Ndzhima 14 — Nyangwa leyi Pfaleriweke

GSAM 214.1“Loko va ha ya xava, mukon'wana u fikile; kutani lava a va lunghekile va nghena na yena evukati, kutani nyangwa yi pfariwa.”¹

GSAM 214.2Ku ta ka Muteki loku boxiweke eka xifaniso lexi a hi ku ta ka Kreste emisaveni, kambe i ku ta emuchatweni. Vukati i xiendlakalo lexi humelelaka ku nga si fika Hosi. Xi vuriwile hi ndlela leyi eka Evhangeli leri tsariweke hi Luka: “Masenge ya n'wina a ma bohiwe, ni rivoni ra n'wina ri pfurha; mi fana ni vanhu lava yimeleke Hosi ya vona, loko yi huma evukati, leswaku loko yi fika yi gongondza, va pfulela hi nkarhi wolowo.”²

GSAM 214Ku Amukela Mfumo Swi Vuriwa Vukati

GSAM 214.3Ku ta ka Muteki eka vukati swi yimeriwile eka Daniyele 7:13, 14, laha Kreste a taka eka Tata ku ta amukela mfumo wa yena. Enkarhini wa khale ku ta ka hosi edorobeni-nkulu ra yona ku ya teka xiluvelo xa yona ni mfumo wa yona a swi vuriwa vukati. Xiendlakalo lexi—ku amukeriwa ka doroba-nkulu tanihi mutekiwa—a xi tlangeleriwa hi nkhuvo ni vukombisi bya vukati bya xiviri. Hikokwalaho, loko Kreste a amukela mfumo wa yena eka Tata etilweni, ku vuriwa leswaku u tekane ni mutekiwa wa yena—Yerusalema Leyintshwa (Nhlavutelo 21:9); naswona leswi swi vuriwa eka xifaniso lexi “vukati.”

GSAM 214.4Endzhaku ka ku hela ka masiku ya 2300, hi ti 22 Nhlangula 1844, vanhu va Advente, lava a va pimanisa swiendlakalo eka ntokoto wa vona na ntiyiso lowu fambisanaka na vukati bya le Vuxeni, va te, “Kreste u nghenile evukati.” Loko va kuma ku vonakala loku twisisekaka swinene hi ta muxaka wa xiendlakalo lexi a xi ta humelela eku heleni ka masiku ya magidi mambirhi na madzana manharhu, ripfumelo ra vona ri landzele Kreste eka ntirho lowu a a nghenele eka wona; hikokwalaho hi ripfumelo, va “nghenile na yena emuchatweni.”

GSAM 215“Ndzi ta Vuya”

GSAM 215.1Eka xivono lexi nyikiweke Nhwanyana Harmon, hi 1845, xa Kreste a ri karhi a suka eka kamara ro sungula a ya eka ra vumbirhi ra vukwetsimelo bya le tilweni, hi kuma marito lawa: “‘Yimani laha; ndzi ya eka Tatana ku ya amukela mfumo; hlayisani malapi ya n'wina ma nga ri na xivati, naswona endzhaku ka nkarhinyana ndzi ta vuya ku suka emuchatweni ndzi ta mi teka mi va va mina.’ Kutani ku fika kalichi ra papa, leri a ri ri na mavhilwa yo fana ni ndzilo lowu pfurhaka, ri rhendzeriwile hi tintsumi, laha Yesu a a ri kona. U nghene endzeni ka kalichi, kutani a yisiwa endhawini leyi kwetsimaka ku tlula hinkwato, laha Tatana a a tshame kona.”³

GSAM 215Tintswalo Endzhaku ka Loko Nyangwa Yi Pfariwile

GSAM 215.2Nyangwa leyi pfariweke ya xifaniso lexi yi vonaka yi kongomisa eka xiendlakalo lexi humelelaka ku nga si ta n'wana wa munhu hi xiviri eka mapapa ya tilo; hikuva endzhaku ka loko nyangwa yi pfariwile, vanhwanyana van'wana va fika va gongondza, kutani va byeriwa leswaku va “xalamukela” hikuva a va tivi siku kumbe nkarhi wa ku ta ka yena. Nakambe, nyangwa leyi yi pfariwa endzhaku ka loko vanhwanyana lava tlhariheke va nghenile ni Muteki eka vukati.

GSAM 215.3Swi vonaka ku suka eka ririmi leri tirhisiweke eka xifaniso lexi xa vanhwanyana leswaku endzhaku ko nghena evukati ka ha ri na nkarhi hambi ku ri eka vanhwanyana “lava nga tlharihangiki” ku endla malunghiselelo lama amukelekaka yo hlangana na Muteki. Va lerisiwile ku “tshama va xalamukile.” Ku xalamuka ni ku rindza i swihlawulekisi leswi fambisanaka na malunghiselelo ya ntiyiso yo hlangana na Hosi. Hikokwalaho, swi vonaka onge tintswalo a ti susiwi loko nyangwa eka xifaniso lexi yi pfariwa.

GSAM 215A hi Nyangwa ya Luka 13:25-28

GSAM 215.4Enkarhini lowu hundzeke, ku ve na swihoxo swo pfilunganya nyangwa leyi ku vulavuriwaka ha yona eka xifaniso lexi na nyangwa leyi boxiwaka eka Luka 13:25-28, leyi nge, “Loko n'wini wa yindlu a pfukile, a pfarile nyangwa, mi sungula ku yima ehandle, mi gongondza nyangwa, mi ku, Hosi, Hosi, hi pfuleleni; kutani a hlamula a ku eka n'wina, A ndzi mi tivi laha mi humaka kona.... Sukani eka mina, hinkwenu vatirhi va vubihi. Ku ta va ni ririlo ni ku luma tino, loko mi ta vona Abrahama, na Isaka, na Yakobe, na vaprofeta hinkwavo, eka mfumo wa Xikwembu, kasi n'wina mi cukumetiwile handle.” Swa vonaka swinene eka marito lawa ya laha henhla leswaku loko nyangwa leyi yi pfariwile, vumundzuku bya lava siveriweke byi bohiwa. Mfumo wa Xikwembu wu fikile hi nkarhi wolowo; hikuva va ta vona lava ponisiweke eka mfumo. Hi hala tlhelo, eka xifaniso xa vanhwanyana Hosi a yi si fika eka mfumo wa yona, kambe yi yile eka Tata wa yona ku ya amukela mfumo wa yona.

GSAM 216Nyangwa leyi Pfariweke eka Vutirheli bya Xikombiso

GSAM 216.1Lava hi ku pfumela va landzeleke Kreste eka ntirho wa yena, endzhaku ka ku hela ka nkarhi wa masiku ya 2,300—Nhlangula 22, 1844—va vone leswaku loko siku ra ku rivaleriwa ka swidyoho ri fika eka vukorhokeri bya xikombiso muprista lonkulu u pfarile nyangwa ya kamara ra le handle kutani a pfula nyangwa leyi yaka eka vukwetsimelo lebyi kwetsimaka-kwetsimaka, leswaku a ya endla ntirho wa yena wo sula swidyoho leswi phofuriweke eka vukwetsimelo; naswona leswaku hi mukhuva wolowo Kreste, muprista wa hina lonkulu, u pfarile nyangwa wa kamara ra le handle ra tempele ra le tilweni, a pfula kamara leri a ri vonaka “areka ya ntwanano wa yena.”⁴

GSAM 216A ku ri vamani lava a va hoxile?

GSAM 216.2Hi nkarhi wolowo a ku ri na lava exikarhi ka vapfumeri va Va-Adventista lava a va nga si kuma ku vonakala loku twisisekaka hi ta vukorhokeri bya Kreste evukwetsimelweni, tanihi leswi miehleketo ya vona a yi nga si kongomisiwa eka rungula ra ntsumi ya vunharhu. Lava va hoxile hi ku pfilunganya nyangwa leyi ya le handle ya vukwetsimelo na nyangwa leyi pfariweke eka Luka 13:25-28. Hambiswiritano, lava a ku nga ri Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. Kambe hi ta ringeta ku kombisa leswaku a va ri vamani, na leswaku dyondzo yoleyo yi sungule njhani, na leswaku i swiyimo swihi leswi yiseke eka swiboho swoleswo.

GSAM 217.1Vanhu lava a va tihambanise eka tikereke ta vito ntsena ehansi ka ku chumayeriwa ka rungula ra ku ta ka Kreste, swin'we na lava a va tihambanise na vona, va vulavuriwa ha vona eka vumbhoni bya kereke ya vuntlhanu na ya vutsevu eka tikereke ta nkombo ta Nhlavutelo. Xitsundzuxo lexi yaka eka kereke ya vuntlhanu, ya le Sardis, xi hlaya leswi, “Hikokwalaho tsundzuka hilaha u amukeleke ni ku twa hakona, kutani u khomelela, u hundzuka. Hikokwalaho, loko u nga tihlayisi, ndzi ta ta eka wena ku fana ni muyivi, naswona a wu nge tivi eka awara yihi ndzi nga ta ta eka wena.”⁵ Eka marito lawa swa vonaka leswaku vanhu lava a va vulavuriwa na vona a va twile xitiviso xa ku ta ka Hosi. A va vule leswaku va xi amukerile, kambe sweswi a va ri kusuhi no xi landzula.

GSAM 217Kereke ya Philadelphia

GSAM 217.2Kereke ya Philadelphia, xiyimo xa vutsevu xa kereke ya evhangeli, yi vuriwa endzhaku. Kereke leyi yi yimela vanhu lava humesiweke ehansi ka xitiviso xa marungula yo sungula na ya vumbirhi ya Nhlavutelo 14. Eka kereke leyi Hosi yi ri, “Waswivo, ndzi ta hi ku hatlisa: khomelela swinene leswi u nga na swona, leswaku ku nga vi na munhu la tekaka harhi ya wena.”⁶ Va tlhela va vulavuriwa hi marito lawa landzelaka: “Swilo leswi swi vuriwa hi loyi a kwetsimaka, loyi a tshembekaka, loyi a nga na xilotlelo xa Davhida, loyi a pfulaka, kutani ku nga ri na munhu la pfalaka; a pfalaka, kutani ku nga ri na munhu la pfulaka: Ndzi tiva mintirho ya wena: waswivo, ndzi veke emahlweni ka wena nyangwa leyi pfulekeke, leyi ku nga riki na munhu la nga yi pfalaka; hikuva u na matimba matsongo, u hlayisile rito ra mina, a wu landzuranga vito ra mina.”⁷

GSAM 217Xana i yini Nyangwa leyi Pfariweke ya xifaniso lexi?

GSAM 217.3I yini lexi faneleke ku twisisiwa hi nyangwa leyi pfulekeke ni leyi pfariweke eka tsalwa leri ha ku tshahiwaka? Hi ehleketa leswaku nhlamulo leyi enerisaka ya xivutiso lexi yi nga kumeka eka nhlamuselo leyi fambisanaka na xona: Loko a ku ri na lava exikarhi ka Va-Adventista lava a va amukerile ku vonakala loku yeke emahlweni, naswona a va dyondzisa leswaku Muponisi u cince ntirho wa yena kusuka eka kamara ro sungula ku ya eka ra vumbirhi ra vukwetsimelo bya le tilweni, naswona a va hlamusela hi ndlela leyi faneleke xivutiso xa nyangwa lowu pfulekeke na lowu pfariweke eka lava a va ta yingisa, ntlawa wun'wana a wu kaneta ntiyiso lowu, naswona a wu ringeta ku simeka ripfumelo eka dyondzo ya leswaku nyangwa lowu pfulekeke wu pfariwile, naswona lowu pfariweke wu pfulekile. Hi ku endla leswi a va sivela ndlela, kumbe ku kavanyeta ntirho, wa vatirhi va Hosi laha misaveni. Tinyangwa ta vukwetsimelo bya le tilweni ti pfuliwa ni ku pfaleriwa hi matimba ya Kreste—“Loyi a pfulaka, kutani ku nga ri na munhu la pfalaka.” Eka marito lama yaka eka kereke ya le Philadelphia, vanhu lava khomelelaka, va hlayisaka rito, naswona va nga landzuli vito ra yena, va kuma ku hlula loku pfulaka nyangwa leyi ku nga riki na munhu la nga yi pfalaka. Leswi handle ko kanakana swi kombetela eka nyangwa yo fikelela vanhu, leyi vanhu, hilaha swi vonakaka hakona (hilaha hi nga ta vona hakona), a va yi pfarile hi ku hetiseka; kambe tanihi ku xixima ku tiyimisela ka vona, Hosi yi veka emahlweni ka lava tshembekaka “nyangwa leyi pfulekeke” leyi ku nga riki na munhu la nga yi pfalaka.

GSAM 218Nyangwa ya ku Vulavula

GSAM 218.1Ku na swikombiso swo tala eka Matsalwa laha nyangwa yi tirhisiwaka hi ndlela leyi. Pawulo, loko a tsalela Vakorinto, u ri, “Ku pfuriwile nyangwa leyikulu leyi pfunaka eka mina, naswona ku na valala vo tala.”⁸ Nakambe, eka papila ra yena ra vumbirhi leri a ri tsaleleke Vakorinto, u ri, “Loko ndzi fika eTrowa ku ya chumayela evhangeli ya Kreste, naswona nyangwa yi pfuriwile eka mina hi Hosi, a ndzi nga kumanga ku wisa emoyeni wa mina, hikuva a ndzi kumanga Tito makwerhu.”⁹ U tlhele a kombela Vakolosiya hi ndlela leyi: “Yanikani emikhongelweni, mi tiya mi xalamukile hi ku nkhensa; mi khongelela na hina, leswaku Xikwembu xi hi pfulela nyangwa wo vulavula, ku vula xihundla xa Kreste, lexi ndzi pfaleriweke xona.”¹⁰

GSAM 218.2Ku suka eka matsalwa lawa swi vonaka leswaku minkarhi yo chumayela ntiyiso yi vuriwa tinyangwa leti pfulekeke; naswona ku suka eka marito lama vuriweke eka kereke ya le Philadelphia swi vonaka onge hi nkarhi lowu vanhu lava a va vitaniwile, vanhu a va endla matshalatshala lamakulu ku pfala nyangwa ya ku vulavula eka vona. Loko kereke ya Philadelphia yi hundza eka ndzingo, yi khomelele eka “rito” na “vito” ra yena, rito ra Hosi eka vona a ri ri leswaku u ta va pfulela nyangwa leyi ku nga riki na munhu la nga yi pfalaka.

GSAM 219Xiyimo endzhaku ka Nhlangula 22, 1844

GSAM 219.1Leswi mhaka leyi yi nga emahlweni ka hina hilaha yi vuriweke hakona emaritweni ya vuprofeta, a hi languteni endzhaku xiyimo hilaha swiendlakalo swi humeleleke hakona. Hilaha se swi boxiweke hakona, ku fikela hi Dzivamisoko, 1844, tikereke a ti pfuriwile ku chumayeriwa rungula ra ku ta ka Kreste, laha swikombelo swa vatirhi a swi tele ku tlula nhlayo ya vachumayeri lava a va hanya. Endzhaku ka ku tshoveka ka timbilu, hi ximun'wana xa 1844, lava a va nga amukelanga dyondzo hi mbilu hinkwayo, va hundzuke va yi kaneta. Loko, hi ximumu xa 1844, rungula ra ntsumi ya vumbirhi ra Nhlavutelo 14 na “xirilo xa le xikarhi ka vusiku” (Matewu 25) swi nyikeriwa, ku pfukile nxaniso lowukulu swinene wa lava a va ha tiyimisela ku tiyisisa ripfumelo ra vona eka ku ta ka Hosi loku nga kusuhi. Valwisani lava va ringetile hi tindlela to hambanahambana ku funengeta mhaka leyi, ni hi ndlela yin'wana ni yin'wana leyi kotekaka ku sivelela ntirho wa lava a va ha huwelela leswaku “nkarhi wa vuavanyisi bya yena wu fikile.” William Miller u vule leswi mayelana ni nkaneto lowu, “I nkaneto lowu nga riki wa ntumbuluko naswona lowu nga hlamuselekiki.” Nkaneto a wu tiyimisele swinene kusuhi na ku hela ka masiku ya magidi mambirhi na madzana manharhu lerova Geo. Storrs a vula hi swona, “Hi hetile na tikereke ta vito ntsena na lava hombolokeke hinkwavo, handle ka laha xirilo lexi xi nga ta va khumba kona.”

GSAM 219.2Endzhaku ka ku hela ka nkarhi wolowo, loko nkaneto na ku hleka ka vadyohi swi engetelekile swinene, William Miller u vule hi xiyimo lexi, “Hi hetile ntirho wa hina wo lemukisa vadyohi, ni ku ringeta ku pfuxa kereke leyi nga eka xivumbeko ntsena. Xikwembu hi vulanguteri bya xona xi pfarile nyangwa.”¹¹

GSAM 219Ku Tiya ka Vadyohi hi ku Angarhela

GSAM 219.3Mukhuva lowu wa misava leyi hlekulaka a wu nga tiyisanga vadyohi ntsena leswaku va lwisana ni dyondzo ya ku ta ka Kreste, kambe vumbhoni bya lava a va ri eka tikereke ta vito a byi ri leswi: “Loko hi ehleketa hi ndlela leyi swiendlakalo swa ku hundzuka ka ntiyiso ‘swi nga talangiki’ ha yona, ni ku pfumala tingana ni ku tiya ka timbilu ka vadyohi, leswi lavaka ku va leswi nga ringanisiwiki na nchumu, hi huwelela hi ndlela leyi a yi lava ku va handle ko tiyimisela hi ku, ‘Xana Xikwembu xi rivarile ku va ni tintswalo? Kumbe xana nyangwa wa tintswalo wu pfariwile?’”¹²

GSAM 220.1Ku suka eka mutirhi wun'wana hi hlaya swo tala hi xiyimo endzhaku ka ku hela ka nkarhi wa vuprofeta: “Hi nkarhi wolowo a swi nga ha koteki nikatsongo ku fikelela lava nga pfumeriki, ku tshoveka ka timbilu hi 1844 a ku pfilunganyile mianakanyo ya vanhu vo tala, naswona a va nga lavi ku yingisela nhlamuselo yihi na yihi ya mhaka leyi.”¹³

GSAM 220Tinyangwa Hinkwato To Fikelela Lava Nga Pfumeriki Ti Pfarile

GSAM 220.2Xiyimo xo tano a xi vonaka, hi nkarhi wolowo, xi pfala nyangwa ya ku fikelela eka vanhu van'wana handle ka lava a va ha khomelele eka ripfumelo ni ntshembo wa vona eka ku ta ka Kreste ku nga ri khale. Loko nyangwa ya ku vulavula yi vonaka yi pfariwile hi ku hetiseka, naswona vanhu va Va-Adventista va vona leswaku a ku ri na nyangwa leyi pfariweke eka xifaniso lexi a xi fambelana na ntokoto wa vona, swi nga voniwa hi ku olova leswaku va fike njhani eka xiboho xa leswaku a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi: kumbe, hilaha van'wana va vuleke hakona, leswaku “nyangwa ya tintswalo a yi pfariwile,” ngopfungopfu loko a va ehleketa leswaku nyangwa leyi pfariweke eka xifaniso lexi na nyangwa leyi pfariweke eka Luka 13 a swi ri swin'we. Loko vanhu va arile hi ku hetiseka ku yingisa, hi ku tano va tiyisa mbilu, a va ta hundzuka njhani?

GSAM 220I Mani Loyi a Rhangeke ku Dyondzisa Hi Ta Nyangwa Leyi Pfaleriweke Ya Mavunwa?

GSAM 220.3Sweswi ku humelela xivutiso lexi nge, I mani la sunguleke dyondzo ya “ku pfumala tintswalo eka vadyohi”? I mani la yi pfumeleke? Naswona i mani la yi aleke? Tanihi nhlamulo eka xivutiso xo sungula, hi ta kongomisa nyingiso eka xiviko xa riendzo leri endliweke hi J. V. Himes hi ximun'wana xa 1845, eka Xifundzha xa Maine. U te:—

GSAM 220.4“Makwerhu Joseph Turner na van'wana a va pfumela leswaku a hi ri eka Sabata leyikulu—leswaku malembe ya magidi ya tsevu a ma herile—hikokwalaho a ku nga fanelanga Mu-Adventista a ha endla ntirho wa mavoko. Ku endla tano a swi ta vanga, hi ku vona ka vona, ku lova ka vona hi ku hetiseka.

GSAM 220.5“Loko va ha rindzile exiyin'weni lexi xa ku nga tirhi hi swa misava, ku vonakele ku vonakala lokuntshwa, hilaha a ku ehleketiwa hakona, emiehleketweni ya Makwerhu Turner, ku nga leswaku Muteki U TILE—leswaku u tile hi siku ra vukhume ra n'hweti ya vunkombo ya lembe ra Vayuda leri hundzeke—leswaku vukati byi endlekile hi nkarhi wolowo—leswaku vanhwanyana hinkwavo hi nkarhi wolowo, hi ndlela yo karhi, va nghenile na yena evukati, kutani nyangwa yi pfariwa!—a ku na un'we wa vona loyi a nga lahlekaka, naswona a ku na un'we loyi a nga le handle a nga ponisiwaka. Hi mukhuva wolowo timhaka hinkwato ta moya ta misava leyi ya matimba ti hetisekile.”¹⁴

GSAM 221I Mani La Lwisaneke hi Matimba ni Dyondzo ya Mavunwa?

GSAM 221.1Mufundhisi Turner u sungule ku dyondzisa dyondzo ya yena ya “ku nga ha vi na tintswalo” eParis, Maine, naswona ku ringana nkarhinyana a a ri na valandzeri vo tala swinene eka xiphemu xexo xa tiko. Tanihi leswi a ku pfariwile hi ku hetiseka ku fikelela vanhu lava a va ri handle ka Va-Adventista, hambi a va ri vapfumeri kumbe e-e, vo tala hi ntumbuluko va kokekile eka mavonelo ya Turner hi mhaka leyi.

GSAM 221.2Leswaku rito ra Va-Adventista ri nga twisisiwi hi ndlela yo hoxeka, ku sukela sweswi hi ta vulavula hi vanhu lava tanihi Va-Adventista va Siku ro Sungula; naswona a ku ri vo tala va ntlawa lowu lava a va amukela mavonelo ya Nkul. Turner. A va nga si vona kumbe ku twa ntiyiso wa Sabata, naswona a va nga si twa hi ta rungula ra ntsumi ya vunharhu. Hi ta vanhu lava Manana White a vulavulaka ha vona hi ndlela leyi eka yin'wana ya minkandziyiso ya yena:—

GSAM 221.3“Endzhaku ka ku hundza ka nkarhi wa langutelo hi 1844, Va-Adventista a va ha pfumela leswaku ku ta ka Muponisi a ku ri kusuhi swinene; a va pfumela leswaku a va fike eka xiyimo xa nkoka, ni leswaku ntirho wa Kreste tanihi mulamuleri wa vanhu emahlweni ka Xikwembu a wu yimile. Endzhaku ko nyiketa xitsundzuxo xa ku va ku ri kusuhi ka vuavanyisi, va titwe onge ntirho wa vona emisaveni wu herile, naswona va lahlekeriwe hi ndzhwalo wa vona wa ku ponisa vadyohi, kasi ku hleka loku nga na xiviti ni ku rhuketela ka lava nga xiximiki Xikwembu swi vonake eka vona ku ri vumbhoni byin'wana bya leswaku Moya wa Xikwembu wu susiwile eka lava alaka tintswalo ta xona. Hinkwaswo leswi swi va tiyisile eka ripfumelo ra leswaku nkarhi wo ringiwa a wu herile, kumbe, hilaha a va vula hakona, ‘nyangwa wa tintswalo a wu pfariwile.’ Hilaha swi vuriweke hakona, Va-Adventista a va hlanganile nkarhinyana eka ripfumelo ra leswaku nyangwa wa tintswalo a wu pfariwile.”¹⁵

GSAM 222.1Eka marito lawa yo tshahiwa, Manana White u hlamusela mavonelo lawa a ma tekiwile hi Va-Adventista va Siku ro Sungula. A nga kombisi hambi ku ri ku kombisa leswaku a a pfumela swona. Tanihi leswi swi kombisiweke laha henhla, dyondzo leyi yi dyondzisiwe ro sungula hi Joseph Turner, eParis, le Maine. Manana White (loko a ha ri Nhwanyana Harmon) u hlangane na Joseph Turner endhawini leyi boxiweke laha henhla eku sunguleni ka ximun'wana xa 1845, a tlhela a n'wi twa a huwelela dyondzo ya yena ya leswaku “ku nga ha vi na ntirho wa mavoko eka Va-Adventista, naswona ku nga ha vi na tintswalo eka vadyohi,” kutani a n'wi byela hi ku kongoma leswaku a a “dyondzisa dyondzo ya mavunwa; leswaku a ku ha ri na tintswalo eka vadyohi, na le ka lava va nga ari ntiyiso hi ku twisisa.”

GSAM 222Ku kaneta Dyondzo ya “Ku pfumala Tintswalo”

GSAM 222.2J. N. Andrews, loyi a a tshama eParis, Maine, hi 1844 na 1845, naswona a a tiva kahle swiendlo swa vanhu va kona, swin'we ni swa Joseph Turner, loyi a a dyondzisa leswaku a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi, u vula hi xiyimo xa Nhwanyana Harmon eka mhaka leyi hi nkarhi wolowo, “Ematshan'weni ya leswaku swivono swi va kongomisa ku amukela mavonelo lawa, swi lulamisile lava a va ri na swona kambe va ha namarhele eka swona.”¹⁶

GSAM 222.3Nhwanyana Harmon u endle riendzo ra vumbirhi eParis, Maine, hi ximumu xa 1845. Malunghana ni riendzo leri ndzi ta tshaha marito ya Manana Truesdail, loyi hi nkarhi wolowo a a tshama eParis. U te:—

GSAM 222.4“Hi nkarhi wa riendzo ra Nhwanyana Harmon eParis, Maine, hi ximumu xa 1845, ndzi n'wi byele vuxokoxoko mayelana ni munghana wa mina la rhandzekaka loyi tata wakwe a n'wi siveleke ku nghenela minhlangano ya hina, hikokwalaho a nga ari rivoningo. U hlamurile hi ku n'wayitela, ‘Xikwembu a xi si tshama xi ndzi kombisa leswaku a ku na ku ponisiwa eka vanhu vo tano. I lava ntsena va kumeke rivoningo ra ntiyiso leri va ri kombisiweke kutani va ri ari hi vomu.’”¹⁷

GSAM 222.5U tlhela a vulavula hi ta riendzo ra vunharhu ra Nhwanyana Harmon eParis, hi 1846, hi ndlela leyi landzelaka:—

GSAM 222Xitsundzuxo Xin'wana xa Dyondzo ya Mavunwa

GSAM 222.6“Xiendlakalo xin'wana lexi faneleke ku boxiwa a ku ri xivono lexi nyikiweke hi 1846, eParis, Maine. Nhwanyana Harmon u kombisiwile leswaku loko Sathana a tsandzeka ku sivela lava nga ni timbilu leto tenga ku endla ntirho wa vona hinkwawo, a a ta tirhisa vutshila bya yena ku va susumetela ku tlula ntirho wa vona. Xirho xin'wana lexinene xa xisati a xi ri karhi xi byela tikereke leswaku Xikwembu xi va arile hikuva a va arile rungula leri rhumeriweke ri huma etilweni ku ta va ponisa. Makwavo Harmon u kombisiwile leswaku a ku nga ri ntiyiso eka rungula ra yena, hikuva a ku ri na vo tala eka tikereke lava a va ta amukela ntiyiso; leswaku tintsumi letinene a ti ta ha tirhela mimoya-xiviri eka tikereke toleto, naswona loko ti endla tano, a ti [tintsumi] ta siya sesi loyi, na rungula ra yena [ku vula rungula ra yena ra ‘ku pfumala tintswalo’], ehandle ka nyangwa.”¹⁸

GSAM 223A Ku Na Ku Kanetana

GSAM 223.1Tanihi leswi ku nga na lava hisekelaka swinene ku ringeta ku kombisa leswaku Manana White u tshame a dyondzisa dyondzo ya leswaku “ku nga ha vi na tintswalo eka vadyohi,” kambe sweswi u dyondzisa leswi hambaneke na sweswo, ndzi ta andlala vumbhoni bya lava tolovelaneke na ntirho wa yena ku sukela hi 1845, mayelana na matshalatshala ya yena yo hundzula vadyohi. Lexi landzelaka i xiviko lexi humaka eka Ira Abbey, wa le Brookfield, Xifundza xa Madison, Xifundzha xa New York:—

GSAM 223.2“Exikarhi ka malembe ya 1846 na 1850, Makwerhu White na Makwavo White va tile ekaya ka hina, naswona a va hisekela swinene vana na lava a va nga si tshika ntiyiso. Va tirhele mimoya leyi nga hundzukiki, naswona a ndzi si tshama ndzi tsundzuka ku twa Makwavo White a vula leswaku a ku na ntshembo wa lava hambukeke na lava a va nga si tshika ntiyiso.”¹⁹

GSAM 223Vumbhoni bya Va-Adventista va Siku ro Sungula

GSAM 223.3Malunghana ni leswi Va-Adventista va Siku ro Sungula va le New England va swi tivaka hi dyondzo yo tiya ya nyangwa leyi pfariweke, a ku vuriwe leswaku papila leri landzelaka ri nyikele vumbhoni:—

GSAM 223.4“Hi ti 5 ku fikela ka 9 Mhawuri, 1891, ndzi ve na mbulavurisano na Mufundhisi Miles Grant, eBrookston, doroba leri nga na vaaki va kwalomu ka 30,000. Mbulavurisano a wu ri etendeni lerikulu, naswona a wu rhangeriwe hi Nkul. John Barbour, khale ka muungameri wa huvo ya doroba. Doroba leri ri le kule hi kwalomu ka timayili ta makume mbirhi ku suka eBoston. Mbulavurisano a wu ri mayelana ni mhaka ya Sabata, kambe Nkul. Grant u ringetile ku nghenisa eka mbulavurisano mhaka ya ntokoto wa Makwavo White eka ntirho lowu. U hehle leswaku ‘u kombisiwile, khale hi 1844, leswaku nkarhi wo ringiwa a wu hundzile, naswona a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi.’”

GSAM 224.1“Loko ndzi hlamula, ndzi n'wi byele leswaku xiyimo xexo a xi amukeriwe hi nhlayo leyi lavaka ku va ya Va-Adventista va Siku ro Sungula hinkwavo, hi nkarhi wun'wana, hi nga si hambana na vona, naswona ematshan'weni ya leswaku Manana White a seketela xiyimo xexo nikatsongo, xin'wana xa swilo swo sungula lexi a xi kombisiweke a ku ri leswaku xiyimo xexo a xi ri ‘mavunwa,’ ni leswaku a ku ha ri na tintswalo eka vadyohi. Ndzi te, ‘Swi tano, naswona Mufundhisi Grant wa swi tiva leswaku swi tano.’ Loko ndzi vula leswi, vanhu vo tala va Va-Adventista va Siku ro Sungula lava a va ri emahlweni ka mina [ntlawa wolowo a wu tele xiphemu lexikulu xa tende lerikulu] va pfumela hi tinhloko ta vona hi ku tiyisisa no pfumela marito wolawo. Swa enela ku vula leswaku Mufundhisi Grant a nga ha vulanga mhaka yoleyo nakambe eka mbulavurisano.” Ku sayiniwe “Geo. E. Fifield, South Lancaster, Mass., N'wendzamhala 6, 1895.”

GSAM 224Manana White Nkarhi Hinkwawo A Lava Ku Ponisiwa Ka Vadyohi

GSAM 224.3Leswaku Manana White u tirhele ku hundzuka ka vadyohi ku sukela hi 1844 ku fikela sweswi, swi tiyisisiwa hi swivangelo leswi landzelaka: Yena na Mufundhisi White va khomile nhlangano ekaya ra Albert Belden, eRocky Hill, Conn., lowu sunguleke hi ti 20 Dzivamisoko 1848. Eka nhlangano lowu, ku tirhiwile ku pfuna van'wana lava a va huma emisaveni. Mufundhisi White na nsati wakwe va kombisile ku khathala ko hlawuleka hi mimoya-xiviri yoleyo. Eka mhaka leyi hi ta nyikela vumbhoni bya un'wana wa ntlawa lowu loyi a khuvuriweke hi mavoko ya Mufundhisi White. John Y. Wilcox, loko a tsala a ri eKensington, Conn., hi ti 22 ta Nyenyenyani 1891, u te:—

GSAM 224.4“Ndzi nghenisiwile eka ntiyiso hi nkarhi lowu minhlangano a yi khomeriwa eka kamara leri a ri nga si hetiwa ra yindlu ya Makwerhu A. Belden, le Rocky Hill, Conn. Ku kuma ka mina ku vonakala ka ntiyiso wa sweswi swi ve ehansi ka ntirho wa Makwerhu na Makwavo White. Ndzi khuvuriwile endzhakunyana hi Makwerhu White. Loko a ku nga ri hikwalaho ka nkhutazo ni matimba lawa ndzi ma kumeke eka vona, a ndzi nga ta tiyiseka loko a ndzi ta tshama ndzi va na xivindzi xo ehleketa kumbe ku titwa leswaku ndzi amukeriwile hi Hosi. A va ri na nkhathalelo lowukulu eka mina, naswona va tirhile ku ndzi pfuna.”

GSAM 225.1Mufundhisi White u vule hi nhlangano wolowo eka papila leri a ri tsaleleke Stockbridge Howland, wa le Topsham, Maine, “Makwerhu Bates u andlarile milawu hi ku vonakala loku twisisekaka swinene, naswona nkoka wa yona wu kandziyisiwile hi vumbhoni bya matimba swinene. Rito ri ve na vuyelo byo tiyisa lava a va ri entiyisweni, ni ku pfuxa lava a va nga si tiyimisela hi ku hetiseka.”

GSAM 225Ku Tirhela Vadyohi eOswego, N.Y.

GSAM 225.2Hi 1849 Mufundhisi James White na nsati wakwe va tirhile eOswego, N.Y. Eka minhlangano yoleyo Hiram Patch na Nhwanyana Benson, lava a va tshembisani vukati, va hundzukile eka Xikwembu na ntiyiso wa sweswi.

GSAM 225.3Hi Nyenyankulu, 1850, ku tlhele ku va ni tinhlengeletano eOswego. Eka Present Truth ya Dzivamisoko, Mufundhisi White, loko a vulavula hi tinhlengeletano teto, u te:

GSAM 225.3“Ntirho wo tsakisa swinene wu le ku endliweni exikarhi ka vana va masalela eka doroba leri. Ku ponisiwa ka vona ku ve mhaka leyikulu eka tinhlengeletano ta hina eka Masabata mambirhi lama hundzeke, naswona Xikwembu xi hi katekisile hi ndlela yo hlamarisa. Ntiyiso wu ve na nkucetelo lowunene eka hina swin'we ni le ka vana va hina. Nimadyambu endzhaku ka siku ro sungula ro hetelela, hi ve na nhlangano wo va pfuna hi ku kongoma, naswona Moya wa Hosi wu halatiwile exikarhi ka hina. Vana hinkwavo va nkhinsame emahlweni ka Hosi, naswona swi vonake onge va twa nkoka wo hlayisa milawu, ngopfungopfu wa vuntlhanu, ni ku lava ku ponisiwa hi ku tirhisa Yesu Kreste. Lowu a ku ri wun'wana wa minhlangano yo tsakisa swinene leyi ndzi tshameke ndzi yi vona.”

GSAM 225.4Eka Present Truth ya Hukuri, 1849, Mufundhisi White u kandziyise xiviko xa nhlayo ya vanhu lava hundzukeke ni ku khuvuriwa; naswona eka nomboro yo hetelela ya phepha-hungu leri hi 1850 ku na xiviko xa nhlangano lowu a wu khomeriwe eWaitsfield, Vt., ni ku va kona ka Heman Churchill, loyi a a ha ku hundzuka a huma emisaveni. U vuriwa “makwerhu” eka xihloko lexi. Xana sweswo a swi ta endleka njhani loko a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi?

GSAM 226Vumbhoni bya Timbhoni ta Makume-mbirhi na Yin'we

GSAM 226.1Eka mhaka leyi hi nyikela vumbhoni lebyi sayiniweke hi 1888 hi vanhu va makume-mbirhi na un'we, un'wana na un'wana wa vona a ri eka nhlangano wa ku ta ka Hosi hi lembe ra 1844, naswona a a tiva kahle ku sungula ka rungula ra ntsumi ya vunharhu. Hinkwavo a va ri eka rungula leri emahlweni ka 1851, vo tala va vona a va ri karhi va tirhisana na Va-Adventista va Siku ra Vunkombo ku sukela enkarhini lowu lavaka ku va eku sunguleni ka rungula leri:—

GSAM 226.2“Hina, lava hi sayinaka laha hansi, hi ri lava a hi tolovelane swinene na nhlangano wa ku ta ka Hosi hi 1844 loko nkarhi wu hundza, naswona hi amukerile ntiyiso wa rungula ra ntsumi ya vunharhu ku sukela hi 1850, hi tsakela ku sayina mavito ya hina eka xiviko lexi landzelaka mayelana na dyondzo ya nyangwa leyi pfariweke leyi a yi kholwisiwa hi vakolwa va rungula ra ntsumi ya vunharhu ku sukela loko ri sungurile ku fikela eka siku leri boxiweke ro hetelela, na ku ya emahlweni.

GSAM 226.3“A va pfumela, hi ku fambisana na Nhlavutelo 3:7, 8 na matsalwa man'wana, leswaku eku heleni ka masiku ya 2300 ya Daniyele 8:14, Kreste u pfarile ntirho wa yena eka kamara ro sungula ra vukwetsimelo bya le tilweni, kutani a cinca vutirheli bya yena a ya eka ndhawu leyi kwetsimaka ku tlula hinkwato, a sungula ntirho wa vuavanyisi, a cinca vuxaka bya yena eka mhaka leyi mayelana na kungu ra ku ponisiwa. Laha a ku ri na nyangwa leyi pfuleriweke na nyangwa leyi pfareriweke.

GSAM 226.4“A va pfumela leswaku lava a va ri na ku vonakala loku heleleke hi ta rungula ra ntsumi yo sungula, kutani va hundzukela eku ri kaneteni, va ri kaneta hi vukarhi, a va ariwile hi Xikwembu. Kambe a va nga pfumeli leswaku lava a va nga ri na ku vonakala kumbe lava a va nga si fika emalembeni ya vutihlamuleri emahlweni ka 1844, loko a va ta lava Xikwembu hi timbilu leti tshembekaka, a va ta ariwa.

GSAM 226.5“Hambi leswi a va pfumela na William Miller na ntshungu lowukulu wa Va-Adventista hi ku hatlisa endzhaku ka ku hundza ka nkarhi lowu vekiweke, leswaku ntirho wa vona emisaveni wu herile, ni leswaku Hosi a yi ta hatlisa ku ta, kambe endzhaku ka loko ku vonakala ehenhla ka vukwetsimelo ni rungula ra vunharhu swi hlamuserile ku tshoveka ka timbilu ka vona, a va nga pfumelanga leswaku tintswalo ti herile handle ka lava a va ale ku vonakala.”

GSAM 227.1Ku sayiniwe, “J. B. Sweet, South Saginaw, Mich.; Samuel Martin, West Rindge, N.H.; Ira Abbey, North Brookfield, N.Y.; Manana R. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Manana Diana Abbey, North Brookfield, N.Y.; Manana L. B. Abbey, North Brookfield, N.Y.; Heman S. Gurney, Memphis, Mich.; Ann E. Gurney, Memphis, Mich.; William Gifford, Memphis, Mich.; Manana Mary S. Chase, Battle Creek, Mich.; S. M. Howland, Battle Creek, Mich.; Manana F. H. Lunt, Battle Creek, Mich.; Manana Melora A. Ashley, Battle Creek, Mich.; Manana Caroline A. Dodge, Battle Creek, Mich.; Manana Sarah B. Whipple, Battle Creek, Mich.; Manana Uriah Smith, Battle Creek, Mich.; Manana Paulina R. Heligass, Moline, Kan.; R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Manana R. G. Lockwood, St. Helena, Cal.; Reuben Loveland, North Hyde Park, Vt.; Manana Belinda Loveland, North Hyde Park, Vt.”

GSAM 227Xivono lexi Hlamuseriweke Hi Ndlela Yo Hoxeka

GSAM 227.2Ku ringetile ku endliwa ku hlamusela xivono lexi nyikiweke Manana White, le Topsham, Maine, hi ti 24 Nyenyankulu 1849, tanihi lexi dyondzisaka dyondzo leyi yo hoxeka—leswaku a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi. Xivono lexi xi nyikeriwile hi nkarhi lowu “ku gongondza ka le Rochester” (Vumoya) a ku sungula ku tivisiwa. Manana White u vone leswaku swikombiso swo hlamarisa ni masingita yo ka ya nga twisiseki ni ku pfuxeta ka mavunwa a swi ta andza ni ku hangalaka. Ku pfuxeta loku a ku nga ri ku pfuxeta ku suka eka xihoxo ku ya eka ntiyiso (a nga vulanga leswaku a ku nge vi na ku pfuxeta ko tano, kambe leswaku muxaka lowu a wu kombisiwile eka yena laha a va tirhisa nkucetelo wa vanhu a ku ri wona), kambe a ku ri ku suka eka swo biha ku ya eka swo biha swinene; hikuva lava a va vula leswaku mbilu ya vona yi cinciwile a va tiendle ntsena swiambalo swa vukhongeri leswi a swi funengeta vubihi bya mbilu yo homboloka. Van'wana a va languteka onge va hundzukile hakunene, hikwalaho va kota ku xisa vanhu va Xikwembu; kambe loko timbilu ta vona a ti voneke, a ti ta va ti languteka ti ri ntima ku fana na khale.

GSAM 227.3Kutani a vula a ku: “Ntsumi leyi a yi ri na mina yi ndzi lerisile ku languta ku vaviseka ka moya hikwalaho ka vadyohi hilaha a swi tolovelekile hakona. Ndzi langutile, kambe a ndzi swi vonanga; hikuva nkarhi wa ku ponisiwa ka vona wu hundzile.”²⁰

GSAM 228.1Ku vuriwile leswaku xivono lexi xi dyondzise leswaku a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi, kambe ha vutisa, Xana sweswo a swi ta endleka njhani loko yena a a kanetile dyondzo yoleyo ku sukela nkarhi lowu Joseph Turner a yi sunguleke ha wona hi ximun'wana xa 1845, naswona nkarhi hinkwawo a a tirha hi matimba eku hundzukeni ni ku ponisiweni ka vadyohi?

GSAM 228.2Eka Supplement to Experience and Views, leyi kandziyisiweke hi 1854, Manana White u ri, “‘Ku pfuxeta ka mavunwa’ loku ku vulavuriwaka ha kona ka ha ta vonaka hi ku hetiseka. Xivono lexi xi fambelana ngopfu na lava va tweke va tlhela va ala ku vonakala ka dyondzo ya ku ta ka Kreste. Va nyikeriwile eka swikanganyiso leswikulu. Lava vo tano a va nge vi na ‘ku vaviseka ka moya hikwalaho ka vadyohi’ ku fana na khale.”²¹

GSAM 228.3Valwisani va vula leswaku va tiva swo tala hi leswi Manana White a a swi vona eka xivono lexi ku tlula yena n'wini. A hi kambisiseni sweswo swa nkarhinyana hi ku ya hi nhlamuselo ya vona; ku nga, leswaku a a langute xiyimo xa vadyohi ematshan'weni ya vavuyiseri. Kutani u langute vadyohi ku kuma “ku vaviseka ka moya hikwalaho ka vadyohi, kambe a nga swi vonanga.” I mani la tshameke a kuma ku vaviseka ka moya hikwalaho ka vadyohi hi ku va languta ntsena? Kambe, hi vutisa, ku vuriwa yini hi vanhu lava boxiweke eka vumbhoni lebyi va a va tirhisa ntsena nkucetelo wa vanhu ni vutshila bya ku lawula miehleketo ku kuma vahundzuki, naswona va ri vitana ntirho wa Moya wa Xikwembu? Xana valwisani lava, lava a va hisekela swinene ku kombisa leswaku Manana White a a dyondzisa dyondzo yo hundzeleta ya “nyangwa leyi pfaleriweke”, va tiyimiserile ku pfumela leswaku vavuyiseli lava a va ri vanhu vo kwetsima, naswona a va kuma vahundzuki va ntiyiso?

GSAM 228.4Swa vonaka eka mianakanyo hinkwayo leyi pfulekeke leswaku ntlawa wa vanhu lowu ku vulavuriwaka na wona laha a ku ri lava a va vula leswaku va na ku vaviseka loku ka moya, kasi a va arile ku vonakala ni ntiyiso, naswona a va tirhisa vutshila bya ku lawula miehleketo ku kuma vahundzuki. Lava tano a va nga ta va na nkarhi wa xiviri wo tika wa moya hikwalaho ka vadyohi loko vona vini a va ri ehansi ka ndzhukano; hikuva “nkarhi wa ku ponisiwa ka vona [wa vona vini] wu hundzile.”

GSAM 229.1Ku suka eka xivono xa Manana White xa ti 24 Nyenyankulu 1849, vanhu van'wana va ringetile ku heta hi ku vula leswaku xi dyondzise leswaku a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi; kambe se hi kombisile leswaku hi 1845, eParis, Maine, u dyondzise leswaku a ku ri na tintswalo eka hinkwavo lava a va nga ari ku vonakala ni ntiyiso hi vomu ni hi ku twisisa. Eka xivono lexi nyikiweke endhawini leyi fanaka hi 1846, ku kombisiwile leswaku Hosi a yi ri na “vanhu etikerekeni lava a va nga ari ntiyiso.” Eka vanhu lava a va ehleketa hi ndlela yo hambana, ku nyikiwe xitsundzuxo, lexi a xi vula leswaku tintsumi ta Xikwembu a ti ta ha tirhela vanhu vo tano, naswona loko ti tirha, lava a va va sola a va ta siyiwa ehandle.

GSAM 229.2Nakambe, hi Dzivamisoko, 1848, Mufundhisi White na nsati wakwe a va tirha eRocky Hill, Conn., eku hundzuleni ka vadyohi. Hinkwaswo leswi swi kombisa leswaku xivono xa Nyenyankulu 24, 1849, xa fambisana na lexi nyikiweke eParis, Maine, hi 1846, na ndlela leyi landzeriweke hi vatirhi lava va Xikwembu hi Dzivamisoko, 1848.

GSAM 229Muchumayeri wa Mpfuxelelo wa Mavunwa u Hluriwile

GSAM 229.3Xivono lexi xi kandziyisiwe ro sungula eConnecticut, hi lembe ra 1849. Mutirheli un'wana a a tirha hi matimba swinene kwalaho ku kuma vahundzuki, a vula hambi ku ri leswaku u na nyiko ya tindzimi. A a lwela ku va na nkucetelo eka ntlawa lowutsongo wa vahlayisi va Sabata eRocky Hill. Un'wana wa vona u n'wi vitane “mukwetsimi wo rhandzeka wa Hosi.” Loko a ri kona, Manana White u ve na xivono lexi kombisaka vukanganyisi bya ntirho wa yena, ni leswaku “mukwetsimi wa yena wo rhandzeka” a a landzela ndlela leyi nga fambisaniki na nawu wa vunkombo. “Mukwetsimi” loyi wa xisati u landzurile nandzu lowu, naswona mutirheli a kombela hi matimba, a lava ku kuma ntwela-vusiwana eka “mukwetsimi wa Hosi la twisaka vusiwana,” hilaha a n'wi vitaneke hakona. Hi vusiku lebyi landzeleke, nhwana loyi u hlaseriwile hi vuvabyi bya cholera morbus, naswona a ehleketa leswaku a ta fa. U rhumerile ku vitana Manana White, kutani a pfumela leswaku leswi a swi kombisiwile mayelana na yena a swi ri ntiyiso; leswaku a a ri na nandzu wa leswi fanaka na leswi Manana White a a swi vule. Hikokwalaho mutirhi loyi wa mavunwa u tsandzekile ku kanganyisa ntlawa wolowo, naswona muxaka wa ntirho wa yena wu paluxiwile, leswi hi xitshuketa swi yimisiseke matshalatshala ya yena endhawini yoleyo.

GSAM 230Muvuyiseri Un'wana wa Mavunwa eOswego, N.Y.

GSAM 230.1Tanihi xikombiso xo engetela xa nawu lowu boxiweke eka vumbhoni lebyi nga laha henhla, naswona ku kombisa ndlela leyi Mufundhisi White na nsati wakwe a va ha tirha ha yona hi 1849-50 eku hundzuleni ka vadyohi, hi nyikela tinhlamuselo leti landzelaka, leti ndzi byeriweke tona hi Elias Goodwin na van'wana va swirho swa khale swa kereke eOswego, Xifundzha xa New York:—

GSAM 230.2Hi nkarhi wolowo (1849) a ku tshama endhawini yoleyo jaha leri a ri vuriwa Hiram Patch. A a tshembisile ku tekana ni nhwana loyi endzhakunyana a tekaneke na yena. A va ri vanhu lava a va nga hundzulukanga, kambe a va ya eminhlanganweni leyi a yi khomiwile hi Mufundhisi White ni nsati wakwe, naswona ku kholwisiwa ka vona leswaku va va Vakreste a ku lava ku hetiseka. Hi nkarhi wolowo ku sungule pfuxeko eka yin'wana ya tikereke ta le Oswego, ku nga ri hi vatirheli, kambe hi xirho lexi dumeke lexi a xi nga ri mutirheli, loyi a a ri muhlayisi wa mali ya xifundzha. Wanuna loyi a a vonaka a hisekela ngopfu, naswona a a vula leswaku u na ndzhwalo lowukulu hikwalaho ka vadyohi. A a tshikilela mavoko ya yena loko a khongelela lava a va nga hundzulukanga, swi vonaka onge a a ri eku karhatekeni lokukulu hikwalaho ka xiyimo xa vona xo lahleka.

GSAM 230.3Nkul. Patch na nhwana loyi a tshembisaneke na yena a va ya eka minhlangano leyi ya ku pfuxiwa ka moya, naswona a va ri na ku kanakana hi ndlela yo endla xiboho. A va ri kona hi nkarhi wun'wana loko Manana White a ri na xivono laha a kombisiweke Hosiya 5:6, 7, lexi nge, “Va ta famba hi swimbutana swa vona ni tihomu ta vona ku ya lava Hosi; kambe a va nge n'wi kumi; u tihambanise na vona. Va endle vuxengi eka Hosi; hikuva va velekile vana va vahlapfa: sweswi n'hweti yi ta va dya swin'we ni swiphemu swa vona.” A kombisiwile leswaku lava a va fambisa pfuxeko leri a va nga lulamanga na Xikwembu, ni leswaku a va nga ri na ndzhwalo wa xiviri wa mimoya ya vadyohi.

GSAM 231Vhumbhori bya Ku Tsandzeka

GSAM 231.1Kutani a byela Nkul. Patch, “Ndzi byeriwile ku ku byela leswaku eka mhaka leyi marito ya tsalwa ma ta hetiseka hi ku kongoma. Yimanyana n'hweti, kutani u ta tivonela vumunhu bya vanhu lava va ngheneleleke eka pfuxeko leri, lava va vulaka leswaku va na ndzhwalo lowukulu wo tano hi vadyohi.” Nkul. Patch a ku, “Ndzi ta yima.”

GSAM 231.2Endzeni ka mavhiki mambirhi ku sukela loko xivono lexi xi nyikiwile, muhlayisi wa mali loyi, loyi a a vula leswaku u na ku vava ka moya hikwalaho ka vadyohi, eku tshikileleni ka yena loku nga riki ka ntiyiso u pandzeke nsiha wa ngati ekhwirini ra yena, kutani a boheka ku yisiwa embhedweni hikwalaho ko lahlekeriwa hi ngati. Timhaka ta hofisi ya mutsarimari ti boheke ku khomiwa hi mufambisi wa maphorisa wa xifundza, loyi swin'we na konstabhulu un'wana va languteke ntsengo lowu lavekaka eka buku ya mutsarimari, kutani va hlayela mali va lunghiselela ku teka vutihlamuleri bya ntirho, loko, waswivo, ku kumiwe ku kayivela ka mali hi ntsengo wa $1,000 hi ku hetiseka.

GSAM 231.3Eka mufambisi wa maphorisa na konstabhulu a swi vonake swi nga koteki leswaku wanuna la tiyimiseleke swonghasi eka pfuxeto a nga va na nandzu wo teka mali. Va ehlekete leswaku u fanele a yi hakele, kutani a rivale ku tsala hi fanele ebukwini; kumbe kumbexana a yi vekile ebangini, naswona a yi nga humeleli eka akhawunti leyi nga endzeni ka seyifi. Hi ndlela yihi na yihi, a va fanele ku kuma nhlamuselo leyi enerisaka eka yena, kambe swi fanele swi endliwa hi vukheta; hikuva loko a ri na mali, handle ko kanakana a ta ringeta ku yi tumbeta. Hikokwalaho ku pfumeleriwile leswaku un'wana wa vona a rhangela emahlweni a ya tumbela exidlayeni lexi nga endzhaku ka yindlu, leswaku a ta veka tihlo enyangweni ya le ndzhaku loko ku nga va na swikombiso swihi na swihi, kasi mufambisi wa maphorisa a nghena hi nyangwa ya le mahlweni. Loko mufambisi wa maphorisa a tshinela yindlu a nghena hi nyangwa ya le mahlweni, u kume nguvu ya wansati loyi a a huma hi nyangwa ya le ndzhaku. Wanuna loyi a a ri exidlayeni u vone wansati a tsutsumela hi xihatla eka ntshava ya gamboko, a cela buri egambokweni, a veka nchumu wo karhi kona, lowu a wu funengeteke hi gamboko, kutani a vuya endlwini.

GSAM 232.1Mufambisi wa maphorisa u tile etlhelo ka mubedo wa muhlayisi wa mali, naswona endzhaku ko vutisa hi ta rihanyo ra yena, u kombise ku pfilunganyeka ka vona ehofisini, a vula leswaku kumbexana a nga ha kota ku hlamusela xiphiqo. Wanuna loyi, a karhatekile swinene, u tlakusile voko ra yena ehenhla etilweni, a vitana Xikwembu ku va mbhoni, a vula leswaku a nga tivi nchumu hi ta mali. Hi nkarhi wolowo nsati a nghena, a lava ku tiva leswaku ku humelela yini, ni leswaku ha yini nuna wa yena a karhatekile swonghasi. Wanuna u hlamurile, “Va ehleketa leswaku hi na mali ya vona.” Wansati kutani a tlakusa mavoko ya yena hi mukhuva lowu fanaka, a vitana Xikwembu ku va mbhoni leswaku a va na mali, naswona, ku tlula kwalaho, a va tivi nchumu hi yona. Loko a heta ku vula marito lawa, konstabhulu, loyi a a tsutsumile ku suka laha a a tumbele kona a ya eka ntshava ya gamboko loko wansati a nghena endlwini, u nghenelerile hi marito lawa, “Manana, xana leswi i yini? Ndzi ku vonile u tsutsuma u huma endlwini, u veka leswi eka ntshava ya gamboko, naswona hi lexi, nkwama wa mali lowu a wu lahlekile, lowu tsariweke eka wona $1,000.”

GSAM 232.2Tanihi leswi a swi languteriwile, pfuxeko rero ri wele hi xitshuketa. Nkul. Patch na nhwana loyi a tshembisaneke na yena, endzhaku ko tiva vumunhu bya loyi a a rhangela pfuxeko, va yime va seketela ntiyiso, kutani va joyina Va-Adventista va Siku ra Vunkombo, lava va tshameke va ri swirho leswi fanelekaka swa kereke yoleyo ku fikela esikwini ra rifu ra vona.

GSAM 232.3Xivono lexi, hilaha swi vonekaka kahle hakona, xi nyikeriwile hi ku khathalela na ku vuyerisa ngopfu lava nga hundzukangiki, naswona yi vange ku hundzuka ka vadyohi, kasi nkucetelo wa yona wa xihatla a wu ri eka lava na vona a va ri vadyohi naswona va ariwile hi Hosi hikwalaho ka vukanganyisi bya vona. A va “endle vuxengi eka Hosi;” va vula leswaku va na ku vaviseka lokukulu ka moya hikwalaho ka vadyohi, kambe va tswalele ntsena “vana vambe.”

GSAM 232Mutirhi wa Mukanganyisi eCamden, N.Y.

GSAM 232.4Exikarhi ka tindhawu tin'wana leti Mufundhisi na Manana White va ti endzeleke hi nkarhi wa vuxika bya 1849-50, a ku ri doroba ra Camden, N.Y., leri nga kwalomu ka timayili ta makumemune ku suka eOswego, laha a va ha tshama kona. Hi ta nhlangano lowu, Manana White u te:

GSAM 232.4“Loko ndzi nga si ya, ndzi kombisiwile ntlawa lowutsongo lowu a wu pfumela ntiyiso kona, naswona exikarhi ka vona ndzi vone wansati loyi a a kombisa vukhongeri lebyikulu, kambe a a ri mukanganyisi, naswona a a xisa vanhu va Xikwembu.”²²

GSAM 233.1Hi Sunguti, 1884, loko a ndzi tirha eXifundzheni xa New York, ndzi dyondze vuxokoxoko lebyi landzelaka ku suka eka Nkul. Preston, loyi a a ri muaki wa le Camden hi nkarhi wa nhlengeletano leyi boxiweke laha henhla, naswona loyi Mufundhisi White na nsati wakwe va tshameke na yena hi nkarhi wa nhlengeletano:—

GSAM 233.2“Wansati loyi a a dyondzisa mavonelo yo hundzeleta mayelana ni mhaka ya ku basisiwa, a vula leswaku ku na xiyimo xa ku hetiseka lexi faneleke ku fikeleliwa laha munhu a ta va a ri ehenhla ka nawu wa Xikwembu hi ku helela; naswona a a vula leswaku u fikelele xiyimo xexo xo hetiseka. Hi dyondzo leyi ya vukwetsimi a a karhata mianakanyo ya vanhu va hina van'wana eCamden. Makwavo White u kombisiwile leswaku hi vukwetsimi hinkwabyo bya wansati loyi byo tiendla, mbilu ya yena a yi ri ya ntima hi xidyoho, naswona evuton'wini a a hombolokile.

GSAM 233.3“Loko a ri endhawini leyi, Makwavo White u nyikiwile xivono xin'wana, emahlweni ka wansati loyi, loyi a a vonaka a ri na ndzhwalo lowukulu wa moya hikwalaho ka lava nga hundzukiki; kambe Makwavo White u n'wi byele leswaku a ku nga ri ku vaviseka ka xiviri ka moya hikwalaho ka vadyohi, hikuva mahanyelo ya vutomi bya yena a ya nga ri emahlweni ka Xikwembu hi ku lulama. ‘Kutani,’ ku vula Nkul. Preston, ‘leswi vuriwaka xivono xa le Camden swi tirha hi ku kongoma ngopfungopfu eka mhaka ya wansati yoloye, ku nga ri eka xiyimo xa vadyohi hi ku angarhela, naswona hi swi twisisile hi ndlela yoleyo hi nkarhi wolowo.’”

GSAM 233.4Endzhaku ka loko Manana White a hlamusele xivono xa yena, wansati loyi a pfuka, a ku, “Xikwembu xi tiva mbilu ya mina, naswona loko a mi ta yi vona, a mi ta vona leswaku yi basile naswona yi tenga.” Hi ndlela leyi nhlangano wu pfariweke ha yona. Hambiswiritano, endzhaku ka nkarhi wutsongo, wansati loyi a vabyile swinene, a ehleketa leswaku u le ku feni. A ku, “Ndzi fanele ku vona Makwavo White; ndzi na swihoxo leswi ndzi faneleke ku swi pfumela eka yena. Ndzi n'wi byerile leswaku ndzi wansati lonene, leswaku ndzi basile. A swi tano. Ndzi wansati wo homboloka. Wanuna loyi ndzi tshamaka na yena a hi nuna wa mina. Ndzi siye nuna lonene eNghilandi, na n'wana un'we lontsongo, kutani ndzi balekela na wanuna loyi. A hi si tshama hi tekana. A ndzi tiendla onge ndzi dokodela, naswona a ndzi xavisa mirhi leyi ndzi hlambanyeke ehubyeni leswaku yi ndzi durhele $1 bodleleni, kambe a yi ndzi durhela ntsena tisente ta khume na timbirhi bodleleni. Ndzi tlhele ndzi hlambanya leswaku homu leyi hi yi xaviseke wanuna la pfumalaka yi hi durhele $30, kasi a yi hi durhele ntsena $20.”²³

GSAM 234.1Marito ya Manana White mayelana na “ku vaviseka ka moya hikwalaho ka vadyohi” ma kongomisiwe eka vakanganyisi va vukanganyisi vo tano, ku nga ri eka vadyohi hinkwavo hi ku angarhela. Loko hi teka enhlokweni tinhlamuselo leti nyikeriweke laha henhla, leti kombisaka leswaku dyondzo ya “ku nga ha ri na tintswalo” eka vadyohi a yi soriwile hi ku hetiseka ku sukela loko yi sungula ku chumayeriwa hi ximun'wana xa 1845; naswona leswi Manana White a tirheke hi matimba eku hundzuleni ka vadyohi ku sukela nkarhi wolowo, i mani la nga pfumelaka leswaku hi 1851, loko ntirho wakwe lowu thyiweke vito ra Experience and Views wu kandziyisiwile, a a lava ku dyondzisa leswaku a ku nga ha ri na “ku ponisiwa eka vadyohi”?

GSAM 234Wanuna wa ku pfumala tintswalo

GSAM 234.2Hambi ku ri ku fikela hi lembe ra 1848, a ku ha ri na vanhu van'wana-van'wana lava a va pfumela leswaku a ku nga ha ri na tintswalo eka vadyohi. Kambe, lava a va nga ri Va-Adventista va Siku ra Vunkombo. Un'wana wa ntlawa lowu, hi vito ra Sweet, a a tshama edorobeni ra Rochester, N.Y. Endzhaku ka loko ndzi endle xitiyiso xa vukhongeri erivaleni, naswona ndzi khuvuriwile exikarhi ka Va-Adventista va Siku ro Sungula, a ndzi ri eka nhlengeletano ya tende eCanandaigua, N.Y., leyi a yi fambisiwa hi Vafundhisi J. C. Bywater na Geo. W. Burnham. Wanuna loyi wa vito ra Sweet a a ri kona, naswona u kombise ku kanakana lokukulu mayelana ni ntiyiso wa ntokoto wa mina wa vukhongeri, hikuva a a “ehleketa leswaku a swi nge he koteki sweswi leswaku vadyohi va hundzuka.”