Ndzhima 3 — Ku Ta ka Mbewu leyi Tshembisiweke

GSAM 57.1“LOKO nkarhi wu hetisekile, Xikwembu xi rhumele N'wana wa xona, ... la velekiweke ehansi ka nawu, ku kutsula lava a va ri ehansi ka nawu, leswaku hi ta amukela ku amukeriwa ku va vana.”¹

GSAM 57.2“Sweswi eka yena la nga na matimba yo mi tiyisa hi ku ya hi evhangeli ya mina, ni vuchumayeri bya Yesu Kreste, hi ku ya hi nhlavutelo wa xihundla, lexi a xi hlayisiwile xi ri xihundla ku sukela misava yi sungula, kambe sweswi xi paluxiwile, naswona hi matsalwa ya vaprofeta, hi ku ya hi xileriso xa Xikwembu xa hilaha ku nga heriki, xi tivekisiwile eka tinxaka hinkwato hikwalaho ka ku yingisa ka ripfumelo: eka Xikwembu lexi nga xona ntsena lexi nga na vutlhari, ku va na ku dzuneka hi ku tirhisa Yesu Kreste hilaha ku nga heriki.”²

GSAM 57.3“Hi xivono u ndzi paluxele xihundla; hilaha ndzi tsaleke hakona emahlweni hi marito ma nga ri mangani, ... lexi eka minkarhi leyi hundzeke a xi nga tivekanga eka vana va vanhu, hilaha sweswi xi paluxeriweke hakona eka vapostola va yena vo kwetsima ni vaprofeta hi Moya.... Eka mina, loyi ndzi nga ntsongo ku tlula hinkwavo lava hlawuriweke, ku nyikiwe tintswalo leti, leswaku ndzi ta chumayela eka vanhu va matiko mambe rifuwo leri nga kambisisekiki ra Kreste; ni ku kombisa vanhu hinkwavo leswaku i yini vunakulobye bya xihundla lexi, lexi ku sukela eku sunguleni ka misava a xi fihliwile eka Xikwembu, lexi endleke swilo hinkwaswo hi ku tirhisa Yesu Kreste.”³

GSAM 57.4Ku vuriwile leswaku eka Testamente ya Khale evhangeli yi tumbetiwile; eka Testamente Leyintshwa ya paluxiwa. Tanihi leswi swi vuriweke hi un'wana, “Loko va hambana na Xikwembu, Vayuda hi xitalo va lahlekeriwe hi ku vona tidyondzo ta vukorhokeri bya milawu ya vukhongeri. Vukorhokeri byebyo a byi simekiwile hi Kreste hi yexe. Eka xiphemu xin'wana na xin'wana a byi ri xikombiso xa yena; naswona a byi tele hi vutomi na vuxongi bya moya. Kambe Vayuda va lahlekeriwe hi vutomi bya moya eka mikhuva ya vona, kutani va namarhela swivumbeko leswi feke. Va tshembile magandzelo na milawu hi yoxe, ematshan'weni yo tshembela eka yena loyi swi n'wi kombetelaka.

GSAM 58Ku Lava Mfumo wa Misava

GSAM 58.1“Loko Vayuda a va navela ku ta ka Mesiya, a va nga twisisi ntirho wa yena. A va nga lavi ku kutsuriwa eka xidyoho, kambe ku kutsuriwa eka Varhoma. A va langutele Mesiya ku ta tanihi muhluri, ku tshova matimba ya vaxanisi, ni ku tlakusa Israyele ku fuma misava hinkwayo. Hi mukhuva wolowo, ndlela yi lunghiseleriwile leswaku va ala Muponisi.

GSAM 58.2“Vanhu, eka munyama na ntshikilelo wa vona, na varhangeri, lava a va navela matimba, a va navela ku ta ka un'we loyi a ta hlula valala va vona a tlhela a vuyisela mfumo eka Israyele. A va dyondzile vuprofeta, kambe handle ka vutlhari bya moya. Hikokwalaho va honisile matsalwa lama kombisaka ku titsongahata ka ku ta ko sungula ka Kreste, naswona va tirhise hi ndlela yo hoxeka lawa ya vulavulaka hi ku vangama ka ku ta ka yena ka vumbirhi. Ku tikukumuxa ku pfale mahlo ya vona; va hlamusele vuprofeta hi ku ya hi ku navela ka vona ka vutianakanyi.

GSAM 58.3“Ku tlula malembe ya gidi, vanhu va Xiyuda a va rindzele ku ta ka Muponisi. Eka xiendlakalo lexi a va vekile ntshembo wa vona lowukulu. Eka risimu ni vuprofeta, eka mikhuva ya le tempelini ni xikhongelo xa le ndyangwini, a va dzunise vito ra yena. Kambe loko a fika, a va n'wi tivanga. Loyi a rhandzekaka wa le tilweni a a ri eka vona ‘ku fana ni rimitsu leri humaka emisaveni leyi omeke;’ a a ‘nga ri na xivumbeko kumbe ku saseka;’ naswona a va vonanga eka yena ku saseka loku a va ta n'wi navela. ‘U tile eka va ka yena, kambe va ka yena a va n'wi amukelanga.’”⁴

GSAM 58Wa Ndyangu wa Davhida

GSAM 58.4Loko nkarhi lowu vhumbhiweke hi Daniyele wu tshinela, laha “Mesiya Ndhuna”—loyi a totiweke—a fanele ku humelela, vanhu va Xiyuda a va ta va va anakanyisise, naswona handle ko kanakana va endle tano, hi ndlela leyi: Mesiya hi ku ya hi nyama u fanele ku va wa yindlu ni rixaka ra Davhida, hikokwalaho ku velekiwa ka yena ku fanele ku va eka rixaka rero; naswona hi ku ya hi milawu ni mikhuva ya Vayuda, u fanele ku totiwa mafurha ku tirhela vanhu a ri na malembe ya makume-nharhu; naswona loko a fanele ku humelela a ri loyi a totiweke mafurha a ri na malembe wolawo, kutani ku velekiwa ka yena ku fanele ku va malembe ya makume-nharhu emahlweni ka ku hela ka mavhiki ya malembe ya makume-ntsevu-na-kaye, lawa ma yaka ku fikela eku teni ka Mesiya.

GSAM 59Vhumbhori bya Simeyoni na Ana

GSAM 59.1Hi nkarhi lowu, Israyele hinkwayo a yi ri eku languteleni. Swichudeni leswi hisekelaka ni leswi tinyiketeleke swa Matsalwa a swi langutele ku velekiwa ka loyi a a ta va Mufumi na Mulawuri wa vona. Eka Simeyoni la dyuhaleke ni la tshembekaka, swi paluxeriwile hi Moya lowo Kwetsima leswaku a nge voni rifu a nga si vona Kreste wa Hosi.⁵

GSAM 59.2Loko Muponisi la ha riki n'wana a tisiwa etempeleni, Simeyoni u tive leswaku n'wana loyi a a ri yena la vuriweke—Kreste. “Kutani a n'wi teka emavokweni ya yena, a katekisa Xikwembu, a ku, Hosi, sweswi u pfumelela nandza wa wena a famba hi ku rhula, hi ku ya hi rito ra wena; hikuva mahlo ya mina ma vone ku ponisiwa ka wena, lexi u xi lunghiseleke emahlweni ka vanhu hinkwavo: ku va ku vonakala eka vanhu va matiko mambe, ni ku va ku vangama ka vanhu va wena va Israyele....

GSAM 59.3“Kutani Simeyoni a va katekisa [Yosefa na Mariya], a vula eka Mariya mana wakwe, Waswivo, n'wana loyi u vekiwile ku va ku wa ni ku pfuka nakambe ka vo tala eka Israyele; ni ku va xikombiso lexi nga ta kanetiwa (ina, na wena banga ri ta tlhava moya-xiviri wa wena), leswaku miehleketo ya timbilu to tala yi ta paluxiwa.

GSAM 59.4“Naswona a ku ri na un'wana Ana, muprofeta wa xisati, n'wana wa Fanuwele, wa rixaka ra Asere.... Loko a nghena hi nkarhi wolowo, na yena a nkhensa Xikwembu, a vulavula ha yena eka hinkwavo lava a va langutele ntsunxeko eYerusalema.”⁶

GSAM 59Tintsumi ti Endzela Varisi

GSAM 59.5Emahlweni ka leswi, mahungu lamanene ya ku velekiwa ka Muponisi a ma tivisiwile hi tintsumi eka varisi emivandleni ya le Betlehema. Eka tindleve leti a ti yingisela ta varisi, tintsumi ti yimbelele tinsimu leti to saseka leti nge:—

GSAM 60Vavanuna vo Tlhariha va Endzela eBetlehema

GSAM 60.2Kutani ku fika vativi va le Vuxeni lava a va vone “nyeleti yi huma,” hilaha a swi vhumbhuriwile hakona hi Balaama. Hi ku landzela vukongomisi bya yona va fike eYerusalema, laha swi veke swi laveka ku vutisa hi ta Hosi leyi ha ku velekiwaka. Loko va byeriwa leswaku Betlehema a ku ta va ndhawu yo velekiwa ya Loyi a a naveteriwa, va ye emahlweni va famba; naswona va kongomisiwa kona hi nyeleti leyi yi humeleleke nakambe, va yisiwa endhawini yo titsongahata laha Muponisi a a etlele kona. Laha va gandzeleke N'wana wo kwetsima, va n'wi nyika tinyiko ta nsuku, risenso, na mirha, kutani va sungula riendzo ra vona ro leha ro tlhelela ekaya.

GSAM 60Muponisi Loko A Ri na Malembe ya Khume-mbirhi hi Vukhale

GSAM 60.3Ku sukela evutsongwanini ku fikela eka malembe ya khume na mambirhi ya vukulu, a ku tsariwanga swo tala hi ta Kreste Muponisi, handle ka ku kula ka yena hi vutlhari ni ku leha, ni ku yingisa ka yena hi xichavo eka vatswari va yena. Kambe loko a ri na malembe ya khume na mambirhi ya vukulu, endzhaku ko famba na Yosefa na Mariya a ya eYerusalema ku ya nghenela nkhuvo wa lembe na lembe, u hlamarisile vaprista hi vutivi lebyi a byi kombiseke eka swivutiso swa yena, ni le ka tinhlamulo leti a ti nyikeke eka swiphiqo swa vona swo tika. Ku sukela nkarhi wolowo ku fikela loko a sungula ntirho wakwe wa mani na mani, u xiximile ntirho wo titsongahata wa vutshila bya timhandzi loko a ri karhi a tirha na Yosefa, nuna wa Mariya.

GSAM 60Vurhumiwa bya Yohane Mubhabhatisi

GSAM 60.4Ku ringana tin'hweti ta tsevu vutirheli bya yena bya mani na mani byi nga si sungula, ntirho wa Kreste a wu tivisiwa hi Yohane Mubhabhatisi. Vanhu a va ta hi mintlawa leyikulu ku ta yingisela Yohane, ni ku khuvuriwa hi yena. Loko “a va ri eku languteleni [va langutele leswaku Mesiya u ta ta] naswona vanhu hinkwavo a va anakanyisisa [‘ku kanetana kumbe ku bula,’ eka tinhlamuselo] etimbilwini ta vona hi Yohane, leswaku xana i Kreste kumbe e-e; Yohane a hlamula, a ku eka vona hinkwavo, Hakunene ndzi mi khuvula hi mati; kambe ku ta un'wana la nga ni matimba ku ndzi tlurisa, loyi ndzi nga fanelekiki ni ku n'wi pfulela xivambeko xa tintangu takwe: yena u ta mi khuvula hi Moya lowo Kwetsima ni hi ndzilo: loyi a nga ni xihlungulo emavokweni yakwe, naswona u ta basisa kahle rivala ra yena, a hlengeleta koroni ekamareni rakwe; kambe mungu u ta wu hisa hi ndzilo lowu nga timiki.”⁷

GSAM 61Yesu U Khuvuriwile

GSAM 61.1Loko Yohane a ri karhi a khuvula, u vone Yesu a ta eka yena ku ta khuvuriwa, kutani a ku, “Waswivo, Xinyimpfana xa Xikwembu, lexi susaka xidyoho xa misava.... Yohane a nyikela vumbhoni, a ku, Ndzi vone Moya wu rhelela wu suka etilweni ku fana ni tuva, wu tshama ehenhla ka yena. Naswona a ndzi nga n'wi tivi: kambe loyi a ndzi rhumeke ku khuvula hi mati, hi yena a vuleke eka mina, Loyi u nga ta n'wi vona Moya wu rhelela wu ta wu tshama ehenhla ka yena, hi yena la khuvulaka hi Moya lowo Kwetsima. Naswona ndzi vone, ndzi nyikela vumbhoni leswaku loyi i N'wana wa Xikwembu.”⁸

GSAM 61Rito leri humaka eTilweni

GSAM 61.2Vumesiya bya Kreste a byi tiyisisiwanga ntsena hi ku rhelela loku vonakaka ka Moya lowo Kwetsima hi xivumbeko xa miri ku fana ni tuva, kambe na hi rito leri humaka etilweni. Eka Evhangeli ya Matewu hi hlaya, “Yesu, loko a khuvuriwile, a huma ematini hi ku hatlisa: kutani, waswivo, matilo ma pfuleriwa yena, a vona Moya wa Xikwembu wu rhelela ku fana ni tuva, wu tshama ehenhla ka yena: kutani waswivo rito ri huma etilweni, ri ku, Loyi i N'wananga la rhandzekaka, loyi ndzi tsakeke ha yena.”⁹

GSAM 61.3Hambi leswi “Yohane a nga endlangiki masingita,” vanhu, loko va vona matimba lamakulu lawa a ma fambisana ni vutirheli bya Kreste, va boheke ku vula leswaku, “Hinkwaswo leswi Yohane a swi vuleke hi wanuna loyi a swi ri ntiyiso.”¹⁰

GSAM 61Kreste Ku Totiwa Hi Ku Ya Hi Nawu

GSAM 61.4Loko hi fambisana ni xiviko xa Luka hi ta ku khuvuriwa ni ku totiwa loku fanaka hi Moya lowo Kwetsima hi xivumbeko xa tuva, hi hlaya leswaku, “Yesu hi yexe a a sungula ku va ni malembe ya kwalomu ka makume nharhu.”¹¹

GSAM 62.1Endzhaku ka ku titsona ko leha ka Hosi ya hina ka masiku ya makumemune, ni miringo yo tika ya Sathana enhoveni, leswi landzeleke hi ku hatlisa ku khuvuriwa ka yena, u “te eNazareta, laha a kuriseriweke kona; naswona hilaha a ri ntolovelo wa yena, u nghenile esinagogeni hi siku ra Sabata, a yima a hlaya.... Moya wa Hosi wu le henhla ka mina, hikuva u ndzi totile ku chumayela evhangeli eka swisiwana.... Kutani a sungula ku va byela a ku, Namuntlha marito lawa ya tsariweke ma hetisekile ematlebeni ya n'wina.”¹²

GSAM 62Nkarhi Wu Hetisekile

GSAM 62.2Marko, loko a tsala xiendlakalo lexi fanaka, u ri, “Nkarhi wu hetisekile, naswona Mfumo wa Xikwembu wu le kusuhi: hundzukani, mi pfumela Evhangeli.”¹³ Nkarhi lowu vhumbhiweke leswaku loyi a Totiweke a humelela a wu fikile. Ku totiwa hi Moya lowo Kwetsima swi humelerile eku khuvuriweni ka yena, naswona sweswi a a sungula vutirheli bya yena, hi nkarhi na hi ndlela leyi vhumbhiweke hi vaprofeta vo kwetsima va khale.

GSAM 62Vumbhoni lebyi Vonakaka bya Vumesiya bya Kreste

GSAM 62.3Vutirheli bya Kreste a byi fambisana na ku endla masingita nkarhi na nkarhi, leswi, eka vanhu, hambi loko a va tsandzeka ku twisisa hi ku hetiseka swifaniso na marito ya yena, a swi ri vumbhoni lebyi vonakaka bya leswaku a a ri Immanuel, kumbe leswaku “Xikwembu a xi ri na yena.”¹⁴ Eka masingita lawa Kreste a a nyika misava ku nga ri vumbhoni ntsena bya matimba ya Xikwembu eka yena, kambe na xikombiso lexi tirhaka xa vumunhu bya Xikwembu na tintswalo ta xona to rhandza. Loko Filipo, endzhaku ka malembe manharhu a ri karhi a famba na Kreste, a vona masingita ya yena lamakulu, a ku, “Hosi, hi kombise Tatana, naswona swi ta hi enela,” Yesu a n'wi ku, “Xana ndzi ve na n'wina nkarhi wo leha, kutani a wu nga ndzi tivi, Filipo? Loyi a ndzi voneke u vone na Tatana; kutani u vula njhani leswaku, Hi kombise Tatana? ... Ndzi kholweni leswaku ndzi le ka Tatana, na Tatana u le ka mina; kumbe ndzi kholweni hikwalaho ka mintirho leyi.”¹⁵

GSAM 63Yohane a Pfilunganyekile

GSAM 63.1Hambi leswi eku khuvuriweni ka Kreste, Yohane a vone ku rhelela loku vonakaka ka Moya lowo Kwetsima, naswona a twe rito leri humaka etilweni ri vula leswaku i N'wana wa Xikwembu, naswona na yena a vule leswaku a ri “Xinyimpfana xa Xikwembu lexi susaka xidyoho xa misava,” swiendlakalo a swi famba hi ndlela leyi hambaneke swinene na leswi a swi languterile lerova yena, a ri ekhotsweni ra yena leri nga ni munyama, a karhatekile no pfilunganyeka.

GSAM 63.2“Tanihi vadyondzisiwa va Muponisi, Yohane Mubhabhatisi a nga twisisanga muxaka wa mfumo wa Kreste. A a languterile leswaku Yesu u ta teka xiluvelo xa Davhida; naswona loko nkarhi wu ri karhi wu famba, Muponisi a nga kombisanga ku va na vulawuri bya vuhosi, Yohane u sungule ku pfilunganyeka ni ku karhateka.”¹⁶ “Loko a vitana vadyondzisiwa vakwe vambirhi, [u] va rhumela eka Yesu, a ku, Xana hi wena la faneleke ku ta? Kumbe hi fanele ku langutela un'wana?” “Hi awara yoleyo [Yesu] u horise mavabyi ya vona yo tala ni maxangu, ni mimoya yo biha; naswona eka lava vo tala lava a va ri ni vubofu u va nyike ku vona. Kutani Yesu a hlamula a ku ka vona, Fambani, mi byela Yohane leswi mi swi voneke ni leswi mi swi tweke.”¹⁷

GSAM 63.3A swi tika eka Vayuda hambi ku ri eka vadyondzisiwa ku twisisa kahle ntiyiso wo tala lowu Muponisi a wu vulaka, hikuva a va tiyimisile eka ripfumelo ra leswaku loko Mesiya a ta, a ta herisa joko ra Varhoma, leri a ri va karhata swinene, kutani hi ku hatlisa a vuyisela mfumo wa Davhida, a fuma tanihi hosi ya misava.

GSAM 63.4Yesu u sungule vuchumayeri bya yena hi ku vula, “Hundzukani, hikuva mfumo wa tilo wu le kusuhi.”¹⁸ Loko vaapostola va yena va khume na vambirhi va rhumeriwa, va yise rungula leri fanaka, “Mfumo wa tilo wu le kusuhi.”¹⁹ Endzhaku ka nkarhi eka vutirheli bya yena, loko va 70 va rhumeriwa, a ku ri hi marito lawa, “Mfumo wa Xikwembu wu le kusuhi na n'wina.”²⁰

GSAM 64Vanhu Va Hlamarile hi Ntirho wa Kreste

GSAM 64.1Marito yo hlamarisa ni tidyondzo ta Kreste swi endle leswaku vanhu va vula leswaku, “A ku si va na munhu la vulavuleke ku fana ni munhu loyi.”²¹ Loko a horisa munhu la nga voniki ni la nga vulavuriki, “Vanhu hinkwavo va hlamala, va ku, Xana loyi a hi n'wana wa Davhida?”²² hi marito man'wana, Xana loyi a hi mbewu ya Davhida, Muponisi la tshembisiweke? “Loko a fike etikweni ra rikwavo, u va dyondzise esinagogeni ya vona, lerova va hlamala, va ku, Xana munhu loyi u kume vutlhari lebyi hinkwabyo kwihi, ni matimba lawa? Xana a hi n'wana wa muvatli xana? Xana mana wakwe a nga vuriwi Mariya? naswona vamakwavo, Yakobo, na Yose, na Simoni, na Yuda?”²³

GSAM 64.2Kwalomu ka lembe ra vunharhu eka vutirheli bya Kreste, loko a ri etempeleni a ri eka nkhuvo wa ku nyiketela, Vayuda va n'wi rhendzele, va ku eka yena, “U ta hi endla hi kanakana ku fikela rini? Loko u ri Kreste, hi byele erivaleni.”²⁴ Eka lembe leri hundzeke, loko a endle masingita lamakulu yo dyisa vanhu va magidi ya ntlhanu hi “swinkwa swa ntlhanu swa bali na tinhlampfi timbirhi letitsongo,” u “xiye leswaku va ta ta va n'wi teka hi matimba, leswaku va n'wi endla hosi, [hikokwalaho] u tlhelele nakambe entshaveni.”²⁵

GSAM 64Kreste a Dyondzisa Vadyondzisiwa hi ta Rifu ra Yena

GSAM 64.3Loko a dyondzisa vadyondzisiwa va yena, Kreste u tiyisisile mhaka ya ku herisa mianakanyo ya ku fuma ka laha misaveni loku a ku ta sungula hi nkarhi wolowo, ni ku va kombisa leswaku u fanele a fa a tlhela a pfuka, a suka a tlhela a vuya. Kutani a va vutisa, “Xana mi nga vula yini loko mi vona N'wana wa Munhu a tlakuka a ya laha a a ri kona khale?”²⁶ Endzhaku ko va lerisa “leswaku va nga byeli munhu leswaku hi yena Yesu Kreste,” hi hlaya leswi: “Ku sukela nkarhi wolowo Yesu a sungula ku kombisa vadyondzisiwa va yena, leswaku u fanele ku ya eYerusalema, a xaniseka swinene hi vakulukumba, ni varhangeri va vaprista, ni vatsari, a dlayiwa, kutani a pfuxiwa hi siku ra vunharhu. Kutani Petro a n'wi teka, a sungula ku n'wi tshinya, a ku, A swi nga ku humeleli, Hosi; leswi a swi nge ku humeleli.”²⁷

GSAM 65.1Hi nkarhi wolowo u va byele leswaku ku na van'wana lava a va yimile kona lava a va nga ta fa va nga si vona N'wana wa Munhu a ta hi ku fuma ka yena.²⁸ Endzhaku ka masiku ya kwalomu ka nhungu, vuprofeta lebyi byi hetisekile; naswona muapostola Petro u vulavula hi “xivono” xexo xa Kreste a ta hi ku fuma ka yena tanihi vumbhoni bya ku vuya ka vumbirhi ka Kreste loku nga ta va kona enkarhini lowu taka.²⁹

GSAM 65.2Hi nkarhi wun'wana loko Kreste na vadyondzisiwa va yena a va ri eGaleliya, Yesu a ku eka vona, “N'wana wa Munhu u ta xaviseriwa emavokweni ya vanhu; va ta n'wi dlaya, naswona hi siku ra vunharhu u ta pfuxiwa. Kutani va hlunama swinene.”³⁰ Kambe a va nga si twisisa nhlamuselo ya yena, hikuva hambi loko a a ringeta ku va nghenisa mianakanyo ya ntiyiso wa nkoka swinene wa rifu ra yena ni ku pfuka ka yena, a va kanetana exikarhi ka vona hi mhaka ya leswaku i mani la faneleke ku va lonkulu eka mfumo wa tilo.³¹

GSAM 65.3Eka nkarhi wun'wana Petro a vula eka Yesu, “Hi tshike hinkwaswo, hi ku landzela; kutani hi ta kuma yini xisweswo? Yesu a va byela, Hakunene ndzi mi byela, N'wina lava mi ndzi landzeleke, eka ku pfuxiwa ka swilo, loko N'wana wa Munhu a ta tshama eka xiluvelo xa yena xa ku vangama, na n'wina mi ta tshama eka swiluvelo swa khume na swimbirhi, mi avanyisa tinxaka ta khume na timbirhi ta Israyele.”³² Kambe miehleketo ya mfumo lowu a wu ri kusuhi ku simekiwa a yi ri ehenhla ka mianakanyo ya vona, kutani vona, tanihi vanhu, va sungula ku lava ndhawu ya le henhla-henhla eka mfumo.

GSAM 65.4Kutani ku fika mana la nga ni ku navela swikulu wa Yakobo na Yohane, vana va Zebedayo, a kombela Kreste leswaku vana vakwe va nyikiwa swiyimo swa le henhla—un'we exineneni kasi un'wana eximatsini xa xiluvelo xakwe; kumbe, kumbexana, un'we a va Holobye-nkulu wa mfumo, kasi un'wana a va Matsalani wa Mfumo. Kambe Kreste a vula erivaleni, “A mi swi tivi leswi mi swi kombelaka.”³³

GSAM 66Ku Nghena hi ku Hlula eYerusalema

GSAM 66.1Ku nga si ya kwihi hi nkarhi wolowo, ku humelele xiendlakalo lexikulu lexi hlamarisaka. A ku ri ku pfuxiwa ka Lazaro esirheni, loyi a a file masiku ya mune. Masingita yo tano ya matimba swinene ma pfuxa ni ku hlamarisa vanhu lerova Vafarisi va chava, lava, swin'we ni vaprista, va vitaneke huvo hi xihatla; kutani eka mbulavurisano wa vona va vutisa, “Xana hi endla yini? Hikuva munhu loyi u endla masingita yo tala. Loko hi n'wi tshika hi ndlela leyi, vanhu hinkwavo va ta pfumela eka yena; kutani Varhoma va ta ta va teka tiko ra hina ni rixaka ra hina.”³⁴ Loko matimba ya Sathana ya le hansi a ya khoma lava a va lava ku lovisa Kreste, matimba ya le henhla a ya susumeta mintshungu leswaku yi n'wi dzunisa, ni ku hetisisa leswi a swi vhumbhuriwile hi ta yena.

GSAM 66.2Eka xiendlakalo lexi boxiweke laha henhla, vanhu va humile hi vunyingi, ku nga ri ku vona Yesu ntsena, kambe na ku vona Lazaro, loyi a n'wi pfuxeke eka vafi. Sweswi eka vona a swi vonaka swi tiyisekile leswaku Yesu a ku ri hosi ya vona leyi a va yi languterile nkarhi wo leha, naswona loko va n'wi hlangana a ta eYerusalema, a tshame ehenhla ka n'wana wa mbhongolo, marito ya Matsalwa ma va vuya emiehleketweni ya vona hi matimba, “U nga chavi, n'wana wa Sione; waswivo, hosi ya wena ya ta, yi tshame ehenhla ka n'wana wa mbhongolo.”³⁵ Ku huwelela lokukulu ka ku hlula ku huma eka ntshungu wolowo lowukulu, leswi swi kavanyeteke swinene Vafarisi lava a va ri na mbilu yo titimela ni lava a va anakanyisisa. Exikarhi ka vona va ku, “Xana a mi swi voni leswaku a mi na matimba? Waswivo, misava hinkwayo yi landzele yena.”³⁶ Eka xikombelo xa vona xa leswaku Kreste a yimisa ku huwelela, u hlamurile, “Ndzi mi byela leswaku, loko lava va miyela, maribye ma ta huwelela hi nkarhi wolowo.”³⁷ Hosi a yi vule hi mhaka leyi, “Huwelelani,” naswona loko vanhu va nga hetisisi rito ra yona, a yi ta veka rito eka maribye ya le switarateni, naswona ma ta huwelela; hikuva rito ra yona ri fanele ri hetiseka.

GSAM 66Kreste Ku Ya ekule Kutani A Vuya Nakambe

GSAM 66.3Ku nga ri ntsena leswaku Muponisi wa hina u lave ku kongomisa mianakanyo ya vadyondzisiwa eka mhaka ya leswaku a a fanele ku fa a tlhela a pfuka, kambe u tlhele a navela ku va dyondzisa leswaku mfumo a wu nga ta ta ku fikela loko a famba a tlhela a vuya. Loko a vulavula hi ku hlomeriwa ka yena eka xihambano u te, “Mina, loko ndzi tlakusiwile emisaveni, ndzi ta koka vanhu hinkwavo eka mina. Leswi u swi vuleke ku kombisa rifu leri a ri ta va na rona. Vanhu va n'wi hlamula va ku, Hi twile eka Nawu leswaku Kreste u tshama hilaha ku nga heriki; kutani u vula yini leswaku, N'wana wa Munhu u fanele ku tlakusiwa? I mani loyi N'wana wa Munhu?”³⁸

GSAM 67.1Ku tiyisisa mianakanyo ya vadyondzisiwa hi mhaka ya leswaku a a ta suka a tlhela a vuya, mfumo wakwe wu nga si simekiwa laha misaveni, u te, “Vana lavatsongo, ndza ha ri na n'wina nkarhinyana. Mi ta ndzi lava; naswona tanihi leswi ndzi vuleke eka Vayuda, Laha ndzi yaka kona, a mi nge koti ku ta; sweswo na n'wina ndzi mi byela sweswi.... Simoni Petro a ku eka yena, Hosi, u ya kwihi? Yesu a n'wi hlamula, Laha ndzi yaka kona, a wu nge swi koti ku ndzi landzela sweswi; kambe u ta ndzi landzela endzhaku.”³⁹ Kutani a khutaza timbilu ta vona leti karhatekeke ni ku vaviseka hi marito lawa: “Mbilu ya n'wina a yi karhateki: mi pfumela eka Xikwembu, mi pfumela na le ka mina. Endlwini ya Tata wa mina ku na tiyindlu to tala; loko swi nga ri tano, a ndzi ta mi byerile. Ndzi ya mi lunghiselela ndhawu. Loko ndzi ya mi lunghiselela ndhawu, ndzi ta vuya, ndzi mi amukela eka mina; leswaku laha ndzi nga kona, na n'wina mi va kona.”⁴⁰

GSAM 67Xifaniso xa N'wankulu

GSAM 67.2Nakambe Muponisi u ringetile ku lulamisa miehleketo leyi hoxeke ya leswaku mfumo a wu ta humelela hi nkarhi wolowo, hi ku tirhisa xifaniso lexi landzelaka loko yena na vadyondzisiwa a va ri karhi va ya eYerusalema: “Ku ve na n'wankulu un'wana loyi a yeke eka tiko ra le kule ku ya amukela mfumo, kutani a vuya. A vitana mahlonga ya yena ya khume, a ma nyika tiphawundi ta khume, a ku eka wona, Tirhani ku fikela loko ndzi ta.... Kutani swi humelela leswaku loko a vuya, a amukerile mfumo, kutani a lerisa leswaku vahlonga lava a va nyikeke mali va vitaniwa eka yena, leswaku a ta tiva leswaku un'wana ni un'wana u endle mali yo tala ku fikela kwihi hi ku bindzula.”⁴¹ Eka xifaniso lexi Hosi yi tivekisa hi n'wankulu. A a fanele ku ya etikweni ra le kule—eka Tata wakwe—naswona a amukela mfumo kwalaho, a nga si vuya ku ta fuma.

GSAM 68.1Loko a hlamula xivutiso xa vadyondzisiwa, “Xana xikombiso xa ku ta ka wena, ni xa makumu ya misava xi ta va xihi?”⁴² Muponisi u va nyikile nxaxamelo wa swiendlakalo leswi a swi ta humelela ku ya fika emakumu ka maxangu lamakulu lawa a ma ta wela kereke, ni swikombiso leswi tiyeke leswi a swi ta humelela. Loko sweswo swi humelela, a va ta tiva leswaku ku ta ka yena ku le kusuhi, swi ri emunyangweni, naswona leswaku xitukulwana lexi xi vonaka swona a xi nge humi eka xiteji xa swiendlo ku fikela loko a ta.⁴³

GSAM 68Ku Lahliwa hi Vadyondzisiwa Hinkwavo

GSAM 68.2Kambe hambi leswi a va dyondzisiwe swinene hi Kreste hi ta rifu ra yena ni ku tsongahatiwa ka yena, va tsandzekile hi ku helela ku twisisa ntiyiso lowu a va dyondzisile wona mayelana ni ku tengisiwa ka yena ni ku khomeriwa ka yena exihambanweni. A va ri ni ku twisisa loku tsaneke swinene ka ntiyiso lerova loko ku tengisiwa ku fika, ntshembo wa vona wu fa, kutani hinkwavo “va n'wi tshika va baleka.”⁴⁴ Hambi ku ri Petro, Petro la hisekaka nkarhi hinkwawo, loyi hi ku tiyiseka a tiyisekiseke leswaku loko vanhu hinkwavo vo n'wi siya, yena a nga ka a nga n'wi siyanga, endzhaku ka tiawara ti nga ri tingani, a a landzula Hosi ya yena, a hlambanya a vula leswaku a nga n'wi tivi wanuna loyi. A va ri na ku twisisa loku nga entangiki hi marito ya Hosi ya leswaku hi siku ra vunharhu endzhaku ka ku hlomeriwa ka yena exihambanweni a ta pfuka eka vafi, va vutisana va tivutisa leswaku “ku pfuka eka vafi swi vula yini.”⁴⁵ Hakunene, a va pfumala ripfumelo swinene lerova endzhaku ka loko a lovile, naswona miri wa yena wu vekiwile eka sirha lerintshwa ra Yosefa, va lunghiselela ku n'wi tota mafurha. Hi ntshembo wu heleke—wu lahliwile na Kreste esirheni—a ku ri Sabata ro biha swonghasi eka vadyondzisiwa! Hi timbilu leti tikeriweke hi gome ni ku tshoveka ka timbilu, naswona ku nga ri na Muponisi la nga ni tintswalo ni ntwela-vusiwana, loyi vutomi bya yena a byi tele hi swiendlo swa vunene ni tintswalo, la nga kusuhi ku va chavelela ni ku va tiyisa, xiyimo xa vona a xi ri xa nyumanyuma swinene!

GSAM 69Swiendlakalo Swo Hlohlotela Swa Mixo wa Ku Pfuka ka Vafi

GSAM 69.1Mixo wa siku ro sungula ra vhiki wu pfuka! A ku ri na pfuxelelo lerikulu etilweni ni laha misaveni! Ntsumi ya matimba yi rhelela ku suka etilweni ra ku vangama yi ya esirheni ra Yosefa, yi ri na rungula leri lerisaka N'wana wa Xikwembu leswaku a pfuka. “Kutani, waswivo, ku va ni ku tsekatseka lokukulu ka misava: hikuva ntsumi ya Hosi yi rhelela ku suka etilweni, yi ta yi susa ribye eka nyangwa, yi tshama ehenhla ka rona. Xikandza xa yena a xi fana ni rihati, ni swiambalo swa yena a swi basa ku fana ni gamboko: kutani hikwalaho ka yena varindzi va rhurhumela, va va ku fana ni lava feke.”⁴⁶ “Miri yo tala ya vakwetsimi lava a va etlele yi pfukile, yi huma esirheni endzhaku ka ku pfuka ka yena, yi nghena edorobeni leri kwetsimaka, yi humelela eka vanhu vo tala.”⁴⁷ Anakanya hi vaendzi vo tano lava a va ri eYerusalema, eminyangweni ya vanghana va vona, va ri na rungula ra leswaku Kreste la khomeriweke exihambanweni u pfukile eka vafi, ni leswaku na vona a va pfuxiwile hi matimba ya yena, ku ya nyikela vumbhoni mayelana ni ku pfuka ka yena. Xana a ku ri na ntirho wo tanihi kwihi exikarhi ka vadyondzisiwa ni vavasati vo kwetsima—va tsutsuma-tsutsuma ku ya tivisa mahungu lamanene, “U pfukile eka vafi, hikuva hi n'wi vonile ni ku vulavula na yena!”

GSAM 69Yesu U Famba a Ya eMakaya

GSAM 69.2“Kutani, waswivo, vambirhi va vona va fambile hi siku rero ro karhi va ya eximutanini lexitsongo lexi vuriwaka Emmaus, lexi a xi ri ekule na Yerusalema hi kwalomu ka tifalongi ta makume-ntsevu [timayili ta nkombo na hafu]. Kutani va vulavurisana hi swilo leswi hinkwaswo leswi humeleleke. Kutani swi humelela leswaku, loko va ha vulavurisana va kanetana, Yesu hi xiviri a va tshinelela, a famba na vona. Kambe mahlo ya vona ma pfariwile leswaku va nga n'wi tivi. Kutani a ku ka vona, Xana i mbulavurisano wa njhani lowu mi wu vulavulaka mi ri karhi mi famba, mi ri ni gome? Kutani un'wana wa vona, loyi a vuriwaka Kleopas, a hlamula a ku ka yena, Xana u muendzi ntsena eYerusalema, naswona a wu tivi swilo leswi humeleleke kona masiku lawa? Kutani a ku ka vona, Swilo swihi? Kutani va n'wi byela, Malunghana na Yesu wa le Nazareta, loyi a a ri muprofeta la nga ni matimba eka swiendlo ni le ka rito emahlweni ka Xikwembu ni vanhu hinkwavo; ni leswaku njhani varhangeri va vaprista ni vafumi va hina va n'wi nyikete leswaku a gweviwa rifu, kutani va n'wi khomela eka xihambano. Kambe hina a hi tshembile leswaku hi yena la faneleke ku kutsula Israyele; naswona ehenhla ka hinkwaswo, namuntlha i siku ra vunharhu ku sukela loko swilo leswi swi endliwile. Ina, naswona vavasati van'wana va ntlawa wa hina va hi hlamarisile, lava va yeke esirheni nimixo swinene: kutani loko va nga kumanga miri wa yena, va tile, va vula leswaku va vone xivono xa tintsumi, leti vuleke leswaku u hanya. Naswona van'wana va vona lava a va ri na hina va yile esirheni, kutani va kuma swi ri tano hilaha vavasati a va vule hakona: kambe a va n'wi vonanga.

GSAM 70.1“Kutani a va byela a ku, Vahunguki, ni lava nonokaka mbilwini ku pfumela hinkwaswo leswi vaprofeta va swi vuleke: xana a swi nga fanelanga leswaku Kreste a xaniseka hi swilo leswi, kutani a nghena eku dzuneni ka yena? Kutani a sungula eka Muxe ni vaprofeta hinkwavo, a va hlamusela eka Matsalwa hinkwawo swilo leswi a swi vulavula hi yena.”⁴⁸ Loko a ri kusuhi no dyela na vona, u tshovile xinkwa a nkhensa, “kutani mahlo ya vona ma pfuliwa, va n'wi tiva.... Kutani va vula un'wana eka un'wana, Xana timbilu ta hina a ti nga pfurhi endzeni ka hina, loko a ri karhi a vulavula na hina endleleni, ni loko a ri karhi a hi pfulela Matsalwa?”⁴⁹

GSAM 70.2Sweswi, eku heteleleni, vadyondzisiwa va kota ku vona, endzhaku ka loko mhaka yi va hlamuseriwile hi ku hetiseka, leswaku a ku ri na rifu ni ku pfuka loku a ku fambisana ni ntirho wa Muponisi. Kambe a va ta languta njhani mhaka ya mfumo wa yena?

GSAM 70.2“U tikombisile a hanya endzhaku ka ku xaniseka ka yena hi vumbhoni byo tala lebyi nga kanakanisiki, a voniwa hi vona masiku ya makumemune, a vulavula hi swilo leswi khumbaka mfumo wa Xikwembu; naswona, loko a hlengeletanile na vona, a lerisa leswaku va nga suki eYerusalema, kambe va rindzela xitshembiso xa Tatana, lexi, ku vula yena, mi xi tweke eka mina. Hikuva Yohane hakunene a khuvula hi mati; kambe n'wina mi ta khuvuriwa hi Moya lowo Kwetsima ku nga ri khale.

GSAM 71Xana Sweswi U Ta Vuyisa Mfumo?

GSAM 71.1“Kutani loko va hlengeletanile, va n'wi vutisa, va ku, Hosi, xana u ta vuyisela mfumo eka Israyele hi nkarhi lowu ke? [leswi vulaka ku, Hi dyondzile leswaku a swi fanerile leswaku u beleriwa exihambanweni, u pfuka eka vafi, hi ku ya hi Matsalwa, kambe xana a wu nge vuyiseli mfumo sweswi ke?] Kutani a va byela a ku, A hi mhaka ya n'wina ku tiva minkarhi kumbe swinkarhana, leswi Tatana a ti vekeke eka matimba ya yena n'wini. Kambe mi ta kuma matimba, loko Moya lowo Kwetsima wu tile ehenhla ka n'wina: naswona mi ta va timbhoni ta mina eYerusalema, ni le Yuda hinkwayo, ni le Samariya, ku fikela emakumu ka misava. Loko a heta ku vula swilo leswi, loko va ri karhi va n'wi langutile, a tekiwa; papa ri n'wi funengeta ematihlweni ya vona. Loko va ri karhi va n'wi langute hi ku tiyimisela loko a ri karhi a tlakuka, waswivo, ku yime vavanuna vambirhi ekusuhi na vona va ambarile swiambalo swo basa; lava na vona va vuleke, N'wina vavanuna va le Galeliya, ha yini mi yime mi langute etilweni? Yesu loyi, la tekiweke eka n'wina a ya etilweni, u ta ta hi ndlela leyi fanaka leyi mi n'wi voneke a ya ha yona etilweni.”⁵⁰

GSAM 71Yesu U Ta Tshama eTilweni Ku Fikela Nkarhi wa Ku Vuyisela

GSAM 71.2Leswi Muponisi a va siyeke, naswona hakunene va n'wi vonile a “tlhandlukela laha a ri kona khale,” a va ri na vutiyiseki bya leswaku Moya lowo Kwetsima a wu ta va dyondzisa hi ta nkarhi lowu mfumo wu nga ta ta ha wona. Kutani, Petro eka swiletelo swa yena eka vanhu, endzhaku ko amukela Moya, u te, “U ta rhumela Yesu Kreste, loyi a chumayeriweke eka n'wina emahlweni: loyi tilo ri faneleke ri n'wi amukela ku fikela eka minkarhi ya ku vuyiseriwa ka swilo hinkwaswo, leswi Xikwembu xi swi vuleke hi nomo wa vaprofeta va xona hinkwavo vo kwetsima ku sukela eku sunguleni ka misava.”⁵¹

GSAM 71.3Eka apostola Petro u tlhele a nyikiwa hi Moya lowo Kwetsima tinhlamuselo mayelana ni misava yinharhu: Xo sungula, misava leyi a yi ri kona emahlweni ka ndhambi, leyi onhiweke hi mati; xa vumbirhi, misava ya sweswi leyi hlayiseriweke ndzilo,—ndzilo lowu misava yi wu hlayiseke, hilaha ku vuriwaka hakona eka Revised Version,—ndzilo wolowo lowu nga ta va ku lovisiwa, ku onhiwa, ni ku herisiwa ka vanhu lava nga chaviki Xikwembu; xa vunharhu misava leyintshwa, “laha ku tshamaka vululami;” kumbe, hilaha van'wana va hundzuluxaka hakona, “laha ku nga ta tshama la lulameke.”⁵²

GSAM 72.1Muapostola Pawulo u hlamusele ku pfuka ka vafi ka vanhu va Xikwembu, ni ku cinciwa ka vakwetsimi va xona hinkwavo ku suka eka ku fa ku ya eka ku nga fi, “hi ku pfinya ka tihlo, hi mhalamhala yo hetelela.” U byele Vakorinto leswaku Kreste sweswi u le henhla ka xiluvelo xa Tata wakwe, naswona u ta tshama kona ku fikela loko valala va yena hinkwavo va lawuriwa hi yena. Leswi swi vula ku fikela loko a ta nyikiwa mfumo—mfumo wa yena—hi Tatana, hilaha swi vhumbhiweke hakona eka Daniyele 7:13, 14; Tipisalema 2:8, 9. Eka kereke ya le Tesalonika u va kombisile ku ta ka Kreste ni ku pfuka ka vafi tanihi ntshembo wa vona lowu nga woxe, ni leswaku i nchavelelo wa ntiyiso loko varhandziwa va vona va hambanisiwile na vona hi voko ra rifu.⁵³

GSAM 72Ku Vuya ka N'wini a ku Vekiwanga Nkarhi

GSAM 72.2Ku fikela nkarhi wolowo kereke a yi nga ri na vutivi lebyi tiyeke hi nkarhi lowu N'wini a ta vuya ha wona. Loko muapostola eka papila ra yena ro sungula eka Vathesalonika, a vula leswaku, “Hina lava hi hanyaka hi sala hi ta tekiwa hi yisiwa ehenhla,” vamakwavo va n'wi twisisile leswaku a a vula leswaku Kreste a a ta fika loko van'wana va vona va ha hanya. Eka papila ra yena ra vumbirhi u lulamisa ku twisisa ka vona loku hoxeke ka papila ra yena, a va byela leswaku “siku rero a ri nge ti, handle ka leswaku ku rhanga ku va na ku hambuka, kutani ku paluxiwa munhu wa xidyoho, n'wana wa ndzoviso; loyi a lwisanaka ni ku titlakusa ehenhla ka hinkwaswo leswi vuriwaka Xikwembu, kumbe leswi gandzeriwaka.”⁵⁴

GSAM 72Ku Tshika Vukhongeri

GSAM 72.3Naswona kereke ya ha tshikiwile yi phopholetsa ndlela ya yona eka munyama mayelana ni nkarhi wa ku vuya ka vumbirhi ka Kreste. Vamakwerhu va dyondzile leswaku ku ta va ni ku hambuka; kambe xivutiso a ku ri leswaku swi ta heta nkarhi wo tanihi kwihi. Nhlamulo yi nyikiwile Yohane endzhaku loko a ri eka xivono exihlaleni xa Patamose, eka swikombiso leswi kumekaka eka ndzima ya vukhume-mbirhi na ya vukhume-nharhu ya Nhlavutelo—“nkarhi, minkarhi, na hafu,” “tinhweti ta makumemune na timbirhi,” “masiku ya gidi na madzana mambirhi na makume-ntsevu” (malembe); kambe ku fikela sweswi xiendlakalo lexi kombisaka ku sungula ka nkarhi wolowo wo leha a xi si humelela. Hikokwalaho kereke a yi ha ri na ntshembo naswona yi rindzele ku ta ka Kreste handle ko tiva hi ku kongoma nkarhi lowu a ta humelela ha wona; hikuva loko nkarhi wolowo wa maxangu wu hundzile, a ku ta sala nkarhinyana wa nyimpi na ku hlula eka kereke ya “masalela”.⁵⁵

GSAM 73.1Hi ku pfariwa ka matsalwa ya Testamente Leyintshwa, hi na nhloko-mhaka ya ku vuya ka vumbirhi ka Kreste leyi vekiweke erivaleni emahlweni ka hina. Kwalomu ka ndzimana yin'we eka tin'wana na tin'wana ta makume-nharhu yi vulavula hi ndlela yo karhi hi ku vuya ka vumbirhi ka Hosi ya hina Yesu Kreste. Hi mhaka leyi, na xiyimo xa kereke mayelana na ntshembo wolowo ku sukela eka minkarhi ya khale ku fikela eka minkarhi ya manguva lawa, Robert Patterson, D.D., u vulavula eka phepha-hungu leri vuriwaka the Interior, ehansi ka nhloko-mhaka leyi nge “Ntshembo lowu Katekisiweke,” hi ndlela leyi:—

GSAM 73Gidi ra Malembe ra Laha Misaveni—Patterson

GSAM 73.2“Loko Hosi ya hina yi siya kereke ya yona laha misaveni yi ya eka Tatana, yi yi siyile yi ri exiyin'weni xo vava. Vadyondzisiwa va yona va ntlhanu wa madzana a va rhendzeriwile hi misava hinkwayo ya valala va yona, leyi hlelekisiweke ku va vukhongeri na mimfumo leyi lwisanaka na Kreste hi un'wana wa vutlhari lebyikulu swinene, leyi hanyisiwaka hi vukari byo biha swinene, naswona yi dyondzisiwile hi ntokoto wa malembe-xidzana eka tindlela leti tirhaka swinene ta ndzoviso. Hosi a yi ri tiva khombo ra hina; naswona eka tidyondzo ta yona to hetelela a yi nga ri hunguti vukulu bya rona, hambi ku ri ku tshembisa ku hunguteka ka rivengo ra misava ni maxangu ya kereke. Kambe yi tshembisile leswaku yona n'wini yi ta vuya ku ta hlula valala va yona, ni leswaku yi ta hi seketela ku fikela esikwini rero ro katekisiwa. ‘Misava ya mi venga. Emisaveni mi ta xaniseka. Mi ta rila ni ku vilela, kambe misava yi ta tsaka. Mi ta va ni gome, kambe gome ra n'wina ri ta hundzuka ntsako.... Sweswi ke mi ni gome, kambe ndzi ta mi vona nakambe, kutani timbilu ta n'wina ti ta tsaka, naswona ntsako wa n'wina ku hava la nga wu tekaka eka n'wina. Loko ndzi famba, ndzi ta vuya, ndzi ta mi amukela eka mina, leswaku laha ndzi nga kona, na n'wina mi va kona.’

GSAM 74.1“Leri a ku ri ntshembo lowu katekisiweke wa ku vuya ka yena hi xiviri lowu hi wona a chaveleleke kereke ya yena eku fambeni ka yena. Eka nkarhi hinkwawo wa ku pfumaleka ka yena, u vurile leswaku hi fanele ku xaniseka; naswona swi ve tano. Loko hi fanele ku tiphina hi nkarhi wun'wana na wun'wana wa ku rhula ka le handle hi nkarhi wa ku pfumaleka ka yena, loko kereke ya yena yi fanele ku kutsuriwa eka ku hlaseriwa hi misava, loko ku fanele ku va na nkarhi wa vutengi loko byanyi byo biha byi nga kuli exikarhi ka koroni, kumbe loko, eku teni ka yena, a ta amukeriwa hi vaaki va misava leyi teleke hi ku vangama ka Hosi, kumbe entiyisweni a ta kota ku kuma ripfumelo emisaveni, swi ta va swi n'wi hlamarisile swinene leswi a nga swi langutelangiki. Yesu a a nga tivi hi gidi leri ra malembe. Hi vula leswaku a a nga ri tivi, hikuva a nga hi byelanga hi rona; naswona u ri, ‘Ndzi mi vitane vanghana, hikuva hinkwaswo leswi ndzi swi tweke eka Tatana ndzi mi tivisile.’ Kambe eka tidyondzo na swifaniso swa yena hinkwaswo a ku na xikombiso xa le xitsongweni lexi kombisaka leswaku hi fanele ku tshemba nkarhi wun'wana wa ku rhula kumbe ku vangama emahlweni ka ku ta ka yena. Vaapostola na vona a va nga tivi nchumu hi ta gidi ra malembe leri nga riki na Kreste. Ku ringana malembe ya madzana manharhu endzhaku ka ku suka ka Hosi ya hina, ntshembo lowu katekisiweke wa kereke a ku ri ntshembo wa ku vuya ka yena.

GSAM 74.2“Kambe loko, eku fambeni ka ku hambuka ka yona loku vhumbhiweke, mutekiwa wa Kreste a sungula ku tichavelela eku pfumalekeni ka yena hi vunghana bya tihosi ta misava, hi ntumbuluko yi hambukise tihlo ra yona eka tilo ra vuxa, ni le ka ku vuya ka Hosi ya yona, leswi a swi ta herisa vukulu bya yona bya misava. Loko Vahundzuluxi va veka mhalamhala ya evhangeli emilon'wini ya vona ... milorho ya gidi ra malembe handle ka Kreste yi susiwile hi xihatla, ... naswona kereke yi tlhele yi sungula ku langutela ku ta ka Hosi ku ta herisa mulwisani wa Kreste.... Eka mapapila ya vona, tidyondzo, ni switiviso swa ripfumelo, Vahundzuluxi va tivisile ntshembo wa vona wa ku ta ka Hosi gidi ra malembe ri nga si sungula.

GSAM 74.3“Huvo ya Westminster yi hetelela xitiyisekiso xa yona hi xitiviso xa ripfumelo ra yona eka ku ta ka vumbirhi ka Hosi hi marito lawa ma kombisaka hi ku hetiseka ripfumelo ra lava pfumelaka leswaku Hosi yi ta ta gidi ra malembe ri nga si sungula. Va huwelela hi marito lawa ya nkoka: ‘Tanihi leswi Kreste a lavaka leswaku hi kholwa hi ku tiyiseka leswaku ku ta va na siku ra vuavanyisi, ku sivela vanhu hinkwavo eka xidyoho, ni ku nyika nchavelelo lowukulu eka lava va chavaka Xikwembu eku xanisekeni ka vona, hi ndlela leyi fanaka u ta endla leswaku siku rero ri nga tiviwi hi vanhu, leswaku va ta susa vutiyisekisi hinkwabyo bya nyama, ni ku tshama va ri karhi va rindza, hikuva a va tivi leswaku Hosi yi ta ta hi awara yihi: ni ku tshama va lunghekile ku vula leswaku, Tana, Hosi Yesu: tana hi xihatla!’⁵⁶

GSAM 75.1“Vakokwa va hina lava pfuxeteke vupfumeri va tiyisile timbilu ta vona hi ku langutela ku ta ka Hosi, va khutazana hi ku huwelela, ‘Tiyani enyimpini! hikuva u ta ni mavuthu ya mpfuno,’ mianakanyo leyi yi kombisiweke sweswinyana eka risimu ra pfuxeto leri dumeke, kambe a yi tolovelekile eka Vakavetani va khale va le Scotland.

GSAM 75.2“Kambe ku nga si ya kwihi ku sungule ku hambuka ka vumbirhi eka ripfumelo exikarhi ka tikereke leti pfuxetiweke. A yi tiveka eScotland tanihi Moderatism; eNghilandi, tanihi Arianism, naswona sweswinyana, tanihi Broad Churchism; naswona eAmerika a yi tivula Unitarianism; naswona eJarimani, Rationalism. Ku veka vutlhari bya munhu tanihi muavanyisi, na ku kambisisa ka hina ka manguva lawa loku nga na swipimelo tanihi vumbhoni, na ku landzula leswaku xiendlakalo xihi na xihi xi nga humelela handle ka ku landza milawu ya ntumbuluko leyi vonekiwaka, swi hungutile Yesu a va eka xiyimo xa mudyondzisi wa Xiyuda, loyi a a ri emahlweni ka nkarhi wa yena, kambe a a nga tivi nchumu hi sayense ya manguva lawa. Hi ntolovelo, mavonelo ya leswaku munhu wo tano a nga vuya ku suka emisaveni leyi nga vonakiki ku ta fuma laha misaveni, ma yisiwile eka ntsheketo wa Vaheveru.

GSAM 75Daniel Whitby hi ta Gidi ra Malembe

GSAM 75.3“Switshembiso swa ku vuya ka yena ka vumbirhi ni ku fuma laha misaveni swi hlamuseriwile ku vula ntsena ku hangalaka ka evhangeli ya yena, ni ku tinyiketela ka xiphemu lexikulu xa misava eka Vukreste ku ringana nkarhi wa gidi, kumbe, hilaha van'wana a va ehleketa hakona, malembe ya 360,000; hi nkarhi wolowo vanhu a va fanele ku antswisa vutshila bya nhluvuko, ni ku tiphina hi ku rhula ni ku humelela loku nga si tshamaka ku va kona. Naswona emakumu ka xirhendzevutana lexi leheke, lexi a xi ri xikulu ngopfu leswaku mianakanyo ya vanhu va ntolovelo yi nga xi twisisa, kumbexana a ku ta va na ku tsekatseka lokukulu ka ntumbuluko, naswona a swi ta vuriwa leswaku Hosi yi ta ta yi ta lovisa misava, yi tlhela yi vitana vanhu hinkwavo eku avanyisiweni. Dyondzo leyi yi hlamuseriwile no dumisiwa hi muhlamuseri wa le Nghilandi la vuriwaka Whitby [Daniel Whitby u lovile hi 1726], loyi, hi mapapila yakwe lama kandziyisiweke, swi kombisiwaka leswaku a a ri Mu-Arian, kambe tinhlamuselo takwe a ti rhandziwa hi vanhu va xiyimo xa yena, naswona gidi ra malembe ra yena ra ntsheketo ri amukeriwile hi ntsako hi vo tala va lava landzelaka dyondzo ya kereke lava a va kuma penceni, ni vanghana va tikereke ta mfumo ta le Yuropa, lava eka vona a yi va tshembisa nkarhi wo leha wo kuma vukhume ni xichavo. Hi ku tirhisa nkucetelo wa vona yi nghenisiwile eAmerika, laha yi tirhisiweke hi ku hatlisa tanihi swilo swo vula marito ya ntolovelo lama nga vuriki swo tala na ku hetelela mbulavulo eka swivandla swa tinkulumo.”

GSAM 76.1A ku ri mavonelo yo tano eka swiphemu swo hambanahambana swa misava loko hi tshinela nkarhi lowu Hosi yi rhumeke xitsundzuxo xa nkoka xa ku ta ka yona, hambi ku ri “eka tinyangwa.”