23-нче бүлек — Сәламәтлек учреждениеләре

GSAM 358.1"Сөеклем, мин бар нәрсәдән бигрәк телим: рухың үсеш алган кебек үк син дә уңышлы булып, сәламәт бул."¹

GSAM 358.21863 елның 6 июнендә, шимбә көнне, пастор Уайт һәм аның хатыны Мичиган штатының Отсего шәһәрендә пасторлар Корнелл һәм Лоуренс үткәргән чатыр җыелышында катнаштылар. Анда Уайт ханымга сәламәтлек реформасы темасын ача торган күренеш бирелде. Шуннан башлап Review журналында сәламәтлек һәм сәламәт яшәү рәвеше турында мәкаләләр басылып чыкты, һәм ул үзенә сәламәтлек турында ачылганнарны яза башлады. Шуларның кайберләре Testimony No. 11дә һәм How to Live исемле хезмәттә басылып чыкты.

GSAM 358.3Сәламәт яшәү һәм аның физик, акыл-зиһен һәм рухи үсеш белән тиешле бәйләнеше кешеләрнең игътибарына аерым куелды. 1864 елның 25 октябрендәге Review журналында пастор Дж. Н. Эндрюс бу тема буенча түбәндәге мөһим тәкъдимнәрне бирде:—

GSAM 358Дж. Н. Эндрюс Сәламәт яшәү турында

GSAM 358.4"Һәр зарарлы ризыктан баш тарту һәм Ходайга карата яхшы тәгълимәт һәм намус тәэсирендә тотнаклы тормыш алып бару — яхшы сәламәтлек өчен иң кирәкле әйберләрнең берсе. Безнең тәннәребез — Изге Рух мәбете. Без аны рухыбызда кебек үк тәнебездә дә чынлап данлый алыр өчен физик көч-куәтебезнең барлык мөмкинлекләрен тулысынча саклап калу ничек кирәк! Рәхмәт Аллаһыга, бу тема хәзер безнең халыкка аеруча тәкъдим ителә. Сәламәтлек һәм көч — безнең өчен иң кыйммәтле әйберләрнең берсе, һәм алар авырлык чорындагы бөек вакыйгаларга шаһит булачак кешеләр өчен аеруча зур әһәмияткә ия."

GSAM 359.1Библия гигиенасы һәм христианча тотнаклылык темасы Review битләрендә генә түгел, безнең дин әһелләребез тарафыннан да якланды.

GSAM 359.21866 елның 20 маенда Генераль конференциядә түбәндәге киңәш Уайт ханым аша бирелде (ул шулай ук 11-нче шаһитлектә дә бар):—

GSAM 359Сәламәтлек учреждениесе булдырылырга тиеш

GSAM 359.3"Миңа күрсәтелде: без авыручыларга һәм үз тәннәрен саклау ысулларын өйрәнергә теләүчеләргә йорт булдырырга тиешбез, шуның белән алар авыруларны кисәтергә өйрәнсеннәр....

GSAM 359.4"Имансызлар авыруларны уңышлы дәвалауга багышланган һәм Шимбә тотучы табиблар җитәкчелегендәге учреждениегә мөрәҗәгать иткәндә, алар турыдан-туры хакыйкать тәэсиренә эләгәчәкләр. Безнең халык һәм чын иман белән танышкач, аларның алдан ук формалашкан карашлары җиңеләчәк һәм алар безнең хакыйкатькә уңай бәя бирәчәкләр. Шулай итеп хакыйкать тәэсиренә эләгеп, кайберәүләр тән авыртуларыннан гына котылып калмыйча, гөнаһ авыруы белән интегүче җаннары өчен дә шифалы дару табачаклар.

GSAM 359Нәтиҗәләр фаразы

GSAM 359.5«Акыллы дәвалау нәтиҗәсендә авыруларның сәламәтлеге яхшыра барган саен, алар тормыштан ләззәт ала башлыйлар һәм сәламәтлекләрен торгызуда ярдәм иткән кешеләргә ышаналар. Аларның йөрәкләре рәхмәт хисе белән тула, һәм хакыйкатьнең изге орлыгы анда тизрәк урнаша, кайбер очракларда ул тукланып, шытып чыга һәм Аллаһының даны өчен җимеш бирә. Шундый бер кадерле җанның коткарылуы мондый учреждениене булдыру өчен кирәк булган барлык чаралардан да кыйммәтрәк булачак....

GSAM 359.6"Савыгып яки зур файда күреп киткән кайбер кешеләр безнең иманыбызны яңа урыннарга кертү һәм хакыйкать флагын күтәрү чарасы булачак, чөнки сәламәтлек алу максатыннан безнең арада булып, алдан ук күңелләрдән алданган фикерләрне бетермәгән булсалар, анда керү мөмкин булмас иде."

GSAM 360.1Җыелган халыкның бертавыштан карары буенча мөмкин кадәр тизрәк Баттл-Крик янында яки шунда сәламәтлек учреждениесе ачарга һәм аны доктор H. S. Lay медицина җитәкчелегендә эшләтергә карар кылдылар; ул элек алган медицина белеменә өстәп, чирләрне гидропатик ысуллар белән дәвалауны өйрәнү өчен Көнчыгыштагы су белән дәвалау клиникасында бер елдан артык вакыт уздырган иде.

GSAM 360Санаторий өчен урын сатып алынды

GSAM 360.2Шул вакытта мондый учреждение ачу зур эш булып тоелды; нәтиҗә турында бу рухландыргыч шаһитлык булмаса, эшкә керешүдә бераз тоткарлык булыр иде. Ләкин тоткарлык урынына конференция тәмамланганнан соң берничә көн үткәч, Уэст-Баттл-Крик шәһәрендә матур яшәү урынын тәшкил иткән, сигез акр җирлеге булган судья Грейвсның киң йорты сатып алынды. Бу бина янына ванна бүлмәләре буларак хезмәт итәр өчен шунда ук ике катлы өстәмә корылды. Бу биналарда Сәламәтлек реформалары институты ачылды.

GSAM 360.31866 елның 19 июнендә чыккан Review газетасында учреждениенең акцияләренә беренче гомуми чакыру игълан ителде. Шул ук санда Баттл-Крик (Мичиган) һәм Olcott (Нью-Йорк) чиркәүләре инде 2 625 долларлык, ягъни һәркайсы 25 доллардан торган 105 акциягә язылулары хәбәр ителде. Мичиган штатында сәламәтлек учреждениеләре белән идарә итүче корпорация төзү өчен закон булмаганлыктан, милек вакытлыча ышанычлы идарәдә сакланды, корпорация рәсмиләштерелгәнче.

GSAM 360Сәламәтлек журналы башланып китте

GSAM 360.41 августта җитәкчеләр шулай ук тышлы, 16 битле айлык сәламәтлек журналы чыгаруны башлап җибәрделәр. Аны Health Reformer дип атадылар. Бу журнал хәзер дә Good Health исеме астында чыга һәм бүген дөньяның төп сәламәтлек журналы булып тора. Бу журнал сәламәтлек һәм тотнаклылык принциплары турында гына түгел, ә сәламәтлек учреждениесен рекламалау чарасы да булды, ул рәсми рәвештә 1866 елның 5 сентябрендә пациентлар һәм пансионатчылар өчен ачылды. Шулай итеп, безнең халыкка бу мәсьәлә беренче тапкыр әйтелгәннән соң дүрт ай да үтмәстән, бу учреждение сатып алынды, җиһазландырылды һәм эшләүгә әзер хәлгә китерелде; акцияләргә язылу суммасы 11 000 доллар булды, шуның зур өлеше инде түләнгән иде.

GSAM 361Медицина корпорациясе оештырылды

GSAM 361.11866–67 еллар кышында Мичиган штаты закон чыгару органы сәламәтлек учреждениесе белән идарә итү өчен корпорация төзү мөмкинлеген бирүче закон кабул итте. 1867 елның 17 маенда бу адым ясалды, эчке кагыйдәләр кабул ителде, һәм күчемсез милек һәм башка мөлкәт тиешле рәвештә сайланган попечительләргә тапшырылды. Шул вакытка кадәр язылган акцияләрнең гомуми суммасы 26 100 доллар булган; шуның 18 264,87 доллары түләнгән. Оешмада тәҗрибәле табиблар һәм ярдәмчеләр корпусы эшләгән, биналар пациентлар белән диярлек тулы булган, аларның кайберләре, учреждениегә килгәннән соң безнең халык һәм хакыйкать турында белеп, инде безнең дингә кергәннәр.

GSAM 361Сәламәт кием

GSAM 361.2Барлык чорларда һәм һәр илдә табигый йөрәк дөнья тәэсиренә, тормыш горурлыгына, ахмаклыкларына һәм модасына бирелә. 1863 ел безнең илебездә сәламәтлек һәм кием мәсьәләсе Уайт ханымга күрсәтелгән вакытта да искәрмә булмады, моны ханымнарның хоопслар кию модасыннан баш тарта алмаулары күрсәтте: аларның зурлыгы күпләрне кире борылган шар эчендә йөри кебек күрсәтте. Шул ук вакытта киемдә тагын ике каршылыклы агым барлыкка килде, алар зур бәхәсләр уятты. Бу турыда кыскача мәгълүмат, бәлки, укучыны Testimony for the Church, No. 10да урнашкан Уайт ханымның кием турындагы шаһитлыгын яхшырак аңларга әзерләр.

GSAM 362Киемдәге чиктән чыгулар тәнкыйтьләнә

GSAM 362.1Беренче экстремум — кием артыннан киюченең теләгенә карап, ун дюймнан ярты ярдка яки аннан да күбрәк озынлыктагы шлейф булган күлмәкләр кию иде. Алар еш кына җиргә сөртелеп торалар иде, һәм әфәнделәр аларны «урам җыештыручылар» дип атадылар. Икенче чиктән чыгу төгәл киресенчә иде һәм мөмкин кадәр ир-атлар киеменә охшаган стильдә булды. Бу моданы Мисс Блумер артыннан йөрүчеләр кабул итте, шуңа күрә аны «блумер күлмәге» дип атадылар. Соңрак исеме «Америка костюмы» дип үзгәртелде. Бу костюм яклылары төрле җирләрдә җыелышлар уздырдылар, һәм безнең күп кенә хатын-кыз кардәшләребез аны кабул итү ягында булды. Кайберәүләр чыннан да киде.

GSAM 362Кием мәсьәләсе буенча шаһитлык

GSAM 362.2Кием мәсьәләсе буенча Уайт ханымга күрсәтелгәннәр турында мин № 11 Шәһадәттән берничә абзац китерәм:—

GSAM 362.3"Ходайга тугры кешеләр дөньяның нуры һәм җирнең тозы, һәм алар үз йогынтыларының кыйммәтле булуын һәрвакыт истә тотарга тиеш. Әгәр алар бик озын киемнәрен бик кыска киемнәргә алыштырсалар, үз йогынтыларын зур дәрәҗәдә югалтырлар иде. Алар файда китерергә һәм Аллаһының Бәрәненә алып килергә тырышырга тиешле имансызлар җирәнер иде. Хатын-кызлар киемендә сәламәтлек ягыннан күп кенә яхшыртулар кертеп була, әмма караучыны нәфрәтләндерә торган зур үзгәреш кертмичә.

GSAM 362Реформа киеме

GSAM 362.4"Гәүдә корсетлар һәм кит мыеклары белән бер дә кысылмаска тиеш. Кием шулкадәр иркен булырга тиеш ки, үпкәләр һәм йөрәк сәламәт эш итсен. Кием ботинканың өске өлешеннән бераз түбән төшәргә тиеш, ләкин, кул белән күтәреп тормыйча да, тротуар һәм урам пычрагына тимәслек кыска булырга тиеш. Өй эшләре белән шөгыльләнгәндә, бигрәк тә тышта эшләргә мәҗбүр хатын-кызлар өчен моннан да кыскарак кием уңайлы, файдалы һәм сәламәт булыр иде.

GSAM 363Тән тигез итеп киендерелергә тиеш

GSAM 363.1"Күлмәкнең озынлыгы нинди булуга карамастан, аяклар ир-атларныкы кебек үк тулысынча киенгән булырга тиеш. Моның өчен эчлекле, балак очлары җыелып, тубык тирәли тасма белән беркетелгән яки иркен итеп, аска таба тарайтып тегелгән чалбар кияргә мөмкин; һәм бу чалбарлар аяк киеменә җитәрлек озын булырга тиеш. Шулай итеп киенгән аяклар һәм тубыклар һава агымыннан саклана. Әгәр аяк табаннары һәм аяклар җылы кием белән уңайлы тотылса, кан әйләнеше тигезләшә, һәм кан саф һәм сәламәт булып кала, чөнки ул организм буйлап табигый агышында суык тими һәм тоткарланмый."

GSAM 363.2Бу киемнең озынлыгы шлейфлы күлмәк белән Америка костюмы арасындагы уртача, мактауга лаек вариант буларак тәкъдим ителде. Кем дә булса аны кияргә тиеш дип әйтелмәде, әмма алар үз йогынтыларын юкка чыгарып, ярдәм итәргә тиешле кешеләрдә нәфрәт уятырга тиеш түгелләр дип әйтелде. Биредә тасвирланганча тубыкларын капларга тиеш дип әйтелмәде, әмма моны шулай да эшләргә мөмкин дип әйтелде. Әгәр шул ук максатка башкача, мәсәлән, озын эчке киемнәр һәм бәйләнгән чулкилар белән дә ирешелсә, ул да бу шаһитлык белән тулысынча туры килер иде.

GSAM 363Сәламәт киенү өчен биш төп пункт

GSAM 363.3Тәкъдим ителгән киенү стилендә сәламәт кием өчен биш төп пункт барлыгын күрергә була, алар:—

GSAM 363.41. Корсетларны һәм билне кысуны бөтенләй ташлау.

GSAM 363.52. Канның иркен әйләнешен тоткарларлык куллардагы һәм аяклардагы барлык тасмалардан баш тарту.

GSAM 364.13. Тәннең барлык өлешләрен тигез итеп киендерү, бигрәк тә аякларны һәм тубыкларны.

GSAM 364.24. Юбкаларны иңнәрдән элеп куярга һәм беркайчан да янбашларда баулар белән эленеп торырга рөхсәт итмәскә.

GSAM 364.35. Киемнең озынлыгы.

GSAM 364.4Беренче дүрт пунктны хәзер һәр акыллы табиб яклый, ә бишенче пунктка килгәндә, шлейфлы күлмәк тә, бик кыска күлмәк тә хәзер кире кагыла.

GSAM 364Г-жа Дженнесс-Миллер кием турында

GSAM 364.51890 елда Нью-Йорктан Дженнесс-Миллер ханым шул чорның иң фәнни-гигиена кием журналында хатын-кызларга күлмәкләрен әкренләп, кискен үзгәреш булмасын өчен, хатын-кыз итегенең өске читенә якынча җиткәнче кыскартырга киңәш итте — нәкъ 11-нче шаһитлык күрсәткән озынлык.

GSAM 364Доктор Траллның хуплавы

GSAM 364.61868 елда Нью-Джерси штатының Флоренс-Хайтс шәһәрендәге Гигиеотерапевтик колледждан доктор Р. Т. Траллга май ахырында Мичиган штатының Баттл-Крик шәһәрендә безнең дин әһелләребез өчен бер атналык лекцияләр курсы үткәрү планлаштырылды. Курс дәвамында доктор пастор Уайтның кунагы булды. Уайт ханым лекцияләргә йөрмәде, ләкин доктор һәр көн пастор Уайт, аның хатыны һәм пастор Дж. Н. Эндрюс белән каретада йөри торганга күрә, ул гигиена, авырулар һәм аларның сәбәпләре, дарулар тәэсире һ.б. турындагы фикерләрен тыңлаячак дип аңлашылган иде. Ул гади генә итеп күренештә күрсәтелгәннәрне сөйләде, әмма белемен кайдан алуын әйтмәде. Табиб медицина фәненең аның әйткән фикерләре белән тулысынча килешүен белдерде. Пастор Эндрюс миңа сөйләвенчә, икенче көн сөйләшү тәмамлангач табиб Уайт ханымнан медицина фәнен кайсы уку йортында тәмамлавын сораган. Ул аның бу фәннәрне беркайчан да өйрәнмәвен белгәч шаккатты, әмма ул аңа 1863 елның 6 июнендә Отсего, Мичиган штатында күрсәтелгәннәрне сөйли иде. Ул аңа фикерләренең барысы да физиология һәм гигиена таләпләренә туры килүен, ә күп кенә темалар буенча ул үзеннән дә тирәнрәк белүен әйтте. Мондый сәяхәтләр һәм сөйләшүләр биш көн чамасы дәвам иткәннән соң, табиб пастор Уайттан ни өчен аны колледжыннан чыгарып, Баттл-Крик шәһәрендәге дин әһелләре алдында лекция укырга чакырулары турында сорады. Ул болай диде: «Уайт ханым гигиена буенча кирәкле белемне аларга бирү өчен минем кебек үк әзер».

GSAM 365Медицина фәне раслый

GSAM 365.1Аның гамәли гигиенаның төрле тармаклары буенча күпсанлы язмалары еллар буе халыкка тәкъдим ителде, һәм аларның күбесе хәзер Christian Temperance and Bible Hygiene исемле томда тупланган. Иң белемле табибларның кайберләре бу язмаларны җентекләп өйрәнгәннән соң медицина фәненең алар белән тулысынча килешүен белдерделәр. Аның өчен алар өйрәнү нәтиҗәсе түгел, ә Раббының аңа күренештә ачып күрсәткәннәрен гади генә язып чыгу гына.

GSAM 365Доктор Келлоггның шаһадәте

GSAM 365.21863 елда Уайт ханымга күренештә ачылганнар белән медицина фәненең тикшеренүләре ничек туры килүен дәлилләү өчен мин Мичиган штаты, Баттл-Крик шәһәрендәге дөньякүләм танылган санитариумны җитәкләүче доктор Дж. Х. Келлоггның Christian Temperance китабына язган кереш сүзеннән өзек китерәм. Ул болай ди:—

GSAM 365.3"1. Әлеге язмалар беренче тапкыр чыккан вакытта сәламәтлек темасы бөтенләй диярлек игътибарсыз калды, алар адресланган кешеләр генә түгел, бөтен дөнья да моны игътибарга алмады.

GSAM 365.4"2. Физик гадәтләрдә реформа кирәклеген яклаган берничә кеше чын реформа принципларын яклау белән бергә иң ачык һәм кайбер очракларда җирәнгеч хаталарны да таратып йөрде.

GSAM 366.1"3. Беркайда да беркем дә ачык хаталардан азат, Библиягә һәм христиан дине принципларына туры килгән гигиена хакыйкатьләренең системалы һәм гармонияле җыелмасын тәкъдим итмәде.

GSAM 366.2"Шундый шартларда телгә алынган язмалар пәйда булды. Өйрәтелгән принциплар фәнни авторитет белән расланмады, ә гади, ачык итеп, фәнни белемгә дәгъва итмәгән, ә илаһи яктырту ярдәме һәм вәкаләте белән язуын белдергән берәү тарафыннан тәкъдим ителде.

GSAM 366Принциплар сынаудан уңышлы узды

GSAM 366.3"Мондый үзенчәлекле шартларда һәм шундый гаҗәеп дәгъвалар белән тәкъдим ителгән принциплар вакыт һәм тәҗрибә сынавын ничек үтте? — дип сорау бирергә тулы хокук бар. Аның җавабы иң тулы тикшерүгә түзәрлек фактларда табыла.... 25 ел элек тулысынча игътибарсыз калдырылган яки көлкегә алынган принциплар тыныч кына халык ышанычын һәм хөрмәтен яулады, хәтта дөнья аларның һәрвакыт шундый кабул ителмәвен бөтенләй онытты. Фәндәге яңа ачышлар һәм иске фактларга яңа аңлатмалар өзлексез раслаучы дәлилләр өстәде, шуның нәтиҗәсендә хәзерге вакытта 25 елдан артык элек якланган һәрбер принцип фәнни дәлилләр белән мөмкин кадәр ныгытылган.

GSAM 366Күрүләрнең илаһи чыганагына дәлилләр

GSAM 366.4"Бу, әлбәттә, гаҗәеп хәл һәм илаһи зирәклек белән юнәлешнең ачык дәлиле булып тора: фән һәм тәҗрибә хакимиятен дәгъва иткән, әмма ультра карашлар белән бозылган һәм хаталарның зур кушылмасы аркасында яхшылыкка көчсезләнгән буталчык һәм каршылыклы тәгълимәтләр уртасында фәнни белемгә дә, мәгърифәткә дә дәгъва итмәгән бер кеше сәламәтлек темаларына багышланган берничә язучы һәм фикер иясе тәкъдим иткән буталчык һәм хаталы фикерләр күплегеннән шундый гармонияле, тотрыклы һәм чын гигиена принциплары системасын булдыра алган — моны гаҗәеп хәл дип танырга кирәк, чөнки чирек гасыр дәвамында барган бәхәсләр, тикшеренүләр, ачышлар һәм тәҗрибә бер генә принципны да кире какмады, ә бары тик өйрәтелгән доктриналарны ныгытуга гына хезмәт итте." Дата: "Баттл-Крик, Мичиган, 1890."

GSAM 367Сәламәтлек институты киңәйтелде

GSAM 367.11876 елда баш табиб итеп эшкә килгән доктор Дж. Х. Келлогг җитәкчелегендә дәвалау ихтыяҗы шулкадәр зур булуы ачыкланды ки, 1877 елның язында өстәмә урыннар булдыру зарур булды. 1876 елда учреждениенең исеме Сәламәтлек реформасы институтыдан Медицина һәм хирургия санаториясе итеп үзгәртелде, ә 1878 елда яңа төп бина салынды.

GSAM 367.2Бу бина 136 × 46 фут үлчәмле, подвал өстендә дүрт катлы иде. Ул бөтенләй пар белән җылытыла һәм газ белән яктыртыла иде. Ачылганнан соң күп тә үтми, ул пациентлар һәм кунаклар белән диярлек тулды.

GSAM 367.3Шул вакытка кадәр 1866 елда Уайт ханымның бу учреждение турында сөйләгән фаразлары иң гаҗәеп рәвештә тормышка ашкан иде. Сәламәтлек эзләп учреждениегә килү нәтиҗәсендә бу халыкка игътибар юнәлткәннән соң, инде күпләр хәзерге хакыйкать нурын кабул иткән иде.

GSAM 367Авыл җирендә сәламәтлек ял итү урыны

GSAM 367.4Signs of the Times газетасының 1877 елның 22 ноябрь санында, М. Г. Келлогг, М.Д., Дж. Х. Келлоггның бер атадан яки бер анадан туган ир туганы, Калифорния штаты, Напа округы, Сент-Хелена шәһәреннән төньяк-көнчыгышка таба ике ярым миль ераклыктагы Хауэлл тавы итәгендә җир участогын сатып алганын һәм Кристалл Спрингс янында "Авыл сәламәтлеге ял йорты" дип аталачак бина төзергә җыенуын игълан итте. 1877–78 еллар кышында бина төзелде һәм 1878 ел башында пациентларны дәвалау өчен ачылды. Бу сәламәтлек ял итү урыны, төп учреждение – Баттл-Крик санитариумы кебек үк, күләм ягыннан гына түгел, ә бик күп кешеләрне Хәбәр белән таныштыру һәм аны кабул иттерү урыны буларак та үсеш алды.

GSAM 368The Pacific Health Journal

GSAM 368.11885 елның җәе өченче фәрештәнең хәбәре эшендә шактый вакыйгалы үсеш чоры булды. 1 майда Сент-Хеленадагы Авыл сәламәтлек ял итү урыны медицина уку йортын тәмамлаган табибның медицина җитәкчелегенә тапшырылды. Июнь аенда һәр ике ай саен чыга торган 24 битлек Pacific Health Journal and Temperance Advocate журналының нәшер ителеше башланып китте, мөхәррире — пастор Дж. Х. Уоггонер. Бу чаралар сәламәтлек учреждениесенә яңа тормыш китерде: ул элекке еллардагы кебек югалту урынына елдан-ел 2 000–4 000 доллар чиста табыш күрсәтте, һәм 1891 елның апрелендә тәмамланган ел ахырында 12 000 доллардан артык чиста табышка иреште.

GSAM 368.21887 елда Сент-Хеленада узган Rural Health Retreat Association җыелышында учреждениенең финанс хәле турында түбәндәге белдерү ясалды: 1885 елның 1 маена учреждениенең чиста капиталы бары тик 5 322,76 доллар гына булган, бу шул вакытка кадәр чыгарылган барлык акцияләрдән 2 547,24 долларга кимрәк. Башка сүз белән әйткәндә, учреждение бөтен табышын һәм 2 547,24 доллар капиталын кулланып бетергән. 1887 елның 1 апреленә учреждениенең бурычларыннан чиста активлары 21 372,64 доллар тәшкил иткән, ягъни 23 ай эчендә 16 049,88 доллар табыш алган. Бу суммадан 5 280 долларлык акцияләр алынган һәм учреждениегә 2 497,60 долларлык иганәләр кергән; шуңа күрә учреждение эшчәнлегендә чиста табыш 8 272,28 доллар тәшкил иткән. Шул вакытта Pacific Health Journal 32 битлек айлык журнал буларак, тышлы рәвештә чыгарылды һәм учреждениенең мәнфәгатьләрен һәм принципларын алга җибәрүдә тагын да зуррак файда китерүе ачыкланды.

GSAM 369Хәйрия эшләре

GSAM 369.11891 елның гыйнварында чыккан Medical Missionary журналында Баттл-Крик санитариумы турында доктор Дж. Х. Келлогг болай диде:—

GSAM 369.2«Оешма 25 ел дәвамында күрсәткән хәйрия дәвалау хезмәтенең гомуми суммасы 100 000 доллардан шактый күбрәк, бу башта салынган капиталдан берничә тапкыр артыграк.

GSAM 369.3"Моннан тыш, учреждение төрле миссионерлык эшләре өчен әзерләнгән лекцияләр укучыларны, шәфкать туташларын, аш-су әзерләү мәктәпләре укытучыларын һәм башка кешеләрне җибәргән."

GSAM 369Сироталар өчен үтенеч

GSAM 369.41891 елның 8 мартында узган Гомуми конференциядә доктор Келлогг ятимнәр исеменнән бик җитди мөрәҗәгать итте. Ул болай диде: "Мин үземне 'гомуми вәкил' итеп билгеләнгән дип табам, һәм мин вәкилсезләрне — ятимнәрне, аларны кайгыртучы кешеләре булмаганнарны — яклаячакмын."

GSAM 369Хаскелл ханымның 30 000 долларлык бүләге

GSAM 369.51892 елның гыйнвар аенда чыккан Home Missionary журналында ятим балаларга йорт булдыру өчен кирәкле матди чаралар турында көчле мөрәҗәгать яңгырады. Әлеге журналда йорт өчен барлыгы 17 716 доллар бирергә вәгъдә иткән кешеләрнең исемнәре басылган иде — проектны алга сөрүчеләр фикеренчә, бу зур эш өчен бик аз сумма, шуңа күрә эшне башкаруда тоткарлану куркынычы бар иде. Ләкин башыннан ахырын күрүче һәм "мең таудагы мал-туар" хуҗасы булган Аллаһ вакыйгаларны шундый итеп җайлады ки, безнең диндә булмаган бай ханым, Чикагодан булган, Фредерик Хаскелл әфәнденең тол хатыны Кэролайн Э. Хаскелл ханым бу хәйрия эше турында ишетүгә үк төзелеш комитетына 30 000 доллар бүлеп бирде, бер генә шарт куеп: ул акча тулысынча алдан төзелгән планнар буенча сироталар йорты төзүгә тотылсын, йорт киң һәм ирекле рух белән идарә ителсен, һәм бу учреждение вафат булган ире истәлегенә Хаскелл истәлегендәге йорт дип аталсын.

GSAM 370.1Шушы финанс ярдәме белән Medical Missionary and Benevolent Association ел дәвамында бинаны балалар йорты итеп төзеп, ачты. Бу бина 1894 елның 25 гыйнварында тантаналы рәвештә багышланды. Шул вакыттан соңгы чорның күп өлешендә балалар йортында балалар, ярдәмчеләр һәм укытучылардан торган гаилә уртача йөз кеше тәшкил итә.

GSAM 370Джеймс Уайт истәлегенә йорты

GSAM 370.2Бу балаларны караудан һәм аларга ярдәм итүдән тыш, әлеге оешма Джеймс Уайт истәлегенә йорт дип аталган тагын бер хәйрия учреждениесе белән дә идарә итә, анда егермедән артык өлкән яшьтәге һәм йортсыз кешегә кайгырту күрсәтелә һәм алар өчен уңайлы шартлар тудырыла.

GSAM 370Медицина миссионерлары

GSAM 370.3Бу эш юнәлешендә тагын бер актив адым медицина миссионерларын әзерләүне башлап җибәрү булды. Кешелекне күтәрүгә юнәлгән бу тырышлыкны мактап, Уайт ханым 1892 елның 16 сентябрендә Австралиянең Престон шәһәреннән язганда болай диде:—

GSAM 370.4"Мин теләр идем, хәзерге бер урынына йөз кеше әзерлек курсларында булса иде. Шулай булырга тиеш. Ир-атлар да, хатын-кызлар да медицина белемнәре булмаган миссионерлардан медицина миссионерлары буларак күбрәк файда китерә ала."

GSAM 370.5Югарыда әйтелгәннән соң, мондый характерлы гомерлек хезмәткә керү алдыннан әзерлек курсларын үтүчеләр саны шактый артты.

GSAM 370Сәламәтлек хезмәтенең үсеше

GSAM 370.61894 елның гыйнвар санында чыккан Medical Missionary журналында сәламәтлек эше үсеше турында кызыклы фактларны күрсәткән кыскача белдерү бар. Ул түбәндәгечә:

GSAM 371.1"Сәламәтлекне реформалау институты 1866 елда оештырылды.... Мичиган штатының үсеп килүче шәһәрләренең берсе булган Баттл-Крикның югарырак җирләрендә урнашкан рәхәт һәм сәламәт урында шәхси торак булып торган гади агач йорт сатып алынды. Ике табиб, ике ванна хезмәткәре, бер шәфкать туташы (өйрәнмәгән), өч-дүрт ярдәмче, бер авыру, күпсанлы уңайсызлыклар һәм учреждениенең киләчәгенә һәм нигез салынган принципларга зур ышаныч — менә шушы хәзерге эшчәнлекнең башы иде. Ул Сәламәтлекне реформалау институты дип аталды.

GSAM 371.2"Баштагы коттедж урынында хәзер 312 фут озынлыкта һәм 100 фут тирәнлектә, алты катлы бина тора, ул өч йөз кунакны сыйдыра һәм авыруларны карау һәм торгызу өчен заман фәне тәкъдим итә алган барлык җиһазлар белән җиһазландырылган. Табиблар коллективын ун табиб тәшкил итә, аларның күбесе үз тармакларында белгеч. Медсестралар һәм башка ярдәмчеләр өч йөздән артык кешене берләштергән гаилә булып торалар, ә учреждениегә килүчеләр арасында Берләшкән Штатларның һәр штатыннан кешеләр һәм чит илләрдән күп кунаклар бар. Аның ишекләре нинди генә исем йөртсә дә, ил эчендәге яки чит ил миссионерына һәрвакыт ачык, һәм гаиләдә бер яки берничә мондый кунак булмаган чаклар сирәк була.

GSAM 371Санаторий хастаханәсе

GSAM 371.3"Хастаханә 1888 елда салынган, 100×60 фут үлчәмле, биш катлы бина. Бинаның өске өч каты санаторийның хирургия бүлеге, пациентлар бүлмәләре һәм палаталар өчен кулланыла. Монда шулай ук учреждениенең хәйрия эшләре өчен офислар да урнашкан. Аның тирәсендә егерме коттедж урнашкан, аларның берничәсе пар белән җылытыла һәм төп бина кебек электр белән яктыртыла, алар пациентлар яки студентлар белән тулы. Медицина миссионер шәфкатьчеләрен әзерләү мәктәбе 1884 елның 1 июлендә оештырылды. Беренче алты ай эчендә утыз биш студент язылды."

GSAM 372Чыгып китүче хезмәткәрләр фаразы

GSAM 372.1Калифорниянең Сент-Хелена шәһәрендә урнашкан сәламәтлек учреждениесе турында сөйләгәндә, 1887 елның 6 февралендә Швейцариянең Трамелан шәһәреннән язылган хәбәрендә Уайт ханым болай ди:—

GSAM 372.2"Ходай әйтте: әгәр бу учреждение белән бәйле кешеләр түбәнчелек һәм буйсынучанлык белән Ходай ихтыярын үтәсәләр, ул яшәр һәм үсәр; һәм аннан Ходай биргән яктылык белән башкаларга бәрәкәт китерүче миссионерлар җибәрелер. Алар Гайсә рухында югары урыннардагы идолларны җимерерләр; алар хорафатларны ачып салырлар һәм хәзерге вакытта бары тик хаталар, үз-үзеңә бирелү, чама белмәү һәм явызлык кына үстерелгән урыннарга хакыйкатьне, пакьлекне һәм изгелекне урнаштырырлар."

GSAM 372.3Без бу сүзләрне китерәбез, чөнки алар башка шундый ук учреждениеләргә дә тигез көч белән кагыла.

GSAM 372Сәламәтлек саклау эшендә уңыш вәгъдә ителә

GSAM 372.41891 елда чиркәүгә бирелгән махсус шаһитлыкта без болай укыйбыз: «Ходайның бәрәкәте сәламәтлек реформасына кызыксыну уяту өчен ясалган һәр тырышлыкка иңәчәк; чөнки ул һәр җирдә кирәк. Бу мәсьәләдә яңарыш булырга тиеш; чөнки Ходай бу аша күп эш башкарырга ниятли».

GSAM 372Америка Медицина Миссионерлар Колледжы

GSAM 372.5Адым-адым белән авыруларны дәвалауның акыллы ысулына яктылык үтеп барды, һәм 1895 елның июнендә медицина белем бирү учреждениесе оештыру таләбе туды. Бу таләпне канәгатьләндереп, Америка Медицина Миссионерлык Колледжы оештырылды, аның төп максаты – Seventh-day Adventist Medical Missionary and Benevolent Association каршында, ил эчендә һәм чит илләрдә эшләү өчен табиблар әзерләү иде. Ачылыш тантаналары 1895 елның 30 сентябрендә Баттл-Крик шәһәрендә узды, ә колледж киләсе көнне, 1 октябрьдә, кырык студенттан торган класс белән ачылды.

GSAM 372.6Колледж игъланында болай дип укыйбыз:

GSAM 372.6"Колледж Иллинойс штаты кануннары нигезендә Чикагода рәсми рәвештә теркәлгән. Уку курсы АКШның иң яхшы медицина мәктәпләренеке кебек үк тулы булачак. Дәресләр өлешчә Чикагода, өлешчә Мичиган штатының Баттл-Крик шәһәрендә үткәреләчәк."

GSAM 373.1Медицина миссионерлыгына әзерләнүчеләр турында 1895 елның августында чыккан Medical Missionary журналында түбәндәгеләрне укыйбыз:

GSAM 373.1"Хәзерге вакытта Баттл-Крик санитариумының шәфкатьчеләр әзерләү мәктәбендә укып йөрүче шәфкатьчеләр сыйныфы 250дән артык; медицина миссионерлыгы эшенә керешергә сәләтле һәркайсына эш урыны билгеләнгән. Көньяк диңгез утраулары, Һиндстан, Көнбатыш Һиндстан утраулары, Көньяк Америка, АКШның Көньяк штатлары (егерме биш яки утыз кеше) һәм безнең зур шәһәрләр өчен шәфкатьчеләр кирәк."

GSAM 373Медицина миссионерлыгы эше үсеше

GSAM 373.21895 елның 5 ноябрендә Табернакулда узган Санитариум миссионер шәфкатьчеләре сыйныфының тәмамлау тантанасында доктор Келлогг болай диде:—

GSAM 373.3"Ун ике ел элек мондый чарада ике шәфкать туташы бетерде. Хәзерге вакытта өч йөздән дүрт йөзгә кадәр шәфкать туташы корпусы бар. Санитариумда унтугыз табиб, шундый ук учреждениеләрдә, санитариумга күбрәк яки азрак бәйле һәм Medical Missionary and Benevolent Association карамагында, егерме ике табиб эшли. Безнең 53 шәфкать туташы төрле чит илләрдә — Швециядә, Иске Мексикада, Африканың Алтын Ярында, Австралиядә, Көньяк Африкада, Даниядә, Һиндстанда, Яңа Зеландиядә, Самоада һәм Британ Гвианасында эшли. Хәзерге вакытта 63 медицина студенты әзерләнә. Шуларның 41е монда, 22е Мичиган университетында һәм башка уку йортларында. Бүген кич монда 22 шәфкать туташы тәмамлый, алар расланган шәфкать туташы булып эшкә чыгарга тулысынча әзер."

GSAM 373.41902 елга кадәр сәламәтлек саклау учреждениеләренең үсешен күзәткәндә без Баттл-Крик санитариумын — аның медицина колледжы һәм шәфкать туташларын әзерләү мәктәбе белән — дөньяда Җиденче көн адвентистлары милке булган шундый учреждениеләр арасында иң зурысы икәнен табабыз.

GSAM 374Төп биналар янды

GSAM 374.11902 елның 18 февралендә төндә зур төп бина, аның яхшы җиһазлары һәм киң хастаханә янгында юкка чыкты. Шул вакытта биналарда дүрт йөз авыру һәм кунак бар иде, ләкин табибларның, шәфкать туташларының һәм ярдәмчеләрнең батыр тырышлыгы һәм Раббыбызның махсус саклавы нәтиҗәсендә алар барысы да җитди җәрәхәтсез биналардан чыгарылды.

GSAM 374Яңа санаторий

GSAM 374.2Иске биналар урынына элеккесеннән зуррак һәм ныграк икенче бер бина салынды. Хәзерге бинаның нигез ташы 1902 елның 12 маенда салынды, ә бина 1903 елның 31 маенда тантаналы рәвештә багышланды. Оешма җитәкчеләре яңа бина турында болай ди: "Ул тимер, таш, кирпеч һәм цементтан салынган бина була ала торганча нык һәм озакка чыдам.

GSAM 374.3"Оешма җиһазлары һәр яктан да иң заманча, тулы, санитар, уңайлы һәм ныклы итеп сайланган; һәм ул хәзерге, тулысынча төзелгән хәлдә, Баттл-Крик санитариумы авырулар өчен, һичшиксез, тиңе булмаган уңайлыклар һәм мөмкинлекләр тәкъдим итә, дип санала.

GSAM 374.4"Оешма җитәкчеләренең максаты — рациональ медицина тарафыннан танылган авыруларны дәвалауның барлык яңа ысулларын һәм җайланмаларын бер урында, уңай шартларда туплау һәм аларны намуслы һәм акыллы рәвештә куллану булды."

GSAM 374Күп кенә санаторийлар ачылачак

GSAM 374.5Бу халыкка җиткерелгән нур шунда ки, Раббыбыз берничә зур гигант учреждение урынына дөнья буйлап уртача зурлыктагы күп кенә санаторийлар булуын тели. Без шатланып билгелибез, аеруча соңгы унъеллыкта дөньяның төрле почмакларында кечкенә санаторийлар ачу эше башланды. 1904 елгы General Conference Year Book басмасында бу кечкенә учреждениеләрнең илледән артыгы исемлеге китерелгән.

GSAM 375Санаторийлар исемлеге

GSAM 375.1Бу учреждениеләрнең нигез салынуына китергән шартларны тасвирлау кызыклы булыр иде, әмма без чикләнгән урын шартларында алар урнашкан илләр исемлеге һәм һәр илдәге учреждениеләр саны белән генә чикләнәбез. АКШта – 35; Бөекбританиядә – 3; Германиядә – 1; Швейцариядә – 1; Даниядә – 1; Норвегиядә – 1; Швециядә – 1; Көньяк Африкада – 1; Австралиядә – 2; Яңа Зеландиядә – 1; Самоа утрауында – 1; Иске Мексикада – 1; Һиндстанда – 1; Япониядә – 1.

GSAM 375Дәвалау бүлмәләре исемлеге

GSAM 375.2Бу санаторийлардан тыш егерме ике дәвалау бүлмәсе бар, шуларның унҗидесе АКШта; берсе Яффада, берсе Палестинаның Иерусалим шәһәрендә; берсе Иске Мексиканың Гвадалахара шәһәрендә; берсе Көньяк Африканың Кимберли шәһәрендә; берсе Австралиянең Рокхэмптон шәһәрендә. Моннан тыш, кешеләр чиста гигиеналы ризык ала һәм дөрес яшәү рәвеше турында күбрәк яки азрак мәгълүмат ала ала торган егерме алты вегетариан рестораны бар.

GSAM 375.3Сәламәтлек реформасы принципларының үсеше турында бу статистика Раббының 1866 елда илаһи рәвештә фаразлаганча "бу чара аша бөек эш башкара алуын" күрсәтә; һәм ул шулай ук 1863 елда фаразланганча "сәламәтлек реформасы принципларының" "Раббы килү вакытында халыкны күчерүгә әзерләүдә" ничек роль уйнавын күрсәтә. Шулай итеп, бу сәламәтлек учреждениеләре йөз тапкыр артып, тиздән аларның билгеләнгән һәм проектланган максатын тормышка ашырсыннар.