Ndzima 12 — Ku Tshoveka Mbilu—Buku yo Bava

GSAM 185.1“Ndzi teke buku leyitsongo evokweni ra ntsumi, ndzi yi dya; yi ve enon'weni wa mina yo nandziha ku fana na vulombe; kambe loko ndzi heta ku yi dya, khwiri ra mina ri va na ku bava. Kutani a vula eka mina, U fanele ku vhumbha nakambe eka vanhu vo tala, na tinxaka, na tindzimi, na tihosi. Kutani ndzi nyikiwa rihlanga leri fanaka ni nhonga: ntsumi yi yima, yi ku, Pfuka, u pima tempele ya Xikwembu ni alitari ni lava va gandzelaka endzeni ka yona.”¹

GSAM 185.2Hi ririmi ra matsalwa, “ku dya” buku swi yimela ku amukela ntiyiso leswaku wu ta hundziseriwa eka van'wana, hilaha swi vonekaka hakona eka Ezekiyele, laha muprofeta a kombisiwaka “buku leyi songiweke,” kutani ku vuriwa eka yena, “Dya buku leyi songiweke, u ye u vulavula na yindlu ya Israyele.” Endzhaku ko dya buku leyi songiweke, u te, “Kutani ndzi yi dya; naswona a yi ri enon'weni wa mina ku fana ni vulombe hi ku nandziha.”²

GSAM 185.3Muprofeta Yeremiya u tirhisa xifaniso lexi fanaka: “Marito ya wena ma kumiwile, kutani ndzi ma dya; naswona rito ra wena ri ve ntsako ni ku tsakisa ka mbilu ya mina.”³ Eka ririmi leri hi dyondza leswaku “ku nandziha” ka buku loko yi dyiwa swi yimela ntsako ni ku eneriseka loku twiwaka hi lava va dyaka rito ra Hosi.

GSAM 185Buku leyi Nandzihaka, kutani yi Vava

GSAM 185.4Buku leyi boxiweke eka Nhlavutelo 10, leyi ku vuriwaka leswaku eka loyi a yi dyaka a yi nandziha ku fana ni vulombe, kambe loko yi dyiwile yi va “yo bava” (kumbe, hilaha van'wana va hundzuluxelaka hakona, “loko ndzi heta ku yi gayela, endzeni ka khwiri ra mina a yi ri picra”⁴ ), a ku ri buku yoleyo leyi ntsumi yi tiviseke ha yona, hi matimba ya loyi a endleke tilo, misava, ni lwandle, leswaku “Nkarhi a wu nga ha vi kona.” Ku dya buku leyi, xisweswo, swi fanele ku yimela ku amukela loku tsakisaka ka xitiviso xa nkarhi. Ku bava loku hatlisaka ka xidyiwa eka lava va xi dyeke swi fanele ku yimela ku hambana loku vavisaka eka ntokoto wa vona endzhaku ka loko nkarhi wa buku wu herile, naswona va tikuma va tshoveke timbilu swinene eka leswi a va swi languterile.

GSAM 186Xitiviso xa Nkarhi Xidyiwa xo Nandziha

GSAM 186.1Xitiviso xa nkarhi wa 1844 a ku ri mahungu lamanene hakunene eka lava a va pfumela, naswona, handle ko kanakana, a va langutele ku kutsuriwa ka hilaha ku nga heriki hi ku hatlisa eka swilo hinkwaswo swo biha, maxangu, na swirilo swa misava leyi ya xidyoho. Miehleketo ya leswaku endzhaku ka mavhiki ma nga ri mangani va ta dzunisiwa, va nyikiwa vutomi lebyi nga heriki, naswona va va edorobeni ra nsuku ra Xikwembu, na Hosi ya vona, a yi khutaza moya hakunene. Tanihi leswi swi vuriweke hi un'wana loyi a nga na ntokoto wolowo, “Lava va rhandzaka Yesu hi mbilu hinkwayo va nga twisisa mintlhaveko ya lava a va rindzele ku ta ka Muponisi wa vona hi ku hiseka lokukulu.... Hi tshinelele awara leyi hi ku rhula loku nga ni xichavo. Vapfumeri va ntiyiso a va tiphumula eka vuxaka byo tsokombela na Xikwembu, tanihi xitshembiso xa ku rhula loku a ku ta va ka vona enkarhini lowu nga ta landzela lowu voningaka. Lava va nga na ntokoto wa ntshembo ni ku tshemba loku a va nge pfuki va rivale tiawara teto ta nkoka to rindza.”

GSAM 186.2Xiyimo xo tika xo hlawuleka xa lava, hi siku ra vukhume-na-rin'we ra n'hweti ya vunkombo, va tikume va ha ri emisaveni leyi ya munyama ya ndzingo ni ku ringiwa, laha a va fanele ku langutana ni nsele, ku hleka hi ku sandza, ni ku hlekuriwa hi lava tiawara ti nga si hela va va tsundzuxeke ku tilunghiselela ku hlangana ni Hosi ya vona, xi kuma xikombiso lexi faneleke eka mhaka ya Mariya loko a “yime handle ka sirha a rila;” naswona loko a vutisiwa hi tintsumi hi xivutiso lexi nge, “Wansati, ha yini u rila?” a ti byela, “Hikuva va tekile Hosi ya mina, naswona a ndzi tivi laha va n'wi veke kona.”⁵

GSAM 187Va tshoveke timbilu, kambe a va heliwanga matimba

GSAM 187.1Lava va hundzeke eka xiendlakalo lexi xo ringa va vule hi xona leswi:

GSAM 187.1“A hi pfilunganyekile naswona hi tshoveke timbilu, kambe a hi tshikanga ripfumelo ra hina. A hi titwa onge hi hetisile ntirho wa hina; a hi hanya hi ku ya hi ripfumelo ra hina ra risima; a hi tshoveke timbilu, kambe a hi tshikanga mbilu. A hi lava ku leha mbilu loku nga heriki, hikuva a ku ri na vo tala lava hlekelelaka. A hi tala ku xewetiwa hi marito ya nsele mayelana ni ku tshoveka ka timbilu ta hina ka nkarhi lowu hundzeke. ‘A mi si tlhandlukela; mi langutele ku tlhandlukela rini?’ na marito yo fana na lawa a ma talela ku twakala eka hina hi vanhu lava hi tolovelaneke na vona va misava, hambi ku ri hi Vakreste van'wana lava a va tivula tano, lava a va amukela Bibele, kambe va tsandzeka ku dyondza ntiyiso wa yona lowukulu na wa nkoka. Vufu a byi ha hi khomile; vuyelo bya ndzhukano a byi ri kusuhi na hina hinkwako. A swi tika ku rhwala swikarhato leswi karhataka swa vutomi leswi a hi ehleketa leswaku swi vekiwile ehansi hilaha ku nga heriki.”

GSAM 187Ku Pimanisiwa na Vadyondzisiwa lava Tshovekeke Timbilu

GSAM 187.2Mintlhaveko ya vanhu vo tano, loko yi pimanisiwa ni ntsako wa vona wa tiawara ti nga ri tingani leti hundzeke, yi fanele a yi ri eka vona ku fana ni ku bava lokukulu ka picra. Misava leyi a yi va rhendzerile a yi ehleketa, tanihi leswi handle ko kanakana ntshungu wu endleke hakona endzhaku ka ku vambiwa ka Kreste, leswaku vapfumeri a va ta tshika ripfumelo ra vona, kutani va sungula ku hleka vuhunguki lebyi a va ehleketa leswaku i bya vona. Hi ku hatlisa va dyondzile hi ku hlamala ka vona leswaku rirhandzu ra ku langutela ku humelela ka Hosi a ri nga susiwi hi ku olova emintlhavekweni ya lava a va tinyiketerile hakunene eka Xikwembu.

GSAM 187“A Ndzi Tshamanga na Vahlekuri”

GSAM 187.3Ndlela leyi vanhu lava va tiyimiseke va yi landzeleke, ni mintlhaveko ya vona, swi hlamuseriwe kahle hi marito ya muprofeta Yeremiya, laha a nge,

GSAM 187.3“Marito ya wena ma kumiwile, kutani ndzi ma dya; naswona rito ra wena ri ve ntsako ni ku tsaka ka mbilu ya mina: hikuva ndzi vitaniwile hi vito ra wena, O Hosi Xikwembu xa mavuthu. A ndzi tshamanga eka nhlengeletano ya lava sandzaka, naswona a ndzi tsakanga: Ndzi tshame ndzexe hikwalaho ka voko ra wena; hikuva u ndzi tatile hi vukari. Hikwalaho ka yini kuvava ka mina ku nga heriki, naswona xilondza xa mina a xi hanyiseki, lexi alaka ku horisiwa? Xana u ta va eka mina hi ku helela ku fana na muhembi, ni ku fana ni mati lama helaka?”⁶

GSAM 188James White hi ta Ku Tshoveka Mbilu

GSAM 188.1Switsalwana switsongo swo koma swo huma eka van'wana va lava va tshovekeke timbilu, kambe va ha ri na ntshembo, swi ta nyika xifaniso lexinene xa xiyimo. Xo sungula xi huma eka Mufundhisi James White, loyi a tirheke hi ku humelela swinene hi 1843 na 1844. U te:—

GSAM 188.2“Ku tshoveka ka timbilu loko nkarhi wu hundza a ku ri ko vava swinene. Vapfumeri va ntiyiso a va nyiketile hinkwaswo hikwalaho ka Kreste, naswona a va tiphinile hi vukona bya yena ku tlula rini na rini. A va ehleketa leswaku va nyikile misava xitsundzuxo xa vona xo hetelela, naswona a va tihambanisile, hi ndlela yo karhi, eka ntshungu lowu nga pfumeriki, lowu hlekelelaka. Naswona hi nkateko wa Xikwembu ehenhla ka vona, a va titwa va rhandza ku va ni vuxaka na Hosi ya vona leyi a yi languteriwile ku ta hi ku hatlisa ni tintsumi leto kwetsima, ku tlula lava a va tihambanise na vona. Rirhandzu ra Yesu a ri tele emimoyeni-xiviri ya vona, naswona a ri vonaka eka swikandza swa vona hinkwaswo, naswona hi ku navela loku nga hlamuselekiki a va khongela, ‘Tana, Hosi Yesu, tana hi ku hatlisa,’ kambe a nga fikanga.

GSAM 188.3“Kambe Xikwembu a xi honisanga vanhu va xona.... Naswona hi matimba yo hlawuleka ni nchavelelo, tindzimana to fana ni leti landzelaka eka Vahiberi, ti nghenelerile emiehleketweni ni le timbilwini ta lava ringiweke, lava a va rindzile: ‘Hikokwalaho, mi nga cukumeti ku tshemba ka n'wina, loku nga ni hakelo leyikulu ya hakelo. Hikuva mi lava ku lehisa mbilu, leswaku, endzhaku ko endla ku rhandza ka Xikwembu, mi ta kuma xitshembiso. Hikuva nkarhinyana wutsongo, kutani loyi a nga ta ta u ta ta, a nga ta hlwela. Sweswi loyi a lulameke u ta hanya hi ku pfumela; kambe loko munhu un'wana a tlhentlha endzhaku, moya-xiviri wa mina a wu nge kumi ntsako eka yena. Kambe hina a hi va tlhentlaka endzhaku ku ya eku loveni; kambe hi va pfumelaka ku ponisa moya-xiviri.’⁷ Tinhla ta nkoka eka xiphemu lexi xa Matsalwa i leti:—

GSAM 188.4“1. Lava va vulavuriwaka na vona va le khombyeni ro cukumeta ntshembo wa vona eka leswi va endleke kahle eka swona.

GSAM 189.1“2. A va endle ku rhandza ka Xikwembu, naswona va yisiwile eka xiyimo xa ndzingo laha ku lehisa mbilu a ku laveka.

GSAM 189.2“3. Lavo lulama hi nkarhi lowu a va fanele ku hanya hi ripfumelo, ku nga ri hi ku kanakana loko va endle ku rhandza ka Xikwembu, kambe hi ripfumelo, eka leswi va endleke ku rhandza ka Xikwembu eka swona.

GSAM 189.3“4. Lava a va nga ta tiyisela ndzingo wa ripfumelo, kambe va ta cukumeta ku tshemba ka vona eka ntirho lowu a va endle ku rhandza ka Xikwembu, kutani va tlhelela endzhaku, a va ta teka ndlela leyi kongomeke yo ya eku loveni.”⁸

GSAM 189Ku suka eka N. Southard, Muhleri wa Midnight Cry

GSAM 189.4Eka Midnight Cry ya Nhlangula 31, 1844, kwalomu ka masiku ya khume endzhaku ka ku hela ka masiku ya magidi mambirhi na madzana manharhu, leswi landzelaka swi kandziyisiwile ku suka eka xitsalo xa muhleri:—

GSAM 189.5“Loko hi languta swiyimo hinkwaswo leswi fambisanaka na nhlangano lowu, vuyelo lebyinene lebyi wu byi tiseke eka mianakanyo ya vana va Xikwembu, na rivengo ni vukari lebyi valala va yena va byi kombiseke, hi fanele ku wu teka tanihi ‘xirilo xa le xikarhi ka vusiku’ xa ntiyiso. Naswona loko hi ri na masiku ma nga ri mangani yo ringa ripfumelo ra hina, sweswo swa ha fambisana na xifaniso xa vanhwanyana va khume; hikuva loko hinkwavo va pfukile va lulamisa swivoni swa vona, a ku fanele ku va na nkarhi lowu swivoni swa vanhwanyana lava nga tlharihangiki a swi ta timela. Leswi a swi nga ta koteka ku fikela endzhaku ka ku hundza ka siku ra vukhume; hikuva ku fikela nkarhi wolowo swivoni swa vona a swi ta ha pfurha. Hikokwalaho, ku fanele ku va na ku hundza ka siku rero, leswaku lava nga tlharihangiki va tshika ripfumelo ra vona, hilaha swi faneleke ku va xiswona hi 1843, hikwalaho ka nkarhi wa ku hlwela. Hikokwalaho, ku hlwela kutsongo a hi xivangelo xa ku tshoveka ka timbilu, kambe swi kombisa ndlela leyi Xikwembu xi lulameke ha yona eku hetisiseni ka rito ra xona. Hikokwalaho, a hi khomeleleni eka vumbhoni bya ripfumelo ra hina handle ko tsekatseka; hikuva i la tshembekaka loyi a tshembiseke.”

GSAM 189Ku suka eka Joseph Marsh, Muhleri wa Voice of Truth

GSAM 189.6Eka Voice of Truth ya Hukuri 7, 1844, hi hlaya:—

GSAM 189.7“Hi pfumela hi ku tsaka leswaku a hi hoxisile eka muxaka wa xiendlakalo lexi a hi languterile leswaku xi ta humelela hi siku ra vukhume ra n'hweti ya vunkombo; kambe a ha nge swi koti ku pfumela leswaku Muprista wa hina Lonkulu a nga hetisisanga hi siku rero hinkwaswo leswi xikombiso a xi hi pfumelela ku swi langutela. Sweswi ha pfumela leswaku u swi endlile.”

GSAM 190.1Va-Adventista a va languterile leswaku hi siku ra vukhume ra n'hweti ya vunkombo, hi 1844, masiku ya 2,300 a ma ta hela, naswona leswaku hi siku rero Kreste a ta hetisa ntirho wa yena wa vuprista a ta ta emisaveni ku katekisa vanhu va yena. Ndzavisiso wa le ndzhaku wu kombisile leswaku a ku ri masungulo ya ntirho wa yena wo basisa vukwetsimelo bya le tilweni lebyi humeleleke hi siku rero, ku nga ri ku hetiseka ka ntirho wa yena wa vuprista.⁹ Ematshan'weni yo teka ntirho wo basisa vukwetsimelo tanihi xiphemu xa ntirho wa Kreste tanihi muprista, a ku vuriwa leswaku ku basisa vukwetsimelo a ku ri ku basisiwa ka misava hi ndzilo loko Kreste a ta. Loko ku nga ri hinkwayo, hambi ku ri tiko ra Kanana ntsena a ri ta basisiwa hi nkarhi wolowo.

GSAM 190Vukwetsimelo lebyi a byi Ehleketiwa ku ri Misava

GSAM 190.2Mavonelo lawa ma humelerisiwile eka xitsalwana xa Geo. Storrs, lexi humeke eka Midnight Cry ya ti 25 Dzivamisoko 1844. U vutisa, “Xana vukwetsimelo lebyi faneleke ku basisiwa i yini? Mavonelo ya mina ya khale a ma ri leswaku a ku ri misava hinkwayo. Leswaku i xiphemu xa misava ndza ha pfumela. Kambe i xiphemu xihi? hi xona xivutiso lexi ndzi nga ta ringeta ku xi hlamula.”

GSAM 190.3U tshaha xitshembiso lexi nyikiweke Abrahama, ku tiyisisiwa ka xona eka Isaka, na ku pfuxetiwa ka xona eka Yakobo, kutani a tshaha risimu ra Muxe, leri vumbiweke hi Miriyamu endzhaku ko tsemakanya Lwandle ro Tshwuka, leri eka rona va yimbeleleke va ku: “U ta va nghenisa, u va byala entshaveni ya ndzhaka ya wena, endhawini, O Hosi, leyi u tiendleleke yona leswaku u tshama eka yona, eka xivandla xa vukwetsimi, O Hosi, lebyi mavoko ya wena ma byi simekeke.”¹⁰

GSAM 190.4Loko muhlayi a pimanisa hi vukheta tsalwa leri nga laha henhla ni vutsari bya ku hetiseka ka rona lebyi endliweke hi mutsari wa Tipisalema, u ta vona leswaku a ri vuli leswaku hambi ku ri tiko ra Palestina i vukwetsimelo. Davhida u ri, loko a vulavula hi ku rhangela ka Hosi vana va Israyele: “U va tisile emindzilakanini ya vukwetsimelo bya yena, hambi ku ri entshaveni leyi voko ra yena ra xinene ri yi xaveke.”¹¹ Eka risimu leri le Lwandle ro Tshwuka ku vuriwa hi tiko ra Kanana, leswaku a ku ri ndhawu leyi a yi endleke leswaku va “tshama eka yona, eka vukwetsimelo.” Kutani eka xitsalwana lexi humaka eka Tipisalema, Ntshava ya Moriya, laha vukwetsimelo byi akiweke kona, yi vuriwa ntsena “ndzilakana wa vukwetsimelo bya yena.” Kambe eka pisalema leyi fanaka ku vuriwa, “U hlawurile rixaka ra Yuda, Ntshava ya Siyoni leyi a yi rhandzaka. Kutani a aka vukwetsimelo bya yena ku fana ni swigodlo leswi tlakukeke, ku fana ni misava leyi a yi simekeke hilaha ku nga heriki.”¹²

GSAM 191Ku basisa Vukwetsimelo a ku ehleketiwa ku ri ku basisa Misava

GSAM 191.1Eka xitsalwana lexi boxiweke laha henhla, endzhaku ko tshaha vumbhoni lebyi vuriwaka byi kombisa leswaku misava, kumbe hambi ku ri tiko ra Palestina, a ri ri vukwetsimelo, mufundhisi wa landzela hi ku vutisa a ku, “Xana vukwetsimelo byi ta basisiwa njhani?” Hi marito ya muprofeta Mika, u hlamula a ku, “Hikuva, vonani, Hosi yi huma endhawini ya yona, yi ta rhelela, yi kandziya switsunga swa misava. Naswona tintshava ti ta nyunguluka ehansi ka yena, ni minkova yi ta pandzeka, ku fana ni vhaxi emahlweni ka ndzilo, ni ku fana ni mati lama halatiwaka endhawini leyi nga ni xitshuketa.”¹³

GSAM 191.2Hi ku landza mavonelo lawa a ma amukeriwile hi vanhu vo tala hi nkarhi wolowo, ya leswaku misava a ku ri vukwetsimelo, muhlayi u ta swi vona hi ku olova leswaku ha yini va ehlekete, handle ko kanakana, leswaku emakumu ka masiku ya 2,300 Hosi a yi ta ta yi basisa misava hi mukhuva lowu hlamuseriweke hi Mika. Eka ku kanetana hinkwako loku vangiweke eka Va-Adventista, a ku na na un'we la kanetaka loyi a kombiseke leswaku ku basisiwa ka misava hi ndzilo a ku nga ri xiendlakalo lexi a xi fanele ku humelela tanihi ku basisiwa ka vukwetsimelo, emakumu ka masiku ya 2300.

GSAM 191Vapostola Va Tshoveke Timbilu, Kambe Va Hetisile Matsalwa

GSAM 191.3Lexi a hi xona ntsena xikombiso laha vanhu va endleke ku rhandza ka Hosi, va hetisisa matsalwa, kambe va tshoveka timbilu eka leswi a va swi languterile hikuva ntsena a va nga twisisi muxaka wa xiendlakalo lexi a xi ta humelela. Swi ve tano na le ka vapostola va Kreste. Loko a tshame ehenhla ka n'wana wa mbhongolo, a nghena eYerusalema, va huwelele loko va tsundzuka marito ya muprofeta:¹⁴ “Huwelela, we n'wana wa Yerusalema: waswivo, Hosi ya wena yi ta eka wena; i wo lulama, naswona u na ku ponisiwa; i wo titsongahata, a khandziye ehenhla ka mbhongolo, ni le henhla ka mbhongolwana, n'wana wa mbhongolo.”¹⁵ A swi laveka swinene leswaku ku va ni ku huwelela eka xiendlakalo xexo lerova loko a va miyerile, na maribye a ma ta huwelela.¹⁶ Vadyondzisiwa a va ehleketa leswaku Kreste, hi nkarhi wolowo, a a ya tshama ehenhla ka xiluvelo xa Davhida tanihi hosi ya misava (“a hi tshembile leswaku hi yena la faneleke ku kutsula Israyele”¹⁷ ), hikokwalaho va huwelele, “Ku katekile mfumo wa tata wa hina Davhida, lowu taka hi vito ra Hosi.”¹⁸ Xana a va ta huwelela ku fikela kwihi hi nkarhi wolowo loko a va twisisile leswaku endzeni ka vhiki rin'we Kreste a ta va a file eka sirha ra Yosefa, a rhendzeriwile hi varindzi va Varhoma? Xana a va ta va va nyikile “ku dzuneka” ku fikela kwihi eka Xikwembu ni ku tinyiketela ni Va-Adventista hi 1844 loko a va twisisile leswaku ku basisiwa ka vukwetsimelo emakumu ka nkarhi hinkwawo wa vuprofeta a ku ta teka malembe yo hlayanyana ku nga si ta Hosi?

GSAM 192Ku hava Xihoxo eku Hlayeni ka Masiku ya 2300

GSAM 192.1Loko vanhu lava va kambisisa hi vukheta ku hlayela ka vona nkarhi wolowo, a va kumanga xihoxo; kambe Hosi a yi nga ta, naswona misava a yi nga basisiwanga hi ndzilo. A swi vula yini? Hi xiviri a va tiva leswaku Hosi a yi ri na vona eka nhlangano lowukulu; kambe sweswi a va ri exiyin'weni xo kanakana. Ku tshemba ka vona eka Hosi a ku nga tsekatseki. A va tiva leswaku a nge va tshiki. Ku vonakala a ku ta huma eka xihlovo xo karhi. Xivutiso xo ringa lexi a xi ri emahlweni ka vona xi vuriwa hi marito ya Yeremiya lawa se ma boxiweke, “Xana u ta va eka mina hi ku helela ku fana ni muhembi, ni mati lama helaka?” Ripfumelo a ri nga ri na ku kanakana loku, hikuva marito ya Hosi hi ku tirhisa muprofeta Habakuku mayelana ni xivono ma tile emiehleketweni ya vona, “Eku heteleleni ri ta vulavula, naswona a ri nge hembi.”¹⁹ Marito lawa se ma tshahiweke ku suka eka muhleri wa Voice of Truth ma hlamusela kahle xiyimo xa vona: “A ha nge swi koti ku pfumela leswaku Muprista wa hina Lonkulu a nga hetisisanga hi siku rero hinkwaswo leswi xikombiso a xi hi pfumelela ku swi langutela.”

GSAM 193Ku Kumiwa ka Voningelo hi ta Vukwetsimelo

GSAM 193.1Hiram Edson, wa le Port Gibson, N.Y., u ndzi byerile leswaku hi siku leri landzeleke endzhaku ka nkarhi lowu hundzeke hi 1844, loko a ri karhi a khongela endzhaku ka tinyandza ta mavele ensin'wini, Moya wa Xikwembu wu n'wi khomile hi matimba swinene lerova a lava ku wisiwa ehansi, naswona u ve ni miehleketo leyi nge, “Vukwetsimelo lebyi faneleke ku basisiwa byi le tilweni.” U tivisile miehleketo leyi eka O. R. L. Crosier, naswona va kambisise mhaka leyi swin'we hi vukheta. Eku sunguleni ka lembe ra 1846, nhlamuselo yo enta ya mhaka ya vukwetsimelo ku suka eka mavonelo ya Bibele, leyi tsariweke hi Nkul. Crosier, yi kandziyisiwile eka Day Star, phepha-hungu leri a ri humesiwa hi nkarhi wolowo eCincinnati, Ohio. Eka xitsalwana xexo xo leha a swi kombisiwa onge ntirho wo basisa vukwetsimelo a ku ri ntirho wo hetelela wa Kreste tanihi muprista wa hina lonkulu, lowu sunguleke hi 1844 naswona wu hela emahlweni ka loko a vuya hakunene emapapeni ya tilo tanihi Hosi ya tihosi na Mufumi wa vafumi.

GSAM 193Tikereke Ti Lava Swirho Leswi Lahlekeke

GSAM 193.2Siku ra vukhume ra n'hweti ya vunkombo a ri hundzile, naswona tikereke ti ehlekete leswaku ti ta va na nkarhi wo olova wo vuyisa swirho leswi lahlekeke, leswi a swi hambanisiwile na tona ehansi ka “Xirilo xa le xikarhi ka vusiku” na rungula ra ntsumi ya vumbirhi; kambe eka leswi va tshoveke timbilu swinene, hilaha swi nga ta kombisiwa hakona hi nhlamulo leyi landzelaka eka swikombelo swo ka swi nga heli swo vuyela eka minhlangano ya vona ya khale, hilaha swi nyikiweke hakona eka Midnight Cry ya N'wendzamhala 26, 1844:—

GSAM 193.3“Kambe xana ntiyiso hi wihi? Va swi tiva kahle leswaku eka vunyingi bya tikereke leti timhaka leti vulavuriwaka ngopfu hi tona i, ‘Ku hundzuka ka misava,’ ‘gidi ra malembe,’ na ‘ku vuya ka Vayuda ePalestina,’ emahlweni ka ku ta ka Muponisi hi xiviri. Lava vuyelaka endzhaku ku ya tshama ehansi ka tinsimu to olovisa ta tidyondzo to tano leti nga riki ta le Bibeleni naswona ti nga twisisekiki, va swi endla va swi tiva; naswona mukhuva wo tano eka vona wu ta va ‘ku vuyela endzhaku,’ hakunene.

GSAM 194.1“Loko va hundzuke ‘lava ntshunxekeke’ hi tlhelo ra matsalwa, swi hlayisekile swinene ku ‘tshikilela emahlweni’ ku tlula ku ‘tlhelela endzhaku’ kumbe ku ‘tlhentlha endzhaku,’ ngopfungopfu enkarhini lowu, loko harhi ya ku vangama yi le kusuhi ku nyikiwa lava tshembekeke eka Kreste Yesu.”

GSAM 194.2Mukhuva wa tikereke wo hlwerisa ku ta ka Hosi hi ku seketela tidyondzo leti nga riki ta le Bibeleni leti boxiweke laha henhla, wu tsundzuxile Va-Adventista marito lawa ya muprofeta Ezekiyele: “N'wana wa munhu, vona, lava va yindlu ya Israyele va ri, Xivono lexi a xi vonaka i xa masiku yo tala lawa ya taka, naswona u profeta hi ta minkarhi leyi nga le kule.” Eka mhaka leyi fanaka ku kumeka nhlamulo leyi Va-Adventista va yi tirhiseke, “Hikokwalaho u vule eka vona, Xiswona ku vula Hosi Xikwembu: A ku nge he vi na rito ra mina leri hlwelaka, kambe rito leri ndzi ri vulavuleke ri ta hetiseka, ku vula Hosi Xikwembu.”²⁰

GSAM 194“U Fanele Ku Vhumbha Nakambe”

GSAM 194.3Lava “dyeke” buku, naswona va nyikeke xitiviso xa “nkarhi”, va ehlekete leswaku ntirho wa vona wa misava wu hetisekile; hikwalaho ka sweswo ku ve na xitiviso xa leswaku va fanele ku dyondzisa vanhu va matiko, na tindzimi, na tihosi nakambe. Xiphemu xin'wana xa ntirho, lexi a xi nga si voniwa, sweswi xi fanele ku hetisisiwa,—ku nga ku kombisa vanhu xiyimo xa xiviri xa tempele ya Xikwembu le tilweni ni vukorhokeri bya le altarini ya yona. Xileriso xo pima tempele²¹ xa laveka leswaku ku kumeka vutivi bya muxaka wa xiendlakalo lexi nga ta humelela eku heleni ka nkarhi wa vuprofeta, naswona hi ndlela yoleyo ku nyikeriwa nhlamuselo ya marito, “Kutani xivandla xa vukwetsimi byi ta basisiwa.”

GSAM 194.4Xiya leswaku ntsumi ya xitiviso lexi xa nkarhi yi humile etilweni, naswona ntirho wa yona wu nga si hela yi nyika ntirho wo dyondzisa vanhu nakambe. Rungula, kutani, leri faneleke ku hlamusela mhaka ya vukwetsimelo, ku nyika ntshembo eka lava tshovekeke timbilu, naswona hi nkarhi lowu fanaka ri va nyika “rihlanga,” kumbe “nhonga,” kumbe nawu, lowu hi wona vanhu va Xikwembu va nga kambisisaka xiyimo xa vona xa mahanyelo emahlweni ka xona, ri fanele ri va ni swikombiso leswi nga kanakanisiki swa leswaku ri huma etilweni, naswona a hi ra vumunhu.

GSAM 195Xihlawuhlawu xi Sive Ndlela eka Vanhu

GSAM 195.1Xihlawuhlawu lexi a xi ri kona ehenhla ka dyondzo ya ku ta ka Kreste a ku ri xirhalanganyi lexi a xi lava ku va lexi nga tlulekiki eka vanhu; naswona ku ringeta ku va dyondzisa nakambe handle ka ku vonakala loku twisisekaka ni loku tiyeke mayelana ni xivangelo xa ku tshoveka ka timbilu, a swi ta va swi nga pfuni nchumu. Vapfumeri va Va-Adventista hi voxe a va fanele ku pfuxetiwa mimoya ya vona hi ntirho wa le tilweni, va nyikiwa ntirho wo kongomisa, vanhu va nga si dyondzisiwa hi ndlela leyi faneleke; naswona xana leswi a swi ta endliwa njhani? Xana a swi ta endliwa hi vutlhari bya vanhu ntsena? Kumbe lava a va ri na ntokoto wa ntirho lowu enteke wa Moya wa Xikwembu ehansi ka nhlangano lowu hundzeke, a va ta eneriseka hi miehleketo ya vanhu ntsena? A ku nga ri nchumu handle ka ntirho lowu fanaka ni wa “rungula ra ntsumi ya vunharhu”²² lowu a wu ta va humesa eka ku pfilunganyeka ka vona; naswona leswi, goza hi goza, hilaha a va swi kota ku swi amukela hakona, swi sunguriwile hi ndlela leyinene, swi ri na vumbhoni lebyi khorwisaka swinene leswaku a swi huma etilweni.

GSAM 195Tanihi Tinyimpfu leti nga riki na Murisi

GSAM 195.2Laha a ku ri na ntlawa lowukulu wa valandzeri va ku ta ka Kreste, hi ndlela yin'wana, ku fana ni tinyimpfu leti nga riki na murisi, magidi ya vona a ma ha ku tihambanisa mavhiki ma nga ri mangani ntsena lama hundzeke ni tikereke hinkwato ni vupfumeri, ku nga ri na nhlangano wa vanhu lowu a wu ri na vutihlamuleri bya vuhlayiseki bya vona bya moya. A va nga ri na vatsundzuxi va laha misaveni lava a va ta tshemba; a va tshembile Xikwembu ntsena.

GSAM 195.3Hambiswiritano, a va tiyisekile hi mhaka yin'we, naswona leyi eka vona a yi fana ni nkhomo wa xikepe,—ku tivisiwa ka nkarhi a ku ri loku lulameke.²³ Kambe tanihi vanhu a va ri exiyin'weni lexi, loko Xikwembu xi nga va rhangeli no va hlayisa, a va nga ha pfumela tinhlamuselo ta mavunwa, kumbe va lahlekeriwa hi “ku lehisa mbilu” ni ku tshika ripfumelo eka ntokoto wa vona wa nkarhi lowu hundzeke. Van'wana va endle tano; kasi van'wana, hi ku languta hi ripfumelo eka loyi mimoya-xiviri ya vona yi n'wi rhandzaka, va vutisile hi ku hiseka, “Murindzi, ku njhani hi vusiku? Murindzi, ku njhani hi vusiku? Murindzi u te, Mixo wa ta, vusiku na byona bya ta: loko mi lava ku vutisa, vutisani; vuyani, tanani.”²⁴

GSAM 196J. N. Andrews hi ta Ku Tshoveka Mbilu

GSAM 196.1Mufundhisi J. N. Andrews, un'wana la hundzeke eka ntokoto lowu hi 1844, u vulavula hi ku tshoveka ka timbilu hi ndlela leyi:—

GSAM 196.2“Va tshoveke timbilu lava a va languterile Hosi hi 1843 na hi 1844. Ntiyiso lowu eka vanhu vo tala i xivangelo lexi eneleke xo ala vumbhoni hinkwabyo eka mhaka leyi. Ha pfumela ku tshoveka ka timbilu, kambe a hi nge pfumeli leswaku leswi swi nyika xivangelo lexi twalaka xo landzula voko ra Xikwembu eka ntirho lowu. Kereke ya Vayuda yi tshoveke timbilu loko, eku heleni ka ntirho wa Yohane Mubhabhatisi, Yesu a tivisa leswaku hi yena Mesiya la tshembisiweke. Naswona vadyondzisiwa lava tshembeke va tshoveke timbilu hi ndlela yo vava swinene loko loyi a va n'wi languterile ku kutsula Israyele a khomiwile no dlayiwa hi mavoko yo homboloka. Naswona endzhaku ka ku pfuka ka yena, loko va languterile leswaku u ta vuyisela mfumo eka Israyele, a va nga ka va nga tshoveki timbilu loko va twisisa leswaku a a ya eka Tata wakwe, ni leswaku a va ta siyiwa nkarhi wo leha eku xanisekeni ni le maxangwini. Kambe ku tshoveka ka timbilu a swi kombisi leswaku Xikwembu a xi na voko eku kongomisiweni ka vanhu va xona. Swi fanele swi va yisa eku lulamiseni ka swihoxo swa vona, kambe a swi fanelanga swi va endla va cukumeta ku tshemba ka vona eka Xikwembu. A ku ri hileswi vana va Israyele va tshovekeke timbilu enhoveni, leswi endleke leswaku va landzula nkongomiso wa Xikwembu minkarhi yo tala. Va vekiwile tanihi xitsundzuxo eka hina, leswaku na hina hi nga landzeli xikombiso lexi fanaka xa ku pfumala ripfumelo.”²⁵

GSAM 196Ntiyiso wu na Ku Khuvuriwa ka ku Nga Rhandziwi

GSAM 196.3Swi vonaka onge i kungu ra Hosi ku veka ntiyiso wa nkoka eka ndlela leyi nga rhandziwiki laha swi nga ta va xihambano²⁶ ku swi amukela ni ku swi yingisa. Leswi i ntiyiso ngopfu-ngopfu emasikwini lawa ya makumu. Petro, loko a vulavula hi nkarhi wolowo lowu makumu ya swilo hinkwaswo swi nga ta va “kusuhi,” naswona loko “ku avanyisa” ku ta “sungula endlwini ya Xikwembu,” u ri, “Varhandziwa, mi nga ehleketi swi hlamarisa hi ntlhontlho wa ndzilo lowu nga ta mi ringa, onge ku humelele nchumu wo hlamarisa eka n'wina; kambe tsakani, hikuva mi avelana eku xanisekeni ka Kreste; leswaku loko ku vangama ka yena ku ta paluxiwa, mi nga tsaka swinene na ntsako lowukulu. Loko mi rhukaniwa hikwalaho ka vito ra Kreste, mi ni nkateko; hikuva Moya wa ku vangama ni wa Xikwembu wu tshama ehenhla ka n'wina: eka vona wu vuriwa swo biha, kambe eka n'wina wu dzunisiwa.”²⁷

GSAM 197.1Loko ntiyiso wu amukerile ku khuvuriwa ka wona ka ku nga rhandziwi, ku wu amukela swi lava tintswalo to tala ku tlula ku landzelela ripfumelo ra ntshungu ntsena. Vakanganyisi va vukanganyisi a va voni xikucetelo lexikulu xo amukela ntiyiso lowu lavaka xiendlo, ku fana na ku chovha xikepe u lwisana na moya na mati. Hikokwalaho ntiyiso wu hundzuka ndzingo eka lava tshembekaka, lava tshembeke embilwini, lava tshembekeke, na lava nga na ripfalo.

GSAM 197.2Hi kombisile khale leswaku vuprofeta bya nhlangano wa ku ta byi vhumbha ku tshoveka ka timbilu. Swi humelerile; kutani, hi vuhlayisi bya Xikwembu, ku amukela rungula rero a ku ri na xihambano xa rona.