27-нче бүлек — Башка шаһитлыклар расланды

GSAM 442.1"Иосафат басып: Ишет мине, Иудея һәм Иерусалим халкы! Раббыгыз Аллаһыга ышаныгыз, шулай итеп ныгытылачаксыз; аның пәйгамбәрләренә ышаныгыз, шулай итеп уңышка ирешәчәксез, — диде."¹

GSAM 442.2Еллар элек пәйгамбәрлек бүләге аша шаһитлык бирелгән иде: ахырдан элек бу хакыйкатьнең басылып чыккан битләре "көзге яфраклар кебек сибеләчәк". Чынлыкка ышанган кешеләр бу эшне башкару өчен нинди дә булса рәвештә оештырылган яки җыелган булмаса, моны ничек тормышка ашырырга мөмкин дигән сорау күпләрнең күңелендә туды. Аллаһының тәгаенләүләре буенча иң гади башлангычлардан да еш кына зур нәтиҗәләргә ирешелә; безнең арада барлыкка килгән эшләү системасын үстерү дә шундый булды.

GSAM 442Трактатлар һәм Миссионерлар Җәмгыяте

GSAM 442.31870 ел тирәсендә Массачусетс штатының Саут-Ланкастер шәһәрендә берничә бирелгән апа-сеңел трактатлар һәм миссионерлык җәмгыяте булдыру идеясен тәүге тапкыр тәкъдим иттеләр. Бу апа-сеңелләр бер вакыт конфессиональ газеталарыбызны һәм буклетларыбызны иманыбыздан читтәге төрле кешеләргә почта аша җибәрү, аннары аларга хатлар язу планын сынап карадылар. Бу берничә кешенең хаклыкны кабул итүенә китерде, һәм бу хәл пастор С. Н. Хаскеллның күңелендә "Нигә безнең барлык кешеләр дә берничә апаның эшләгән эшен башкара алмасын?" дигән сорау тудырды. 1871 ел дәвамында, аеруча, бу мәсьәлә Review газетасының битләрендә шактый күтәрелде. 1871 елның 29 декабрендә узган Генераль конференциянең махсус утырышында, пастор Хаскелл катнашып, бу хәрәкәтнең гамәли файдасын күрсәткәч, трактат җәмгыятьләре булдыруны тәкъдим иткән карар кабул ителде. Пасторлар С. Н. Хаскелл, В. Х. Литтлджон, Дж. Н. Эндрюс, Дж. Х. Уоггонер һәм И. Д. Ван Хорн мондый җәмгыятьләрне оештыру планнарын камилләштерү өчен комитет итеп билгеләнделәр.

GSAM 443.1Бу хәрәкәт хәбәрне тарату эшендә яңа чор ачты. Шул вакытка кадәр хакыйкатьне өйрәтү эшләре диярлек бары тик тере вәгазьче тырышлыгы белән генә чикләнгән иде. Берничә ел дәвамында пастор Хаскелл трактат һәм миссионер җәмгыятьләрен уңышлы итү өчен планнарны өйрәнү һәм кертү өстендә бик тырышып эшләде. Аңа гадел бәя бирү өчен шуны әйтергә кирәк: ул чыннан да бу юнәлештә пионер булды. Бу фәкать штатлардагы трактатлар һәм миссионерлык җәмгыятьләре мәсьәләсендә генә түгел: 1878 елда Баттл-Крик шәһәрендә җыелган Гомуми Конференциягә ул гомуми (соңрак Халыкара дип аталган) Трактат Җәмгыяте планын тәкъдим итте, аның эшчәнлек даирәсе безнең конференцияләрдән тыш, Америкада гына түгел, чит илләрдә дә урнашкан.

GSAM 443Нәтиҗәле секретарьлар — Мария Хантли

GSAM 443.2Раббы үз тәгаенләүләре белән нәтиҗәле секретарьларны күтәреп чыгарды, алар бу хәрәкәттә пастор Хаскеллга олы ярдәмче булдылар. Сеңел Мария Хантли берсе иде, ул (соңрак елларда) көчле тән газапларына карамастан, бер дә туктамыйча эшләде һәм якынча ун дүрт ел элек үз урынында вафат булды. Аның тырышлыгы аркасында чит илләрдәге күп кенә хәзерге мөмкинлекләр беренче тапкыр ачыкланды. Башка секретарьлар да шул ук эшкә кушылды, һәм эш кыры киңәйгән саен төрле телләрдә сөйләшә торган секретарьларга ихтыяҗ туды.

GSAM 444Җирле чиркәүләргә йогынтысы

GSAM 444.1Ләкин бездә трактатлар җәмгыяте эше оештырылуның иң мөһим нәтиҗәсе — ул җирле чиркәү оешмалары арасында миссионер рухын тудыруга һәм үстерүгә йогынты ясавы булды. Ул һәркемгә хат алышу һәм уку материалларын тарату аша нидер эшләргә, шулай ук җаннарны коткару өчен турыдан-туры хезмәт итүдән илһам алырга мөмкинлек бирде.

GSAM 444Трактатлар тарату эше турында шаһитлык

GSAM 444.2Пәйгамбәрлек рухы аша трактатлар тарату һәм миссионерлык эше турында бирелгән күрсәтмәләрнең асылын күрсәтү өчен без Testimonies № 29 һәм 30 дан өзекләр китерәбез:—

GSAM 444.3"Әгәр бер эш икенчесеннән мөһимрәк булса, ул безнең басмаларны халыкка җиткерү эше, шуның белән аларны Изге Язмаларны өйрәнергә этәрү. Миссионерлык эше — безнең басмаларны гаиләләргә кертү, алар белән сөйләшү һәм алар белән һәм алар өчен дога кылу — яхшы эш, һәм ул ир-атларны һәм хатын-кызларны пасторлык хезмәтенә өйрәтә.

GSAM 444.4"Һәркем дә бу эшкә яраклы түгел. Иң сәләтле һәм сәләтле кешеләр, эшне аңлап һәм системалы рәвештә алып, аны ныклы ихтыяр һәм тырышлык белән алга җибәрүчеләр сайланырга тиеш. Иң җентекләп оештырылган план булырга тиеш, һәм ул тугрылык белән тормышка ашырылырга тиеш. Һәр җирдәге чиркәүләр буклет һәм миссионер эшенә тирән кызыксыну күрсәтергә тиеш."

GSAM 444.5"Трактатлар тарату һәм миссионерлык эше — яхшы эш. Ул Аллаһының эше. Аны беркайчан да кимсетмәскә кирәк; әмма аны чын максатыннан тайпылдыру куркынычы һәрвакыт бар. Миссионер кырларында эшләү өчен китап таратучылар кирәк. Әдәпсез кешеләр бу эшкә яраклы түгел. Нечкә сиземлелеккә, оста сөйләшү осталыгына, кискен алдан күрү сәләтенә һәм аера белүче зирәк акылга ия булган, җаннарның кыйммәтен аңлаган ир-атлар һәм хатын-кызлар гына уңышка ирешә ала."

GSAM 445.1Унике ел дәвамында безнең чиркәүләр һәм таратучылар тарафыннан 8 000 000 доллардан артык кыйммәтле китаплар, буклетлар һәм трактатларны тарату — Трактатлар һәм Миссионерлык Җәмгыяте эшенең гамәли кыйммәтен раслаучы зур дәлил.

GSAM 445Пәйгамбәрлек дөньяча зирәклеккә каршы

GSAM 445.2Европадагы эш белән бәйле рәвештә пәйгамбәрлек сүзе әйтелгән иде, ул шулкадәр төгәл үтәлә ки, моны монда билгеләп үтәргә кирәк. Эшчеләр һәм халык әйткәнчә, анда, бигрәк тә Скандинавиядә, эшне Америкадагыча алып барып булмый. Аларны гаҗәпләндереп, Уайт ханым әйтте: эшне уңышлы гына алып бару гына түгел, Америкада булган кебек үк аны шул ук рәвештә матди яктан тәэмин итеп булачак, һәм Раббы аңа күрсәткән: әгәр алар үзләренең унынчы өлешен — хәтта алган аз керемнәреннән дә — түләргә тотынсалар, Аллаһ аларны көткәннәреннән күпкә артыграк уңышка ирештерер. Ул шулай ук әйтте: Скандинавиядә китапларны язылу юлы белән сатарга мөмкин, һәм бу уңышлы булыр. Шул илләрдәге нәшрият йортларының җитәкчеләре: "Бу мөмкин түгел;" без "китапларны шундый ысул белән беркайчан да сатмадык", – диделәр. Алга таба барган вакыйгалар күрсәтте: бу мәсьәләдә Раббыбыз фәрештәсе аңа тәкъдим иткәннәре дөньялы китап сатучылар һәм нәшриятчылар зирәклегеннән күпкә өстен булган. Андагы китап тарату эше башыннан ук уңышлы барды. Үзләренең аз керемнәренең унынчы өлешен бу эшкә түли башлаган кайберәүләр үзләре дә китап таратучыларга әверелде, һәм алар үзләрен генә тәэмин итмичә, элеккегә караганда күбрәк керем табалар, шуның нәтиҗәсендә күпкә зуррак унынчы өлешне түли алалар.

GSAM 445.31895 елда безнең Норвегиянең Кристияна шәһәрендәге нәшрият йортында басылган китапларны китап таратучылар 40 000 доллардан артык суммага сатканнар. Моны тагын бер үтәлгән пәйгамбәрлек дип санагыз, һәм бу шулай ук чиркәү эчендә дә, тышында да моның мөмкин булмавын әйтүчеләрнең каршылыкларына карамастан булды.

GSAM 445.41871 елдан башлап оештырылган трактат җәмгыятьләренең эше хакында әйткәндә, шундый хезмәткәрләр тырышлыгы белән хакыйкатькә китерелгән кешеләр саны дин әһелләренең шәхси тырышлыгы аша китерелгән кешеләр санына тиң диярлек. Бу оешма аша Җир йөзендәге барлык халыкларга һәм телләргә хәбәр таратыла.

GSAM 446Зәркән әйберләре һәм трактат эше

GSAM 446.11873 елның апрелендә Калифорниядәге Тракт һәм Миссионерлар җәмгыяте бер кызыклы хәбәр җиткерде. Ул хәбәр буенча, шул штатта хаклыкны кабул иткән кешеләр тарафыннан җәмгыятькә бүләк ителгән зәркән әйберләр шул вакытка кадәр эретеп, сынап каралган һәм чын алтын-көмеш кыйммәте буенча 200 долларға сатылган; бу акчаның барысы да трактатларга, буклетларга һәм периодик басмаларга тотылган, алар таратылган, һәм җәмгыять инде алтын-көмеш әйберләрдән кергән керемгә сатып алынган әдәбият ярдәмендә хакыйкатьне кабул иткән егерме кеше турында төгәл мәгълүматка ия булган. Уку аша хакыйкатьне кабул иткәннәр арасында Калифорниянең Окленд шәһәреннән Джон И. Тей да бар иде.

GSAM 446Сан-Франциско — миссионер ноктасы

GSAM 446.21875 елда Сан-Франциско чиркәвенә мөһим шаһитлык бирелде, хәзер ул аеруча ачык үтәлүе аркасында игътибарга лаек. Бу чиркәү беренче көннән үк гыйбадәт өчен заллар арендалауга мәҗбүр булды, һәм бу шактый чыгым һәм уңайсызлык тудырды, чөнки анда очрашулар сериясен үткәреп булмый иде, күп вакытта алар башка максатларда кирәк булды.

GSAM 446.3Дж. Л. Джеймс ханымның Маркет урамы янындагы бишенче урамдагы йортында 1875 елның 14 һәм 20 апрель кичләрендә Сан-Франциско чиркәвенең алдынгы әгъзалары җыелды, һәм анда Уайт ханым безгә хәлләр турында аңа күренеш аша күрсәтелгәннәрне сөйләде: Сан-Франциско һәрвакыт миссионер ноктасы булып калачак, анда эшне алып барырга мөмкин; һәм әгәр бу эшне акыллы итеп оештырсалар, җаннар хаклыкны кабул итүне дәвам итәчәк. Әгәр кешеләрне чакырырга һәм хезмәт куярга мөмкинлек бирә торган гыйбадәт йорты салынса, аларның сафына җаннар өстәләчәк, һәм алар үз чиратында җыелу йорты әзерләү өчен кирәк булган чыгымнарны капларга һәм алынган бурычны капларга ярдәм итәчәкләр.

GSAM 447.1Уайт ханым сүзен дәвам итеп әйтте: ул күргәнчә, ул Сан-Франциско чиркәвенә гыйбадәт йорты төзүнең әһәмиятен ассызыклап әйткәндә, бу ярлы чиркәүгә караңгылыкта адым ясау кебек тоелыр; ләкин аңа әйтергә кушылган: алар алга атлаган саен Аллаһының рәхмәте адым саен юлны ачачак, һәм юл буена ярдәмчеләр пәйда булыр, ниһаять, бурыч тулысынча капланыр.

GSAM 447.2Мин инде телгә алынган җыелышларда катнашкан аз санлы кешеләрнең берсе буларак әйтә алам: дөньяның ярлы катлавыннан булган, диярлек һәркайсы шул рәттән булган шул төркемнең 35×80 футлы җыелыш йорты төзүгә керешүе, бигрәк тә җир участогы өчен генә дә ким дигәндә 6000 доллар кирәк булган шәһәрдә, чыннан да "караңгылыкта адым ясау" кебек тоелды. Аларны бу адымга бары тик Уайт ханымның аларга биргән шаһитлеге Раббыбыздан килгән һәм һичшиксез чынга ашачагына булган тулы ышаныч кына этәрде.

GSAM 447.3Башлангычтан алып хәзерге вакытка кадәр бу эшкә төрлечә катнашкан кеше буларак, мин монда югарыда китерелгән шаһитлекнең һәрбер нечкәлеге буенча үтәлгәнен әйтергә телим. Участоклар эзләп чыкканда без 6000 долларлык участокны 4000 долларға алырга ирештек. Бер сеңел: Әгәр үз җиремне сатсам, 1000 доллар бирер идем, — диде. Ул шунда ук милекне күчемсез милек агентына тапшырды, әмма ул бәяне бик түбән дип әйтте. Ике атна эчендә җир сеңел башта бәяләгәннән 1000 долларга күбрәккә сатылды, һәм вәгъдәсе үтәлде. Тагын бер ярлы кардәш чиркәү ничек салыначагын аңлый алмаса да: "Әгәр Раббыбыз моны эшләргә кирәк дип әйтсә, ул ничек тә булса юл ачачак", — диде. Һәм гаҗәпкә калып, ул бер туганының мирас эшләре тәмамланып, нәтиҗәдә үзендә 20 000 доллар булуын белде. Ул бинага 1 000 доллар бирде һәм үзенә торак урнаштыру өчен чиркәү участогының өчтән бер өлешен сатып алды, шулай итеп җәмгыятькә ике яктан ярдәм итте.

GSAM 448Сан-Францискога зур ярдәм

GSAM 448.1Шулай итеп, бина төзелешен дәвам иткән саен комитет күп кенә иганәләр һәм ярдәмнәр алганын әйтеп үтәргә була. Чиркәү бинасы участогы белән бергә якынча 14 000 долларга төште, һәм шуның яртысыннан күбрәге бина әле тәмамланмаганчы иганәләр хисабына капланды. Лагюна урамы, бина шунда салынган шәһәрнең мәктәп биналары җитмәгән өлешендә урнашканлыктан, мәктәп шурасы түбәсе куелмаган чакта аскы бүлмәләрне арендага алып, мәктәп уздыру турында килеште. Ай саен 75 доллар аренда түләнеп, бу акча якынча ике ел дәвамында процентларны һәм агымдагы чыгымнарны каплады, ә җәмгыять калган бурычны каплау өчен үзе җыйган акчаны юнәлтте.

GSAM 448Гидротерапия диспансеры

GSAM 448.2Хәзерге вакытта ул вакыттагы бурычның аз гына өлеше генә калды, һәм чиркәүнең подвалында тулы җиһазлы гидротерапия диспансеры урнашкан; ул финанс кыенлыкларыннан азат, калган бурычтан күпкә кыйммәтлерәк, һәм бу бурыч тиздән үткәннәр тарихына әйләнер.

GSAM 448.3Рухларның хаклыкны кабул итүе турында шаһитлыкның бу өлеше гаҗәеп рәвештә үтәлде. Ул шәһәрдә хаклык нурын кабул иткәннәр гади генә дистәләр түгел, ә йөзләгән кеше, һәм хәзер алар Җир шарының төрле почмакларына таралганнар. Мин Сан-Францискога килгән саен, соңгы тапкыр очрашкач хаклыкны кабул иткән икедән унга кадәр кешене күрәм; һәм ахыр әле килмәде.

GSAM 449Пастор Уайтның үлеме

GSAM 449.11880 ел тирәсендә Уайт ханымга пәйгамбәрлек рухы аша иренә, пастор Джеймс Уайтка, үзе күтәреп йөргән күп кенә кайгы-борчуларны һәм җаваплылыкларны ташлап, аларны башка, яшьрәк кулларга тапшырырга, ә үзе «соңгы үзгәрешкә әзерләнергә» тиеш дип әйтергә кушылган — бу аның җир өстендәге гомере тиздән тәмамланачагын аңлата иде. Ул бу киңәшкә колак салырга тотынды, һәм бу бик вакытында булды, чөнки 1881 елда аның хезмәтләре тукталды, һәм ул Гайсә Мәсихтә йокыга китте. 31 июльдә аны малярия кызуы эләктерде. 3 августта аны өеннән Баттл-Крик санитариумына күчерделәр, анда мөмкин булган барлык карау һәм игътибар күрсәтелде, ләкин файдасы булмады. Аның хәле көннән-көн начарлана барды. Авыруының беренче көннәреннән үк ул үзенең «соңгы үзгәреше»нең килүен сизгән.

GSAM 449Пастор Урия Смитның белдерүе

GSAM 449.2Бу вакыйга турында сөйләгәндә, пастор Урия Смит болай ди: «Аның үлеменең шартлары моннан да уңайлырак була алмас диярлек иде. Авыруның соңгы өч көнендә аңын югалтмаган вакытта ул бернинди авырту кичермәвен сөйләде. Зур бер төркем ихлас күз яшьләре түккән дуслар бина эчендә һәм тирәсендә басып торды, ә шул рәхәт шимбә көндезендә аның гомере әкренләп сүнде. Тыныч йокыга киткән кебек үлемгә китте ул; һәм барысы да беткәч, йөзенең һәр сызыгында баллы тынычлык сакланган кебек тоелды. Бу дога кабул ителгән кебек иде:

GSAM 449.4Үлгән вакытта аңа алтмыш яшь ике көн иде. Баттл-Крик шәһәрендә аңа булган ихтирам шунда күренде: 13 августта аның җеназасында кимендә 2500 кеше катнашты, һәм аны Оук-Хилл зиратына соңгы ял урынына озатырга 95 арбадан торган кортеж һәм күпсанлы җәяүле халык чыкты.

GSAM 450.1Үлгәннән соң аның хөрмәтенә Review журналында басылып чыккан күпсанлы шаһитлыклардан без пастор С. Н. Хаскелл каләменнән түбәндәгеләрне китерәбез:—

GSAM 450.2"Мин аның диярлек һәр авыр хәлдә күрсәткән төпле акылын, хаталы кешеләргә һәм хәтта үзен рәнҗеткәннәргә карата йөрәк йомшаклыгын һәм рух бөеклеген, аларның тәүбә итүләрен күргән саен күрсәткән мәрхәмәтен, һәм дөрес дип санаган нәрсәләргә булган мәхәббәтен искә алсам, чын күңелдән әйтә алам: Израилдә бер ата егылды. Ул ял иткәндә, эш тә, күп кенә шәхесләр дә аның алдан күрү сәләте һәм аталарча кайгыртуы җитмәвен сизәчәк."

GSAM 450.3Ул вафат булгач, дошманнарыбыз хәбәр хәзер тукталырга тиеш дип белдерделәр. Ләкин болай түгел: Аллаһның кулы белән ул нигез салган учреждениеләргә тагын да зуррак үсәргә, "Раббының утырткан агачлары" кебек күп һәм җимешле ботаклар таратырга язган иде.

GSAM 450Дини кануннар фаразланды

GSAM 450.4Өченче фәрештә хәбәрен җиткерүчеләр Ачылыш 13 пәйгамбәрлеге буенча кешеләрне Аллаһының боерыкларын саклаган өчен АКШта һәм башка җирләрдә эзәрлекләү вакыты җитәчәк, дип әйткәннән бирле 58 ел узды. Уайт ханым язган Early Writings исемле китапта без бу тәгълимәт турында түбәндәгеләрне укыйбыз:—

GSAM 450.5"— Ангел әйтте: 'Карагыз!' Минем игътибарым явызларга, ягъни ышанмаучыларга юнәлтелде. Алар барысы да кузгалган иде. Ходай халкының дәрте һәм көче аларны уятты һәм ачуландырды. Һәр якта буталчыклык, буталчыклык иде. Мин Ходай нуры һәм көче булган төркемгә каршы чаралар күрелүен күрдем. Алар тирәсендә караңгылык куерды; әмма алар нык тордылар, Ходай тарафыннан расланган һәм Аңа ышанып. Мин аларның аптырашта калганын күрдем; аннары аларның Аллаһыга чын күңелдән ялварып кычкыруларын ишеттем. Төн-көн аларның ялварулары өзелмәде: 'И, Аллам, Синең теләгең булсын! Әгәр бу Синең исемеңне данлы итә ала икән, халкың өчен котылу юлы ач! Безне тирә-яктагы мәҗүси халыклардан коткар. Алар безне үлемгә хөкем иттеләр; әмма Синең кулың коткара ала'."²

GSAM 451.1"Шуннан соң мин җир йөзенең абруйлы ир-атларының бергә киңәшләшкәнен, ә Шайтан һәм аның фәрештәләре алар тирәсендә мәш килгәнен күрдем. Мин бер язма күрдем, аның күчермәләре илнең төрле почмакларына таралган иде; анда боерык бирелгән: әгәр изгеләр үзләренең үзенчәлекле иманын ташламаса, Шимбәне калдырмаса һәм атнаның беренче көнен тотмаса, билгеле бер вакыт узгач, кешеләргә аларны үтерү хокукы бирелә."³

GSAM 451Америкада эзәрлекләү

GSAM 451.2Безнең каршы торучылар әйтә: бу илдә эзәрлекләү һичкайчан да булмаячак, чөнки АКШ Конституциясе болай дип игълан итә: «Конгресс динне рәсми дин итеп куюга яки аны ирекле рәвештә тотуны тыюга кагылышлы бернинди дә закон кабул итә алмый». Моннан тыш, күпчелек штатларның «Хокуклар Акты» дини законнар кабул итүне тыя. Бу белдерүләргә карамастан, безнең халык кисәтү хәбәрен җиткерүне һәм каршылыкка каршы торыр өчен кирәкле әзерлекне җиткерүне дәвам итте.

GSAM 451.31863 елда АКШ Конституциясен һәм ил кануннарын дин тотарга мәҗбүр итүне тәэмин итәрлек итеп үзгәртү максатыннан бер оешма төзелде. Бу фикерләр шулкадәр тиз таралып, кешеләрне дөрес эш итәргә мәҗбүр итү принцибы, бигрәк тә якшәмбене тоту мәсьәләсендә, көч ала башлады ки, күп кенә штатларда чын-чынлап эзәрлекләү инде башланды, хәтта якшәмбе законнарында намус белән башка көнне тотучылар өчен дә каралган штатларда да кешеләрне якшәмбене тотмау өчен төрмәгә яптылар.

GSAM 452116 тоткарлау очрагы

GSAM 452.1Минем алдымда 1878 елдан 1896 елның мартына кадәр Америкада җиденче көн адвентистларының 116 тоткарлануы исемлеге тора. Шуларның 109ы хөкем ителгән. Шуларның күпләре 20 дән 60 көнгә кадәр төрмәгә ябылган, ә якынча унике кеше үтерүчеләр, урлаучылар һәм иң явыз җинаятьчеләр белән бергә «чылбыр төркемендә» эшләргә мәҗбүр ителгән. Һәр очракта хөкем чыгаручылар аларны иң яхшы гражданнар дип таныган.

GSAM 452Religious Liberty Association

GSAM 452.21889 елның 21 июлендә Мичиган штатының Баттл-Крик шәһәрендә National Religious Liberty Association оештырылды, аның максаты — дини законнарга каршы тору, халыкка дин белән гражданлык хөкүмәте арасындагы чын мөнәсәбәтләр турында мәгълүмат тарату һәм намус өчен эзәрлекләнгәннәргә ярдәм күрсәтү иде. Бу ассоциация әдәбият тарату һәм үз илебездәге заман бурычлары һәм куркынычлары турында халыкка аңлату буенча зур эш башкарды. Чынлыкта ул Ачылыш китабының 14:9-12 аятендәге кисәтү хәбәрләрен таратуда зур өлеш кертте.

GSAM 452Дөньяви журналлар ярдәме

GSAM 452.3Шул вакытта Җиденче көн адвентистларына каршы барган эзәрлекләүләр New York Sun, New York World, Chicago Inter Ocean кебек газеталарның редакцион баганаларында яктыртылды. Анда үз вөҗданын тыңлаган һәм Боерыкта билгеләнгән көнне саклаган өчен АКШ ватандашына карата гаделсез мөнәсәбәт турында ирекле рәвештә язган мәкаләләр чыкты. Мондый газета мәкаләләре аша бу тема миллионлаган укучыларга җиткерелде. Бер ай эчендә өченче фәрештәнең хәбәренең төп чынбарлыгы егерме елдан артык вакыт эчендә без ирешә алган кешеләр саныннан да күбрәк кешегә җиткерелде.

GSAM 453Кешенең ачуы Раббыны мактауга әйләнде

GSAM 453.1Шулай итеп, кешеләрнең Ходай эшен туктатырга һәм дүртенче боерыкта күрсәтелгән Шимбәгә көндәш Шимбәне яклау өчен законнар кабул иттерергә тырышулары хаклыкның тизрәк таралуына юл ачкан.

GSAM 453.2Бу ысуллар белән берничә ай эчендә ирешелгәннәрне уйлаганда, ике изге язма көчле итеп искә төшә. Берсендә болай дип язылган: «Чынлыкка каршы берни дә эшли алмыйбыз, ә чынлык өчен генә эшлибез;»⁴ ә икенчесендә: «Кешенең ачуы сине мактар; калган ачуны син тыярсың.»⁵

GSAM 453Якшәмбе законнары турында фараз

GSAM 453.31885 елда басылып чыккан Testimony No. 32 басмасында АКШта якшәмбе законнары ничек кабул ителәчәге турында болай диелә: "Популярлык һәм яклауны тәэмин итү өчен закон чыгаручылар якшәмбе законы таләбенә бирешәчәк."⁶ Без бер мизгелгә моның инде ничек тормышка ашырылганын карыйбыз.

GSAM 453Дөнья күргәзмәсе турындагы законнар

GSAM 453.41892 елда Конгресстан шул елның маеннан октябренә кадәр Иллинойс штатының Чикаго шәһәрендә узачак Дөнья күргәзмәсен якшәмбе көнне ачуны тыю турында закон кабул итүне таләп иттеләр. Мондый закон 1892 елның 19 июлендә, югарыда фаразланганча шундый басым астында кабул ителде. Һәм исегездә тотыгыз, бу Төньяк Америка Берләшкән Штатлары Конгрессының Шимбә мәсьәләсе буенча беренче тапкыр закон чыгаруы иде.

GSAM 453.5Чиркәүләр зур исемлекләр һәм петицияләр җибәрделәр, һәм телеграммалар җибәрделәр, алар Конгресска гариза гына түгел, ә конгрессменнарга дустанә (?) рәвештә болай дип хәбәр иттеләр: «Без, әлеге резолюцияләрдә күрсәтелгән шартлардан башка Дөнья күргәзмәсенә ярдәм итүне хуплаган Конгресс әгъзасын — сенатормы, вәкилме — киләчәктә теләсә кайсы вазыйфага яки ышанычлы урынга сайлаудан яки яклаудан баш тартачакбыз дип үзебезгә дә, бер-беребезгә дә ант итәбез». Шартлар шуннан гыйбарәт иде: Ярминкә якшәмбе көнне ябылырга тиеш.

GSAM 454Конгресс сөйләшүләре, 1892

GSAM 454.1Конгресс залындагы сөйләшүләр үрнәге буларак, закон проекты кабул ителгәндә түбәндәгеләрне укыгыз:

GSAM 454.1"Минем бу кире кагу белдерүен ак һәм кара белән, АКШ Конгрессы тәкъдим иткән рәвештә күрәсем килә. Языгыз аны. Сез аны ничек языр идегез? ... Әгәр батырлыгыгыз җитә икән, сүзләп карагыз; яклап чыгыш ясагыз, әгәр батырлыгыгыз җитсә; аны яклап тавыш биргәннәрнең күпмесе монда тагын кире кайтыр икән? Берсе дә, дип өметләнәм. Аңа каршы килү белән сез үзләрегезне куркыныч астына куясыз."

GSAM 454Чиркәү мактануы

GSAM 454.2Конгресстан бу законны кабул итүне таләп итеп, аны тәэмин иткән кешеләрнең моны үзләренең дини кануннар проекты буенча мөһим җиңү дип санаганнары шуннан ачык күренә: бу билгеле дин әһелләренең берсе, нәкъ шуннан соң Пенсильвания штатының Питтсбург шәһәрендәге вәгазьендә болай дигән:—

GSAM 454.3"Чиркәүнең зур сәяси яки идарә органнары алдында абруе булуы соңгы Дөнья күргәзмәсе вакыйгасында иң нәтиҗәле рәвештә расланды: илнең иң югары органы — АКШ Сенаты — дин тавышын тыңлап, Дөнья күргәзмәсе өчен 5 000 000 доллар бүлеп бирү турындагы законны чиркәү куйган шарт белән кабул итте — зур күргәзмәнең капкалары якшәмбе көнне ачылмасын. Бу бөек яхшы факт христиан акылына болай дигән уй салып куя: әгәр моны эшләргә мөмкин икән, шундый ук кирәкле башка чараларны да кабул итәргә була. Чиркәү даими рәвештә көч ала бара, һәм киләчәктә аның тавышы үткәнгә караганда күпкә ешрак ишетеләчәк."

GSAM 454.3Шулай итеп, 1885 елда бирелгән бу шаһитлыкның үтәлүен һәм хәзер дә үтәлеп баруын күрәбез.

GSAM 455Католик һәм протестант бердәмлеге

GSAM 455.1Бу уңайдан без 1885 елда ясалган һәм 32-нче Шәһитлектә дә очрый торган тагын бер фаразга мөрәҗәгать итәбез:—

GSAM 455.2«Протестантлык үз кулын упкын аша сузып Рим көче кулын кысса; ул упкын аша үрелеп, спиритизм белән кул кысса; бу өч яклы берлек йогынтысында безнең ил протестант һәм республика хөкүмәте буларак үз Конституциясенең һәрбер принцибын кире какса, һәм папа ялганнарын һәм адаштыруларын тарату өчен чаралар күрсә, шул вакытта без Сатананың гаҗәеп эшчәнлеге чорының җитүен һәм ахырның якынлашуын белербез».⁷

GSAM 455.3Бу фаразның беренче өлеше ничек инде тормышка аша башлавын күрсәтү өчен безгә тирә-юньдә бара торган вакыйгаларга гына игътибар итү җитә. Карагыз: протестантлар — дин әһелләре дә, гади халык та — католикларның илтифатын яулау өчен аларны үз җыелышларына чакыралар һ.б. Исегездә тотыгыз: 1885 елда, югарыда китерелгән шаһитлык әйтелгән вакытта, бүгенге күренешнең эзе диярлек юк иде.

GSAM 455.4Протестантларның папистларның кулын һәм ярдәмен ничек сорауларын күрсәтү өчен мин 1896 елның 18 мартында чыккан Канзас-Сити (Миссури) Star газетасыннан цитата китерәм.

GSAM 455Методистлар һәм Сент-Патрик көне

GSAM 455.51896 елның 17 мартында, Изге Патрик көнендә, Канзас-Сити (Миссури) шәһәрендәге Коутс опера йортында Канзас-Ситиның төп методист чиркәве пасторы доктор Митчелл чыгыш ясады. Star газетасы чыгышның бер өлешен "драматик кечкенә күренеш" дип атый. Доктор Митчелл болай дигәндә көчле алкышларга күмелде:—

GSAM 455.6"Тар карашлылык — белемсезлек баласы. Без күршеләребезне җитәрлек белмәгәч, тар карашлы булабыз. Без, протестантлар, католиклар турында әйтеп бетергесез нәрсәләргә ышанырга өйрәтелдек. Католиклар да без, протестантлар, турында әйтеп бетергесез нәрсәләргә ышанырга өйрәтелделәр. Хәзер без бер-беребезнең күзләренә карап, кулларыбызны кысышып торгач кына, бер-беребез турында ялгыш фикерләребезне ачабыз; әгәр без бер-беребезне күбрәк белсәк, бер-беребезне яхшырак яратыр идек. Без аерылып торып, тәнкыйтьләп килдек. Изге Мәсихнең шәкертләре өчен оят. Барлык христианнар бер үк кадерле кан белән коткарылган; безне бер үк илаһи рәхмәт тота, һәм без бер үк җәннәткә ирешүне өмет итәбез. Әй, кардәшләр, без монда үк бер-беребез белән танышып алсак яхшырак булыр иде."

GSAM 456.1Star дәвам итә:—

GSAM 456.2"Аннан соң доктор Митчелл үзенең нәкъ артында утырган Далтон атага [католик рухание] борылды да, кулын сузып, 'Менә, Далтон абый, минем кулым', — диде. Далтон ата торып, сузылган кулын кысты, һәм доктор Митчелл аны кысканда, ул әйтте, 'Җирдә бер шәһәрдә шулкадәр озак яшәгәннән соң, күктә безне бер-беребезгә таныштыру өчен фәрештәгә мөрәҗәгать итәргә туры килсә, бик үкенечле булыр иде. Әйдәгез, монда, җирдә үк танышып куябыз', — диде ул. Тамашачылар кул чапты, ә Далтон ата урынына утыргач, доктор Митчелл чыгышын дәвам итте."

GSAM 456Бөек һәм хәлиткеч нәрсә

GSAM 456.3Без Мельбурн, Австралия, 1892 елның 18 февралендә даталанган башка бер хәбәрнән цитата китерәбез:

GSAM 456.3"Миңа бөтен җәннәт вакыйгаларның ачылып баруын күзәтеп торган хәлдә күрсәтелә. Җирдә Ходай идарәсе турында озак һәм зур бәхәстә кризис ачылачак. Ниндидер бөек һәм хәлиткеч вакыйга булачак, һәм ул бик тиздән булачак."

GSAM 456Судья Брюэрның «Христиан милләте»

GSAM 456.4Бу документ язылганнан соң унбер көн узгач, һәм ул АКШка барып җиткәнче, протестантлар да, католиклар да бу илнең язмышында хәлиткеч дип санаган вакыйга булды. Мин АКШ Югары судының 29 февральдә судья Брюэр карары белән "Бу христиан иле" дип игълан итүенә ишарә итәм. Күрсәтелгәнчә, шул ук елның 19 июлендә Дөнья күргәзмәсен якшәмбе көннәрендә ябу турындагы закон кабул ителде. Аны кабул итүне нык яклаган дин әһелләре, Югары суд бу илне христиан иле дип игълан иткәнлектән, христиан Шимбәсен изгелектән мәхрүм итүдән саклау кирәк, дип җитди мөрәҗәгать иттеләр. Шулай итеп, Милли реформа партиясе дә шундый фикердә булды. Бу христиан иле булганлыктан, ул Алланы һәм Аның кануннарын хөкүмәт нигезе итеп танырга тиеш, һ.б. Чыннан да, бу соңгы бәхәстә зур һәм хәлиткеч вакыйга булды, "һәм ул бик иртә булды."

GSAM 457Борынгы пәйгамбәрләр

GSAM 457.1Ходайның хезмәтчеләре булган пәйгамбәрләргә бирелгән күренешләр ике төрле булып күренә — берсе «ачык күренешләр» дип атала, ягъни күренеш вакытында кеше үзе дә күренә; икенчесе «төнге күренешләр» дип атала. Бу беренче төр күренешләргә 1 Самуил 3:1-дә ишарә ителә, анда бала Самуилнең тәҗрибәсе болай тасвирлана: «Ул көннәрдә Раббы сүзе кыйммәтле иде; ачык күренеш юк иде».

GSAM 457Ачык күренешләр

GSAM 457.2Бу шундый характердагы ачык күренеш иде, анда Раббының кулы пәйгамбәр Езекииль өстендә иде. Иудея олылары аның каршында утырганда, алар аны ачык күренештә күрделәр.⁸ Башка бер очракта пәйгамбәр Даниил халдея идарәчеләре арасында күренешкә күтәрелде. Әгәр алар калсалар, бәлки аны күренештә күргән булырлар иде, ләкин киресенчә, «зур калтырау килде аларга, шуңа күрә алар качып яшеренергә йөгерделәр».⁹

GSAM 457Уайт ханымның төнге күренешләре

GSAM 457.3Уайт ханымның алдагы барлык күренешләре ачык күренешләр иде. 1884 елдан башлап күренешләрнең характеры үзгәрде: хәзер алар Изге Язмаларда «төнге күренешләр» дип аталган, гади төшләр түгел, әмма элекке ачык күренешләрдәгечә үк якты фәрештә пәйда булып, аңа күрсәтмәләр бирә. Библиядә «төнге күренешләр»нең күп очраклары теркәлгән, моны Яратылыш 46:2; Даниил 2:19; 7:13; Эшләр 16:9; 18:9; 23:11; 27:23-25 аятьләрен укыганда ачык күрергә була.

GSAM 458.1Бу төнге күренешләрдә Уайт ханым күп кенә мөһим фаразлар ясаган, алар алда әйтелгәнчә иң төгәл рәвештә тормышка ашкан. Хәзер мин соңрак чорга караган кайбер күренешләрне билгеләп үтәм.

GSAM 458Вашингтонга күчү

GSAM 458.21893 елда Уайт ханым болай диде:

GSAM 458.2"Хәзер Баттл-Крикка артык күп эшләр тупланган. Әгәр бу эшләрне бүлеп, яктылык һәм белем башка җирләрдә дә файда китерә алырлык итеп башка шәһәрләргә урнаштырсалар, бу Ходай тәртибенә туры килер иде. Раббыбыз Баттл-Крикта икенче Иерусалим булуын теләми. Әгәр Ходай ихтыяры үтәлсә, көчле реформацияләр, үзгәрешләр һәм корылмаларны, учреждениеләрне күчерү кирәк булачак."

GSAM 458.31903 елның мартында Калифорния штатының Окленд шәһәрендә узган Генераль конференциядә ул болай диде:

GSAM 458.3"Еллар буе безнең халыкка кисәтү яңгырады: Баттл-Криктан чыгып китегез. Ләкин анда урнашкан күпсанлы эшләр аркасында шунда калу уңайлырак булды, һәм кешеләр ни өчен күчәргә кирәклеген аңлый алмады."

GSAM 458.4"Башка урында урнашу турында соралган сорауга мин болай җавап бирәм: Әйе. Гомуми конференция офисларын һәм нәшрият эшләрен Баттл-Криктан күчерегез. Урынның кайда булачагын мин белмим — Атлантика ярындамы, әллә башка җирдәме. Ләкин шуны әйтәм: Баттл-Крикта Review офисын яңадан кору өчен бер таш та, кирпеч тә салмагыз. Ходай моның өчен яхшырак урын әзерләгән."

GSAM 458.5Бу күрсәтмәне ишеткәч, ышанучылар конференциясе тавыш бирде: «Генераль конференция офисларын Мичиган штатының Баттл-Крик шәһәреннән Атлантик яр буендагы бер урынга күчерергә».

GSAM 459.1Генераль конференция сессиясеннән соң Баттл-Крик шәһәрендә уздырылган Генераль конференция шурасында "Генераль конференция идарәсенең штаб-фатирын Нью-Йорк шәһәре янында урнаштыруны хуплыйбыз" дип тавыш бирелде. Шуңа күрә мөмкин булган урынны эзләү өчен зур комиссия сайланды. Комиссия үз планын Уайт ханымга җиткерде һәм аңа өстәмә яктылык бармы дип сорады. Ул болай дип җавап бирде:—

GSAM 459.2"Раббыбыз безгә аңлы һәм догалы рәвештә хәрәкәт итәргә ярдәм итсен. Мин ышанам, ул безнең нәшрият йортыбызны кайда урнаштырырга кирәклеген бик тиздән белүебезне тели. Мин ышанам, безнең бердәнбер имин юл — болыт күчкән вакытта ук күчәргә әзер булу. Әйдәгез, ул безне юнәлтсен өчен дога кылыйк. Ул үз промысласы белән безнең Баттл-Криктан китүебезне теләвен күрсәтте....

GSAM 459.3"Нью-Йоркта эшләргә кирәк, ләкин нәшрият йортыбызны шунда урнаштырырга кирәкме — әйтә алмыйм. Мин алган яктылыкны бу күчешне хуплау өчен җитәрлек төгәл дип санамыйм."

GSAM 459.4Нью-Йорк шәһәрендә һәм тирә-яктагы шәһәрчекләрдә якынча ике атна эзләнгәннән соң, комитет нәшрият йорты өчен яраклы урын таба алмады. Шулчак 30 май даталы хат килде, анда Уайт ханым болай диде:—

GSAM 459.5"Review and Herald нәшрият йорты өчен урын эзләгәндә, кардәшләребез Ихлас күңелдән Раббыбызны эзләргә тиеш. Алар зур саклык, уяулык һәм дога белән, үзләренең зәгыйфьлекләрен һәрвакыт истә тотып хәрәкәт итәргә тиеш. Без кеше хөкеменә таянырга тиеш түгелбез. Без Аллаһының биргән хикмәтен эзләргә тиеш....

GSAM 459.6"Бу учреждениене Нью-Йоркта урнаштыру мәсьәләсенә килгәндә, сак булыгыз дип әйтергә тиешмен. Мин аның Нью-Йорк янында булуын якламыйм. Хәзер барлык сәбәпләремне дә китерә алмыйм, ләкин мин ышанам, ул шәһәрдән утыз миль эчендәге теләсә кайсы урын артык якын булыр иде. Башка урыннарның тирә-юне белән җентекләп танышыгыз. Мин ышанам, Вашингтон, D.C.ның өстенлекләрен җентекләп өйрәнергә кирәк.

GSAM 460.1"Бу учреждениене шәһәрдә дә, шәһәр читендә дә урнаштырырга ярамый. Аны авыл җирлегендә, җир белән уратып алынырлык итеп урнаштырырга кирәк."

GSAM 460Уңай тәкъдим фаразы

GSAM 460.2Бу мәгълүмат белән комитет дога кылып Вашингтон тирәсен карап йөри башлады, шулчак өченче хат килеп төште, анда түбәндәге боерык язылган иде:

GSAM 460.2"Без Көнчыгыштагы эшебезнең урыны турында яктылык сорап дога кылдык, һәм безгә бик ачык яктылык килде. Миңа төгәл яктылык бирелде: безгә акчасын иркен куллана алган кешеләр күп акча тоткан урыннар сатуга тәкъдим ителәчәк. Бу сарайларның хуҗалары вафат була, яки аларның игътибары башка нәрсәгә юнәлә, һәм милек бик түбән бәягә сатуга куела....

GSAM 460.3"Миңа бирелгән яктылык буенча, хәзерге вакытта Review and Heraldның штаб-фатиры Вашингтон янында булырга тиешлеген беләм."

GSAM 460Фаразланган урын табылды

GSAM 460.4Бу хәбәрне кулга тотып, комитет Колумбия округында урын эзләргә тотынды, ләкин акр саен мең доллардан арзан җир табылмады. Ниһаять, аларның игътибары Такома-Паркка юнәлтелде. Менә комитетның хисабы:—

GSAM 460.5"Без Дистрикттан бераз читтә, әмма Такома-Парк шәһәр чикләрендә якынча илле акр мәйданлы участок таптык, аны алты мең долларга, ягъни акрга 120 доллардан сатып алырга мөмкин. Без бу урынны җентекләп тикшердек. Без белдек ки, берничә ел элек аны Бостон табибы санаторий урыны итеп сайлаган. Аның сатып алу бәясенә һәм барлык вак куаклардан, бүрәнәләрдән һәм чүп-чардан чистартуга якынча алтмыш мең доллар тотканы әйтелә. Финанс кыенлыклары аңа үз планнарын тормышка ашырырга мөмкинлек бирмәде, һәм бу участок аңа ипотека булган бер әфәнде кулына унбиш мең долларга күчте.

GSAM 461.1"Такома-Парк шәһәренең гражданнары, мэр һәм кайбер алдынгы затлар аша безне бик җылы каршы алдылар һәм безнең планнарны тормышка ашыруда дустанә хезмәттәшлек итәчәкләренә ышаныч белдерделәр.

GSAM 461.2"Барлык сәяхәтләребез һәм эзләнүләребез вакытында шаһитлекләрнең таләпләренә шундый тулы җавап бирә торган башка урын тапмадык. Без Аллаһының хикмәте безне ул безнең урнашуыбызны теләгән урынга китерде дип ышанабыз."

GSAM 461.3Бу һәм алдагы бүлекләрдә китерелгән күпсанлы шаһитлыкларның үтәлүен истә тотып, без "Раббыбыз Аллаһыга ышанып, ныгып калыйк; аның пәйгамбәренә ышанып, уңышка ирешик," киләчәктәге вакыйгаларга әзер булыйк һәм алар безне көтмәгәндә тотмасыннар.