3-нче бүлек — Вәгъдә ителгән орлыкның килүе

GSAM 57.1"Вакыт тулы булгач, Аллаһ Үзенең Улын җибәрде, ... ул канун астында туды, канун астында булганнарны азат итәр өчен, безнең уллар итеп кабул ителүебез өчен."¹

GSAM 57.2"Хәзер минем Инҗилем һәм Гайсә Мәсих турындагы вәгазь буенча, дөнья башыннан бирле яшерен сакланган, әмма хәзер ачылган һәм мәңгелек Аллаһның боерыгы белән, иманга буйсынсыннар өчен, пәйгамбәрләр язмалары аша барлык халыкларга белдерелгән сернең ачылышы буенча сезне ныгыта алучы бердәнбер зирәк Аллаһка, Гайсә Мәсих аша мәңгегә дан булсын."²

GSAM 57.3"Ачылыш аша ул миңа серне белдерде; моны мин элек аз гына сүзләр белән язган идем, ... ул башка гасырларда кешеләрнең улларына билгеле булмаган, хәзер исә Изге Рух аша үзенең изге апостолларына һәм пәйгамбәрләренә ачылган.... Барлык изгеләрнең иң кечесеннән дә кечерәк булган миңа бу рәхмәт бирелде: мин халыклар арасында Мәсихнең тикшереп бетергесез байлыгын вәгазьлим; һәм һәр кешегә бу сернең нинди бердәмлек икәнен күрсәтәм, ул дөнья башыннан бирле барлык нәрсәне Гайсә Мәсих аша тудырган Аллаһы Тәгаләдә яшеренеп ятты."³

GSAM 57.4Борынгы Килешүдә Инҗил яшерен, дип әйтелә; Яңа Килешүдә ул ачыла. Башка берәү әйткәнчә, «Аллаһыдан читләшкәч, яһүдиләр ритуаль хезмәт тәгълиматларын зур дәрәҗәдә югалттылар. Бу хезмәтне үзе Мәсих керткән иде. Һәр өлеше аның символы иде; ул тормышчанлык һәм рухи матурлык белән тулы булды. Ләкин яһүдиләр тантаналардан рухи тормышны югалттылар һәм үле формаларга ябыштылар. Алар күрсәткән Шәхескә таянмыйча, корбаннарга һәм кагыйдәләргә үк ышандылар.

GSAM 58Дөнья хакимлеген эзләп

GSAM 58.1"Яһүдиләр Мәсихнең килүен теләсәләр дә, аның миссиясен аңламадылар. Алар гөнаһтан котылуны түгел, ә Римлылардан азат ителүне эзләделәр. Алар Мәсихнең җиңүче булып килеп, бастыручының көчен җимереп, Израилне бөтендөнья хакимлегенә күтәрүен көттеләр. Шулай итеп, алар өчен Коткаручыны кире кагу юлы әзерләнде.

GSAM 58.2"Халык, үз караңгылыгы һәм басым астында, ә хакимнәр хакимлеккә сусап, дошманнарын җиңәчәк һәм Израилгә патшалыкны кире кайтарырга тиешле берәүнең килүен сагынып көттеләр. Алар пәйгамбәрлекләрне өйрәнгәннәр, ләкин рухи аңлаусыз. Шулай итеп, алар Мәсихнең беренче килүенең түбәнсетелүен күрсәткән язмаларны игътибарсыз калдырдылар, ә икенче килүенең дан-дәрәҗәсе турында сөйләгәннәрен дөрес булмаганча кулландылар. Горурлык аларның күзләрен томалады; пәйгамбәрлекләрне үзләренең эгоистик теләкләренә ярашлы аңлаттылар.

GSAM 58.3"Мең елдан артык вакыт буе яһүди халыгы Мәсихнең килүен көтеп килде. Бу вакыйгага алар иң якты өметләрен баглаганнар иде. Җырларда һәм пәйгамбәрлекләрдә, гыйбадәтханә йолаларында һәм өй догаларында алар аның исемен зурлап мактаганнар иде. Әмма ул килгәндә алар аны танымадылар. Күкләр сөеклесе алар өчен 'коры җирдән чыккан тамыр' кебек иде; аның 'ни кыяфәте, ни матурлыгы' юк иде; һәм алар аңарда үзләрен җәлеп итәрлек матурлык күрмәделәр. 'Ул үз халкына килде, ләкин үз халкы аны кабул итмәде.'"⁴

GSAM 58Давыт нәселеннән

GSAM 58.4Даниил пәйгамбәр фаразлаган, «Патша Мәсих» — майланган Зат — пәйда булырга тиешле вакыт якынлашканда яһүдиләр болай дип фикер йөрткән булырлар иде, һәм, шиксез, чыннан да шулай эшләгәннәр: Җисем буенча Мәсих Давыт нәселеннән булырга тиеш, шуңа күрә аның тууы шул нәселдә булырга тиеш; һәм яһүди кануннары һәм гореф-гадәтләре буенча ул җәмәгать хезмәтенә 30 яшендә майланырга тиеш; әгәр ул шул яшендә майланган буларак пәйда булырга тиеш икән, димәк, аның тууы Мәсих килүенә кадәр сузылган еллардан торган 69 атна тәмамлануга 30 ел кала булырга тиеш.

GSAM 59Симеон һәм Анна фаразлары

GSAM 59.1Бу вакытта бөтен Израил көтеп тора иде. Изге Язмаларны җитди һәм тугрылык белән өйрәнүчеләр үзләренең патшасы һәм идарәчесе булачак кешенең тууын көтәләр иде. Карт һәм изге Симеонга Изге Рух аша «Раббының Мәсихен күрмичә үлемне күрмәячәксең» дип ачыкланды.⁵

GSAM 59.2Бала Гайсәне гыйбадәтханәгә алып килгәндә, Симеон бу бала — Мәсих — дип аңлады. "Шуннан соң ул баланы кочагына алды да Ходайга мактау җырлады һәм болай диде: Раббым, хәзер Син үз хезмәтчеңне сүзеңчә тынычлыкка җибәрәсең; чөнки күзләрем Син әзерләгән коткаруыңны күрде — бөтен халыклар алдында яктылык булып, яһүди булмаган халыкларны яктырту һәм Синең Израил халкыңның даны өчен...

GSAM 59.3"Шуннан Симеон аларга [Иосиф белән Мәрьямгә] фатиха бирде дә, Мәрьямгә, аның анасына, болай диде: Менә бу бала күпләрнең Израилдә егылуы һәм яңадан күтәрелүе өчен, шулай ук каршы әйтеләчәк билге (әйе, синең үз җаныңнан да кылыч үтәчәк) итеп куелган; күпләрнең йөрәк уйлары ачыклансын өчен.

GSAM 59.4"Шунда Асэр кабиләсеннән Фанүил кызы пәйгамбәр Хана да бар иде.... Ул шулчак килеп, Раббыга рәхмәт укыды һәм Иерусалимда коткарылуны көткән бөтен кешегә Аның турында сөйләде."⁶

GSAM 59Фәрештәләрнең көтүчеләргә килүе

GSAM 59.5Бу вакыйгага кадәр Коткаручының тууы турында шатлыклы хәбәрне фәрештәләр Бетлеем далаларындагы көтүчеләргә җиткергән иде. Көтүчеләрнең тыңлаучы колагына фәрештәләр бу моңлы көйләрне җырлап ишеттерделәр:—

GSAM 60Хикмәт ияләре Бетлеемга килә

GSAM 60.2Шуннан соң көнчыгыштан килгән хикмәтле кешеләр килде, алар Бәләам пәйгамбәр фаразлаганча «йолдызның күтәрелүен» күргәннәр иде. Аның күрсәтүе буенча алар Иерусалимга килеп җиттеләр, анда яңа туган Патша турында сорарга кирәк булды. Теләнгән Затның Бетлеемда туачагы турында ишеткәч, алар юлларын дәвам иттеләр; яңадан күренгән йолдыз аларны коткаручы яткан гади урынга алып килде. Биредә алар изге Балага табынып, аңа алтын, ладан һәм мирра бүләк иттеләр, аннары озын юлны үтеп, өйләренә кайттылар.

GSAM 60Унике яшьлек Мәсих

GSAM 60.3Балачактан алып ун ике яшькә кадәр Мәсих-Коткаручы турында, аның зирәклеге һәм буй-суы үсүе, әти-әнисе каршында булган буйсынучанлыгы гына искә алына. Ләкин ун ике яшендә ул Йосыф һәм Мәрьям белән бергә ел саен үткәрелә торган бәйрәмгә Иерусалимга бара, анда сорауларында күрсәткән белем һәм катлаулы сорауларына биргән җаваплары белән руханиларны шаккатыра. Бу вакыттан башлап җәмәгать хезмәтенә керешкәнче ул Мәрьямнең ире Йосыф белән бергә эшләп, гади агач остасы һөнәрен зур хөрмәт белән башкады.

GSAM 60Чумдыручы Яхъяның миссиясе

GSAM 60.4Аның җәмәгать хезмәтенә керешүенә кадәрге алты ай буе, Мәсихнең миссиясен Яхъя Креститель игълан итте. Халык Яхъяны тыңларга һәм аның тарафыннан чумдырылу өчен зур күпләп килде. Алар "килүне көтеп тордылар [Мәсих киләчәк дип өметләнеп], һәм барча кешеләр йөрәкләрендә Яхъя турында уйладылар ['фикерләшеп яки бәхәсләшеп,' кырый язмасында] – ул Мәсихме, юкмы? Яхъя аларга болай дип җавап бирде: Мин сезне чыннан да су белән чумдырам; әмма миннән көчлерәк берәү килә, аның аяк киеме бауларын чишәргә дә мин лаек түгелмен. Ул сезне Изге Рух белән дә, ут белән дә чумдырачак. Аның кулында җилгәргече бар, ул ындырын яхшылап чистартып, бодайны амбарына җыячак, ә кибәкне сүнми торган ут белән яндырачак".⁷

GSAM 61Гайсә чумдырыла

GSAM 61.1Яхъя чумдыру йоласын үтәгәндә, ул Гайсәнең үзенә чумдырылырга килгәнен күреп, болай диде: "Менә дөньяның гөнаһын бетерүче Аллаһының Бәрәне.... Яхъя шаһитлык итеп болай диде: Мин рухның күктән күгәрчен кебек төшкәнен күрдем, һәм ул аның өстендә калды. Мин аны белми идем; ләкин мине су белән чумдырырга җибәргән ул миңа болай диде: Кем өстенә рух төшеп, аның өстендә калганын күрсәң, шул Изге Рух белән чумдырачак. Мин күрдем һәм шаһитлык иттем: ул — Аллаһының Улы".⁸

GSAM 61Күк тавышы

GSAM 61.2Мәсихнең Мәсих булуы Изге Рухның күгәрчен кебек тән рәвешендә күренеп иңүе белән генә түгел, ә күктән ишетелгән тавыш белән дә расланды. Маттай Инҗилендә болай дип укыйбыз: "Гайсә, чумдырылгач, шунда ук судан чыкты; һәм менә, аның өчен күкләр ачылды, ул Ходайның Рухының күгәрчен кебек төшеп, үзенә кунганын күрде; һәм менә күктән тавыш ишетелде: Бу минем сөекле Улым, аңа мин риза булдым".⁹

GSAM 61.3«Яхъя бер могҗиза да кылмады», – дисәләр дә, халык Мәсихнең хезмәтендә булган бөек көчне күреп, «Яхъя бу кеше турында сөйләгән барлык сүзләр дә дөрес булган», – дип әйтергә мәҗбүр булды.¹⁰

GSAM 61Закон буенча Мәсих майланды

GSAM 61.4Лука язмасындагы чумдыру һәм күгәрчен рәвешендә Изге Рух белән шул ук майлау турында сөйләгәндә без укыйбыз: «Гайсә үзе якынча утыз яшьтә иде».¹¹

GSAM 62.1Раббыбыз чумдырылганнан соң ук кырык көнлек озын уразасын һәм чүлдә шайтанның каты сынауларын кичергәч, ул үскән Назареткә кайтты; гадәтенчә, ул шимбә көнне синагогага керде дә уку өчен басты.... Раббыбызның Рухы миндә, чөнки ул мине ярлыларга Инҗилне вәгазь итү өчен майлады.... Һәм ул аларга болай диде: «Бүген сезнең колакларыгызда бу Язма үтәлде».¹²

GSAM 62Вакыт үтәлде

GSAM 62.2Марк шул ук вакыйганы язганда болай ди: «Вакыт үтәлде, һәм Аллаһның патшалыгы якында; тәүбә итегез һәм Инҗилгә ышаныгыз».¹³ Мәсихнең пәйда булуы өчен фаразланган вакыт җиткән иде. Изге Рух белән майлау аның чумдырылуы вакытында булган иде, һәм ул хәзер үз хезмәтенә керешә иде, нәкъ борынгы изге пәйгамбәрләр фаразлаган вакытта һәм рәвештә.

GSAM 62Мәсих булуына күренеп торган дәлил

GSAM 62.3Мәсихнең хезмәте даими могҗизалар күрсәтү белән барды, һәм халык өчен, хәтта алар аның мисаллары һәм сүзләрен тулысынча аңламасалар да, ул Иммануил, ягъни "Аллаһ аның белән" икәненә күренеп торган дәлил булды.¹⁴ Бу могҗизалар аша Мәсих дөньяга үзендә Аллаһның көче булуын гына түгел, Аллаһның холкын һәм аның мәрхәмәтлелеген дә гамәли рәвештә күрсәтте. Филипп, Мәсих белән өч ел буе өзлексез бергә булып, аның бөек могҗизаларына шаһит булганнан соң: "Раббым, безгә Әтине күрсәт, шул безгә җитәр", — диде. Гайсә аңа: "Мин сезнең белән шулкадәр озак булдым, ә син мине әле дә белмисеңме, Филипп? — диде. Мине күргән кеше Әтине күргән; ничек әйтәсең син: Әтине күрсәт безгә? ... Миңа ышан: мин Әтидә, Әти миндә; юкса гамәлләрем өчен генә ышан миңа."¹⁵

GSAM 63Аптырап калган Яхъя

GSAM 63.1Хәтта Мәсихне чумдыру вакытында Яхъя Изге Рухның күренеп төшүен күргән, күктән Син — Аллаһының Улы дигән тавыш ишеткән, үзе "дөньяның гөнаһын күтәреп китүче Аллаһының Бәрәне" дип игълан иткән булса да, вакыйгалар аның көткәннәреннән бөтенләй башкача барды, шуңа күрә ул караңгы төрмәсендә борчылып, буталды.

GSAM 63.2"Коткаручының шәкертләре кебек, Чумдыручы Яхъя Мәсихнең патшалыгының табигатен аңламады. Ул Гайсәнең Давыт тәхетендә утырачагын көтте; вакыт узган саен, Коткаручы патшалык хокукын дәгъва итмәгәч, Яхъя аптырап, борчылды".¹⁶ "Ике шәкертен чакырып, [ул] аларны Гайсәгә җибәрде дә: Син – киләсе кешеме? Яки без башка берәүне көтәргә тиешбезме? – диде". "Шул ук вакытта ул [Гайсә] күпләрне авыруларыннан, чирләреннән һәм явыз рухлардан арындырды; күп кенә күрмәүчеләргә күрү сәләте бирде. Аннары Гайсә җавап итеп аларга: Барыгыз да, Яхъяга сез нәрсәләр күргәнегезне һәм ишеткәнегезне әйтегез, — диде."¹⁷

GSAM 63.3Яһүдиләр дә, хәтта шәкертләр дә Коткаручы әйткән күп хакыйкатьләрне ачык күрергә авырлык кичерделәр, чөнки алар Мессия килгәч, Рим камытын (ул алар өчен бик авыр иде) сындырып, Давыт патшалыгын шунда ук торгызып, дөнья патшасы булып хакимлек итәчәк, дип нык ышанганнар иде.

GSAM 63.4Гайсә вәгазьләвен «Тәүбә итегез, чөнки Күк патшалыгы якында» дип башлады.¹⁸ Унике рәсүле җибәрелгәндә, алар да «Күк патшалыгы якында» дигән хәбәрне җиткерделәр.¹⁹ Хезмәтенең соңрак чорында, җитмеш кеше җибәрелгәндә, алар «Аллаһ патшалыгы сезгә якында» дигән сүзләр белән җибәрелде.²⁰

GSAM 64Халык Мәсихнең гамәлләренә гаҗәпләнде

GSAM 64.1Мөҗизәле сүзләре һәм тәгълимнәре кешеләрне: "Беркем дә бу кеше кебек сөйләмәде", — дип әйтергә мәҗбүр итте.²¹ Күрмәүче һәм телсез кешене дәвалагач, "Бөтен халык таң калды да: Бу Давыт улы түгелме? — диде".²² Ягъни башкача әйткәндә, бу Давыт орлыгы, вәгъдә ителгән коткаручы түгелме? "Үз иленә кайткач, ул синагогада аларга вәгазь сөйләде, шуннан алар шаккатып әйттеләр: Бу кеше бу зирәклекне һәм бу бөек гамәлләрне кайдан алган? Бу бит агач остасының улы түгелме? Аның әнисе Мәрьям дип аталмыймы? Ә бертуганнары Яков, Йоса, Симон һәм Иуда түгелме?"²³

GSAM 64.2Мәсихнең хезмәт итүенең өченче елы тирәсендә, ул гыйбадәтханәдә багышлау бәйрәмендә катнашканда, яһүдиләр аның янына килеп: "Син безне күпме шикләндерерсең? Әгәр син Мәсих булсаң, ачык әйт безгә", — диделәр."²⁴ Элекке елда ул биш мең кешене "биш арпа икмәге һәм ике кечкенә балык" белән туендыруның бөек могҗизасын кылгач, ул "аңлады ки, алар килеп, аны көчләп патша итәргә җыеналар, [шуңа күрә] ул янә тауга китте.²⁵

GSAM 64Мәсихнең шәкертләренә үз үлеме турында өйрәтүе

GSAM 64.3Укучыларын укытканда Мәсих шунда ук башланачак җирдәге хакимлек турындагы фикерне кире кагуга һәм үзенең үләчәген, тереләчәген, китеп яңадан киләчәген күрсәтүгә зур әһәмият бирде. Шуңа күрә ул алардан сорады: «Әгәр дә сез Адәм Улының элек булган урынга күтәрелгәнен күрсәгез, нишләрсез?»²⁶ Аннары ул аларга «ул — Мәсих Гайсә» дип беркемгә дә әйтмәскә кушты, һәм без укыйбыз: Шуннан башлап Гайсә үз шәкертләренә күрсәтә башлады: ул Иерусалимга барырга, өлкәннәр, баш каһиннәр һәм канун белгечләре тарафыннан күп кыенлыклар кичерергә, үтерелергә һәм өченче көнне терелергә тиеш. Аннары Петр аны читкә алып, шелтәли башлады: «Аллаһ сакласын, Раббым! Сиңа мондый хәл һичкайчан булмасын!»²⁷

GSAM 65.1Шул ук вакытта ул аларга: Биредә торган кайберәүләр кеше Улы үз патшалыгында килгәнен күрмичә үлмәячәкләр, — диде.²⁸ Якынча сигез көннән соң бу пәйгамбәрлек чынга ашты; апостол Петр Мәсихнең патшалыгында килүен күрсәткән шул "күрүне" киләчәктә булачак Мәсихнең икенче килүенең чынлыгына дәлил итеп китерә.²⁹

GSAM 65.2Бервакыт Мәсих һәм аның шәкертләре Галилеәдә булганда, Гайсә аларга болай диде: «Кеше Улы кешеләр кулына тапшырылачак; алар аны үтерәчәкләр, һәм өченче көнне ул тереләчәк. Һәм алар бик кайгыга баттылар».³⁰ Ләкин алар аның сүзләренең мәгънәсен һаман да аңлый алмадылар, чөнки ул үлем һәм терелешнең изге хакыйкатьләрен аларның аңына сеңдерергә тырышкан чакта да, алар үз-ара күктәге патшалыкта кем иң бөек булыр дип бәхәсләшә иделәр.³¹

GSAM 65.3Бер башка вакытта Петр Гайсәгә әйтте: "Менә без барысын да ташлап, сиңа ияреп килдек; димәк, безгә нәрсә булыр? Гайсә аларга болай диде: Чынлап әйтәм сезгә: миңа ияргәннәрегез яңа дөньяда, Адәм Улы үзенең бөеклек тәхетендә утырганда, сез дә ун ике тәхеттә утырып, Израилнең ун ике кабиләсен хөкем итәрсез".³² Шулай да аларның күңелендә тиздән корылачак патшалык турында уй өстенлек итте, һәм алар, кешеләрчә, патшалыкта иң югары урынны эзләргә тотындылар.

GSAM 65.4Аннары Зеведей уллары Иаков белән Яхъяның амбициоз әнисе килә дә, Мәсихтән улларына югары вазыйфалар—берсе аның тәхетенең уң ягында, икенчесе сул ягында утыруын сорый; бәлки берсе хөкүмәт премьер-министры, икенчесе дәүләт секретаре булсын өчен. Ләкин Мәсих ачык әйтте: «Сез нәрсә сораганыгызны белмисез».³³

GSAM 66Иерусалимга триумфаль керү

GSAM 66.1Бу вакыйгадан күп тә үтмичә зур һәм шаккатыргыч бер хәл булды. Дүрт көн инде үлгән Лазарны кабердән терелтү иде ул. Мондый бөек могҗиза халыкны шулкадәр дулкынландырды һәм шаккатырды ки, фарисейләр куркып калды, алар жрецлар белән бергә шунда ук шура җыйдылар; һәм киңәшмә вакытында сораштылар: «Безгә нишләргә? Чөнки бу кеше күп могҗизалар кыла. Әгәр без аны шундый хәлдә калдырсак, бөтен кеше аңа ышаначак; һәм римлылар килеп, безнең урыныбызны да, милләтебезне дә алып китәрләр».³⁴ Түбәннән шайтан көче Мәсихне юк итәргә тырышучыларга ябышканда, югарыдан килгән көч халыкны аның данлы булуын мактарга һәм аның турында әйтелгән пәйгамбәрлекләрне үтәргә этәрде.

GSAM 66.2Югарыда телгә алынган вакыйгада халык күпләп чыкты, алар Гайсәне гына түгел, үлеләр дөньясыннан терелткән Лазарны да күрергә теләде. Аларга Гайсә озак көтелгән патшалары икәнлеге шиксез тоелды, һәм ул ишәк баласы өстендә утырып Иерусалимга таба килгәндә, Изге Язмалар сүзләре көчле итеп хәтерләренә килде, "Сион кызы, куркма: менә патшаң килә, ишәк баласы өстендә утырып."³⁵ Шушы зур күпсанлы халыктан зур җиңү кычкырышы күтәрелде, ул салкын йөрәкле, исәпчел фарисейләрне нык борчытты. Алар үз-үзләренә: "Күрәсезме, сез бернигә дә ирешә алмыйсыз? Менә бөтен дөнья аның артыннан китте," – диделәр.³⁶ Алар Мәсихтән халыкның кычкыруын туктатуны үтенгәндә, ул җавап бирде: «Мин сезгә әйтәм: әгәр болар тын калса, ташлар шунда ук кычкырачак».³⁷ Раббы бу вакыйга турында «Кычкырыгыз» дигән иде, һәм әгәр халык аның сүзен үтәмәсә, ул урам ташларына тавыш салыр, һәм алар кычкырачак; чөнки аның сүзе үтәлергә тиеш.

GSAM 66Мәсих китеп, яңадан кайтырга тиеш

GSAM 66.3Безнең Коткаручыбыз шәкертләрнең игътибарын үзенең үләчәгенә һәм яңадан тереләчәгенә генә түгел, патшалыкның аның китеп, яңадан кайтуына кадәр килмәячәгенә дә юнәлтергә теләде. Үзенең крестка элеп үтерелүенә ишарә итеп ул әйтте: "Мин, әгәр җирдән күтәрелсәм, бөтен кешеләрне үземә тартырмын. Бу сүзләрне ул үлемнең нинди булачагын күрсәтү өчен әйтте. Халык аңа җавап бирде: Без кануннан ишеттек: Мәсих мәңгегә кала, диелгән; ә син ничек: Кеше Улы күтәрелергә тиеш, дисең? Бу Кеше Улы кем ул?"³⁸

GSAM 67.1Укучыларның аңына җирдә аның патшалыгы урнаштырылганчы ул китәчәк һәм кире кайтачак дигән чынбарлыкны тулырак сеңдерү өчен, ул болай диде: "Балалар, мин сезнең белән тагын бераз гына булам. Сез мине эзләячәксез; һәм мин яһүдиләргә әйткән кебек: Мин барган урынга сез килә алмыйсыз, — шулай хәзер сезгә дә әйтәм.... Симон Петр аңа: Раббым, син кая барасың? — диде. Гайсә аңа җавап бирде: Мин бара торган урынга син хәзер миңа ияреп бара алмыйсың; ләкин соңрак миңа иярерсең".³⁹ Аннары ул борчулы һәм кайгылы йөрәкләрен болай юатты: "Йөрәгегез борчылмасын: сез Аллаһыга ышанасыз, миңа да ышаныгыз. Әтиемнең йортында күп фатирлар бар; әгәр шулай булмаса, мин сезгә әйтер идем. Мин сезгә урын әзерләргә китәм. Әгәр мин китеп сезгә урын әзерләсәм, кире кайтып сезне үзем янына алырмын; мин булган урында сез дә булырсыз."⁴⁰

GSAM 67Дәрәҗәле кеше турында хикәят

GSAM 67.2Яңадан Коткаручы, ул үзе һәм шәкертләре Иерусалимга менгәндә, патшалык шунда ук пәйда булачак дигән ялгыш фикерне түбәндәге мисал аша төзәтергә тырышты: "Бер асылзат ерак илгә китте, үзенә патшалык алырга һәм кире кайтырга. Ул ун хезмәтчесен чакырып, аларга ун фунт тапшырды да: Мин килгәнче эшләп торыгыз, — диде.... Һәм менә ул патшалыкны кабул итеп кайткач, һәркемнең сәүдәдән күпме табыш алуын белү өчен, акча биргән хезмәткәрләрен үз янына чакырырга кушты."⁴¹ Бу мисалда Раббы үзен шул асылзат белән күрсәтә. Ул ерак илгә — Әтисе янына — китәргә һәм анда патшалыкны кабул итеп, хакимлек итәргә кайтырга тиеш иде.

GSAM 68.1Укучыларның «Синең килүеңнең һәм дөнья ахырының билгесе нинди булачак?» дигән соравына⁴² Җавап итеп, Мәсих аларга чиркәүгә киләчәк зур газап чорыннан үтәргә тиешле вакыйгалар исемлеген һәм аның ачык билгеләрен бирде. Бу вакыйгалар күренгәч, алар аның килүе якында, хәтта ишек төбендә икәнен, һәм аларны күргән буын аның килүеннән элек юкка чыкмавын беләчәкләр.⁴³

GSAM 68Барлык шәкертләр тарафыннан ташланган

GSAM 68.2Ләкин Мәсихнең үлем һәм хурлык турында апостолларга биргән барлык кисәтүләренә карамастан, алар аның хөкем ителүе һәм кресткә кадаклануы хакындагы чынбарлыкны бөтенләй аңлый алмадылар. Аларның чынбарлык турындагы күзаллавы шулкадәр зәгыйфь иде ки, хөкем башлангач, өметләре сүнде, һәм алар барысы да "аны ташлап качтылар".⁴⁴ Хәтта һәрвакыт дәртле Петр да, бөтен кешеләр аны ташласа да, ул беркайчан да ташламас дип ышанып әйткән кеше, берничә сәгатьтән соң Раббысын инкарь итеп, ант итеп: Мин бу кешене белмим, диде. Раббысының кресткә кадакланганнан соң өченче көнне үлеләр арасыннан терелермен дигән сүзләрен аңлауда алар шулкадәр акылсыз иделәр ки, үз-ара "үлеләр арасыннан терелеш нәрсә булачак?" дип сорашып, фикер алыштылар.⁴⁵ Чыннан да, алар шулкадәр имансыз иделәр ки, ул үлгәч һәм тәне Йосыфның яңа каберенә куелгач, аны бәлзәмләү өчен әзерлек эшләделәр. Өметләре юкка чыккан — Мәсих белән бергә кабердә күмелгән иде; шәкертләр өчен нинди шомлы Шимбә көне булды! Кайгы һәм өметсезлек астында калган йөрәкләре, наз һәм мәрхәмәт гамәлләре белән тулы тормыш алып барган, янында килеп юатыр, көч бирер Мәрхәмәтле Коткаручы булмавы — аларның хәле нинди ялгыз һәм моңсу иде!

GSAM 69Терелү иртәсендәге дулкынландыргыч вакыйгалар

GSAM 69.1Атнаның беренче көненең иртәсе атыла! Күкләрдә дә, җирдә дә нинди гөрләү! Бөек бер фәрештә данлы патшалыклардан Йосыф кабере янына төшә, Аллаһының Улына торырга боерыклы хәбәр белән. "Һәм менә зур тетрәү булды: чөнки Раббының фәрештәсе күктән төшеп, кабер ишегендәге ташны әйләндереп ташлады да, өстенә утырды. Аның йөзе яшен кебек балкып тора, киеме кардай ак иде; аннан куркып сакчылар калтыранып, үле кебек булдылар."⁴⁶ "Күп кенә йокыда яткан изгеләрнең тәннәре терелделәр һәм аның терелешеннән соң каберләрдән чыгып, изге шәһәргә килеп, күпләргә күренделәр."⁴⁷ Иерусалимда дусларының ишекләрендә торган мондый хәбәрчеләрне күз алдына китерегез: алар кресткә кадакланган Мәсихнең үлеләр дөньясыннан терелеп чыгуы һәм аларның да аның көче белән яңадан терелүе турында шаһитлык итәргә килгәннәр. Шәкертләр һәм изге хатыннар арасында нинди гөрләү – шатлыклы хәбәрне җиткерү өчен һәрьякка чабышалар: "Ул үлеләр дөньясыннан терелеп чыкты, чөнки без аны күрдек һәм аның белән сөйләштек!"

GSAM 69Гайсә авыл җиренә җәяү бара

GSAM 69.2"Менә шул көнне икесе Иерусалимнан якынча алтмыш стадия [7,5 миль] ераклыкта урнашкан Эммаус исемле кечкенә авылга юл тоттылар. Алар булган барлык вакыйгалар турында сөйләшеп бардылар. Алар сөйләшеп, фикер алышып торганда, Гайсә үзе алар янына килеп, алар белән бергә кузгалды. Ләкин аларның күзләре томаланган иде, шуңа күрә аны танымадылар. Ул аларга: Сез юлда барганда бер-берегезгә нәрсә турында сөйләшеп, нигә моңсуланасыз? – диде. Аларның берсе, исеме Клеопа, җавап биреп: Син генә Иерусалимда яңа килгән кешемесең, соңгы көннәрдә анда булган вакыйгаларны белмисеңме? – диде. Ул: Нинди вакыйгалар? – дип сорады. Алар аңа болай диделәр: Назаретле Гайсә турында, ул Аллаһының һәм бөтен халыкның каршында гамәлдә дә, сүздә дә бөек пәйгамбәр иде; һәм ничек итеп баш каһиннәр һәм безнең хакимнәр аны үлемгә хөкем ителү өчен тапшырганнар һәм тәрегә кадаганнар. Әмма без ул Израилне коткарачак дип өметләнгән идек; һәм болардан тыш, бу хәлләр булганына бүген өченче көн. Әйе, безнең арадан кайбер хатын-кызлар да безне шаккатырды: алар иртән кабер янына барганнар, һәм аның тәне юклыгын табып, кайтып, фәрештәләр күренеше булганын сөйләделәр, алар әйткән: ул тере. Безнең арадан кайберәүләр дә кабер янына бардылар һәм хатын-кызлар әйткәнчә шулай булуын таптылар, ләкин аны үзләре күрмәделәр.

GSAM 70.1Шуннан соң ул аларга әйтте: «Акылсызлар, пәйгамбәрләр сөйләгән һәр нәрсәгә ышануда йөрәгегез әкрен! Мәсих боларны кичерергә һәм үз данына керергә тиеш түгел идеме?» Аннары ул Мусадан башлап барлык пәйгамбәрләрдән үзе турында барлык Язмаларда язылганнарны аңлатып бирде.⁴⁸ Ул алар белән ашарга утырырга җыенганда икмәкне ваклады да рәхмәт әйтте, һәм шулчак аларның күзләре ачылды, алар аны таныдылар.... Алар бер-берсенә: «Юлда безгә сөйләгәндә һәм Изге Язмаларны аңлатканда йөрәгебез янмадымы?» диделәр.⁴⁹

GSAM 70.2Хәзер инде, мәсьәлә тулысынча ачыклангач, шәкертләр Коткаручының миссиясе белән бәйле үлем һәм терелеш булганын күрә алалар. Әмма алар аның патшалыгы мәсьәләсен ничек кабул итәрләр?

GSAM 70.2"Ул газап чигүеннән соң күп ышанычлы дәлилләр белән үзенең тере икәнен күрсәтте: кырык көн буена аларга күренде һәм Аллаһ патшалыгы турында сөйләде; аннары алар белән бергә җыелгач, Иерусалимнан китмәскә, ә Әти вәгъдәсен көтәргә кушты: Сез бу вәгъдәне миннән ишеттегез. Чөнки Яхъя чынлап та су белән чумдырды, ә сез күп тә үтмичә Изге Рух белән чумдырылачаксыз, — диде ул.

GSAM 71Хәзер патшалыкны яңадан тергезәсеңме?

GSAM 71.1"Шулай итеп, алар җыелгач, аңа мөрәҗәгать итеп сорадылар: Раббым, син бу вакытта Израилгә патшалыкны кире кайтарасыңмы? [ягъни: Без Изге Язмаларга караганда сине тәрегә кадау һәм үлеләр арасыннан терелеп чыгу кирәклеген белдек, әмма хәзер патшалыкны кире кайтармыйсыңмы?] Ул аларга әйтте: Вакытларны һәм чорларны белү сезгә түгел — аларны Әти үзенең хакимиятенә куйган. Ләкин Изге Рух сезгә төшкәч, сез көч алачаксыз, һәм сез минем шаһитләрем булырсыз Иерусалимда да, бөтен Иудеядә дә, Самариядә дә һәм Җир шарының чит-ягына кадәр. Ул боларны әйтеп бетергәч, алар карап торганда, ул күтәрелде, һәм болыт аны күзләреннән яшерде. Ул күтәрелеп барганда, алар күзләрен күккә төбәп карап торганда, менә, алар янында ак киемле ике ир-ат пәйда булды; алар: Галилея ир-атлары, ни өчен сез күккә карап торасыз? Менә шушы сездән күккә алынган Гайсә, сез аның ничек күккә күтәрелгәнен күргәнсез, шулай ук кире дә шундый ук рәвештә киләчәк, — диделәр."⁵⁰

GSAM 71Гайсә яңадан торгызылу чорына кадәр күктә калачак

GSAM 71.2Хәзер инде Коткаручы аларны ташлап киткәннән соң, һәм алар чыннан да аның «элек булган урынына күккә күтәрелүен» күргәннән соң, алар Изге Рух аларга Патшалык кайчан киләчәге турында өйрәтәчәгенә ышандылар. Шулай итеп, Рухны кабул иткәннән соң, Петр халыкка вәгазь кылып болай диде: «Ул сезгә элек вәгазь ителгән Гайсә Мәсихне җибәрәчәк; аны күк кабул итәргә тиеш, барлык әйберләрне яңадан торгызу вакытларына кадәр, Ходай дөнья башланганнан бирле бөтен изге пәйгамбәрләре авызы аша сөйләгәнчә».⁵¹

GSAM 71.3Изге Рух апостол Петрга өч дөнья турында да фактларны ачып күрсәтте: Беренчесе — су белән юк ителгән туфанга кадәрге дөнья; икенчесе — хәзерге дөнья, ут өчен сакланган — Revised Version тәрҗемәсендә җир ут белән тутырылган дип языла — шул ут гөнаһлы кешеләрнең юкка чыгуын, җимерелүен һәм һәлакәтен китерәчәк; өченчесе — яңа җир, "анда гаделлек яши" яки кайбер тәрҗемәләрдә "анда гадел кешеләр яшәр" дип бирелә.⁵²

GSAM 72.1Апостол Павел Аллаһының халкының терелешен һәм барлык изгеләренең үлемлелектән үлемсезлеккә үзгәрүен «күз ачып йомган арада, соңгы сур яңгыраганда» дип күрсәтте. Ул Коринфлыларга Мәсихнең хәзер Үзенең Әтисенең тәхетендә утыруын һәм барлык дошманнары аңа буйсынганчы шунда калачагын әйтте. Ягъни, ул Патшалыкны — үз Патшалыгын — Әтидән кулына алганчы, бу турыда Даниил 7:13–14 һәм Забур 2:8–9да пәйгамбәрлек ителгән. Тессалоникадагы чиркәүгә ул Мәсихнең килүен һәм терелешне аларның бердәнбер өмете итеп тәкъдим итте, һәм үлем кулы якыннарын алардан аерган вакытта чын юаныч бирүче итеп күрсәтте.⁵³

GSAM 72Ходайның кире кайтуы билгесез

GSAM 72.2Әлегә чиркәү Укытучының кайчан кире кайтачагы турында төгәл мәгълүматка ия түгел иде. Апостол Тессалоникалыларга язган беренче хатында «Без, исән калганнар, бергә күтәреләчәкбез», – дип әйткәндә, кардәшләр моны Мәсих кайберәүләре әле исән чакта киләчәк дип аңладылар. Икенче хатында ул аларның хаты турындагы ялгыш фикерләрен төзәтә һәм болай ди: «Ул көн килмәс, әүвәл диннән ваз кичү килеп җитмәсә һәм гаеп кешесе — юкка чыгу улы — пәйда булмаса; ул каршы тора һәм үзен Алла дип аталган яки табына торган һәрнәрсәдән өстен куя».⁵⁴

GSAM 72Апостасия

GSAM 72.3Һәм әле дә чиркәү Мәсихнең икенче килү вакыты турында караңгыда адашып эзләнә. Кардәшләр апостасия булачагын белделәр; әмма ул күпме дәвам итәчәк — менә шул сорау иде. Аннары җавап Яхъяга Патмос утрауындагы күренештә, Ачылыш китабының ун икенче һәм ун өченче бүлекләрендәге символларда бирелде — «бер вакыт, ике вакыт һәм ярты вакыт», «кырык ике ай», «мең ике йөз алтмыш көн» (еллар); әмма әлегә бу озын чорның башлануын билгеләүче вакыйга булмаган иде. Шулай итеп, чиркәү төгәл вакытын белмичә дә Мәсихнең килүенә өметләнеп һәм аны көтеп торды; чөнки газап чоры узгач, «калган» чиркәү өчен кыска гына бәрелеш һәм җиңү чоры да калачак иде.⁵⁵

GSAM 73.1Яңа Завет язмалары тәмамлангач безнең каршыбызда Мәсихнең икенче килүе темасы ачык итеп куела. Якынча һәр утыз аятьтән берсе безнең Раббыбыз Гайсә Мәсихнең икенче килүен нинди дә булса рәвештә телгә ала. Бу хакта, шулай ук заманча чорга кадәрге гасырлар буена шул өметкә карата чиркәүнең торышы турында Роберт Паттерсон, D.D., Interior исемле басмада "Бәхетле Өмет" дигән бүлек астында болай ди:—

GSAM 73Җирдәге меңъеллык — Паттерсон

GSAM 73.2"Безнең Раббыбыз, Әти янына киткәндә, Җирдәге үз чиркәвен кайгы-хәсрәтле хәлдә калдырды. Аның биш йөз шәкерте дошманнарының бөтен дөньясы тарафыннан уратып алынган иде: алар иң югары акыл ияләренең берсе тарафыннан христианга каршы диннәр һәм хөкүмәтләр рәвешендә оештырылган, иң агулы явызлык белән рухланган һәм гасырлар тәҗрибәсе белән иң нәтиҗәле юк итү ысулларына өйрәтелгән. Раббы безнең куркыныч хәлебезне белми калмады; соңгы вәгазьләрендә ул аны йомшартмады, дөньяның дошманлыгын һәм чиркәүнең газапларын киметү вәгъдәсен дә бирмәде. Ләкин ул үзе дошманнарын җимерергә кире кайтачагын һәм безне шул бәрәкәтле көнгә кадәр яклаячагын вәгъдә итте. 'Дөнья сезне нәфрәт итә. Дөньяда сез газап-кыенлыклар кичерәчәксез. Сез еларсыз һәм зарланырсыз, ә дөнья шатланыр. Сез моңсу булырсыз, ләкин моңсулыгыгыз шатлыкка әйләнәчәк.... Хәзер сезнең моңсулыгыгыз бар, ләкин мин сезне яңадан күрермен, һәм йөрәгегез шатланыр, һәм шатлыгыгызны беркем дә сездән алмас. Әгәр мин китсәм, мин кире кайтырмын һәм сезне үземә алырмын, мин булган урында сез дә булсын өчен.'

GSAM 74.1"Шулай итеп, ул шәхси китү вакытында үз чиркәвен шушы изге өмет белән юатты: ул шәхсән кире кайтачак. Аның юк чагында без сынаулар кичерәчәкбез, диде ул; һәм шулай булды да. Әгәр без аның юк чагында тышкы тынычлык чорыннан ләззәтләнәчәкбез икән, әгәр аның чиркәве дөнья һөҗүмнәреннән коткарылачак икән, әгәр бодай арасында чачылган чүп үләннәре үсмәячәк сафлык чоры булачак икән, яки ул килгәндә Раббының дан-шөһрәте белән тулы җир халкы аны каршы алачак, яки хәтта җирдә иман таба алачак икән — болар барысы да аның өчен көтелмәгән гаҗәп булачак. Гайсә бу меңъеллык турында белмәгән. Без аның моны белмәгәнен әйтәбез, чөнки ул безгә бу хакта сөйләмәгән; ә ул үзе әйтә: 'Мин сезне дуслар дип атадым, чөнки Атамнан ишеткән барлык нәрсәне сезгә хәбәр иттем'. Ләкин аның барлык вәгазьләрендә һәм мисалларында аның килүеннән алда тынычлык яки дан чорын көтәргә кирәклегенә бернинди ишарә дә юк. Апостоллар да Мәсихсез меңъеллык турында бернинди мәгълүматка ия түгел иде. Раббыбыз киткәннән соң өч йөз ел дәвамында чиркәүнең изге өмете аның кире кайтуы иде.

GSAM 74.2"Ләкин пәйгамбәрлекләрдә фаразланган диннән аерылу процессында Мәсихнең кәләше, Ул булмаган вакытта дөнья патшалары дуслыгы белән үзен юатырга тотынгач, табигый рәвештә көнчыгыш күгеннән һәм Раббысының кире кайтуыннан күзен читкә борды, чөнки бу аның дөньяча бөеклегенә нокта куячак иде. Реформаторлар Инҗил трубасын авызларына куйгач ... Мәсихсез меңъеллык хыяллары шунда ук юкка чыкты, ... һәм чиркәү яңадан Антихристны юк итәр өчен Раббының килүен көтә башлады.... Аларның хатларында, вәгазьләрендә һәм имани таныклыкларында Реформаторлар үзләренең Мәсихнең меңъеллыкка кадәр килүенә баглаган өметләрен игълан иттеләр.

GSAM 74.3"Вестминстер җыелышы үз ышану белдерүен Раббының икенче килүенә ышануын белдереп, Мәсихнең меңъеллыкка кадәр килүенә ышанучыларның иманын тулысынча чагылдырган сүзләр белән тәмамлый. Алар бу җитди сүзләр белән игълан итәләр: 'Мәсих безне хөкем көне булачагына һичшиксез ышандырырга тели — ул барлык кешеләрне гөнаһтан тыярга һәм изге кешеләргә авырлыкларында зур юаныч бирергә тели. Шулай ук ул бу көнне кешеләргә билгесез итә, алар барлык дөньяви иминлек хисеннән арынып, һәрвакыт уяу булсыннар өчен, чөнки Раббының кайчан киләчәген белмиләр: һәм һәрчак әзер торсыннар: Кил, Раббыбыз Гайсә, тизрәк кил! дип әйтергә'.⁵⁶

GSAM 75.1"Безнең реформатор бабаларыбыз Раббының килүен көтеп йөрәкләрен ныгыттылар һәм 'Кырны тотыгыз! Чөнки ул ярдәм легионнары белән килә' дигән кычкырыш белән бер-берсен рухландырдылар; бу фикер соңгы вакытта популяр яңарыш гимнында чагылды, әмма ул борынгы Шотландия килешүчеләренә яхшы таныш иде.

GSAM 75.2"Ләкин озак та үтмичә, реформаланган чиркәүләрдә иманнан икенче тапкыр тайпылу башланды. Шотландиядә ул Модератизм дип, Англиядә Арианизм дип, соңрак Брод-Черчизм дип, Америкада Юнитарианизм дип, Германиядә Рационализм дип аталды. Кеше акылын хөкемдар итеп куеп, безнең бик чикләнгән хәзерге күзәтүне дәлил итеп, һәм вакыйгаларның күзәтелгән табигать кануннары тәртибеннән тыш була алуын кире кагып, ул Гайсәне яһүди рабби дәрәҗәсенә төшерде — үз заманына караганда бераз алгарышлы, әмма заман фәненнән бөтенләй хәбәрсез. Әлбәттә, мондый кешенең күренми торган дөньядан җиргә хакимлек итәргә кире кайтуы турындагы фикер яһүд мифологиясенә кайтарылды.

GSAM 75Дэниэл Уитби меңъеллык хакында

GSAM 75.3"Аның икенче килүе һәм җирдә хакимлек итү вәгъдәләре гади генә аның инҗилен тарату һәм дөньяның зур өлешенең мең, кайберәүләр уйлавынча 360 000 ел дәвамында христианлыкка буйсынуы дип аңлатылды; шул вакыт эчендә кешелек цивилизация сәнгатьләрендә алга китәчәк һәм мисалсыз тынычлык һәм муллык белән яшәячәк. Һәм шул озын цикл ахырында, гади акыл өчен күз алдына китереп бетергесез зур булганга, бәлки табигатьтә зур тетрәнү булачак, һәм әйтергә мөмкин: Раббы килеп дөньяны юк итәр һәм кешелекне хөкемгә чакырыр. Бу теорияне Уитби исемле инглиз аңлатмачысы [Дэниэл Уитби 1726 елда вафат була] эшләп чыгарып, киң таратты; аның басылып чыккан хатлары аның арианец булуын раслый, әмма аның аңлатмалары үз катлавында популяр булды, ә аның мифик меңъеллыгы Европа дәүләт чиркәүләренең күп кенә ортодокс пенсия алучылары һәм дуслары тарафыннан җылы кабул ителде, чөнки ул аларга унлык һәм хөрмәтләрне озак вакытка алу вәгъдә итте. Аларның йогынтысы белән ул Америкага да кертелде, анда аны трибуналардагы буш сүзләр һәм йомгаклау чыгышлары өчен материал буларак шунда ук кулландылар."

GSAM 76.1Җирнең төрле почмакларында шундый теорияләр бар иде, без Раббыбыз үзенең килүе турында — хәтта «ишек төбендә» булуы турында — җитди кисәтү җибәргән вакытка якынлашкан саен.