Бүлек 1 — Кереш

GSAM 21.1Мәсихнең икенче килүе турында сөйләгәндә, без чынлыкта безнең беренче ата-аналарыбызның Җәннәт бакчасыннан куылу вакытыннан бирле Ходай халкының өмете булган темага кагылабыз. Еланга әйтелгән сүзләрдә — хатын орлыгы аның башын ватачак — ахыр чиктә яңадан торгызучы киләчәк, ул Шайтанның басып алуларын җиңәчәк һәм Җирдә Ходайның максатын үтәр дигән ышаныч бар иде. Фараз шундый: Адам белән Һауа бу эш бик тиз үтәләчәк һәм аларның турыдан-туры нәселеннән булган берәү җиңүче булачак, дип уйлаганнар. Ләкин Аллаһының планында һәлакәт булып тоелган хәлдән Коткаручы турындагы вәгъдә «дөнья башланыр алдыннан безгә Мәсих Гайсәдә бирелгән үз максаты һәм рәхмәте»н тормышка ашыруда соңрак барлыкка килгән бөтен нәрсәне үз эченә алган.¹

GSAM 21.2Әгәр Адам белән Һауа җимерелү белән яңадан торгызылу арасындагы озак гасырлар буе дөньяны тутырачак газап-кыенлыкларны берьюлы күргән булсалар, аларның кайгысы түзгесез булыр иде. Күк Аллаһы, үзенең назлы рәхмәте һәм шәфкатьчелеге белән, бу күренешне алардан яшерде һәм аларны Аллаһы балаларының данлы азатлыгына тиздән ирешү турындагы кадерле өметне йөрәгендә сакларга калдырды. Коткарылу якын дигән уй аларны бу вакыйгага әзерләнергә тагын да җитдиерәк алынырга табигый рәвештә этәрде.

GSAM 22.1Шулай ук Адам көннәреннән бирле барлык буыннарда да Ходай халкы белән шулай булды. Алар киләчәктә зур һәм әһәмиятле вакыйга булачагына — Мәсих ахыр чиктә килеп, үз патшалыгын урнаштырачагына — ышандылар. Алар да Адам белән Һауа кебек, бу вакыйга якында булачак дип ышандылар һәм үз заманнары белән вакыйга арасында нәрсәләр булачагын белми иделәр; югыйсә алар бүләк максатына таба омтылуда рухлары төшәр иде.

GSAM 22.2Бу фикерне зур ачышлар юлында булган вакыйгалар мисалында күрсәтергә була. Аларны башлап йөрүчеләр, моны аңламасалар да, чынлыкта Аллаһның ниятен үтәгәннәр; әмма аларны хәрәкәткә китергән теорияләр белән һәр яктан туры килмәгән фикерләр рухландырган.

GSAM 22Колумб ачышларының еракка сузылган нәтиҗәләре

GSAM 22.3Монтгомери үзенең American History² (1902 ел, 8–9 нчы битләр) китабында Колумбны диңгез сәяхәтенә чыгарга этәрүче теория һәм көнбатышка йөзеп Көнчыгыш Һиндстанга бару планын тормышка ашыру турында болай ди:—

GSAM 22.4"Колумб Португалия патшасының проектын камилләштерә алыр дип уйлады. Ул Диаз билгеләгән юлдан кыскарак һәм уңайлырак юл бар дип ышанды. Генуя диңгезчесе [Колумб] планы батыр да, оригиналь дә иде. Көнчыгышка яки көньякка һәм көнчыгышка түгел, ә турыдан-туры көнбатышка таба диңгезгә чыгарга тәкъдим итте. Ул мондый адымга өч ныклы һәм ышанычлы сәбәп бар дип санады: Беренчедән, үз чорындагы иң яхшы география китаплары кебек, Колумб да җирнең күпчелек кешеләр уйлаганча тигез түгел, ә шар икәнлегенә ышанды. Икенчедән, ул бу шарның чынбарлыктагыдан күпкә кечерәк булуын һәм аның зур өлеше су урынына коры җир булыр дип уйлады. Өченчедән, Америка континентының яки Тын океанның булуы турында берни белми һәм фаразламыйча, ул Азия яки Һинд утраулары ярлары Испания һәм Европаның көнбатыш ярының нәкъ каршысында урнашкан дип күз алдына китерде. Ципанго, ягъни Япониягә кадәрге бөтен ара, мөгаен, дүрт мең мильдән артмас дип бәяләде.

GSAM 23.1"Аның планы болай иде: ул Европадан кузгалачак, кораблен көнбатышка, Япониягә таба юнәлтәчәк һәм глобусның бөкрелеген буйлап барачак, ул аны эзләгән нәрсәсенә илткәнче. Аның фикеренчә, бу шундый ышанычлы һәм гади иде, нәкъ менә чебен алма тирәли әйләнеп йөргән кебек.

GSAM 23.2"Әгәр экспедиция уңышлы булса, аның зур өстенлеге булыр иде: ул Һиндстанга турыдан-туры төп ишектән керер иде, ә португаллар кебек әйләнеп, ян ишектән керү урынына.

GSAM 23.3"Без күрәбез ки, бу кеше, үз заманындагы теләсә кем кебек гамәли математиканы, географияне һәм навигацияне яхшы белгән, беренче мәсьәләдә — Җирнең формасы турында — хаклы булган, әмма калган ике мәсьәләдә бөтенләй ялгышкан.

GSAM 23Бәхетле хата

GSAM 23.4"Ләкин, гаҗәеп рәвештә, аның хаталары бер яктан аңа ярдәм итте. Аның араны дөрес исәпләмәве бик бәхетле хата булды. Әгәр Колумб дөнья шарының зурлыгын һәм мондый сәяхәтнең чын озынлыгын дөрес исәпләгән булса, ул, мөгаен, диңгезгә чыкмас та иде, чөнки ул тәкъдим ителгән португал маршрутының күпкә кыскарак һәм арзанрак булуын шунда ук аңлар иде. Моннан тыш, ул Америка континентының нәкъ аның юлына каршы ятуын күз алдына китерә яки берәр юл белән алдан сизә алса, бу үзе үк аны ачыш сәфәренә чыгарга этәрерлек булмас иде, чөнки аның максаты яңа ил табу түгел, ә иске илгә яңа юл табу иде."

GSAM 23Гасырларның бөек өмете

GSAM 23.5Шулай итеп, гасырлар буена Аллаһының халкы Мәсихнең килүен үз алларында «җан өчен ышанычлы һәм нык якорь» буларак өмет итеп килгәннәр.³ Күп вакыт кайгы-хәсрәт уртасында алар газап белән кычкыралар: «Раббым, коткару кайчан киләчәк?» Ләкин алар алга таба атладылар һәм Павел кебек әйттеләр һәм әле дә әйтәләр: «Безнең өметебез, шатлыгыбыз яки мактану тәҗебез нәрсә соң? Сез бит безнең Раббыбыз Гайсә Мәсих килү вакытында аның каршында түгелме?»⁴

GSAM 24Павел өмет белән ныгытылган

GSAM 24.1Бу өметнең тотучы көче мисалларының берничәсе монда җитәр. Павел Феликс каршына чакырылгач һәм үз сүзен әйтергә рөхсәт алгач, ул болай диде: "Мин ата-бабаларымның Алласына шул юл белән гыйбадәт итәм, аны алар ересь дип атыйлар; кануннарда һәм пәйгамбәрләр язмаларында язылган барлык нәрсәләргә ышанам һәм Алладан өметләнәм, алар да үлеләрнең, гаделләрнең дә, гаделсезләрнең дә терелергә тиешлеген таныйлар".⁵

GSAM 24.2Агриппа каршына китерелгәндә, Павел оста рәвештә якланып болай диде: "Мин хәзер Аллаһының безнең ата-бабаларыбызга биргән вәгъдә өмете өчен хөкем ителәм; шул вәгъдәгә безнең унике кабиләбез Аллаһыга төн-көн тырышып хезмәт итеп өметләнә. Шул өмет аркасында, патша Агриппа, мин яһүдиләр тарафыннан гаепләнәм. Нигә сезгә Аллаһның үлеләрне терелтүе ышанмаслык тоелырга тиеш?"⁶ Ахыр чиктә ул Цезарь каршына бару өчен Римга килгәч, яһүдиләргә: "Мин Израил өмете өчен бу чылбыр белән бәйләнгәнмен", — диде.⁷

GSAM 24.3Павел бу өмет турында Титуска язган хатында ачыктан-ачык сөйләде: «Коткару китерүче Аллаһының рәхмәте барча кешегә күренде; ул безне гөнаһлылыкны һәм дөнья теләкләрен кире кагып, сак, гадел һәм изге тормышта яшәргә, бу дөньяда бәрәкәтле өметне һәм бөек Аллаһыбыз һәм Коткаручыбыз Гайсә Мәсихнең данлы пәйда булуын көтәргә өйрәтә».⁸

GSAM 24Петр өметтә шатланып

GSAM 24.4Петр шул ук өмет турында болай ди: «Безнең Раббыбыз Гайсә Мәсихнең Атасы һәм Ходай булган Аллаһы Тәгаләгә мактау булсын, ул үзенең зур рәхмәте белән Гайсә Мәсихне үлеләр дөньясыннан терелтү аша безне яңадан тере өметкә тудырды, ул сезгә күктә сакланган бозылмас, пычранмас һәм югалмас мирасны бирә; сез соңгы вакытта ачылырга әзер булган коткарылу өчен Аллаһының көче белән иман аша сакланасыз». Шуның өчен сез зур шатлык белән шатланасыз, хәтта кирәк булса, төрле сынаулар аркасында вакытлыча кайгы кичерсәгез дә: утта сыналса да юкка чыга торган алтыннан күпкә кыйммәтрәк булган иманнарыгызның сынавы Гайсә Мәсих пәйда булганда мактауга, хөрмәткә һәм данга лаек дип табылсын өчен.⁹

GSAM 25Яратылышта Аллаһның максаты

GSAM 25.1Изге Язмалар дөньяны яратуда Ходайның максатын ача; пәйгамбәрлек сүзләреннән без киләчәккә карата аның планын да беләбез: «Күкләрне яратучы, җирне формалаштырып, аны яратучы Раббы, Аллаһы үзе, болай ди: ул аны нигезләде, бушка яратмады, ул аны яшәр өчен формалаштырды».¹⁰ Аны формалаштыргач, ул аны кешегә тапшырды. Забурчы болай ди: «Күкләр, хәтта күкләр — Раббыныкы; әмма Җирне ул кеше балаларына бирде».¹¹ Ләкин ул аны кешегә тапшырганда кеше туры булган, акыллы кеше әйткәнчә: «Мин моны гына таптым: Аллаһ кешене туры итеп яратты; әмма алар күп төрле уйлап табылган юлларны эзләделәр».¹²

GSAM 25.2Раббының кеше нәселе белән мөнәсәбәте турында болай укыйбыз: «Адам уллары бүленгәндә ул халыкларның чикләрен Израил балалары санына карап билгеләде»,¹³ ягъни ахыр чиктә аның киләчәк патшалыгына буйсынганнар буларак җирдә җыелачак чын Израил санына карап. Бу Павел сүзләре белән болай әйтелә: «Ходай... бер каннан барлык халыкларны барлык җир йөзендә яшәсеннәр өчен яратып, алдан билгеләнгән вакытларны һәм яшәү урыннары чикләрен билгеләде; кешеләр Раббыны эзләсеннәр, бәлки аны тоеп табарлар, гәрчә ул һәрберебездән ерак булмаса да; чөнки без аның эчендә яшибез, хәрәкәт итәбез һәм барлыгыбыз да аның эчендә».¹⁴ Бу җиргә кагылышлы башлангыч максат тормышка ашкач, "халкың да барысы да гадел булыр."¹⁵ Шулай ук шул хәлдә алар турында әйтелә: "Анда яшәүче кеше: 'Мин авырыйм,' — димәс; анда яшәүче халыкның гөнаһлары гафу ителер."¹⁶ Ул вакытта "тыныч күңеллеләр җирне мирас итеп алырлар; тынычлык муллыгында шатланырлар."¹⁷

GSAM 26Мәсихнең икенче килүе – риваять түгел

GSAM 26.1Петрның икенче хатында болай диелә: "Без сезгә безнең Раббыбыз Гайсә Мәсихнең көчен һәм килүен белдергәндә, оста уйланылган риваятьләр артыннан бармадык, ә аның бөеклегенә күз белән шаһит булдык. Чөнки ул Аллаһтан, Әтидән, дан-шөһрәт алды; бөек дан-шөһрәттән аңа мондый аваз ишетелде: Бу минем сөекле Улым, мин аннан бик канәгатьмен. Һәм без бу тавышны күктән ишеттек, ул без аның белән изге тауда булганда яңгырады. Бездә пәйгамбәрлекнең тагын да ышанычлырак сүзе бар, таң атып, йөрәгегездә таң йолдызы күтәрелгәнче, караңгы урында балкып торган утка игътибар иткән кебек, аңа игътибар итеп дөрес эшлисез."¹⁸

GSAM 26.2Бу язмада апостол тау өстендәге үзгәрүне Мәсихнең икенче килүенең дәлиле итеп күрсәтә. Бу күренешкә кадәр безнең Коткаручы үз апостолларына болай дигән: «Биредә басып торучыларның кайберләре кеше Улы үз патшалыгында килгәнен күргәнче үлем тәмен татымас»¹⁹ — Лука язмасында: «Биредә басып торучыларның кайберләре Аллаһының патшалыгын күргәнче үлем тәмен татымас».²⁰

GSAM 26.3Бу вәгъдә үзе үк үзгәрү вакыйгасында чын мәгънәсендә үтәлде. Тауда булган бу "күрүдә" алар Гайсәне данлы хәлдә күрделәр, ул патшалыгында килгәндә шундый булып күренәчәк. Алар Илияне (Илия) дә күрделәр, ул үлемне татып карамыйча күккә алынган иде, һәм ул Раббы килгәндә "бер мизгелдә, күз ачып йомган арада" үлемледән үлемсезгә әйләндереләчәк кешеләрне чагылдыра.²¹ Шулай ук үлгән Муса да бар иде, ул Раббыны каршы алырга үлеләр арасыннан терелеп чыгачак кешеләрне чагылдыра. Шулай итеп, бу "күрүдә" алар Мәсихнең үз патшалыгында килүен күрделәр, ул аларга вәгъдә иткәнчә.

GSAM 27Пәйгамбәрлек – тагын да ышанычлы сүз

GSAM 27.1Апостоллар үзгәрү тавында бу бөек күренешне күргән һәм Аллаһның ризалыгы тавышын ишеткән булсалар да, апостол Петр: «Бездә пәйгамбәрлекнең ышанычлырак сүзе бар», — дип раслый. Бу сүз белән ул шул истәлекле вакыйгада күргәннәрен һәм ишеткәннәрен кимсетми. Алар Аллаһ тавышын бер генә тапкыр ишеткәннәр, әмма пәйгамбәрлекнең киң юлларында, Мәсихнең икенче килүенә кадәр, без Аллаһ тавышын еш кабат ишетәбез. Чынлыкта, тарихта үтәлгән яки теркәлгән һәрбер төгәл пәйгамбәрлек фаразы безгә Аллаһның тавышы булып тора. Пәйгамбәрлек сүзе нәкъ менә шушы мәгънәдә «тагын да ышанычлырак» дип әйтелә. Revised Version тәрҗемәсе аны «ышанычлы ителгән» дип бирә. Пәйгамбәрлек һәрбер үтәлгән деталь белән ышанычлы ителә. Фараз ителгән һәрбер вакыйга үтәлгәндә, калган фараз ителгән вакыйгаларның да һичшиксез булачагына ышаныч тудыра.

GSAM 27Пәйгамбәрлекнең табигате

GSAM 27.2Пәйгамбәрлекнең табигате турында Библияне тирән өйрәнгән мәшһүр галимнәрнең түбәндәге фикерләре бик тә тәэсирле:—

GSAM 27.3Томас Ньютон болай дип белдерә: «пәйгамбәрлек — алдан күренгән һәм кыскартылган тарих; тарих — үтәлгән һәм киңәйтелгән пәйгамбәрлек. Дөньяда ялган фаразлар булган; әмма кешеләрнең һәм шайтаннарның бөтен зирәклеге һәм явызлыгы да Изге Язмаларда язылган шундый пәйгамбәрлекләрне тудыра алмый».

GSAM 27.4Сэр Айзек Ньютон шаһитлык итә: «пәйгамбәрләргә колак салу — чын чиркәүнең төп билгесе».

GSAM 27.5Доктор А. Кит болай ди: «Пәйгамбәрлек – теләсә нинди могҗизага тиң, һәм үзе үк могҗиза... Тик Чиксез Кодрәт тавышы гына үлеләрне кабердән чыгара ала; тик Бөтен Белүче тавышы гына караңгы киләчәктә яшеренгән барлыкны сөйли ала, ул кеше өчен үлеләр йорты кебек үтеп булмаслык; һәм икесе дә – Аллаһ тавышы».

GSAM 28.1Мэтью Генри әйткәнчә, «Ходайның вакытында, ул иң яхшы вакыт, һәм Ходайның юлында, ул иң яхшы юл, пәйгамбәрлек һичшиксез үтәләчәк. Мәсихнең һәр сүзе бик саф, шуңа күрә бик ышанычлы».

GSAM 28Пәйгамбәрлекнең максаты

GSAM 28.2Хуҗаның пәйгамбәрлек бирүдәге бер максатын без Мәсихнең үз апостолларына әйткән сүзләреннән дә белә алабыз. Юданың язмышында булачак вакыйгалар турында пәйгамбәрлек итеп ул болай диде: «Мин сезгә бу әле булмас борын әйтәм: ул булгач, сез ышанырсыз, мин ул үкмен».²²

GSAM 28.3Раббыбыз Ишая пәйгамбәр аша да болай ди: "Мин — Аллаһ, һәм миңа тиң юк; башыннан ахырын игълан итәм, борынгы заманнардан әле булмаган эшләрне сөйлим; Минем киңәшем торачак, һәм мин теләгән һәр эшемне башкарачакмын".²³

GSAM 28.4Тагын: "Мин элеккеге вакыйгаларны баштан ук игълан иттем, алар авызымнан чыкты, мин аларны сиңа күрсәттем; мин аларны кинәт кенә эшләдем, һәм алар тормышка ашты... Мин хәтта баштан ук сиңа моны игълан иттем; ул әле тормышка ашмаганчы ук мин сиңа күрсәттем; син: Минем идолым аларны эшләде, минем уеп ясалган сурәтем һәм эретеп ясалган сурәтем аларны боерды, — дип әйтмәс өчен. Син ишеттең, боларның барысын да күр; ә сез аларны игълан итмәссезме? Мин сиңа бу вакыттан башлап яңа, хәтта яшерен нәрсәләрне күрсәттем, син аларны белми идең. Алар хәзер барлыкка килде, башта түгел; моңа кадәр син алар турында ишетмәгән идең, син Менә, мин аларны белә идем дип әйтмәс өчен."²⁴

GSAM 28.5Бу телдән пәйгамбәрлекнең үтәлеше пәйгамбәрлекнең илаһи чыганагы булуын дәлилләүче көч икәнен, шулай ук ул мәҗүси халыкларның барлык илаһларыннан өстен Раббының көчен күрсәтүен күрәбез. Шулай ук бу сүзләрдән пәйгамбәрлек хакыйкать язмаларында бик мөһим урын алып торуын аңлыйбыз. Бу фактлар дөрес булганда, Изге Язмаларның пәйгамбәрлек өлешләрен өйрәнүгә бик күп кешеләрнең аз игътибар бирүе яки бөтенләй игътибар итмәве гаҗәп.

GSAM 29Пәйгамбәрлек мөһерләнмәгән

GSAM 29.1Белемсез кешеләр үзләрен укымаган дип әйтәләр һәм шуңа күрә пәйгамбәрлекләрне аңлый алмыйбыз, диләр. Икенче яктан, күп кенә белемле кешеләр, шул исәптән дин әһелләре арасында да, болай диләр: «Пәйгамбәрлекләр мөһерләнгән, аларны аңлап булмый. Без барыбыз да Ачылыш китабының мөһерләнгән китап икәнен беләбез».

GSAM 29.2Ачылыш китабында сөекле Яхъяга китапны мөһерләмәскә махсус боерык бирелгән.²⁵ Шулай ук бу китапта «бу пәйгамбәрлек сүзләрен ишеткән һәм анда язылганнарны саклаганнарга» бәрәкәт әйтелә.²⁶ Ябылган китаптагы әйберләр аңлашылмаса һәм аңлашыла алмаса, алар ничек сакланыр иде? Раббыбыз Муса аша: «Яшерен нәрсәләр — безнең Раббыбыз Аллаһы Тәгаләгә; ә ачылган нәрсәләр безгә һәм безнең балаларыбызга мәңгегә, без бу канунның барлык сүзләрен үтәр өчен», — дигән.²⁷

GSAM 29.3Раббының Даниил пәйгамбәрнең пәйгамбәрлекләренең аңлашылуын теләве аның шәкертләренә әйткән сүзләреннән ачык күренә. Без укыйбыз: "Сез, шуңа күрә, пәйгамбәр Даниил әйткәнчә, изге урында торган һәлакәт китерүче җирәнгеч нәрсәне күргәч (укыган кеше аңласын)",²⁸ бу сүзләр чынлыкта Даниил пәйгамбәрне аңлагыз дигәнне аңлата.

GSAM 29.4Раббы пәйгамбәрлекләрне аңлап булмый дигән дәгъвәне болайча фаш итә: "Бөтен күренеш синең өчен мөһерләнгән китап сүзләре кебек булды: кешеләр аны белемле кешегә тапшырып: Зинһар, укы әле, – диләр; ул исә: Мин укый алмыйм, чөнки ул мөһерләнгән, – ди. Китап белемсез кешегә дә тапшырыла: Зинһар, укы әле, – диләр; ул исә: Мин белемсез, – ди. Шуңа күрә Раббы болай диде: Бу халык авызлары белән, иреннәре белән Миңа якын килә, мине хөрмәт итә, ләкин йөрәкләрен Миннән ерак тоттылар, һәм Миңа карата куркулары кешеләр кагыйдәләре белән өйрәтелгән; шуңа күрә менә, Мин бу халык арасында гаҗәеп эш, гаҗәеп эш һәм могҗиза башкарачакмын; чөнки аларның зирәкләренең зирәклеге юкка чыгачак, һәм аларның акыллыларының аңлавы яшереләчәк".²⁹ Әгәр пәйгамбәр монда телгә алган халык ышанычлы пәйгамбәрлек сүзен тоткан булса, алар Аллаһының кануныннан тайпылмаслар һәм Аның боерыкларын кешеләр боерыклары белән алыштырмаслар иде.

GSAM 30Пәйгамбәрлек шәхси аңлатма түгел

GSAM 30.1Пәйгамбәрлекнең күпләр аңлый алмаган тирән, яшерен, серле мәгънәсе бар дигән сүз түгел. Апостол Петр моның турында болай дигән: "Беренчедән, изге Язмалардагы бернинди пәйгамбәрлек тә шәхси аңлатма өчен түгел икәнен белегез. Чөнки пәйгамбәрлек элек кеше ихтыяры белән килмәде; ә Аллаһның изге кешеләре Изге Рух аларны хәрәкәткә китергәнчә сөйләделәр."³⁰ Бу сүзләрдән ачык күренә: пәйгамбәрлекне аңлау өчен иң мөһиме — пәйгамбәрләр аша сөйләгән шул рухны кабул итү. Шул рух турында, аны эзләгән һәркемгә вәгъдә ителгәнчә, болай язылган: "Ул сезне бөтен хакыйкатькә җитәкләячәк."³¹

GSAM 30Пәйгамбәрлек үтәлде

GSAM 30.2Пәйгамбәрлекне өйрәнгәндә һәрвакыт истә тотарга тиешле кайбер фактлар бар: хатасыз Аллаһ — пәйгамбәрлекнең авторы, һәм фаразның үтәлеш вакыты җиткәч, фаразланган вакыйга үзе үк булачак. Моннан тыш, кешеләрнең нәрсә эшләячәген алдан күрә алу көченә ия Раббы билгеле бер вакытны күрсәтсә, ул вакыт җиткәч, пәйгамбәрлекнең чын үтәлеше күзәтелә. Башка сүз белән әйткәндә, билгеләнгән вакытта чын пәйгамбәрлекнең ялган үтәлеше мөмкин түгел. Бу аксиомага туры китереп, без болай дия алабыз: Раббының дөреслек хәбәрен дөньяга җиткерү вакыты җиткәч, ул һәрвакыт пәйда була.

GSAM 30.3Бервакыт автор пәйгамбәрлекнең үтәлеше турында вәгазь сөйләгәч, анда катнашкан бер инкярче алга чыгып әйтте: "Мин сезне, пәйгамбәрлекне аңлаучыларны, бик бәхетле дип котлыйм. Тарихны өйрәнгәндә сез пәйгамбәрлеккә төгәл туры килгәнне бик җиңел табасыз". "Әйе," – дип җавап бирдек без, – "ул туры килә, чөнки нәкъ менә шуңа туры килсен өчен ясалган. Әгәр сез перчатка кибетенә барып, бер пар перчатка сатып алырга теләсәгез, сез кулларыгызга туры килә торганнарын табачагыгызга өметләнмисезме?" Ул җавап бирде: "Әлбәттә, чөнки алар кулларыма туры килсен өчен ясалган." "Шулай итеп," — диде язучы, — "кешеләрнең нишләячәкләрен төгәл белгән Аллаһ алар турында фаразлар ясады, һәм шул кешеләр гамәл мәйданына чыккач, ул фаразлаганча эшләгәч, чын тарихчы аларның гамәлләрен теркәп калдыра, һәм аларны фараз белән чагыштырганда, алар төгәл туры килә".

GSAM 31Караңгылыкта нур булган пәйгамбәрлек

GSAM 31.1Апостол Петр безгә пәйгамбәрлекне караңгы урында балкып торган яктылык итеп кабул итәргә киңәш итә. Пәйгамбәрлек фонаре булмаса, киләчәк тулысынча караңгылык булыр иде. Яктылыкның максаты — караңгылыкны куып җибәрү: караңгы урында барганда юлны күрсәтү һәм аны ачык итеп күрсәтү, шул рәвешле юлчы адым саен юлны күреп, сайлый алсын өчен. "Сезнең сүзегез," — ди псалм язучы, — "аякларыма ут, юлыма яктылык".³² Хикмәтле кеше әйтә: "Гаделләр юлы балкып торган ут кебек, ул камил көнгә таба көннән-көн ныграк балкый".³³ Шулай итеп, вакыт агымы буйлап алга барган саен Аллаһының сүзе, бигрәк тә пәйгамбәрлекләрнең чынга ашуы аша, көннән-көн ачыла бара, һәм Библияне өйрәнүчегә ул һичшиксез мәңгелек яктылыкка һәм мәңгелек көнгә илтүче юлда икәнен тагын да ачыграк күрсәтә.

GSAM 31Эденнән ахыргача өч күренекле вакыйга

GSAM 31.2Изге Язмалар яктылыгында Эденнән ахыргача Раббыбыз халкының юлын караганда, өч вакыйга аеруча ачык күренә. Беренчесе — Мәсихнең беренче килүе, тәнләшү, Иммануил килүе, Аллаһының җисемдә күренүе; икенчесе — Караңгы гасырлардан — Раббының сүзе гади халыктан диярлек тулысынча яшерелгән 1260 еллык басым чорыннан — соң зур Реформация — чиркәүнең чүл хәленнән чыгуы һәм Изге Язмаларның һәркем укый һәм Аның теләген белә ала торган урынга куелуы; өченчесе — безнең Раббыбызның икенче килүе, дөнья башыннан бирле барлык изге пәйгамбәрләре авызыннан әйтелгән барлык әйберләрне торгызу вакытларын китерү; бу — «гасырлар көрәше», ягъни гөнаһ белән гаделлек арасындагы каршылыкны тәмамлау һәм барлык гасырлар омтылган данлы чорны китерү өчен.

GSAM 32Пәйгамбәрлек ахырга кадәр юл билгеләре бирә

GSAM 32.1Пәйгамбәрлекнең ышанычлы сүзен безнең адымнарыбызны юнәлтүче яктылык итеп кабул итеп, ул безгә караңгылык аша дөрес юлны күрсәтә, шуңа күрә без пәйгамбәрлек сүзендә вакыт агымы буйлап Мәсихнең икенче килүенә кадәр ачык итеп билгеләнгән юлны табачакбыз. Шулай булгач, пәйгамбәрлек нурын якыннан күзәтүчеләр зур көннең якынлашуын күрсәтүче билгеләрне һәм тамгаларны гына танып калмыйча, Раббының эшен дә таныйлар, кешеләрне Аның килүендә Аны тынычлыкта каршы алырга әзерләүче хакыйкать хәбәрләре белән тотрыклы рәвештә алга бара.

GSAM 32.2Изге Язмалар Раббы көне күпчелек кешеләргә «төнге урлаучы кебек» киләчәк дип белдерсә дә,³⁴ Раббының киңәшендә торучылар турында: «Сез, кардәшләр, караңгылыкта түгел, шуңа күрә ул көн сезне урлаучы кебек тотмас. Сез барыгыз да яктылык балалары һәм көн балалары», – дип әйтелә.³⁵

GSAM 32Раббының юл күрсәтүләрен искә төшерегез

GSAM 32.3Раббының килү хәрәкәтендәге юл күрсәтүләрен искә төшергәндә, Ходайның һәрвакыт үз халкына үз яклавы һәм көче чагылышларын хәтердә тотуны максат итеп куйганын игътибарга алу урынлы. Израилнең Ходайдан читләшү сәбәпләрен аңлатканда, псалм язучы болай ди: "Алар үзләрен коткаручы Ходайны оныттылар, ул Мисырда зур гамәлләр кылган, Хәм илендә могҗизалар күрсәткән һәм Кызыл диңгез буенда куркыныч гамәлләр башкарган."³⁶ Израил өчен Раббының алар белән булган юл күрсәтүләрен искә алу яхшы булган булса, безгә дә ул яхшы түгелме? Экстаз хәлендә псалм язучы тагын әйтә: "Йә, җаным, Раббыны макта, һәм аның барлык рәхмәтләрен онытма."³⁷

GSAM 33.1Һәр гасырда Раббы үзенең рәхмәте белән гөнаһ коллыгыннан халыкны чыгару һәм аларны күктәге Кәнәанга керүгә әзерләү өчен әһәмиятле хакыйкатьләрне билгеләгән; һәм бу хакыйкатьләрне игълан иткән кешеләр белән Раббының мөнәсәбәтләрен карау файдалы.

GSAM 33Иң кечкенә чаралардан зур нәтиҗәләр — Д'Обинье шаһитлыгы

GSAM 33.2Д'Обинье History of the Reformation китабында болай ди: "Ходай, гасырлар буе үз эшен әзерләп килә, һәм вакыты җиткәч, аны иң зәгыйфь кораллар аша башкара. Иң кечкенә чаралар белән зур нәтиҗәләргә ирешү — Ходай кануны. Табигатьтә һәр җирдә хөкем сөргән бу канун тарихта да чагыла".³⁸

GSAM 33.3Борынгы заманда Ходай үзенә аерым милләт итеп бер халыкны сайларга керешкәндә, ул мәҗүси халыклар арасында, Халдеяның Ур шәһәрендә яшәгән бер кешене — Ибраһимне — чакырган. Аның нәселеннән күп санлы бала-чага таралды; әмма аларны милләт дәрәҗәсенә күтәргәч, күк Аллаһы әйтте: «Раббының сезне яратуы һәм сайлавы сезнең башка халыклардан сан ягыннан күбрәк булуыгыз аркасында түгел иде; чөнки сез барлык халыклар арасында иң аз идегез».³⁹

GSAM 33.4Аннары, үз халкын Мисырдагы коллыктан азат итәргә җыенганда, ул аларның җитәкчесе итеп балачагында өч ай әнисе йортында яшеренеп яткан, аннары камыштан ясалган, смола белән капланган гади, гади генә көймәгә салынган һәм Нил елгасы карамагына тапшырылган кешене сайлады. Ләкин шул ук Муса, аңлы яшькә җиткәч, Аллаһының халкы белән бергә газап-кыенлыкларга түзүнең гади юлын сайлады, «бер мәлгә гөнаһ ләззәтләре»ннән алынган рәхәтлекне түгел.⁴⁰

GSAM 34Гидеонның җиңүе

GSAM 34.1Аннары, Раббы Мәдиян һәм Әмәлик халыкларыннан Израилне коткарырга җыенгач — алар аларның иленә «күплек ягыннан саранчалар кебек» килеп, җир йөзендәге уңышны юк иттеләр, Израилдә «азык та, сарык та, үгез дә, ишәк тә калмады» — Раббы Гидеонга фәрештә җибәрде. Йоаш улы Гидеон дошманнарыннан яшереп, аз гына бодай сугу дәрәҗәсенә төшкән иде. Фәрештә аңа Израилне коткарырга тиешлеген әйткәч, Гидеон гаҗәпләнеп сорады: «Мин ничек Израилне коткара алам? Кара әле, безнең нәсел Манассе кавеме арасында ярлы, ә мин әтием йортында иң кечкенәсе».⁴¹ Шул ук гади, фәкыйрь кеше өч йөз кеше белән, гади лампалары һәм чүлмәкләре белән (чикле акыл өчен бу акылга сыймаслык гамәл кебек тоелыр иде) чыгып, Аллаһны үзләренең көч чыганагы итеп алып, зур җиңү яуладылар. Коткарылу алдыннан Гидеон, бәлки, пәйгамбәр Амос кебек зарланып: «Ягъкубны кем күтәрәчәк? Чөнки ул кечкенә», — дип сорагандыр.⁴²

GSAM 34Утлыкта яткан сабый

GSAM 34.2Раббы билгеләгән вакытта кешеләрнең коткаручысы дөньяга килде, һәм малчылар аны азык савытында яткан килеш таптылар. Аның җир өстендәге туганнары гади, хөрмәтле һөнәрләр белән шөгыльләнделәр. Үзенең җир өстендәге ярлылыгы турында коткаручы болай диде: «Төлкеләрнең өннәре бар, күктәге кошларның оялары бар; ә Кеше Улының башын салыр урыны да юк».⁴³ Ул үз апостолларын "шул түбәнрәк катламнан сайлады, ул иң түбән булмаса да, урта катлам дәрәҗәсенә җитми. Шулай итеп барысы да дөньяга бу эш кеше эше түгел, ә Ходай эше икәнен күрсәтү өчен юнәлтелгән иде."

GSAM 35Күп акыллы чакырылмаган

GSAM 35.1Павел тәүге чиркәү чорындагы эш турында болай диде: «Ходайның ахмаклыгы кешеләрдән акыллырак; Ходайның көчсезлеге кешеләрдән көчлерәк. Чөнки, кардәшләр, сез үз чакыруыгызны күрәсез: тән буенча акыллы кешеләр аз гына, көчле кешеләр аз гына, дәрәҗәле кешеләр аз гына чакырылган; ә Ходай дөньяның ахмак нәрсәләрен сайлады, акыллыларны хур итәр өчен; һәм Аллаһ дөньяның зәгыйфь әйберләрен көчле әйберләрне хур итәр өчен сайлады; дөньяның түбән һәм кимсетелгән әйберләрен, хәтта булмаган әйберләрне дә сайлады, бар булган әйберләрне юкка чыгару өчен, Аллаһ каршында бер җан да мактана алмасын өчен."⁴⁴

GSAM 35Реформациядә гади кешеләр

GSAM 35.2Без шул ук принципны ун алтынчы гасырның бөек реформаторлары тормышында да күрәбез. Тарихчы болай ди: «Реформатор Цвингли Альп тауларындагы бер көтүченең өеннән чыккан; реформация теологы Меланхтон — корал остасының остаханәсеннән; ә Лютер — ярлы шахтерның өеннән». Үзе турында Лютер болай дигән: «Минем әти-әнием бик ярлы иде. Әтием ярлы агач кисүче иде (соңрак ул шахтер булды), әнием еш кына аркасында утын күтәреп йөрде, балаларын асрау өчен. Алар безнең өчен иң авыр хезмәтне күтәрделәр».

GSAM 35.3Апостол Яков халыкны Раббы хезмәтенә чакыру турында болай ди: «Ишетегез, кадерле кардәшләрем, Аллаһ бу дөньяның фәкыйрьләрен иманга бай һәм Үзен яратучыларга вәгъдә иткән патшалыкның мирасчылары булырга сайламадымы?»⁴⁵

GSAM 35Тәүге методистлар

GSAM 35.4Методизмның тәүге көннәренә, бушлай бирелә торган рәхмәт тәгълиматы ныклап игълан ителгән реформаторларның алга атлаган сафына күз салсак, аның Аллаһының көче белән ияреп баруын күрәбез. Ул халыкка Мәсихнең назлы мәхәббәте белән тугрылыклы итеп җиткерелгәндә һәм тере иман белән кабул ителгәндә, ышанучылар үткән гөнаһларыннан гафу гына түгел, изге тормыш алып барырга мөмкинлек бирүче изгеләндерүче көч тә таптылар. Методизм гади башлангычка ия булды һәм дин әһелләре белән гади кешеләрнең иманына һәм гади ышанычына карап бәрәкәтләнде.

GSAM 36.1Килү хәрәкәте белән бәйле вакыйгаларны һәм тәҗрибәләрне өйрәнгәндә без күрәбез: Раббыбызның кеше катнашында башкарылган һәр эше кебек, аның башлангычы да ярлы һәм билгесез кешеләр арасында булган; әмма бу зур эш нигезендәге дәлилләрне җентекләп тикшермичә, беркем дә моңа каршы карар чыгармасын, югыйсә алар Раббыбыз сораган кешеләрнең хәлендә калырлар: «Кем кечкенә эшләр көнен кимсеткән?»⁴⁶

GSAM 36Экның Лютерга җавабы

GSAM 36.2Доктриналь мәсьәләнең дөреслеген яки ялгышлыгын аны кабул иткән кешеләрнең азмы-күпме булуына карап хәл итәргә теләүчеләр өчен без Лютер белән Эк арасындагы бәхәснең бер өлешен китерәбез. Лютер үз позициясен Изге Язмаларга нигезләп, кешеләрнең үз фикерләрен Аллаһының сүзеннән өстен кую хокукын шик астына алырга җөрьәт иткәч, Эк ироник рәвештә болай җавап бирде: «Мин хөрмәтле докторның шундый басынкылык һәм тыйнаклык белән күп кенә данлыклы чиркәү аталарына ялгыз каршы торырга алынганына һәм суверен понтификлардан, соборлардан, докторлардан һәм университетлардан да күбрәк белүен дәгъва итүенә гаҗәпләнәм! ... Шиксез, гаҗәп булыр иде, әгәр Ходай хакыйкатьне шулкадәр күп изгеләр һәм шәһитләрдән хөрмәтле рухани килгәнче яшергән булса.»

GSAM 36.3Бу җавапны Цюрихта Ян Фаберга бирелгән Цвингли җавабы белән кире кагарга була: Фабер «унике гасыр буе сакланып килгән борынгы гадәтләр ташланып, христиан дөньясының мең дүрт йөз ел буе хатада булуы ачык күренгәнгә гаҗәпләнүен» белдергән иде. Цвингли тиз җавап бирде: «Хата мең дүрт йөз ел дәвам итсә дә, ул хата булып кала, һәм Аллаһыга гыйбадәттә борынгы гадәтләр бернинди әһәмияткә ия түгел, әгәр алар өчен изге Язмаларда нигез яки раслау табылмаса».⁴⁷

GSAM 37Раббы Сүзе Кеше Акылына каршы

GSAM 37.1Кеше фикерләренә таянуның куркынычы, Раббы сүзе аша «Чынлык нәрсә ул?» дигән сорауны хәл итү урынына, пәйгамбәр Осия тарафыннан кискен итеп билгеләнә: «Сез явызлыкны сөрдегез, сез гөнаһны урдыгыз; сез ялган җимешен ашадыгыз; чөнки сез үз юлыгызга, үзегезнең көчле ир-атларыгыз күплегенә ышандыгыз».⁴⁸ Кеше йөрәгенең табигате һәрвакыт кешегә ышануга тартыла; әмма без Раббының «торып, җирне куркыныч итеп селкетәчәк» вакытына якынлашкан саен, пәйгамбәр Ишая өнди: «Кешедән өмет өзегез, аның борын тишекләрендә сулыш кына бар; ул нәрсәгә исәпләнсен?»⁴⁹

GSAM 37.2Шулай итеп, Язмаларда безне бу юнәлештәге куркыныч турында кисәткәннән соң, беркем дә адвентист хәрәкәтен аның гади башлангычы аркасында яки дөнья күзләрендә бөек саналганнарның аны якламавы сәбәпле игътибарга лаексыз дип санап, ашыгып хөкем итмәсен. Киресенчә, һәркем аның дәгъвәләрен җентекләп үлчәсен. Чынлык бәяләп бетергесез кыйммәткә ия; аның янында кешеләрнең гади генә фикерләре чүп-чар кебек кыйммәтсез.