21-нче бүлек — Эштә юнәлтүче кул

GSAM 322.1"Мин сине укытырмын һәм сиңа барырга тиешле юлны күрсәтермен."¹

GSAM 322.2Раббыны ышанычы итеп алган кешегә Аның кайгыртуы һәрвакыт сизелә. Ләкин кайчакта бу кайгырту аеруча нык сизелә: күренгән дә, күренмәгән дә явызлыклардан һәм куркынычлардан махсус коткарылулар, шулай ук Аның хакыйкатын тарату өчен турыдан-туры Аллаһы тарафыннан ачылган мөмкинлекләр. Бу бүлек нәкъ менә шушы темаларга багышланган.

GSAM 322Мичиганда беренче күренеш

GSAM 322.31853 елның май аенда пастор Уайт һәм аның хатыны Мичиганга бардылар. Бу аларның Нью-Йорктагы Баффало шәһәреннән көнбатышка беренче тапкыр чыгулары иде. Май аеның соңгы шимбәсендә алар Тайрон шәһәрендә булдылар, һәм шунда Уайт ханымга визиядә штаттагы шимбә тотучыларның төрле төркемнәре һәм аларга каршы эшләргә мөмкин булган тәэсирләр турында кисәтүләр күрсәтелде. 2 июньдә Джексонда ул фульскап форматындагы сигез биткә үзенә күрсәтелгән кайбер әйберләрне язды. Ул миңа күренешнең карандаш белән язылган күчермәсен бирде, мин аңа каләм һәм сыя белән гади күчермә ясап бирергә тиеш идем.

GSAM 322Изгелекне игълан иткән хатын-кыз

GSAM 322.4Күрсәтелгән башка әйберләр арасында безнең халык арасына үзен кертергә тырышкан бер хатын-кыз очрагы да тасвирланды. Ул әйтте, бу хатын-кыз зур изгелеккә дәгъва итә. Уайт ханым аны беркайчан да очратмаган һәм бу күренеш аша алынган мәгълүматтан башка аның турында берни дә белми иде. Ул хатын-кызның ничек эш итүен генә түгел, ә аны тәнкыйтьләгәндә ул изге кыяфәткә кереп: «Раббым — йөрәгемне белә» дип әйтергә дә әзер булуын да сөйләде. Ул әйтте, бу хатын ил буйлап бер яшь егет белән йөри, ә аның ире, карт кеше, өйдә калып, аларның явыз юлында яшәүләрен тәэмин итү өчен эшли. Уайт ханым әйтте, Раббы аңа күрсәткән: «Хатын изге булуга дәгъва итсә дә, ул да, яшь егет тә җиденче боерыкны бозганнар». Бу очракның язма тасвирламасын кесәгә салып, мин хәлләр ничек үсүен бераз борчылып көттем.

GSAM 323Мичигандагы Верженнс җыелышы

GSAM 323.1Без Джексон, Баттл-Крик, Бедфорд һәм Хэстингс шәһәрләрендә җыелышлар үткәрдек, аннары Кент округындагы Верженнс шәһәренә килдек, һәм шунда шул хатын-кыз яши торган урын булып чыкты. Без 11 июньдә, Шимбәгә бераз гына вакыт кала, төн кунарга тиешле урынга килеп җиттек. Без кунган урын — элек христиан конфессиясенең дин әһеле булган пастор Уайтның йорты иде. Бу яңа гына үзләштерелгән төбәк булганга, безнең җыелышлар өчен өч миль алдарак зур, яңа салынган амбарда әзерлек күрелгән иде, ә күренештә күрсәтелгән хатын, ачыклануынча, җыелыш урыныннан тагын ике миль еракта яши икән.

GSAM 323Фанатикка шаһитлык

GSAM 323.212 июньдә, иртәнге 10:30да без җыелыш өчен амбарга җыелдык. Уайт ханым трибунаның сул очында утырды, мин аның янында, пастор Корнелл минем янда, ә пастор Уайт трибунаның уң ягында торып сөйләде. Ул якынча унбиш минут сөйләгәннән соң, бер карт кеше белән бер яшь кеше бергә кереп, трибуна янындагы алгы рәткә утырдылар. Алар белән бергә биек, нечкә, кара тәнле хатын-кыз да килде, ул ишек янында урын алды. Пастор Уайтның кыска вәгазе тәмамлангач, Уайт ханым торып, үз чыгышын шушы сүзләр белән башлады: дин әһелләре үзләренә тапшырылган эшне бозмасыннар өчен нинди саклык кирәклеген сөйләп, «Раббының савытларын күтәрүчеләр, пакь булыгыз» дигән аятьне кулланды. Ул хатын-кызны үз иреннән башка ир-ат белән ил буйлап йөрергә чакыру Аллаһның тәртибенә туры килмәвен әйтте. Ниһаять, ул ачык итеп әйтте,

GSAM 323.2"Күптән түгел ишек янында утырган шул хатын-кыз Алла аны вәгазь итәргә чакырган дип дәгъва итә. Ул өстәл каршына яңа гына утырган менә бу яшь егет белән сәяхәт итә, ә бу карт кеше, аның ире — Аллаһ аңа рәхмәт итсен! — өйдә тырышып акча эзли, ә алар шул акчаны үзләренең явызлыкларын дәвам итү өчен кулланалар. Ул үзен бик изге, пакьләнгән дип игълан итә, әмма изгелеккә булган бөтен дәгъваларына карамастан, Аллаһ миңа күрсәтте: ул да, бу яшь егет тә җиденче боерыкны бозуда гаепле."

GSAM 324.1Һәммәсе дә белә иде, Уайт ханым бу кешеләрне амбарга кергәнче беркайчан да күрмәгән. Аларны шундый төгәл итеп ачыклап, холкларын тасвирлавы җыелганнарның күңеленә зур тәэсир ясады, ышанычларын арттырды һәм күренешләргә ышануларын ныгытты.

GSAM 324Алдан фараз ителгәнчә әйтелгән сүзләр

GSAM 324.2Уайт ханым шаһитлыгын биргәндә, кисәтелгән хатын — Алкот ханымга борчулы караш ташладылар, ул әйтелгәннәрне ничек кабул итәчәген һәм нишләячәген, нәрсә әйтергә җыенуын күрергә теләп. Әгәр ул үз өстенә куелган гаепләүдән гаепсез булса, ул, әлбәттә, торып, барысын да кире какарга тиеш булыр иде. Әгәр ул гаепле һәм бик бозык булса, хәтта дөреслеген белсә дә, барысын да инкарь итәр өчен артык яхшы кеше булмас иде. Моның урынына ул тәнкыйтьләнгәндә шаһитлек әйткәнчә эшләде. Ул акрын гына аякка басты, һәркемнең күзе аңа төбәлгән иде, һәм изге кеше кыяфәте чыгарып, акрын гына: «Раббым йөрәгемне белә», — диде дә, бер сүз дә өстәмәстән утырып калды. Ул шаһитлек әйткәнчә генә сөйләде һәм шул ук рәвештә әйтте.

GSAM 325Гөнаһны тану

GSAM 325.1Чыннан да, Аллаһ аларның йөрәкләрен белә иде, һәм алар үзләре дә гаепле булуларын беләләр иде; чөнки соңыннан шул ук урында яшәүче һәм бу хакта җентекләп сораган Гарднер әфәндегә егет болай диде: «Гарднер әфәнде, Уайт ханымның безнең турында әйткәннәре бик дөрес иде;» Һәм хатын-кыз, 1862 елда Гринвиллда Уилсон ханымга «Сеңел Уайтка каршы бер сүз әйтергә дә батырчылыгым җитмәс, югыйсә мин Ходайга каршы көрәшүче булып табылыр идем», — дип әйткәннән соң, үзенә һәм яшь егеткә карата күрсәтелгәннәрнең дөрес булуын таныды.

GSAM 325Хәбәрче төркеме

GSAM 325.21853 елның көзендә Мичиганда берничә ризасыз кеше берләшеп Messenger of Truth исемле бер газета чыгара башлады. Бу газетаның һәм аны алып баручыларның максаты — урнаштыру урынына җимерү һәм пычрату булып күренде. Аның битләрендә күп ялганнар урнаштырылган иде, бу безне хәбәрне тарату эшебездә борчытты; һәм мондый ачык һөҗүм белән без беренче тапкыр очрашкач, без аларның яла ягучы сүзләрен кире кагу безнең бурыч дип санадык. Бу эш безгә ышанычка тапшырылган хаклыкны алга этәрү өчен бүленгән вакытны алды һәм, шиксез, бу каршылыкны кузгатучы Шайтан максатларына туры килде. Шулай итеп, хәлләр 1855 елның 20 июне киченә кадәр шундый рәвештә барды, ул вакытта Освего, Нью-Йорк шәһәрендә пастор Уайт һәм аның хатыны, пастор Коттрелл һәм мин җыелышны яңа гына тәмамлаган идек. Җыелышта безне Лиллис исемле кеше борчыды, ул килеп, шул яла язулы документларны халык арасында таратты. Бу мәсьәләдә безнең бурыч нәрсәдән гыйбарәт булуы соравы тагын да туды. Аларның ялганнарына җавап бирү буенча алдагы барлык тырышлыклар бары тик аларның тагын да күбрәк ялган уйлап табуларына гына китерде.

GSAM 325Киңәш һәм фараз

GSAM 325.3Шул кич Освего шәһәрендә Джон Плейс йортында узган дога җыелышында Уайт ханымга бер күренеш бирелде, анда аңа күрсәттеләр: әгәр без үз эшебездә, хакыйкатьне вәгазь итүдә дәвам итсәк, «Хәбәрче партиясе» кебек кешеләргә карамастан, алар үз-ара сугышырлар, аларның газетасы ябылыр, һәм бу вакытта без сафларыбызның икеләтә артканын күрербез. Бу шаһитлыкны Раббыбыздан дип ышанып, без шунда ук аның белән туры килерлек итеп эш итә башладык.

GSAM 326Хәбәрче партиясе һәм газетасының таркалуы

GSAM 326.1Чынлык хәрәкәте тиз үсеш алды, ә «Хәбәрчеләр партиясе» үз-ара низагка батты. Кыска гына вакыт эчендә партия таркалды, күп кенә лидерлары Шимбәне ташлады. Аларның газетасы ярдәм җитмәү сәбәпле тиздән чыгудан тукталды, һәм вакытлыча мөхәррир булып эшләгән кеше мәктәптә укытуга юнәлде; ләкин башта үз-үзе белән идарә итәргә өйрәнмәгәнлектән, ул укучылары белән дә идарә итә алмады. Мәктәптәге бер малайны төзәтергә тырышканда ул револьвер чыгарды, ул келт итте, ләкин атылмады. Линчтан качу өчен ул төнлә Канадага качарга мәҗбүр булды.

GSAM 326Адвент хәрәкәтенә йогынты

GSAM 326.2Бу вакытта безнең халык арасында элеккегә караганда күпкә зуррак татулык һәм бердәмлек хөкем сөрде; хәбәрне тарату өчен тырышкан саен, һәр яктан да юл ачылды.

GSAM 326.31858 елның 14 гыйнварында чыккан Review журналының 11-нче томы, 10-нчы санында мөхәррир Messenger эше нәтиҗәләре турында болай диде: "Reviewны җимерергә тырышкан ризасызлык чорында офистагы чиркәү милкенең бәясе бары тик 700 доллар гына иде. Шуннан соң ул 5 000 долларга кадәр артты. Ул вакытта түләүле язылучылар саны якынча мең булса, хәзер ул ике меңгә җитте, өстәвенә шактый күп 'бушлай' исемлек тә бар".

GSAM 326.4Без хәзер (1858) "Хәбәрче партиясе" таркалып, таралган һәм Messenger басмасы юкка чыккан вакытка җиткәнлектән, югарыдагы саннар әһәмиятле. Review журналына түләүле язылучылар саны нәкъ ике тапкыр арткан кебек үк, ышанучылар саны да ике тапкырдан артык артты. Шулай итеп, 1855 елның июнендә Уайт ханым аша әйтелгән фараз үтәлде.

GSAM 327Шатёр җыелышлары тәүге тапкыр тәкъдим ителде

GSAM 327.1Хәбәрнең тәүге көннәрендә, яхшырак урын табылмаса, без мәктәп йортларында җыелышлар уздыра идек. Мондый бинада бер мәртәбә шундый күп кеше җыелды ки, шул зурлыктагы ике мәктәп бинасы да аларны сыйдыра алмас иде. Барысына да ишетелсен өчен, сөйләүче ачык тәрәзә каршында басып, бина эчендәгеләргә дә, арбаларда һәм чирәмдә утырган тагын да күбрәк тыңлаучыларга да мөрәҗәгать итте. Шул зур җыелыш күренеше чатыр җыелышлары уздыру турында уйланырга этәрде.

GSAM 327Мичигандагы Баттл-Крик шәһәрендә беренче палатка җыелышы

GSAM 327.2Шуңа күрә 1854 елның 22 маенда пастор Джеймс Уайт һәм башкалар киңәшләшеп җыелышлар өчен чатырлар куллануны гамәлгә ашыру мөмкин дип карар кылдылар. Ул вакытта зур чатырлар цирклардан, хайваннар күргәзмәләреннән һәм төрле шоулардан башка максатлар өчен бик сирәк кулланыла иде. Мичиган — җиденче көн адвентистларының шушы эш юнәлешендә тәүге адым ясаган штаты булды. Беренче чатыр җыелышы 1854 елның 10 июнендә Баттл-Крик шәһәрендә ачылды. Хәзерге вакытта җәйге чорда җыелышларны шушы рәвешле уздыру киң таралган.

GSAM 327Лагерь җыелышлары тәкъдим ителде

GSAM 327.31868 елда тагын бер актив адым ясалды. Кемпинг-җыелышлар уздыруның урынлылыгы җентекләп каралды, һәм бу безнең кешеләрнең гомуми җыелышларда күпсанлы җыелышларын урнаштыру өчен искиткеч ысул булачак дигән карарга килү булды. Гомуми гыйбадәтләр өчен зур чатыр һәм кечкенә гаилә чатырлары булганда, кешеләр уңайлырак булачак, һәм шулай итеп берничә көнне киңәшләшү һәм гыйбадәт кылуга файдалы итеп үткәрергә мөмкин булачак.

GSAM 328Мичиган штатының Райт шәһәрендә узган беренче лагерь җыелышы

GSAM 328.1Беренче лагерь җыелышы 1868 елның 1–7 сентябрендә Мичиган штатының Райт шәһәрендә узды. Безнең халыкның бу мөһим гомуми җыелышлары шулкадәр үсеп китте ки, һәр ел саен кырның төрле өлешләрендә илледән артык лагерь җыелышы уза. Бу лагерь җыелышлары Америкада гына түгел, Европада, Австралиядә, Яңа Зеландиядә һәм Көньяк Африкада да уза.

GSAM 328.2Безнең халык тарафыннан мондый характердагы иң зур җыелыш 1893 елда Мичиган штатының Лансинг шәһәрендә узды. Бу зур җыелышта 500 дән артык гаилә чатырында 3 400 кеше яшәде. Лагерьдәге төрле чатырларны коруда 150 000 ярдтан артык брезент кулланылды.

GSAM 328Тимер юл һәлакәтеннән котылу

GSAM 328.3Безнең беренче 60 футлы чатырны сатып алу карары кабул ителгәннән соңгы көнне (1854 елның 23 мае), шул вакытта Мичиган штатының Джексон шәһәрендә булган пастор Уайт һәм аның хатыны Висконсинга юлга кузгалырга тиеш иделәр, анда алар бераз вакыт хезмәт итәргә ниятләгәннәр. Без көндезне станциядән ерак түгел урнашкан Д. Р. Палмер йортында үткәрдек. Көндез берничә тапкыр пастор Уайт: «Мин бу сәяхәткә чыгу турында сәер хис итәм; ләкин, Эллен, безнең очрашу бар, һәм без барырга тиешбез. Әгәр минем очрашу булмаса, мин бүген кич китмәс идем», — диде.

GSAM 328.4Төн җиткәч, поезд килү вакыты якынлашкан саен без дога кылдык. Барыбыз да бу сәяхәттә пастор Уайт һәм аның хатынының иминлеге өчен дога кылырга теләдек. Без торгач, пастор Уайт Раббыбыз аларны саклап, кайгыртыр дип ышана икәнен әйтте.

GSAM 328.5Сигездә мин алар белән поездга урыннарны тәэмин итү һәм аларның багажларын урнаштыруда ярдәм итәргә бардым. Без шул вакытта «йокы вагоны» дип аталган, югары аркалы урындыклар булган вагонга кердек. Уайт ханым: «Джеймс, мин бу вагонда кала алмыйм, моннан чыгып китәргә тиешмен», — диде. Мин аларга киләсе вагонның уртасында урын алырга булыштым. Уайт ханым тезләренә посылкаларын куеп утырды, ләкин: «Мин бу поездда үземне өйдә кебек хис итмим», — диде. Звонок яңгырады, һәм мин аларга ашыгып «Сау булыгыз» дип әйтеп, тиз арада Сирений Смиткә киттем, төн кунарга.

GSAM 329.1Якынча уннар тирәсендә без барыбыз да шаккаттык: Чикагога юл тоткандыр дип уйлаган пастор Уайт ишекне шакый иде. Ул сөйләвенчә, поезд Джексоннан өч миль көнбатышта рельстан чыккан; локомотив белән бергә поездның күп өлеше тулысынча җимерелгән; күп кеше һәлак булса да, ул үзе дә, Уайт ханым да исән-сау калганнар. Ул тиздән ат һәм арба табып, Абрам Додж белән бергә Уайт ханымны алып кайтырга китте; пастор аны кочагында күтәреп, дымлы, сазлыклы җирдән һәм кечкенә инеш аша берникадәр ара үтеп, бәла булган урыннан ерак, куркынычсыз урынга алып киткән иде.

GSAM 329.2Икенче көнне иртән иртүк мин Додж әфәнде белән бергә авария урынын карарга бардым. Юл рельсларны кыек кисеп үтә торган урында бер бык турыдан-туры рельслар өстенә ятып ял иткән булган. Локомотивта сыер тоткычы булмаганлыктан, хайванга бәрелгәч, ул юлдан сулга очып төшкән. Локомотивның җиргә бәрелүеннән килгән беренче селкенүдә, пастор Уайтның китаплар тутырылган сундугы булган багаж вагоны тулысынча юлдан сикереп төшкән һәм зыян күрмәгән; шул ук вакытта поездның арткы пассажир вагоны кеше ярдәменнән башка калган вагоннардан аерылып, тыныч кына юл өстендә туктап калган. Локомотив һәм тендер рельстан читтәге җирдә якынча алты-сигез род ара үткәч, локомотив диаметры якынча өч фут булган имән төпчегенә бәрелде. Поездның көче шулкадәр зур иде ки, локомотив аскы ягы өскә карап әйләнде, ә тендерның арткы өлеше рельс өстенә чыгып әйләнеп китте. Тулы көч белән барган поездның төп өлеше локомотивның бу җимерекләренә бәрелеп, икенче бәрелеш тудырды. Локомотивка бәрелгән беренче вагон — экспресс-вагон иде, ул утынга охшаган вак кисәкләргә кысылды. Ул һәм аның эчендәге әйберләр тендер өстенә һәм тирәсенә чүп-чар массасы булып өелде. Аннан соңгысы — унсигез пассажир утырткан икенче класс вагоны иде, шуларның берсе һәлак булды, калганнары төрлечә җәрәхәтләнде. Бу вагонны йокы вагоны уртасыннан үтеп китеп икегә бүлде. Йокы вагонының алгы өлеше кисәкләргә ватылды, ә Уайт ханым утырырга үзен имин сизмәгән урын тулысынча тапталып бетте.

GSAM 330Илаһи коткару дәлилләре

GSAM 330.1Без авария урынын карап чыккач, аннары пастор Уайт һәм аның хатыны утырган вагонны, авария урыныннан якынча унбиш род ераклыкта тыныч кына басып торганын күргәч, йөрәгебездә Ходай доганы ишетә, һәм кем белә, бәлки ул үз фәрештәсен җибәреп шул вагонны аерып куйгандыр, хезмәткәрләре зыян күрмичә котылсыннар өчен, дигән уй туды. Бу уй безнең күңелләргә аеруча нык уелып калды, бигрәк тә тормозчы: Мин аны аерып куймадым, – дигәч, һәм өстәвенә, вакыйга вакытында платформада беркем дә булмавын әйткәч, һәм бу хәлнең ничек булуы үзенә дә, барлык поезд хезмәткәрләренә дә сер икәнен ишеткәч. Һәм алар өчен тагын да серлерәк булган: тоташтыру җайланмасы да, болт та ватылмаган иде, ә болт үз чылбыры белән авариягә эләккән вагонның платформасында, әйтерсең, сак кул белән куелган кебек ята иде.

GSAM 330.224-нче көн киченә кадәр рельслар чүп-чардан шулкадәр чистартылган иде ки, поездлар гадәттәгечә йөрде, һәм пастор белән ханым Уайт янә вагоннарга утырып, Висконсиндагы очрашуларына имин барып җиттеләр.

GSAM 330Каршы торучылар тәнкыйтьләнә

GSAM 330.3Борынгы Израил өчен барысы да "җиңел генә" бармады. Аларның тышта дошманнары бар иде, алар һәр адымда аларның алга баруын тоткарларга тырышты. Лагерь эчендәге «катнаш халык» һәм изгеләнмәгәннәр – Шайтан алар аша ризасызлык, низаг, зарлану һәм баш күтәрү уятырга тырышкан әзер коралларыннан иделәр. Ходайның уңышлы кулы ышанучылар белән булуы һәм аларның тырышлыклары нәтиҗәсендә җиңү яулавы – бу халыкның Аның күзендә рәхмәткә лаек булуын, Раббының кулы аларны җитәкләвен раслый иде.

GSAM 331.1Шулай итеп, өченче фәрештәнең хәбәре үсеп, алга китүе кешенең табигый йөрәгенә хуш килгән хакыйкатьләр аркасында түгел. Киресенчә, хәбәрнең төп үзәгендәге хакыйкать — Раббының Шимбәсе — шәхси, дөньяча мәнфәгатьләр белән каршылыкка керә, аны үтәүчеләрне атнага ике көн дөнья эшләреннән аера. Хәзерге хакыйкать эшенең тышкы дошманнары булды, алар бу эшне җимерергә тырышып, ныклы һәм өзлексез омтылышлар күрсәттеләр. Псалм язучы сүзләре белән алар турында болай диеп була: «Әгәр безнең ягыбызда Раббы булмаса, хәзер Израил әйтсен: әгәр безнең ягыбызда Раббы булмаса, кешеләр безгә каршы күтәрелгәндә, алар безне тере-сау йотарлар иде, безгә каршы ачулары кабынганда».²

GSAM 331.2Безнең сафларда вакыт-вакыт үзминчел һәм канәгатьсез кешеләр пәйда була, үз максатлары тормышка ашса, нинди зур эшләр башкарачакларын сөйлиләр; ләкин адаштыргыч ут кебек, аларның утлары күптән инде сүнде. Шул ук вакытта хәзерге хакыйкать эше ышанычлы һәм тотрыклы рәвештә бөтен дөнья буйлап таралып, һәр алга таба хәрәкәт саен ныгый һәм көч ала барды.

GSAM 331Пасторлар Стефенсон һәм Холл

GSAM 331.31855 елның җәендә пасторлар Стефенсон һәм Холл Висконсин штатында мятеж кузгатырга тырыштылар. Төп кардәшләр яхшы белә иде ки, алар безнең иманның башка барлык пунктларын үзләренең «Киләчәк гасыр» доктринасы белән сынап карарга теләгәннәр һәм Мәсихнең икенче килүеннән соң сынау доктринасын Җиденче көн адвентистларына өйрәтергә бик теләгәннәр.

GSAM 331Алар турында фараз

GSAM 331.41855 елның 20 ноябрендә Уайт ханым аларның гамәл юлы күренешен алды, аның ахырын фаразлау болай дип әйтелде: «Зәгыйфь кеше, син Аллаһының эшен туктата аласың дип уйлыйсыңмы? Зәгыйфь кеше, аның бармагының бер кагылуы сине җиргә аудара ала. Ул сиңа бары тик аз гына вакытка гына түзәчәк».

GSAM 332.1Безнең каршы торучылар монда бу ир-атларның тиздән үләчәкләрен белдергән бер күренеш булганын, әмма алар берничә ел яшәгәнгә күрә ул күренеш үтәлмәгән дип әйткәннәр. Күренештә аларның үләчәге турында берни дә юк. Алар өченче фәрештәнең хәбәре эшен туктатырга тырышучы кешеләр буларак күрсәтелгән. Аллаһының аларны ничек җиңел генә туктата алачагы аларга әйтелсә дә, өстәлә: «Ул сиңа бары тик аз гына вакыт кына түзәчәк». Алар нишләделәр?—Көтә торганча уңышка ирешү урынына, алар караңгылыкта адашып калган кебек булдылар. Берничә атнадан соң алар бөтенләй Шимбәне ташлап, аңа каршы чыктылар. Алар үзләрен җитәкче итеп "Киләчәк гасыр" партиясе төзергә өметләнгәннәр иде. Ләкин Шимбәне ташлап, алар безнең халык арасындагы тоткан урыннарын тулысынча югалттылар. Шулай итеп, үз гамәлләре белән алар башта планлаштырган эшләрен тулысынча юкка чыгардылар. Безнең халык әйтте: "Чыннан да, Ходай аларга 'беркадәр вакыт кына түзде'."

GSAM 332Гомернең кайгылы тәмамлануы

GSAM 332.2Бу ике кешенең язмышына килгәндә, Шимбәне ташлаганнан соң алар белән бергә булган «Киләчәк гасыр»га ышанучылар — үз туганнары — әйткән кайбер сүзләрне китерү урынлы булыр. Утыз җиде ел элек Холл әфәнде бераз акылдан язды (миенең йомшаруы аркасында), бу хәлнең сәбәбе — башкаларның алдавы аркасында шактый күп милекне югалту булды. Ул урамга чыкса, яссыланып, җиргә җәелеп калыр дип уйлап ялгышкан. Ул зыянсыз, әмма әлбәттә, бу озак еллар дәвамында ул бернинди дә рухани хезмәткә яраксыз булып кала.³

GSAM 332.3Пастор Стефенсон инде якынча ун алты ел вафат. Үлер алдыннан берничә ел ул акылдан язган иде, ләкин башкалар өчен куркыныч түгел иде. Шушы хәлгә килгәнче, ул үзе яклаган канун юк теориясе буенча үзендә бар дип уйлаган иректән файдаланып, үз хатынын — аңа бернинди әхлаксыз гаеп тә тагылмаган хатынны — ташлап чыкты (ул аерылышу өчен намуссыз адвокат ялларга мәҗбүр булды) һәм элекке хатыныннан күпкә яшьрәк икенче хатынга өйләнде. Бу гамәл әхлак кагыйдәләрен шулкадәр ачык бозу булды ки, аның "Киләчәк гасыр" кардәшләре аның гамәлләрен кире кактылар һәм аңа тагын вәгазь сөйләргә рөхсәт итмәделәр.

GSAM 333.1Бу ир-атларның соңгы көннәре турында үз туганнарының әйткәннәре иң тирән шәфкать хисен чагылдыра; әмма алар яман ниятсез һәм алдан карашсыз бирелгән яшеренсез фактлар гына. Без шаһитлыкның физик яктан ничек гамәлгә ашуы турында нәтиҗә ясауны укучыларның үзләренә калдырабыз.

GSAM 333Пастор Дж. Х. Уоггонер Хәбәрне кабул итә

GSAM 333.21852 елда Висконсинда округ газетасын алып барган пастор Дж. Х. Уоггонер хәзерге хакыйкатьне кабул итте, ә киләсе елда ул үзен тулысынча дини хезмәткә багышлады. 1857 елда ул һәркайсы якынча ике йөз битлек ике бик әһәмиятле буклет язды. Беренчесе The Nature and Tendency of Modern Spiritualism дип аталды, ә икенчесе — A Refutation of the Age-to-Come. Беренчесе күпләрне Шайтанның тозагына эләгүдән саклап калу чарасы гына түгел, Аллаһының фатихасы белән заманча күренешләрне ничек аңларга белмәгән күпләрнең күзен дә ачты.

GSAM 333.3Аның Refutation of the Age-to-Come хезмәте — безнең Раббыбызның икенче килүеннән соң гөнаһлылар өчен сынау чорлары турында ялган теорияләрне иң тулыча ачу. Бу доктринаны шулкадәр камил кире кага ки, аңа җавап бирелмәде, хәтта безнең игътибарга җавап бирү омтылышы да эләкмәде. Китап хәзерге чорда Гайсә Мәсихнең Атасының тәхетендә (аның Мелхиседек руханилеге) рухани буларак торган урынын һәм киләчәк мәңгелек патшалыгында үзенең тәхетендә — анда бернинди арадашлык руханилеге дә бәйләнмәячәк — тотачак урынын бик ачык һәм кыска итеп аңлата.

GSAM 334.1Аннан соңрак пастор Уоггонер якынча шул ук күләмдә өченче буклет язды, The Atonement in the Light of Reason and Revelation дип аталган. Якынча 1884 елда ул яңадан каралып, якынча 400 битлек томга киңәйтелде. Бу — исеменнән күренгән тема буенча ачык һәм кыска трактат.

GSAM 334.2Шуннан башлап ул язучы һәм мөхәррир буларак нәшрият эше белән тыгыз бәйләнештә булды. Ул шулай ук рухани хезмәтләрен дәвам итте, соңгы еллары Европада узды.

GSAM 334.31889 елның 17 апрелендә ул Швейцариянең Базель шәһәрендә, From Eden to Eden исемле соңгы китабын тәмамлаганнан соң кинәт вафат булды. 16 нчы көнне ул бөтен көн буе язу белән шөгыльләнде һәм көндәлегенә "Авыр көнлек эш башкардым" дип язды. Аның хәле турында Европа кардәшләре ясаган хисаптан түбәндәге мәгълүматлар алынган:—

GSAM 334.4"17-нче көн иртәсендә, якынча алтынчы яртыда, ул кисәтмичә генә кухнясында йөрәк параличыннан егылып үлде. Ул яңа китабының инглизчә басмасын тәмамлау өстендә бик нык эшләде һәм киләсе якшәмбедә Лондонга китәргә, анда эш белән шөгыльләнеп, җәй көне Америкага кире кайтырга ниятләгән иде."

GSAM 334.51854 елдан башлап пастор Уоггонер хакыйкатьне яклау өчен кафедрада да, матбугатта да даими һәм күренекле рәвештә халык алдында торды. Үлгән вакытта аңа якынча 69 яшь иде. Ул 20 апрельдә Базельдә җирләнде. Шулай итеп, бу эшнең башлангыч эшчеләреннән тагын берсе үз бурыч урынында вафат булды.

GSAM 334Иман белән дәвалау

GSAM 334.61858 елның иртә язында Уайт ханым берничә көн буе бик нык газап чикте, ул диярлек хәрәкәтсез хәлдә караватта ятты. Бер кич, төн уртасына якын, ул аңын югалтты; гаиләсе аны аңга китерү өчен белгән барлык чараларын кулланды, ләкин уңышка ирешә алмады. Ул ярты сәгатьтән артык шул хәлдә ятты, шулчак пастор Эндрюс белән мин пастор Уайт тарафыннан ашыгыч рәвештә дога кылу өчен чакырылдык. Аның янында яңадан-яңа ихлас догалар белән мөрәҗәгать итүләргә җавап итеп, Раббы аңа рәхим итеп аңын кире кайтарды һәм гадәти сәламәтлегенә кайтарды. Аллаһыга мактау сүзләре әйткәндә, ул әле дә ята торган хәлдә күренешкә күчте. Бу күренештә аңа күрсәтелгән кайбер әйберләрне «Testimony for the Church», № 5 китабында укырга була.

GSAM 335Искиткеч физик күренеш

GSAM 335.1Бу күренешкә бәйле рәвештә бер үзенчәлекле физик күренеш тә булды, без моңа аерым игътибар итәбез. Пастор Уайт белән мин караватның бер ягында, ә пастор Эндрюс икенче ягында утырдык. Аның куллары чиратлашып күкрәгенә кысылып куелды яки ул караган төрле күренешләргә таба гадәттәгечә иркен һәм нәфис хәрәкәт белән сузылды. Аның тәненең өске өлеше караваттан күтәрелгән иде, шуның нәтиҗәсендә иңнәре белән мендәр арасында якынча сигез-тугыз дюйм аралык барлыкка килде. Башка сүз белән әйткәндә, билдән өскә таба тән якынча утыз градус почмак астында бөгелгән иде. Һәм ул шул хәлдә күренеш дәвам иткән утыз минут буе торды. Кулларга таянмыйча, беркем дә табигый рәвештә шундый позаны ала алмас, ә инде шундый озак вакыт шунда торып тора алмас иде. Бу тагын бер дәлил иде: ул идарә итә алмаган ниндидер бер көч күренеш белән бәйле иде.

GSAM 335Тагын бер фараз

GSAM 335.21858 елның 1 октябрендә Нью-Йорк штаты Рочестер шәһәрендә пастор Уайт, хатыны һәм язучы тарафыннан гомуми җыелыш үткәрелде. Бу җыелыштан соң язучы алар белән бергә Нью-Йорк штаты һәм Яңа Англия штатлары буйлап сәяхәткә кузгалды. Бер шимбә көнне Уайт ханымга бер күренеш бирелде, анда башка күп нәрсәләр белән беррәттән безнең планлаштырган сәяхәтебез вакытында кайсыдыр урында Шайтан аңа көчле һөҗүм ясаячагы, һәм пастор Уайт белән мин ышаныч аша аны тотарга тиешбез, ә Раббыбыз аны коткарачак дигәннәр.

GSAM 336Уайт ханымның газабы

GSAM 336.1Монда тагын ни булачагы турында пәйгамбәрлек бар иде. Дәвамы аның ничек төгәл үтәлгәнен күрсәтер. Рочестер җыелышыннан соңгы беренче шимбә без Рузвельт шәһәрендә булдык, ә киләсе шимбәне Мэдисон округындагы Брукфилдта үткәрдек. Киләсе атнада без Джефферсон графлыгының Маннсвилл шәһәрендәге Баллоу әфәнденең киң кухнясында җыелышлар уздырдык. Брукфилдтан Маннсвиллга поездда барганда Уайт ханымның күз астындагы йөзе шеште. Бу бик авыртты, шуңа күрә Маннсвиллга килеп җиткәндә ул ятарга мәҗбүр булды. Шешү ике көн буе көчәя барды, ул аңа йокы бирмәде һәм җыелышларда катнашырга мөмкинлек бирмәде. Аның башы шулкадәр шешкән иде ки, ике күзе дә ябылган, йөзе шулкадәр бозылган иде ки, кеше йөзе кебек тә күренми иде. Бу газаплы авырту һәм йокы җитмәүдән килгән көчле нерв киеренкелеге арасында дошман аны Ходайга каршы зарланырга этәрү өчен бар көчен куйды. Шул хәл билгеләнгән җыелышлар тәмамланганчы дәвам итте.

GSAM 336.2Җыелышлар тәмамлангач, пастор Уайт миңа әйтте,

GSAM 336.2«Джон абый, бу — Рочестерда безгә алдан әйтелгән Шайтанның хатыныма ясаган нәкъ шул һөҗүме. Син хәтерлисеңдер, анда безгә вәгъдә ителгән иде: әгәр без бергә тотынсак һәм ышаныч белән аны тотып торсак, көрәш вакытында бер мизгелгә дә кулны җибәрмәсәк, дошман көче ватылыр һәм ул коткарылыр. Әйдә, шунда ук кереп, дога кылу вакыты уздырыйк».

GSAM 336Алдан фаразланган коткарылу

GSAM 336.3Без шунда ук Уайт ханым яткан бүлмәгә кереп, аның өчен чын күңелдән дога кылдык, ә без җыелышлар уздырган бүлмәдәге кардәшләр тын гына дога кылдылар. Без дога кыла башлаганнан соң якынча ун минут үткәч, Раббыбызның көче төшеп, бүлмәне тутырды. Уайт ханым шунда ук барлык авыртулардан котылды һәм шунда ук аш сорады. Бу көндезге сәгать бишләр тирәсе иде. Кичке җидегә аның йөзендәге шеш тулысынча беткән иде, һәм ул шул кичге җыелышта катнашты, тыштан караганда элеккечә үк сәламәт күренде.

GSAM 337.1Шәһәр халкының үтенече буенча кич белән «Изгеләр мирасы» темасына вәгазь сөйләнде, ахырында Уайт ханым киңәш сүзләре әйтте. Пастор Уайт кечкенә улы В. С. белән урамда булганда, ул шул зур җыелыш каршында күренешкә китте. Шул вакытта аңа күрсәтелгән кайбер әйберләрне 1858 елның 21 октябрендә Маннсвилл, Нью-Йорк шәһәрендә язылган Testimony Number 5 басмасының соңгы мәкаләсендә укырга мөмкин.

GSAM 337.2Югарыда телгә алынган вакыйгада Уайт ханым алган җиңеллек Рочестерда күрсәтелгән фаразча нәтиҗәле булды. Бу сәяхәттә мондый авырлыклар кабатланмады, һәм без һәр җирдә хаклык өчен бөек җиңү яуладык.

GSAM 337Америка Гражданнар сугышын фаразлау

GSAM 337.31861 елның 12 гыйнварында, шимбә көнне, Форт-Самтерга беренче ут ачылганга нәкъ өч ай кала (бу чынлыкта Америкада 4 000 000 африкалы колларны азат итүгә китергән сугышның башы иде), Мичиган штатының Парквилл шәһәрендәге Җиденче көн адвентистлары җыелыш йорты ачылды. Җыелышта пастор Уайт һәм аның хатыны, пасторлар Уоггонер, Смит һәм язучы катнашты. Пастор Уайтның вәгазе тәмамлангач, Уайт ханым хисле өндәү ясады, аннары ул урындыкта утырды. Шул вакытта ул күренешкә күчте. Йорт кешеләр белән тулы иде, һәм ул чыннан да тантаналы урын иде. Күренештән чыккач, ул торды да, йортны карап әйләнеп, болай диде:—

GSAM 338.1"Бу йортта бу җиргә киләчәк бәла-казаларны хәтта төшендә дә күргән бер кеше дә юк. Кешеләр Көньяк Каролинаның аерылу карарын көлкегә калдыралар, әмма миңа хәзер күрсәттеләр: күп кенә штатлар шул штатка кушылачак, һәм бик куркыныч сугыш булачак. Бу күренештә мин ике якның да зур гаскәрләрен сугыш кырында җыелган килеш күрдем. Мин пушкаларның гөрләвен ишеттем һәм һәр яктан үлеләрне һәм үлем хәлендәгеләрне күрдем. Аннары мин аларның бер-берсенә корал тотып, кул сугышында [байонет белән кадашып] чабып килүләрен күрдем. Аннары мин сугыштан соңгы сугыш кырын күрдем: ул үлеләр һәм үлем хәлендәгеләр белән капланган иде. Аннары мине төрмәләргә алып бардылар һәм мохтаҗлыктан интегүче, көннән-көн ябыга баручы кешеләрнең газапларын күрдем. Аннары мине сугышта ирен, улын яки абыйсын югалтканнарның өйләренә алып бардылар. Мин аларның кайгы-хәсрәтен күрдем."

GSAM 338.2Аннары ул өй буйлап әкренләп карап әйтте: «Бу өйдә шул сугышта улларын югалтачак кешеләр бар».

GSAM 338Энсайн ханымның күренешләр турында шаһадәте

GSAM 338.3Югарыда әйтелгән фактны раслау, фаразның әйтелгән көндә ясалганын дәлилләү һәм җыелышның аны ничек аңлап, таратуын күрсәтү өчен түбәндәге шаһитлык китерелә:—

GSAM 338.4"Бу минем 1861 елның гыйнварында Мичиган штатының Сент-Джозеф округында, Парквиллдән якынча алты миль ераклыкта яшәвемне раслый. Мин адвентист түгел идем. Шул айның 12-нче көнендә берничә күршем җыелышларга йөрергә Парквиллга китте. Алар өйгә кайткач, җыелышта бер хатын-кыз транста булган һәм ул Америка Кушма Штатларына куркыныч сугыш киләчәген әйткән, дип сөйләделәр; Көньякта да, Төньякта да зур гаскәрләр тупланачак, күпләр төрмәләрдә газап чигәр; сугышта ирен, улын һәм абыйсын югалту нәтиҗәсендә күп гаиләләрдә кырыс мохтаҗлык сизеләчәк; һәм шул өйдәге кайбер ир-атлар ул сугышта улларын югалтырлар, диде». Имза: «Марта В. Энсайн, Уайлд Флауэр, Фресно округы, Калифорния, 1891 елның 30 гыйнвары».

GSAM 339.1Шул куркыныч сугыш фаразына бәйле рәвештә, Уайт ханым шулай ук әйтте: «Җиденче көн адвентистлары сугыш нәтиҗәсендә кыен хәлләргә эләгәчәк, һәм һәркемнең бурычы — киләчәктәге сынаулы чорда нәрсә эшләргә икәнен белү өчен зирәклек сорап ихлас күңелдән дога кылу».

GSAM 339Гражданнар сугышының зурлыгы

GSAM 339.2Күрү бирелгән вакытта Төньяк халыклары гомумән алганда киләчәк сугыш турында бик аз гына, хәтта бернинди дә төшенчәгә ия булмаганнар. Хәтта Президент Линкольн да өч айдан соң (1861 елның 12 апрелендә), берничә штат Көньяк Каролинаның аерылу карарына кушылган һәм Форт-Самтерга беренче ут атылган вакытта, бары тик 75 000 кешене өч айга гына чакыртты.

GSAM 339.3Сугыш вакытында Берлек ягында язылган гаскәрләр саны 2 859 132 кеше булган. Encyclopedia Britannica язуынча, "Конфедератив гаскәр 1863 ел башында якынча 700 000 кеше булган", ләкин аларның гомуми язылучылар санын төгәл ачыклау кыен. Ул аларның үлем исемлеген "якынча 300 000 кеше" дип бәяли. Соңгы энциклопедияләрнең кайберләре Союз ягындагы югалтуларны (сугышта һәлак булучылар, яралардан яки кырда һәм төрмәләрдә эләккән авырулардан үлүчеләр) 359 528 кеше дип күрсәтә. Союз ягы бурычы турында Britannica болай ди:—

GSAM 339.4"Бурыч 1865 елның 31 августында иң югары дәрәҗәгә – $2,845,907,626.56 – җиткән. Якынча 800 000 000 доллар керем дә, нигездә сугышка, тотылган; штатлар, шәһәрләр, графлыклар һәм бистәләр үз салымнарын тотып, сугыш максатлары өчен үз бурычларын туплаганнар; пенсия түләүләре ахыр чиктә, мөгаен, 1 500 000 000 долларга җитәр. Конфедерация чыгымнары һичкайчан да төгәл билгеле булмаячак, Федераль гаскәрләр һәм Конфедерация гаскәрләре тарафыннан юк ителгән милекне бәяләү дә авыр; Көньяктагы колларның акча бәясе (2 000 000 000 доллар) сугыш нәтиҗәсендә юкка чыкты. Гомумән алганда, сугыш чыгымнарын төгәл исәпләү мөмкин булмаса да, 8 000 000 000 доллар – уртача бәяләмә."⁴

GSAM 340Күрүнең тагын бер раслануы

GSAM 340.1Парквилл җыелыш йортындагы ир-атларның сугышта улларын югалтуы турында фаразга килгәндә, мин гади генә әйтәм: 1883 елның көзендә мин Парквилл чиркәвенең өлкәне белән очраштым, ул 1861 елның гыйнварында, күренеш бирелгән вакытта да өлкән иде; һәм мин аңардан сугыш турында күренешне сөйләгәндә Уайт ханымның әйткән сүзләрен хәтерлиме дип сорадым. «Әйе», диде ул, «хәтерлим». «Сез шул көнне өйдә булган һәм сугышта улларын югалткан ничә кешене белүегезне миңа әйтә аласызмы?» Ул шунда ук биш кешенең исемен искә төшерде һәм әйтте: «Мин беләм, алар шунда иде һәм сугышта уллары һәлак булды; әгәр өйдә булсам һәм кешеләрем белән сөйләшә алсам, сезгә тагын да күбрәк исем әйтә алыр идем. Минемчә, мин әйткәннәрдән тыш тагын биш кеше бар иде».

GSAM 340.2Көньякның дүрт елдан артык өзлексез сугышуы, нәтиҗәдә барлык хәрби көчләрнең яртысына якын өлешенең сугышта яки авырудан һәлак булуы, югарыда әйтелгән фаразның гаҗәеп дәрәҗәдә чынга ашуын күрсәтә.

GSAM 340Коллык һәм сугыш

GSAM 340.31862 елның 4 гыйнварында аңа бирелгән күренешне сөйләп, Уайт ханым болай диде:—

GSAM 340.4«Меңләгән кеше бу сугыш коллыкны юк итү өчен дип аңлатылып, хәрби сафларга язылды; әмма хәзер алар хәрби хезмәткә бәйләнгәч, аларның алдануын аңладылар: бу сугышның максаты коллыкны бетерү түгел, ә аны шул килеш саклау икән».

GSAM 341.1Югарыда китерелгән сүзләр солдатлар Берлек сафларына качып киткән барлык колларны хуҗаларына кире кайтару эшендә ярдәм итәргә тиеш булган вакытта әйтелгән, һәм солдатлар болай дигәннәр: «Әгәр без бу күтәрелешне басып бетерсәк, нәрсә казанырбыз?» Алар өметсезләнеп җавап биргәннәр: «Берни дә. Күтәрелешкә сәбәп булган нәрсә бетерелмәде. Илне җимергән коллык системасы яшәп калды һәм тагын бер күтәрелеш чыгарырга әзер тора». Бу сүзләр 7-нче шаһитлыктан алынган, анда «Коллык һәм сугыш» бүлеге астында сугышның дулкынландыргыч хисабы тулысынча бирелгән; алар коллыкның беркайчан да бетерелмәячәген әйтми, ә солдатларның ул вакыттагы карашын гына чагылдыра. Шул ук шаһитлыкта бераз алгарак түбәндәге фараз китерелгән:—

GSAM 341Төньякка уңыш фаразы

GSAM 341.2"Әмма илкүләм ураза игълан ителде! Раббы болай ди: 'Мин сайлаган ураза — ул явызлык богауларын чишү, авыр йөкләрне төшерү, басым астында калганнарны азат итү һәм һәр камытны сындыру түгелме?' Безнең милләт Аллаһ сайлаган уразаны тотса, ул сугыш мәсьәләсендә аларның догаларын кабул итәр; әмма хәзер алар аның колагына керми."

GSAM 341.3Сугыш тарихын белүчеләр Төньякның Көньяк гаскәрләрен яулап алу омтылышлары белән бәйле җиңелүләрне, бәла-казаларны, тоткарлыкларны һ.б. беләләр — бу җиңелүләр, бәла-казалар һәм тоткарлыклар 1863 елның 1 гыйнварына кадәр дәвам итте, азат итү игъланы чыгарылганчы. Ә аннан соң сугыш тәмамланганчы яулап алулар ничек тиз барды! Эш барышын күзәтеп баручыларга 1862 елның 4 гыйнварында әйтелгән фаразның чынга ашуы ничек ачык күренде! Йөкләр күтәрелгәч, коллык богаулары чишелде, ә коллык камыты сындырылды! Аллаһ үз халкының догаларын ишетте һәм аларның Аңа хуш килгән уразаны сайлап, сугышны тәмамлау омтылышын хуплады!

GSAM 342Элекке губернатор Сент-Джонның шаһадәте

GSAM 342.11891 елның 29 июнендә, төштән соң, Иллинойс штаты Отава шәһәрендә Канзас элекке губернаторы Джон П. Сент-Джонның чыгышын тыңлаганда, ул түбәндәгеләрне әйтте:—

GSAM 342.2"Мин [Конфедеративлар] безне Булл-Ранда җиңгәндәгедән дә зуррак күңел төшенкелеге кичермәгән идем. Ләкин боларның барысы да Аллаһының планының бер өлеше иде. Әгәр без [Конфедеративларны] җиңгән булсак, сәясәтчеләр тынычлык килешүе төзеп, Берлек коллык белән дәвам итәр иде, һәм без бүген дә шулай яшәр идек. Ике ел буена [Конфедеративлар] өстенлек итте; ләкин Линкольн мәшһүр азат итү прокламациясен игълан иткәннән соң без Аллаһының ягына күчтек һәм җиңелә алмадык."