2-нче бүлек — Коткару планы ачыла

GSAM 38.1"Өмет тоткарланса, йөрәк авырый; теләк тормышка ашкач, ул – тереклек агачы."¹ "Чөнки гаскәрләр Хуҗасы болай ди: тагын бераздан мин күкләрне, җирне, диңгезне һәм коры җирне селкетермен; һәм барлык халыкларны селкетермен, һәм барлык халыкларның Теләге килер; һәм мин бу йортны дан белән тутырырмын, ди гаскәрләр Хуҗасы."²

GSAM 38.2Әдәм Җәннәт бакчасыннан һәм Тереклек агачыннан куылганнан бирле, хатын-кыз орлыгы турында Шайтанга әйтелгән «Ул синең башыңны җәрәхәтләячәк» дигән сүзләр шайтанның ахыр чиктә җиңелүенә, аның хәйләкәр планнарының җимерелүенә һәм Тереклек агачына кире кайтуга өмет бирде. Шулай итеп, көтелгән Зат — вәгъдә ителгән Орлык — «бөтен халыкларның теләге» булды.

GSAM 38.3Югарыда китерелгән Хаггай сүзләрендә бу Теләнгән Затның килүе Раббы күкләрне дә, җирне дә селкетәчәк вакыт белән бәйле булып күренә. Павел Еврейләргә язганда шул селкетүне киләчәккә күчерә: "Тагын бер кат мин җирне генә түгел, күкне дә селкетәм. Һәм тагын бер кат дигән сүз селкенгән, ягъни яратылган әйберләрне бетерүне аңлата, шул рәвешле селкенмәс әйберләр калсын өчен. Шуңа күрә без селкенмәс патшалыкны кабул итеп, рәхмәтле булыйк, һәм Аллаһы Тәгаләгә хөрмәт һәм тәкъва курку белән кабул ителерлек итеп хезмәт итик."³ Бу бер генә селкенү турында әйтелгән тел, әле киләсе, аны Мәсих — вәгъдә ителгән Орлык, "бөтен халыкларның теләге" — астында Ходайның патшалыгын соңгы тапкыр урнаштыру белән тыгыз бәйләп куя кебек.

GSAM 39.1Мәсих аша башкарылачак яңарышны соңгы көннәрдә бөтен Библияне ачык тоткан һәркем ачык күрә ала. Борынгылар өчен исә болай булмады. Раббының сүзе аларга шулай килде: «нәсыйхәт өстенә нәсыйхәт, нәсыйхәт өстенә нәсыйхәт; юл өстенә юл, юл өстенә юл; монда бераз, анда бераз».⁴ Шулай итеп, аларга коткару планы ачылганда ул гаделләр юлы кебек булды: «яктыра барган яктылык, камил көнгә таба көннән-көн яктырак балкый».⁵ Шуңа күрә шул планның борынгы халыкка әкренләп ачылуын кыскача күзәтү зур кызыксыну уята.

GSAM 39Башта тоткарлык ачылмады

GSAM 39.2Раббы аларның өметен шунда ук кичектермәде: вәгъдә ителгән Орлыкта өметләре тулысынча үтәлгәнче йөзләгән ел үтәчәген ачып, йөрәкләрен авырттырмады. Язма фактларга караганда, аларга беренче туган бала шул Орлык булыр дип уйларга рөхсәт ителгән; һәм бик тиздән ниндидер рәвештә Эден яңадан торгызылачак, алар яңадан тормыш агачына керә алачак. Каин тугач, Һауа: «Мин Раббыбыздан ир таптым», – дип кычкырды.⁶ Кайбер иврит галимнәре шаһитлык итәләр: текстны тулысынча һәм төгәл тәрҗемә иткәндә ул болай укыла: «Мин бер ир таптым — Раббыны». Ягъни: менә бу – Шайтанны җиңүче хуҗа эше өчен билгеләнгән Орлык. Әбел туганда Һауаның мондый сүзләре турында бернинди дә хәбәр юк. Ул, әлбәттә, беренче туган бала вәгъдәне үтәр дип уйлаган булыр иде. Әмма Каинның холкы үскән саен, аның явыз гамәлләрен күреп, өметләре сүнде, хәтта юкка чыкты, чөнки бу ахыр чиктә аның энесен үтерүгә китерде. Әбел үтерелгәнче, алар үзләре өчен киләчәктә корбан ителәчәк корбан турында ниндидер яктылык һәм белем алган булырга тиеш; чөнки Әбел, иләһи рәвештә күрсәтелгәнчә, корбанга бәрәнен китерде, ә Каин, энесе кебек үк өйрәтелгән булса да, җирдән җыелган җимешләрдән корбан китерде, һәм бу корбан хәтта ачу һәм көнчелек рухы белән кушылган иде. Әбелнең корбаны Каиннекеннән күбрәк кабул ителде, чөнки ул «иман белән» бирелгән иде, һәм Павел моның турында: «Ул үлгәннән соң да сөйли», – дип яза.⁷

GSAM 40Сет – Орлыкмы?

GSAM 40.1Авел үлгәннән соң Сет туды, һәм өмет яңадан яшәрде; «Чөнки Ходай миңа Каин үтергән Авел урынына башка орлык бирде», — диде Һауа.⁸ Аннары Сет Адам нәселе исемлегенә кертелде. (Кара: Беренче китап 5:3.) Чын беренче туган Каин нәсел исемлегендә исәпкә алынмаган. Мөгаен, Һауа хәзер Сетне вәгъдә ителгән орлык дип уйлагандыр. Язмалардан күренгәнчә, Сет туганнан соң кешеләр үзләрен Раббы исеме белән атап йөртә башлаганнар. (Беренче китап 4:26 искәрмәсенә карагыз.) Бәлки, алар моны Сет соңгы хаким, Раббы булачак һәм Шайтанның басып алган хакимлеген җимерер дип уйлап эшләгәндер.

GSAM 40Нойга өметләнү

GSAM 40.2Адамнан Нух туганчы вакыйгаларның кыскача язмасында нәсел шәҗәрәсеннән башка күп нәрсә бирелмәгән. Нухның («гадел», бит кырыендагы искәрмәдә) тууы белән өмет яңадан уянды, һәм халык әйтте: «Шушы кеше безгә Аллаһ каргыш салган җир аркасында безнең хезмәт һәм кул тырышлыгыбыз авырлыгын җиңеләйтер».⁹ Илаһи сүз аларның ничек, яки нинди юл белән юанылуны көтүләре турында тын; әмма өмет бар иде: җиргә салынган каргыш нинди дә булса рәвештә йомшартылыр. Нух заманында кешеләрнең дөньяны гөнаһ һәм золым белән шулкадәр тутырачагы, кешелекнең су басу аркасында җир йөзеннән юк ителәчәге һәм бары тик Нух белән аның гаиләсе генә һәлакәттән котылачагы, шулай ук аның йөз егерме ел буе дөньяны якынлашып килүче һәлакәт турында кисәтәчәге — боларның барысы да алардан яшерелде.

GSAM 41Бабел төзелгән

GSAM 41.1Туфаннан соң кешеләргә Ной аша җирне тутырырга кушылды; ләкин алар күбәйгән саен Раббының алар белән идарә итү планын кире кактылар. Нимрод Бабел патшалыгын (соңрак Вавилон дип аталган, җирдәге беренче дәүләт) нигезләде.¹⁰ Бераз соңрак халык үзләре өчен исем ясау һәм сибелүдән саклану максатыннан Вавилон манарасын төзүне башлады, бу Ной аша Раббының өйрәткәннәренә тулысы белән каршы килде. Раббының үз ниятләрен тормышка ашыруын сабыр гына көтү урынына, алар эшне үз кулларына алдылар, шуннан соң Ходай аларның телен бутатып, шулай итеп алар сибелделәр.

GSAM 41Ибраһим дөнья мирасчысы булачак

GSAM 41.2Нойдан ун буыннан соң без Ибраһим чакыруын күрәбез: Раббы аңа болай диде: "Күргән бөтен бу җирне сиңа һәм нәселеңә мәңгегә бирәм. Һәм мин синең нәселеңне җир тузаны кебек күп итәрмен: әгәр кеше җир тузанын санап бетерә алса, шулчак синең нәселең дә саналачак. Тор, илен озынлыгы буенча да, киңлеге буенча да йөр, чөнки мин аны сиңа бирәчәкмен."¹¹ Бу Ибраһимгә илен хуҗа булачак дигән вәгъдәгә карамастан, Раббы аңа үләчәген әйтте. Павел әйтә: ул "соңрак мирас итеп алырлык урынга" чыгып китте.¹² Бу вәгъдә үтәлеше соравы, шиксез, Аллаһы Тәгаләдән килгән бер күренештә Ибраһимгә ачык итеп күрсәтелгән, чөнки ул "нигезләре булган, төзүчесе һәм ясаучысы Аллаһы булган шәһәрне көтте".¹³ Римлеләргә 4:13-дә әйтелә: вәгъдә "ул дөнья мирасчысы булыр" дип бирелгән; хәзерге хәлендә түгел, ә соңрак, яңадан терелгәч.

GSAM 42.1Кеше күзлегеннән караганда, Ибраһим вәгъдә ителгән орлыкның үзенең нәселе булачагын аңлый алмады. Шуңа күрә ул үзенең идарәчесе Элиезерны шул орлык итеп билгеләргә тәкъдим итте. Раббы: «Юк, — диде, — ул синең үз тәнеңнән туачак». Хәзер Раббы аңа үзенең нәселенең соңгы эше шунда ук тормышка ашмаячагын ача башлый. Ул Ибраһимгә әйтте: «Синең нәселең үзләренеке булмаган җирдә чит кеше булып яшәр, аларга хезмәт итәр; һәм алар аларны дүрт йөз ел кыерсытырлар... Һәм син тынычлык белән ата-бабаларың янына китәрсең; син яхшы картлык чагында күмелерсең».¹⁴

GSAM 42.2Ибраһимнең хатыны вәгъдә тизрәк үтәлсен өчен акылсыз план тәкъдим итте; әмма Исхак, Ибраһим белән законлы хатыны Сараның чын улы тугач, Раббы Ишмаил һәм аның анасы Һаҗар турында: «Бу кол хатынны һәм аның улын куып җибәрегез», – диде.

GSAM 42.3Алтарьдә Исхакны корбан итүдә Ибраһимнең иманы сыналганда ул үлеләрнең терелеше турында дәрес алды. Аның турында болай диелә: «Ул Аллаһның аны [Исхакны] хәтта үлеләр дөньясыннан да терелтә алырлык көчкә ия булуын исәпкә алды; шуңа күрә ул аны символик рәвештә үлеләр дөньясыннан кире алды».¹⁵

GSAM 42Чын орлык

GSAM 42.4Бервакыт Ибраһимгә чын Орлык — барлык халыклар аның аша бәрәкәтләнергә тиешле — тән ягыннан аның нәселеннән булса да, чынлыкта Аллаһының Мәсихе булачагы турында әйтелде; чөнки Раббы аңа "күп орлыклар кебек түгел, ә бер генә; һәм синең Орлыгыңа, ул — Мәсих" дип әйтте.¹⁶ Апостол Павел моны болай диде: "Язмалар, Аллаһның яһүд булмаганнарны иман аша аклаячагын алдан күреп, Ибраһимгә алдан ук Инҗилне вәгазьләп: Синдә барлык халыклар бәрәкәтле булыр, – дип хәбәр итте".¹⁷ Ибраһимгә бирелгән вәгъдә Исхакка һәм аның нәселе өчен дә¹⁸ яңартылды, шулай ук Якупка да.¹⁹

GSAM 42.5Якубның ун ике улы булганлыктан, хәзер табигый сорау туа: чын Орлык нәселе кайсы аша барачак? Якубның уллары турында рухландырылган шаһитлыгында бу мәсьәлә хәл ителгән: «Юдадан скипетр китмәячәк, аның аяклары арасыннан канун чыгаручы да юкка чыкмас, Шило килгәнче; һәм аңа халыклар җыелачак».²⁰ Бу сүзләрнең үтәлүендә шуны да билгеләп үтәргә кирәк: Израил уллары төрле халыклар хакимияте астында булсалар да, Санхедринга ия булырга рөхсәт ителгән. Шулай итеп, Яһүд — Яһүд исеменнән аталган яһүдләр кабиләсе — Шило (Мәсих) чынлап килгәнче үз идарәсендә сүз хокукына ия булган.

GSAM 43Яшерен Вакыт

GSAM 43.1Патриархлар яңадан торгызылу һәм вәгъдә ителгән Орлык турында кайбер белемгә ия иделәр; әмма аның кайчан киләчәге яки килгәнче күпме вакыт үтәчәге аларга һаман да яшерен иде. Ягъкуб нәселе Мисырда күбәйгән саен, ассирияле — Фараон (Ишая 52:4), ул «Иосифны белми иде»²¹, аларны кысрыклады; шул вакытта алар табигый рәвештә Авраамга авырлыклар һәм чит илдәге яшәү вакыты буларак әйтелгән 400 (чынлыкта 430) елга мөрәҗәгать иттеләр, шул авырлыклардан һәм чит җирдә яшәүдән котылу аларны вәгъдә ителгән мираска китерер дип өметләнделәр.

GSAM 43.2Муса тугач, аның ата-анасы «ул матур бала» икәнен күрделәр.²² Аллаһы Тәгаләдән аларга ул Аллаһының рөхсәте белән Израилне аларның явыз коллыкларыннан коткарачак коткаручы булачак дигән нурлы хәбәр бирелгәндер. Шиксез, бу белем Мусага тапшырылган; чөнки ул кырык яшендә басым астындагы израиллеләр янына тулысынча барырга һәм алар белән бергә газапларны кичерергә карар кылды, Фараон кызы улы һәм Мисыр тәхете мирасчысы дип аталудан баш тартып,²³ һәм ул үз халкының яклавын яклап, аларны яклаганда бер мисырлыны үтергәндә, аларның аның эшен танымавына шаккатты; "чөнки ул кардәшләре Аллаһның аның кулы белән аларны коткарачагын аңларлар дип уйлаган иде."²⁴

GSAM 44.1Раббының Израил улларына Мисырдан чыгу вакыты җиткәч, алар бер көн дә артмыйча, фаразланган вакытта киттеләр. Чыгыш 12:40, 41. Алар Мусаны үзләренең соңгы хакиме һәм вәгъдә ителгән орлык дип санамаган булырлар иде, чөнки ул Леви кабиләсеннән иде, ә Ягъкуб үзенең рухландырылган пәйгамбәрлегендә Иудә аларның хакиме булачак, Шило килгәнче, дип әйтмәдеме?

GSAM 44"Мин аны күрермен, ләкин хәзер түгел."

GSAM 44.2Израил уллары Кәнәанга юл тоткан вакытта, Моаб патшасы (Лот нәселеннән) Бәләк Бәләамны чакырып, Израилне каргасын диде. Раббы аның каргауын бәрәкәткә әйләндерде, һәм шуның аша алар өстәмә нурлык алдылар, бу нурлык аларның Кәнәанга керүләре белән Шайтанның басымы астыннан тулысынча котылу шунда ук булачак дигән уйны юкка чыгару өчен бирелгән иде. Изге Язмаларда бу вакыйга болай тасвирлана: Аллаһы Тәгаләдән килгән күренештә Бәләам болай дигән: «Мин аны күрермен, ләкин хәзер түгел; мин аны күзәтермен, ләкин якында түгел. Ягъкубтан бер Йолдыз чыгачак, Израилдән бер патша таягы күтәреләчәк, ул Моаб почмакларын сугып, Шет балаларын юк итәчәк».²⁵

GSAM 44.3Бу Ибраһимнән чыккан күпсанлы нәсел турында Павел болай ди: "Шулай итеп, бер кешедән, үле кебек булган кешедән, күктәге йолдызлар кебек күп, диңгез ярындагы ком кебек санап бетергесез нәсел чыкты. Булар барысы да ышанычта вафат булдылар, вәгъдәләрне алмаган килеш, әмма аларны ерактан күреп, ышанып, кочаклап алдылар һәм җирдә чит кешеләр һәм мосафирлар булуларын таныдылар."²⁶

GSAM 44.4Израил йөрәге Бәләам фаразы — өметләренең тулысынча тормышка ашуы "хәзер дә түгел," "якында да түгел" — дип әйтелгәннән соң да каушап калырга тиеш түгел иде; чөнки Раббы бу пәйгамбәрлектән аз гына элек үзенең гомерен куеп ант иткән, данлы хәл ахыр чиктә килеп җитәчәк дип. Муса аша ул болай диде: "Ләкин мин тере булган кебек, бөтен җир Раббының даны белән тулыр."²⁷ Пәйгамбәр Хабаккук чорында, 863 елдан соң, шул ук хакыйкать кабат әйтелде, ләкин ул әле киләчәк вакыйга буларак каралды: "чөнки Җир Раббының даны турындагы белем белән тулыр, сулар диңгезне каплаган кебек".²⁸

GSAM 45Изге урын хезмәте – чынның тибы

GSAM 45.1Раббы Израилне Мисырдан чыгаргач, ул бөтен лагерь алдында әхлакый кагыйдәләрдән торган канунын игълан итте һәм аларга шул канунның күчермәсен үзенең бармагы белән ташларга уеп язылган рәвештә бирде, аларны ахыр чиктә алар өчен үз-үзен корбан итәчәк Коткаручыга даими юнәлтсеннәр өчен; һәм аның кадерле каны аша аларның гөнаһлары юылып бетсен өчен ул чүлдә изге урын корды. Бу шатыр, ягъни изге урын, бөтен корылышы белән Мусага тау өстендә Раббы күрсәткән үрнәккә төгәл туры китереп ясарга кушылды.²⁹ Бу изге урындагы хезмәт — күктәге изге урындагы Мәсихнең чын хезмәтенең күләгәсе иде.³⁰ Изге урындагы корбаннар һәм тәкъдимнәр аша Аллаһның максаты — кешеләргә "киләчәк яхшы әйберләрнең" күләгәсен күз алдында тоту иде,³¹ ә Шайтанның тырышлыгы — кешеләрне Мәсихкә һәм аның чын хезмәтенә караганда, корбанның үзенә игътибар итәргә этәрү иде, ә ул бары тик бер үрнәк кенә иде. Шулай итеп ул аларны коткарылу өчен үз гамәлләренә ышанырга этәрде.

GSAM 45.2Раббының максаты — үз халкы — израиллеләр — өстендә хаким булу, алар өчен сугышып, халыкларны буйсындыру иде. Аның хакимлек итү ысулы бар иде, бу түбәндәге текст белән дәлилләнә: «Кәнәан җирендә җиде халыкны юк иткәч, ул аларның җирен аларга шобага буенча бүлеп бирде. Аннан соң ул пәйгамбәр Самуилга кадәр якынча дүрт йөз илле ел дәвамында аларга судьялар билгеләде.»³²

GSAM 45Израил патша сорый

GSAM 45.3Израиллеләр Раббының алар белән идарә итү рәвешен ачыктан-ачык ошатмадылар. Ләкин аның максаты һәм теләге шунда иде: алар тирә-яктагы башка барлык халыклардан аерылып торган үзенчәлекле халык булсыннар. Әгәр алар аның боерыкларын нык үтәгән булсалар, халыклар хәтта болай дияр иде: "Чыннан да, бу бөек халык — зирәк һәм аңлаучан халык. Чөнки без аңа мөрәҗәгать иткән барлык нәрсәләрдә безнең Раббыбыз Аллаһыбыз кебек үзенә шундый якын Аллаһы булган зур милләт бармы?"³³

GSAM 46.1Кәнәгатьсезлекләрен белдереп, алар Самуилдан үзләре өстенә патша билгеләүне сорадылар, һәм Раббы Самуилга әйтте: "Алар минем үзләре өстендә патша булып хакимлек итүемне теләмичә, мине кире кактылар".³⁴ Аннары алар Самуилга тагын да кырысрак итеп әйттеләр: "Хәзер безгә бөтен халыклар кебек безне хөкем итәрлек патша билгелә".³⁵ Самуил аларга патша булганда килеп чыгачак золымны җентекләп аңлатты, әмма "шулай да халык Самуилнең сүзенә колак салырга теләмәде; алар әйттеләр: Юк, безнең өстебездә патша булсын; без дә бөтен халыклар кебек булыйк; патшабыз безне хөкем итсен, безнең алда чыгып, безнең сугышларны алып барсын."³⁶

GSAM 46.2Шулай итеп, алар якынча биш йөз ел дәвамында патшалар белән идарә ителде: башта Саул, Давыт һәм Сөләйман чорында бер патшалык буларак, аннары Израил һәм Иудея исемле ике патшалыкка бүленеп. Аларның бик аз гына патшалары яхшы һәм гадел булды, ә күпчелеге явыз булып, халыкны идолларга табынуга һәм зур гөнаһларга алып барды. Шулай итеп, халык тирә-яктагы халыклар кебек патшага ия булуда гына түгел, ә явызлыкта да, ата-бабаларының Алласын ташлауда һәм идолларга һәм күктәге гаскәрләргә табынуда да аларга охшады.

GSAM 46.3Раббы пәйгамбәр Осия авызыннан бу патшалык хакимияте турында болай диде: "Әй, Израил, син үзеңне юк иттең; әмма миндә синең ярдәмең. Мин синең патшаң булырмын; синең барлык шәһәрләреңдә сине коткара алырлык башка кем бар? Һәм син: Миңа патша һәм кенәзләр бир! — дип әйткән судьяларың кайда? Мин ачулануымда сиңа патша бирдем, һәм каһеремдә аны алдым".³⁷

GSAM 47Патшалык аударылды

GSAM 47.1Бу патша хакимияте Халдеялеләр Иерусалимны яндырып, гыйбадәтханә савыт-сабаларын алып, Иудеяне Вавилонга әсиргә алып киткәнче дәвам итте; анда, аларга каршы пәйгамбәрләнгәнчә, җитмеш ел тордылар. Бу патша хакимияте беткәч, Раббыбыз пәйгамбәр Езекиил аша аларның соңгы патшасы Сидекиягә әйтте, "Израил патшасы булган син, бозык явыз хан, көнең җитте, гаделсезлек тәмам булачак, ди Раббыбыз Аллаһ: диядәмне ал, тәҗне төшер; бу хәл элеккечә калмас: түбәнне күтәр [Вавилон ханы], югарыны төшер [Юда кабиләсенең үзен бик югары санаган ханы]. Мин аны аударачакмын, аударачакмын, аударачакмын; һәм ул юкка чыгачак, аның хакы булган кеше килгәнче; һәм мин аны аңа бирәчәкмен."³⁸

GSAM 47.2Бу хаклы идарәче, чын Орлык — Мәсих. Аның турында пәйгамбәр Михә болай язган: «Син, көтү манарасы, Сион кызының нык каласы, сиңа киләчәк ул, хәтта беренче хакимлек [Мәсихтә яңартылган җир өстендәге хакимлек]: патшалык Иерусалим кызына киләчәк».³⁹

GSAM 47.3Израил скипетрны югалткач, ул Вавилон патшасының кулына күчте. Медо-Персия, Греция һәм Рим хакимияте астында чиратлап булгач, патшалык өч тапкыр аударылды. Рим императоры Цезарь Август чорында Мәсих, Давыт тәхетенең законлы мирасчысы — хатын-кыздан, Ибраһимнән һәм Давыттан чыккан чын Орлык — фараз ителгәнчә дөньяга килде.

GSAM 47.4Халыкка хаклы Идарәче, чын Орлыкның кыска гомерле патшалыгы булган гади үлемле кеше генә түгеллеген күрсәтү өчен Раббы псалм язучыны болай язарга этәрде: «Мин аны үземнең беренче туган улым итәрмен, җир патшаларыннан да югарырак. Минем рәхмәтем һәрвакыт аның өстендә булачак, һәм минем килешүем аның белән ныклы торачак. Аның нәселе дә мәңгегә дәвам итәр, һәм аның тәхете күк көннәре кебек булачак». «Аның нәселе мәңгегә дәвам итәр, һәм аның тәхете минем каршымда кояш кебек булачак. Ул мәңгегә ай кебек ныклы урнаштырылыр, һәм күктә тугры шаһит булачак».⁴⁰

GSAM 48.1Ишая пәйгамбәрлек язмасында без бу Идарәче турында тагын болай укыйбыз: "Безгә бала туды, безгә ул бирелде: хакимият аның җилкәсендә булачак; аның исеме Гаҗәеп, Киңәшче, Көчле Ходай, Мәңгелек Әти, Тынычлык Патшасы дип аталачак. Аның хакимиятенең һәм тынычлыгының артуына чик булмас, ул Давыт тәхетендә һәм аның патшалыгында урнашып, аны тәртипкә салып, хөкем һәм гаделлек белән хәзердән башлап мәңгегә ныгытыр. Гаскәрләр Раббысының ашкынуы моны үтәр."⁴¹

GSAM 48Енох һәм Илиянең күккә күчүе

GSAM 48.2Борынгы заманнарда үлемне татымыйча күккә күчерелгән кешеләр очраклары теркәлгән. Адамнан җиденче булган Енох турында әйтелә: ул «Ходай белән йөрде; ул юк булды, чөнки Ходай аны алды».⁴² «Иман аша Енох үлемне күрмәсен өчен күчерелде; ул табылмады, чөнки Ходай аны күчергән иде; чөнки күчерелүеннән элек ул Ходайга ошады дигән шаһитлеккә ия иде».⁴³

GSAM 48.3Тагын бер кат, Илия белән Елиша бергә барганда, "алар әле дә барып сөйләшеп барганда, менә утлы арба һәм утлы атлар пәйда булды да, аларны икесен дә аерып ташлады; һәм Илия өермә белән күккә күтәрелде. Әлиша моны күреп кычкырды: Әтием, әтием, Израил арбасы, аның атчылары! Һәм ул аны тагын күрмәде."⁴⁴

GSAM 48.4Енох Мәсихнең бөтен җирдә хөкемдар буларак килүен түбәндәгечә пәйгамбәрләгән: «Менә, Раббы үзенең дистәләрчә мең изгесе белән килә, бөтен кешегә хөкем чыгару өчен, һәм алар арасындагы изге булмаганнарны аларның барлык изге булмаган гамәлләре һәм изге булмаган гөнаһкәрләрнең аңа каршы әйткән барлык кырыс сүзләре өчен гаепләү өчен».⁴⁵

GSAM 49Иов Раббының килүен өйрәтте

GSAM 49.1Муса чорында яшәгән дип саналган Иов Мәсихнең килүе һәм терелеш турында белемгә ия булган; чөнки ул болай дигән: "Әх, сүзләрем хәзер язылып куелган булса иде! Әй, алар китапка басылып чыккан булсалар иде! Тимер каләм һәм кургаш белән ташка мәңгегә уелып куелган булсалар иде! Чөнки мин беләм: минем коткаручым тере, һәм ул ахыр көндә җирдә басып торачак; тиремнән соң кортлар бу тәнне юк итсәләр дә, мин үземнең җәсдемдә Ходайны күрермен; мин үзем күрермен, күзләрем күрер, башка берәү түгел."⁴⁶

GSAM 49Давыт тәхете — Раббы тәхете

GSAM 49.2Давыт тәхете Раббы тәхете дип аталган. "Сөләйман атасы Давыт урынына Патша буларак Раббының тәхетендә утырды".⁴⁷ Раббы "аңа [Давытка] ант биргән иде: ул аның бил җимешеннән, ягъни тән буенча, Мәсихне күтәрер һәм аны үзенең тәхетендә утыртачак. Ул моны алдан күреп, Мәсихнең терелеше турында сөйләде: рухы җәһәннәмдә калмады, тәне дә черемәде".⁴⁸ Мәсихнең киләчәк хакимлеге турында тагын шулай диелә: Ул Давыт тәхетендә утырачак. (Карагыз Ишая 9:7.) Тагын: "Җир патшалары үзләрен урнаштырдылар, һәм хакимнәр бергә киңәш иттеләр Раббыга һәм аның Мәсихенә каршы.... Ләкин мин үз патшамны Изге Сион тауыма утырттым. Мин карарны игълан итәм: Раббы миңа әйтте: Син – Улым; бүген мин сине тудырдым".⁴⁹ Тагын: "Раббы Раббыма әйтте: Син минем уң ягымда утыр, мин синең дошманнарыңны аяк табаныңа салганчы".⁵⁰

GSAM 49Яһүдиләр аптырап калды

GSAM 49.3Бу текстлар яһүдиләрне аптыратты. Алар бу мәсьәләне чишә алмады: әгәр Давыт аны Раббым дип атаган икән, ничек ул аның улы була ала? Ничек ул Давыт орлыгыннан туган бала булып, шул ук вакытта Иммануил — безнең белән Ходай була ала? Әмма аларның пәйгамбәре Ишая болай дип игълан иткән: «Кыз йөкле булачак, ул угыл табачак һәм аңа Иммануил дип исем куячак».⁵¹

GSAM 50.1Мәсих тәнкыйтьче фарисейләрне тын калдырырлык сорауны яхшы белә иде, шуңа күрә ул алардан сорады: "Мәсих турында нәрсә уйлыйсыз? Ул кемнең улы? Алар аңа: Давыт улы, — диделәр. Ул аларга: Ә ничек Давыт рухында аңа Раббым дип әйтә ала: Раббы минем Раббыма әйтте: Утыр минем уң ягымда, мин синең дошманнарыңны аяк табаныңа салганчы? Әгәр Давыт аны Раббы дип атаса, ничек ул аның улы була ала?"⁵²

GSAM 50.2Бу тема тагын бер кат Псалом 45:6, 7-дә телгә алына: "Троның, эй, Аллаһым, мәңге-мәңгегә; патша таягың – гадел таяк. Син гаделлекне яратасың һәм явызлыкны нәфрәт итәсең; шуңа күрә Аллаһың сине иптәшләреңнән югары куаныч мае белән майлады."⁵³ Бу изге язмаларны күз алдында тотып, яһүдиләр киләчәк Идарәче һәм Торгызучының холкы турында югары төшенчәләргә ия булган булырга тиеш. Башкача булырга мөмкин дә түгел иде.

GSAM 50Илаһи чыганаклы орлык

GSAM 50.3Мәсих һәм аның тууы турында төгәл күрсәтмәләр бирелгән, чөнки Раббы пәйгамбәр Михә аша аның илаһи чыгышын һәм хәтта туачак кечкенә авылын да билгеләгән: "Әмма син, Ефрафадагы Вифлеем, Яһүдә меңнәре арасында кечкенә булсаң да, синнән минем өчен Израилдә хаким булачак зат чыгачак; аның чыгышы борынгыдан, мәңгелектән" (аңлатмада, ивритчә "мәңгелек көннәреннән").⁵⁴

GSAM 50Шехина һәм болытта Аллаһның барлыгы чагыла

GSAM 50.4Израил тарихында соңрак, Сөләйман гыйбадәтханәне бик «бөек» булырга тиеш дип әйтеп, төзелешен тәмамлагач, Аллаһның бөеклегенең шехинасы мәрхәмәт утыргычы өстендәге херувимнар арасында урнашты. Язмаларда болай диелә: храмны ачу тантанасында, руханиләр изге урыннан чыккач, "болыт Раббы йортына тулды, шуңа күрә руханиләр болыт аркасында хезмәт итә алмадылар; чөнки Раббының даны Раббы йортына тулган иде."⁵⁵ Бу гыйбадәтханәдә Раббының барлыгы халык күзләренә данлы болытта күренде. Раббы бу вакытта Сөләйманның догасына җавап бирде һәм аңа әйтте: «Мин синең догаңны ишеттем һәм корбан чалу йорты булсын өчен бу урынны үземә сайладым».⁵⁶

GSAM 51.1Халык гөнаһ кылды — идолга табынды — шуның нәтиҗәсендә аларның шәһәре һәм изге урыны җитмеш ел буена җимерек хәлдә торды. Сөргеннән соң храм Зеруббабел җитәкчелегендә яңадан торгызылды. Сөләйман төзегән храмның бөеклегенә караганда кимрәк булса да, Раббы пәйгамбәре аша әйтте: "Бу соңгы йортның даны элеккесеннән зуррак булачак."⁵⁷ Бу йортны Ирод бизәде, һәм аның мәйданнарында Коткаручы тәлим бирде. Беренче йортта Раббыны чагылдырган данлы болыт бар иде, ә икенче йортка бөтен нәрсәне яратучы Коткаручы үзе килде.

GSAM 51Иессе тармагының бөек патшалыгы

GSAM 51.2Ишая пәйгамбәр чорындагы көтеп торучыларга аның пәйгамбәрлеге аша соңгы коткарылуга бәйле бөек вакыйгаларны сурәтләү көч һәм рухландыру чыганагы булгандыр. Бу пәйгамбәрлекләр көтелгән коткаручының кайдан киләчәген бик ачык итеп күрсәтә: "Һәм Иессе кәүсәсеннән үсенте чыгачак, һәм аның тамырларыннан ботак үсәчәк; һәм Раббының рухы аның өстенә төшәчәк: хикмәт һәм аңлау рухы, киңәш һәм көч рухы, белем һәм Раббыдан курку рухы; ул аны Раббыдан куркуда тиз аңлаучы итәр; ул күзләре күргәнгә карап хөкем итмәс, колаклары ишеткәнгә карап та гаепләмәс; ә фәкыйрьләрне гаделлек белән хөкем итәр, җирдәге йомшак күңеллеләр өчен хаклык белән гаепләр; ул авызы таягы белән җирне сугар, иреннәре сулышы белән явызларны үтерер."⁵⁸

GSAM 52Пәйгамбәрләр өйрәткән терелеш

GSAM 52.1Пәйгамбәр Ишая да үлеләрнең терелеше турындагы тәгълиматны болай юанычлы сүзләр белән өйрәткән: "Бу тауда гаскәрләр Хуҗасы бөтен халыклар өчен майлы ризыклар мәҗлесе, утырмасында тотылган шәраблар мәҗлесе, сөяк мае белән туендырылган майлы ризыклар мәҗлесе, утырмасында тотылып, яхшылап сөзелгән шәраблар мәҗлесе ясаячак. Һәм ул шул тауда бөтен халыкларны каплаган каплауны, бөтен милләтләр өстенә җәелгән пәрдәне юк итәчәк. Ул үлемне җиңү белән йотачак; һәм Раббы Ходай һәрбер йөздән күз яшьләрен сөртер; үзенең халкына карата килгән һәртөрле хурлыкны бөтен җирдән бетерәчәк; чөнки Раббы болай диде. Һәм шул көндә болай диеләчәк: Менә, бу безнең Аллабыз; без аңа өметләндек, ул безне коткарачак; бу — Раббы; без аңа өметләндек, без аның коткаруы белән шатланып куанырбыз".⁵⁹

GSAM 52Яңартылган Җир Патшалыгы

GSAM 52.2Шул ук пәйгамбәр соңгы хакимлек урнашачак яңартылган җир булачак дип әйтә: «Чөнки, карагыз, мин яңа күкләр [атмосфера күкләре] һәм яңа җир тудырам; элеккеләре хәтердә дә калмаячак, күңелгә дә килмәячәк [искәрмәдә: ивр. "йөрәккә төшмәячәк", ягъни яңадан теләнмәячәк]. Ләкин сез мин тудырганнардан мәңге шатланып куаныгыз: чөнки менә мин Иерусалимны куанычлы итәм, аның халкын шат итәм. Мин Иерусалимда куанып, халкым белән шатланам; анда тагын елау тавышы да, зарлану тавышы да ишетелмәячәк. Шуннан соң [яңа җир яратылганнан соң] көннәре аз булган сабый да [кыска гомерле бала], көннәрен тутырмаган карт та [иртә килгән картлык] булмаячак: чөнки бала йөз яшендә вафат булачак [кешеләр тугыз йөз яшькә кадәр яшәгән чорда балалар йөз яшьтә булырга мөмкин]; ләкин гөнаһлы кеше йөз яшь тулгач [йөз еллык гомернең соңгы елларында] лагыйнет ителер. [Яңа җир барлыкка килгән вакытта үлүчеләр – «изге булмаган кешеләрнең юкка чыгуы» вакытында һәлак булучылар. 2 Петр 3:7.] Һәм алар йортлар салачаклар, һәм аларда яшәячаклар; йөзем бакчалары утыртачаклар, һәм аларның җимешен ашаячаклар. Алар салган йортларда башка кеше яшәмәячәк; алар утыртканның җимешен башка кеше ашамаячак; чөнки агачның [Яшәү агачы, Септуагинта] көннәре Минем халыкның көннәре кебек, һәм минем сайланганнарым үз кул эшләренең җимешен озак вакыт рәхәтләнеп татыйлар."⁶⁰

GSAM 53.1Езекииль вакытның озын күренеше аша үлеләрнең терелешенә карый. Аның аша Раббы болай ди: «Карагыз, халкым, мин сезнең каберләрегезне ачачакмын, сезне каберләрдән чыгарачакмын һәм сезне Израил иленә кайтарачакмын».⁶¹

GSAM 53«Ул безнең кайгы-хәсрәтләребезне үзенә алды»

GSAM 53.2Ишаяга, Инҗил пәйгамбәренә, кешеләр өчен Коткаручының сынаулары, газаплары һәм үлеме тулырак ачыкланды. "Кем," — ди пәйгамбәр, — "безнең хәбәребезгә ышанды? Һәм кемгә Раббының кулы ачылды? Чөнки ул Аның каршында йомшак үсемлек кебек үсәчәк, коры җирдән чыккан тамыр кебек; аның кыяфәте дә, матурлыгы да юк; без аны күргәндә дә, безне җәлеп итәрлек бернинди гүзәллек тә юк. Ул кешеләр тарафыннан кимсетелә һәм кире кагыла; ул – кайгы кешесе, газаплар белән таныш; без аның алдында йөзләребезне яшердек; ул кимсетелде, һәм без аны исәпкә алмадык. Чыннан да ул безнең кайгы-хәсрәтләребезне үзенә алды, безнең борчуларыбызны күтәрде; әмма без аны Ходай тарафыннан бәреп егылган, җәзага тартылган һәм газап чигүче дип санадык. Ләкин ул безнең гөнаһларыбыз өчен яраланды, безнең гаепләребез өчен изелде; безнең тынычлык өчен җәза аның өстендә булды, һәм аның камчы яралары белән без савыктык."⁶²

GSAM 53.3Бу гаҗәеп вакыйгалар минем заманымда булачакмы, дип сораган булыр иде халык та, пәйгамбәр дә. Җавап болай булыр иде: алар хәзер булмаячак; бу бөек коткаручының килү вакыты әле җитмәде; әмма пәйгамбәр әйтә: «Күзләрең Патшаның гүзәллеген күрер; алар бик ерактагы җирне күрерләр».⁶³

GSAM 54Даниил пәйгамбәрнең пәйгамбәрлекләре киләчәкне ача

GSAM 54.1Ләкин Раббы үзенең мәңгелек патшалыгын урнаштырганчы барлыкка киләчәк һәм хакимлек итәчәк чиратлы патшалыклар турында үз халкын өйрәтүне пәйгамбәр Даниил аша башлады; һәм әле булачак бер вакыйгадан башлап Мәсихнең чыннан да пәйда булуына һәм үтерелүенә кадәрге махсус бер чорны ачып күрсәтте. Навуходоносорның төшен аңлату дөнья белән идарә итәчәк дүрт патшалыкның алтын, көмеш, бакыр һәм тимернең кыйммәте кимү дәрәҗәсендә көч һәм бөеклекләре дә кимүен күрсәтте; һәм ахыр чиктә патшалыкларның ватылган, бер-берсеннән аерылган хәле балчык белән кушылган тимернең сынучанлыгына тиң булачак. Аннан соң җәннәт патшалыгы киләчәк, ул җәйге ашлык сугу мәйданының кибәгенә охшаган шул патшалыкларның юкка чыгуыннан соң барлыкка киләчәк, алар өчен урын табылмаячак, ә Ходай патшалыгы бөтен җирне тутырачак.

GSAM 54.2Аннары, җиденче бүлектәге күренештә, дүрт бөек хайван символлары астында шул ук тема яңадан күтәрелә һәм бу патшалыкларның башка үзенчәлекләре дә күрсәтелә. Бу бүлектә дүртенче патшалык ун өлешкә бүленгәннән соң барлыкка киләчәк «кечкенә мөгезле» көчнең карьерасы һәм эше сурәтләнә: ул өч өлешне җимереп яки буйсындырып, барчасы өстендә рухи хаким буларак урнаша. Бу папа хакимияте дүртенче патшалыкның бүленгән һәм сынучан хәлендә хәтта 1260 ел дәвам итәчәк. Шулай итеп, Мәсихнең Үз Әтисеннән патшалыкны кабул итеп, аны Иң Югарының изгеләренә тапшырганга кадәрге вакыйгалар ачыклана; бу патшалык ахыр чиктә бөтен җиргә хакимлек итәчәк һәм мәңгегә торачак.

GSAM 552300 көн

GSAM 55.1Даниил китабының сигезенче бүлегендә, тәкә, кәҗә һәм «бик зур үскән кечкенә мөгез» күренеше астында пәйгамбәр янә вакыт ахырына кадәр күчерелә. 13 һәм 14-нче аятьләрдә аның игътибары хөкемгә кадәр сузылган 2300 көнлек чорга юнәлтелә. Бу озак вакыт аралыгы иде, һәм пәйгамбәр моны аңлады; чөнки фәрештә аңа бу күренеш әле күп көннәргә кагылуын әйтте. Әлеге көннәрнең башлану вакыты әле хәбәр ителмәгән иде, шуңа күрә ул бүлекне болай тәмамлый: «Мин бу күренешкә шаккаттым; ләкин беркем дә аны аңламады».

GSAM 55Мәсихкә кадәрге җитмеш атна

GSAM 55.2Тугызынчы бүлек Даниилнең үтенеченә җавап итеп аңа осталык һәм аңлау бирү өчен килгән фәрештә турында сөйли. Ул аңа җитмеш атна чоры турында хәбәр итте. Бу ел атналарының алтмыш тугызы [«атналар» дип тәрҗемә ителгән «shevooim» сүзенең мәгънәсе шул, диелә] Мәсихкә кадәр сузылачак. Дәверне башлау өчен кирәкле «Иерусалимны торгызу һәм төзү боерыгы» әле бирелмәгән иде. Сорау туа: Даниил 69 атнаның кайда тәмамланачагын ничек белә алган? Ун икенче бүлектә вакыт мәсьәләсе тагын бер кат карала, һәм аның «Бу хәлләрнең ахыры ничек булачак?» дигән соравына аңа: «Үз юлыңнан бар, чөнки бу сүзләр ахыр вакытка кадәр ябылган һәм мөһерләнгән; ул вакытта зирәкләр аңлар», – дип әйтелә.

GSAM 55.3Шиксез, бу вакыт соравы апостол Петр телгә алган очракларның берсе: ул болай ди: «Шул коткарылу турында пәйгамбәрләр җентекләп сораштылар һәм эзләнделәр; алар сезгә киләчәк мәрхәмәт турында пәйгамбәрлек иттеләр, алардагы Мәсих Рухының, Мәсихнең газапларын һәм аннан соң булачак данын алдан хәбәр иткәндә, кайсы вакытны яки нинди чорны күрсәткәнен тикшерделәр».⁶⁴

GSAM 56Изге булмаганнарның язмышы

GSAM 56.1Иске Завет пәйгамбәрләренең соңгысы Малахия явызларның ахыргы юк ителүен мавыктыргыч итеп тасвирлый: "Менә, мич кебек яна торган көн киләчәк; һәм барлык горур кешеләр, хәтта явызлык кылучылар да саламга әйләнәчәк; һәм киләчәк көн аларны яндырып бетерәчәк, ди гаскәрләр Хуҗасы, аларның тамыры да, ботагы да калмаячак. Әмма исемемнән куркучы сезгә гаделлек кояшы дәвалаучы канатлары белән чыгачак; сез иреккә чыгып, сарайдагы бозаулар кебек үсәрсез. Һәм сез явызларны таптарсыз; чөнки мин бу эшне башкарган көндә алар сезнең аяк табаннары астында көл булып калачак, ди гаскәрләр Хуҗасы."⁶⁵

GSAM 56.2Борынгы Заветта язма рәвештә Израил уллары кулында булган һәм коткару планының күп кенә якларын ача торган бу фактларны исәпкә алганда, вәгъдә ителгән Орлык килү вакыты якынлашканын күреп һәм аңлап, сүзнең тырыш өйрәнүчеләренең кызыксынуы нинди зур булгандыр! Күпчелек халык, хәтта һәр шимбә көнне синагогаларда Изге Язмаларны укучылар да бу сүзне аңламады (Эшләр 13:27), әмма Рух җитәкчелегендә Изге Язмаларны тугрылык белән өйрәнгән гыйбадәтчел, тырыш кешеләр, шиксез, бу дәвердә дога кылган апостол Яхъя кебек үк ихлас күңелдән дога кылганнар: «Килегез, Раббыбыз Гайсә, тизрәк килегез».