ka nsati wa yena, a vula hi mihloti eka yena, ni le ka vanhu va nga ri vangani lava a va ri kona, “Xikwembu xi na n'wina hi ntiyiso,” kutani a phofula hi ku helela swidyoho swa yena loko a ri eMichigan, eku tluleni nawu wa vunkombo, hilaha swi paluxiweke hakona hi nkarhi lowu swi humeleleke ha wona, ekule ku tlula timayili ta madzana ntlhanu.

GSAM 320.1Hikokwalaho, endzhaku ka mavhiki ma nga ri mangani, hi kume ntiyisiso lowukulu wa vumbhoni lebyi. A hi nga kongomisiwanga ntsena ku vula leswaku byi humesiwile hi matimba man'wana ya le henhla ka ntumbuluko, kambe ni leswaku a byi huma eka xihlovo lexi hi marito lama nga kanakanisiki a xi tshinyeta vanhu hikwalaho ka xidyoho.

GSAM 320Uriah Smith U Tirhisana na Hofisi ya Review

GSAM 320.2A ku ri hi nkarhi wa ku kandziyisiwa ka Vholumu 3 ya Review laha Uriah Smith a sunguleke ku hlayisa Sabata, naswona a sungula ku tirha na hofisi ya Review, laha a veke mutsari na muhleri ku ringana malembe yo tala. Ntirho wakwe wo sungula lowu kandziyisiweke ephepheni a ku ri xithopo lexi a xi thyiwe vito ra, “Rito ro Lemukisa ra Nkarhi na Vuprofeta,” lexi humeleleke hi ti 17 Nyenyankulu 1853.

GSAM 320.3Mufundhisi Smith u rhangile ku twa rungula ra ntsumi ya vunharhu eka nhlengeletano leyi a yi khomeriwe eWashington, N.H., ku sukela hi ti 10 ku ya eka 12 Ndzhati 1852. Loko a vuyela ekaya eWest Wilton, u dyondzisise hi vukheta leswi a swi tweke, kutani a sungula ku hlayisa siku ra vunkombo ku nga Sabata yo sungula hi N'wendzamhala 1852. U sungule ku tirhisana na hofisi ya Review le Rochester, N.Y., hi ti 3 Mudyaxihi, 1853, laha yena na makwavo wakwe wa xisati Annie va tirheke ku tihanyisa na ku kuma swiambalo, ematshan'weni yo dyondzisa eka xikolo xa le henhla hi $1,000 hi lembe na swakudya swa vona. Leswi a ku ri swin'wana swa switlhavelo leswi endliweke ku simeka ntirho wa rungula ra ntsumi ya vunharhu emasikwini ya wona yo sungula.

GSAM 320Ku hlawuriwa ku va Mutirheli

GSAM 320.4Kwalomu ka lembe ra 1863 Mufundhisi Smith u sungule ku tirhisa nyiko ya yena yo vulavula erivaleni. Hi 1866 u hlawuriwile ku va mutirheli wa evhangeli, endzhaku ka nkarhi wolowo u tirhile ngopfu eka tinhlengeletano ta le nkampeni ni tinhlengeletano-nkulu eka Swifundzha swo hambana-hambana ku suka eLwandle ra Atlantic ku ya eka ra Pacific, swin'we ni ntirho wa vufundhisi eka kereke ya le Battle Creek, leyi a yi ri kereke ya le kaya ka yena. Endzhaku ko pfuriwa ka Kholichi ya Battle Creek, u dyondzisile hi mpimo wo karhi eka ndzawulo ya Dyondzo ya Bibele ya xikolo xexo. Hikwalaho ka ntirho wa Review and Herald u tsemakanyile Lwandle ra Atlantic, hi lembe ra 1894, a endzela matiko yo hambana-hambana eYuropa. Loko a ri eSyria u khomiwe hi ku hisa ka miri, loku a nga si tshungulekaka hi ku hetiseka eka vuyelo bya kona.

GSAM 321Malembe ya Makume-ntlhanu ya Ntirho lowu nga Karhaliki

GSAM 321.1Ku sukela hi 1853 ku fikela hi 1903, malembe ya hafu ya dzana, Mufundhisi Smith a a ri na vuxaka bya vuhleri lebyi lavaka ku va bya nkarhi hinkwawo na Advent Review and Sabbath Herald; naswona eka xiphemu lexikulu xa nkarhi wolowo a a ri na vulawuri hinkwabyo bya vuhleri bya phepha-hungu. Hambi ku ri hi siku ra rifu ra yena, loko a hlaseriwile hi vuvabyi bya pharalisi, a a ri endleleni yo ya ehofisini na swilo leswi a a swi lunghiselele ku kandziyisiwa. U tlhele a pfuneta hi ku tsala tibuku to hlayanyana ta nkoka eka matsalwa ya vukhongeri lebyi. Exikarhi ka mintirho leyi ku na Thoughts on Daniel and the Revelation, Nature and Destiny of Man, buku leyi ndlandlamuxeriweke hi ta Sanctuary and Twenty-three Hundred Days, The Marvel of Nations, na Modern Spiritualism. Buku yo sungula eka leti yi tsariwe ngopfu-ngopfu exikarhi ka nkarhi wa 9 nimadyambu na xikarhi ka vusiku, endzhaku ka loko ntirho wa siku hinkwaro wa vuhleri na wa le hofisini wu hetisekile.

GSAM 321Rifu ra Mufundhisi Smith

GSAM 321.2A a ri na vutomi bya nkoka lebyi a byi hetiseke kahle. U wisa eka mintirho ya yena, hikuva u etlele eka Yesu hi ti 6 Nyenyankulu 1903. Kambe hi yena swi nga vuriwa hi ntiyiso leswaku, “Mintirho ya yena ya n'wi landzela,” naswona hambi a file, wa ha vulavula.