5-нче бүлек — Икенче килү хәбәре

GSAM 93.1"Хәзер инҗир агачы мисалын өйрәнегез: аның ботагы йомшаклана башлагач һәм яфраклары чыккач, җәй якын икәнен беләсез; шулай ук сез дә, боларның барысын күргәч, ул [читендә: ул] якын, хәтта ишек төбендә, дип белегез. Чынлап әйтәм сезгә: бу буын үтеп китмәячәк, боларның барысы да үтәлгәнче. Күк тә, җир дә үтеп китәр, ә минем сүзләрем үтеп китмәячәк."¹

GSAM 93.2Бу язмада безнең игътибар Мәсихнең килүе «ишек төбендә» булуын шул ук ышаныч белән белү мөмкин булган вакытка юнәлтелә — без беренче нечкә яшь яфраклар чыгуын күргәч җәй якын икәнен белгән кебек. Шулай ук без Мәсих үзе килгәнче гамәл мәйданыннан китмәячәк буынга җиткәнебезне дә белә алабыз. Мисалны өйрәнү вакыты җиткәч, мисалны өйрәтүче укытучыларны күтәрергә бу вакыт Раббының вакыты икәнлеге ачык дөреслек. Апостолның башка очракта соравы да монда туры килә: «Вәгазьчесез ничек ишетсеннәр? Ә җибәрелмәгәннәр булса, ничек вәгазь итсеннәр?»²

GSAM 93Билгеләр вакыты

GSAM 93.3Алдагы бүлектә без 2300 көнлек чорның тәмамлануы турында белем ничек алынганын һәм ул аның «хөкем сәгатенә» кадәр сузылганын күрдек. Биредә кертелгән мисалда без бу мисалны һәм «хөкем» хәбәрен дөньяга игълан итү өчен Раббының вакытына китерелүебезне күрәбез. Үз халкына киләчәк һәм «кыскартылачак» зур «газап» турында сөйләгәннән соң, Коткаручы әйтте: «Шул көннәр газабыннан соң шунда ук кояш караңгыланачак, ай үз нурын бирмәячәк, йолдызлар күктән төшәчәк, һәм күк көчләре селкенәчәк; һәм шуннан соң кеше Улының билгесе күктә күренәчәк».³

GSAM 94.1Игътибар итегез, соңгы телгә алынган билгенең аның килүе билгесе икәнлеге әйтелми; әмма кеше Улының шунда булуын күрсәтүче билге итеп ул килүе күренә. Бу текстта якын килүенә ышанычны нигезләүче билгеләр итеп кояшта, айда һәм йолдызлардагы билгеләр күрсәтелә. Аннан соң килгән башка вакыйгалар аның күктәге болытлар аша чын килүе белән бәйле. Шуңа күрә бу билгеләрнең өченчесеннән — йолдызлардагы билгедән — соң ук Раббының вакыты җитә: ул үз укытучыларын күтәрә, Мәсихнең килүе ишек төбендә дип өйрәтсеннәр өчен.

GSAM 94.2Бу билгеләрнең пәйда булу вакытына килгәндә: кояш караңгылануы газаплар тәмамланганнан соң ук булырга тиеш иде.⁴ Марк язганча, ул «шул көннәрдә, шул газаплардан соң» булачак иде.⁵ Безнең Коткаручыбыз әйткән иде: ул көннәр кыскартылыр. Мария Тереза карары һәм 1773–1776 еллардагы толерантлык актлары нәтиҗәсендә чиркәүгә карата эзәрлекләүләр кыскартылды. Эзәрлекләүче хакимият 1798 елга кадәр гражданлык көчен контрольдә тотса да, эзәрлекләүләр якынча 1773 елда тәмамланды. Коткаручының сүзләрен чагыштырганда, бу билгеләрнең беренчесе 1773–1798 еллар арасында урнаша.

GSAM 94Караңгы көн һәм төн

GSAM 94.31780 елның 19 маенда кояш табигатьтән тыш караңгыланды. Бу ай элекке көн тулган булганга күрә, кояш тотылуы түгел иде. Шуңа карамастан, иртәнге унбердән кичке унбергә кадәр АКШның төньяк-көнчыгыш өлешендә караңгылык хөкем сөрде. Шул вакытта кояш кына караңгыланмады, ай да кояш нурын чагылдырудан баш тартты. Бу ай дискында кояш нурларының балкып торуын булдырмаган караңгылык иде. Һәм күп еллар узгач Ноа Вебстер әйткәнчә, "Бу караңгылык өчен бернинди канәгатьләнерлек сәбәп тә әйтелмәгән."

GSAM 95.1Бу караңгы көн турында астроном Гершель болай дигән: «Төньяк Америкадагы Караңгы Көн — табигатьнең шундый гаҗәеп күренешләреннән берсе, ул һәрвакыт кызыксыну белән укылачак, әмма фәлсәфә аны аңлатырга сәләтсез».

GSAM 95.21780 елның 19 мае төнендәге караңгылыкны тасвирлаучылар, тулы ай булуга карамастан, «әгәр галәмдәге һәр яктылык чыганагы юкка чыгарылган булса да, караңгылык тагын да тулырак булмас иде», – дигәннәр.

GSAM 95Йолдызлар явуы

GSAM 95.3Бу билгеләрнең өченчесе — йолдызларның коелуы — 1833 елның 13 ноябрендә тормышка ашты. Шул төнне, ягъни таң атуга биш сәгать кала, кайберәүләр аны күктән агып төшкән ут елгаларына, ә башкалар зур фейерверктан очып чыккан ут кисәкчәләренә тиңләгән метеор яңгыры булды. Бу күренеш бөтен Төньяк Америкада күзәтелде: көньякта Мексика култыгы яныннан төньякта Һадсон култыгына кадәр, көнбатышта Сандвич утрауларыннан көнчыгышта Ливерпульдән берничә йөз миль ераклыктагы җирләргә кадәр. Кайда гына күзәтелсә дә, ул бер үк өзлексез йолдыз яңгыры иде, карлы давылдагы кар бөртекләре кебек тыгыз яуды.

GSAM 95.41833 елгы бу йолдыз яңгыры турында без 1833 елның 25 ноябрендәге Connecticut Observer басмасыннан тагын бер өзек китерәбез:—

GSAM 95.5"Old Countryman мөхәррире 'йолдызлар явуы'н бик җитди хәл дип карый. Ул болай ди: 'Без узган чәршәмбе иртәсендә күргән ут яңгырын җирдәге кешеләр алтынчы мөһер ачылганда шаһит булачак шул зур һәм куркыныч көннең куркыныч бер үрнәге, ышанычлы алдан кисәтүе, рәхимле билгесе дип игълан итәбез. Бу вакыйга якынлашып килә, ул Яңа Килешүдә генә түгел, Иске Килешүдә дә тасвирланган; һәм көчле җил искәндә инҗир агачының җимешләрен төшерүеннән дә төгәлрәк сурәтне күрү мөмкин түгел иде.'"

GSAM 96Томас Бернетт фаразы

GSAM 96.1Халыкны элекке заман кешеләре бу билгенең сүзбе-сүз үтәлешен көтәргә өйрәткәннәр. Томас Бернетт 1697 елда Лондонда басылып чыккан Theory of the Earth әсәрендә Маттай 24:29 турында болай дигән:—

GSAM 96.2"Шушы вакытта һичшиксез төрле ялкынлы метеорлар булачак; һәм алар арасында ава торган йолдызлар дип аталганнар да бар, алар берәм-берәм әһәмиятле булмаса да, пәйгамбәр әйткәнчә, йөзем яфраклары яки инҗир җимешләре кебек күпләп коелган очракта, гаҗәеп күренеш тудырырлар иде.... Бу әйберләрне арттырып әйтелгән, шигъри юллар дип кабул итәргә кирәкми, ә аларны ачык пәйгамбәрлекләр һәм чынбарлыкта да шулай булачак хәлләр дип карарга кирәк."

GSAM 96Профессор Олмстедның шаһитлыгы.

GSAM 96.3Массачусетс штаты Яле колледжы профессоры Олмстед, «Американың иң бөек метеорологы» дип аталган, 1833 елның 13 ноябрендәге йолдыз яңгыры турында болай диде:—

GSAM 96.4"1833 елгы яңгырның күләме Җир өстенең шактый зур өлешен каплаган: көнчыгышта Атлантика уртасыннан көнбатышта Тын океанга кадәр; Көньяк Американың төньяк яр буеннан төньяктагы Британия иялегендәге билгесез төбәкләргә кадәр. Йолдыз яңгыры күренеп кенә калмады, ә һәр җирдә бер үк рәвештә күренде."

GSAM 96.512 ноябрь кичке якынча 11 сәгатьтә башланып, 13 ноябрь иртәгесендә якынча 4 сәгатькә кадәр дәвам иткән бу тамаша турында профессор болай ди:—

GSAM 96.6"1833 елның 13 ноябрендә иртән йолдыз ялкыннары тамашасын күрү бәхетенә ирешкән кешеләр, мөгаен, дөнья барлыкка килгәннән бирле, яисә ким дигәндә тарих битләрендә теркәлгән чорда күрелгән иң бөек күк фейерверкын күргәннәрдер."

GSAM 97Йолдыз яңгыры Европада да күренде

GSAM 97.11835 елда Германиянең Штутгарт шәһәрендә Леонард Генрих Келбер нәшер иткән китапта без бу күренешнең Атлантиканың шул ягында шул ук айда, тик берничә көн соңрак кабатлануын беләбез. Ул болай ди:—

GSAM 97.2"1833 елның 25 ноябрендә Европа континентында йолдыз яңгырының матур күренеше булды," һәм "Силезиянең Минстербург шәһәрендә йолдызлар ут яңгыры кебек яуды. Алар белән бергә ут шарлары да төште, төн шулкадәр якты булды ки, кешеләр якындагы йортлар яна дип уйладылар.

GSAM 97.3"Шул ук вакытта Австриянең Прин шәһәрендә йолдызлар явуы биш йөз квадрат мильдән артык мәйданны каплады. Кайберәүләр аны күктән төшкән ут елгалары кебек дип тасвирлады. Кайберәүләр аны ут яңгыры дип атады. Атлар куркып, җиргә аудылар. Күп кеше куркудан авырып китте."

GSAM 97Мисалның аңлатмасы

GSAM 97.4Бу пәйгамбәрлек сызыгында өченче билге — йолдызларның коелуы — үтәлгәннән соң безнең Коткаручыбыз болай ди: «Хәзер инҗир агачы мисалын өйрәнегез». Бу сүзләр безнең Раббыбыз бу вәгазьне сөйләгән вакытта яшәгән буынга түгел, ә бу вакыйгаларның үтәлүен — үтәлүен түгел, ә үтәлгән булуын — күрергә тиешле буынга карый. Мәсих ишек төбендә торуын күрсәтүче билгеләргә аның чынлап килүен күргән вакытта күкләрнең селкенүе керми. Аның якын килүен күрсәтүче бу билгеләр өченче билгене — йолдызлар билгесен — үз эченә ала. Раббыбызның кешеләргә инҗир агачы мисалын өйрәнү өчен билгеләгән вакыты 1833 елдан соңгы чорга туры килә. Бу — дөньяның аның килүе ишек төбендә торуы турында зур хакыйкатькә уянырга тиешле вакыты, һәм бу килү шул мисалны ишеткән буын үтеп киткәнче булачак. Шулай итеп, без бу пәйгамбәрлектә зур килү игъланы дөньяга кайчан тапшырылырга тиешлеген күрәбез.

GSAM 98Дөньякүләм игълан

GSAM 98.1Бу фаразның үтәлүендә без 1833 елда үк Раббының дөньяның төрле почмакларында үз хәбәрчеләрен яки дин әһелләрен күтәргәнен һәм аларның 1833 елдан 1844 елга кадәр Мәсихнең якынлашуы турында «ишек төбендә» дигән кычкырышны яңгыратканын күрәбез; һәм алар инҗир агачы мисалын өйрәткәннәр, аның килүенә билгеләрне күрсәткәннәр, Раббының боерганыча. Бу хәбәр, тере укытучы аша да, басма битләр аша да дөньяның һәр миссионер станциясенә һәм Җирдәге һәр диңгез портына барып җитте.

GSAM 98.2Бу хәбәрнең күләме Нью-Йорк штаты Рочестер шәһәрендәге Voice of Truth журналының 1845 елгы гыйнвар санында мөхәррир тарафыннан ачык итеп күрсәтелгән:—

GSAM 98.3Мәңгелек Инҗил, Ачылыш 14:6–7дә тасвирланганча, һәр халыкка, һәр нәселгә, һәр телгә һәм һәр милләткә вәгазь ителде; ул югары тавыш белән әйтте: «Аллаһыдан куркыгыз һәм Аңа дан бирегез, чөнки Аның хөкем сәгате җитте; күкне, җирне, диңгезне һәм су чишмәләрен яратучыга гыйбадәт кылыгыз». Чынбарлык фактлары бу хәбәрнең күк астындагы һәр милләткә һәм телгә соңгы берничә елда, Мәсихнең 1843 елда [1843, яһүди исәпләү буенча — безнең исәпләү буенча, 1844] яки якын арада килүе хакында вәгазьләү аша барып җитүен ачык дәлилли. Лекцияләр һәм басмалар аша бу аваз бөтен җиргә таралды, ә сүзләр — дөньяның чигенә кадәр.

GSAM 98.4Чынбарлыкны белмәгән кайбер кешеләр икенче килү хәрәкәтен билгеле бер җирлек белән чикләнгән дип санадылар, аны Уильям Миллер һәм АКШның төньяк өлешендә аның белән бергә эшләгән берничә йөз дин әһеле белән бәйле гамәл дип уйладылар. Мондый кешеләр өчен Америкадагы хәрәкәт, анда пасторлар Миллер һәм Хаймс күренекле лидерлар булган, югарыда әйтелгәнчә, «җир читләренә» барып җиткән зур хәрәкәтнең бары тик кечкенә бер өлеше генә булуын белү гаҗәп булырга мөмкин.

GSAM 99Хәрәкәт төрле илләрдә ничек башланды

GSAM 99.1Бу игъланны бөтен дөньяга җиткерү өчен Раббының вакыты җитте, һәм якынча шул ук вакытта Җирнең егерме яки аннан да күбрәк төрле төбәгендә, бер-берсенең эше турында хәбәрсез, кешеләр күтәрелде һәм бу хәбәрне бөтен дөньяга тарату өчен юлга кузгалдылар. 4-нче бүлектә телгә алынганнар, 2300 көннең тәмамлануы турындагы нурны алганнар, бер кеше — А. Кэмпбелл — искәрмәсе белән, Ачылыш китабының 14-нче бүлегендәге беренче фәрештәнең хәбәрен игълан итүгә керештеләр; моны да алар турыдан-туры Аллаһының Рухы ярдәмендә эшләделәр, бер-берсенә нур тапшыру юлы белән түгел.

GSAM 99Реформация белән чагыштырганда

GSAM 99.2Әгәр без шул ук кагыйдәне бу хәрәкәткә Д'Обинье ун алтынчы гасырның бөек реформациясенең күтәрелешенә кулланган кебек куллансак, аны һичшиксез Раббының хәбәре һәм Раббының вакытында булган дип санарга кирәк. Шул реформациянең гомумисе турында тарихчы болай диде:—

GSAM 99.3«Германия чынлыкны Швейцариягә тапшырмады, Швейцария Франциягә, Франция Англиягә тапшырмады. Бу илләр барысы да аны Ходайдан кабул итте, дөньяның бер өлеше яктылыкны икенче өлешенә тапшырмыйча; әмма шул ук балкып торган шар аны турыдан-туры бөтен җиргә җиткерә. Югарыдан таң атыртып килүче Мәсих, бөтен кешелек дөньясыннан чиксез югары куелган, Реформация чорында да, христианлыкка нигез салынган вакытта да дөньяга тормыш биргән илаһи ут иде. Ун алтынчы гасырда бер үк доктрина иң ерак һәм төрле-төрле халыкларның өйләрендә һәм чиркәүләрендә берьюлы урнашты. Сәбәбе шунда: бер үк Рух һәр җирдә бер үк иман тудыру өстендә эшләде.

GSAM 99.4Германия һәм Швейцария реформацияләре бу хакыйкатьне күрсәтә. Цвинглинең Лютер белән бернинди элемтәсе булмады. Әмма, һичшиксез, бу ике кеше арасында бәйләнеш бар иде; без аны җирдән түгел, ә югарырак урында эзләргә тиешбез. Кем күктән Лютерга хакыйкатьне биргән, шул ук аны Цвинглигә дә биргән. Аллаһ алар арасында арадашчы булды. «Мин Инҗилне вәгазь итәргә милади 1516 елда, башка сүз белән әйткәндә, безнең илдә Лютер исеме беркайчан да ишетелмәгән вакытта тотындым, — ди Цвингли. Мин Мәсих тәгълиматын Лютердан түгел, ә Аллаһының сүзеннән өйрәндем. Әгәр Лютер Мәсихне вәгазь итә икән, ул мин эшләгәнне эшли; шул гына».⁶

GSAM 100.1Франциядә Фарель һәм Лефевр эшчәнлеге турында сүз барганда, тарихчы болай ди:—

GSAM 100.2"Шулай итеп, Франциядәге Реформация читтән китерелгән әйбер түгел иде. Ул Франция туфрагында туды; ул Парижда үсеп чыкты; ул беренче тамырларын үзе университетта тапты, ул Рим христиан дөньясында икенче хакимият иде. Аллаһ бу эшнең принципларын башка илләрдә башланыр алдыннан ук Пикардия һәм Дофин кешеләренең намуслы йөрәкләренә урнаштырды.

GSAM 100.3"Без күрдек, Швейцария реформациясе Германия реформациясеннән бәйсез булды. Франция реформациясе үз чиратында икесеннән дә бәйсез булды. Бу эш шушы төрле илләрдә бер-берсе белән элемтә булмаган килеш берьюлы башланды; сугышта армияне тәшкил иткән барлык төрле көчләр бер үк мизгелдә хәрәкәткә килә, берсе икенчесенә хәрәкәткә кил дип әйтми, чөнки бер үк баш командирдан чыккан бер үк боерык барысының да колагына ишетелә. Вакыт үтәлгән иде, халык әзер иде, һәм Ходай бөтен илләрдә берьюлы Үз чиркәвен реформацияләүне башлап җибәрде. Мондый фактлар ун алтынчы гасырның бөек реформациясенең илаһи эш булуын күрсәтә."⁷

GSAM 100.4Т. Билни, Фрит, Тиндаль һәм башкалар җитәкчелегендә Англиядәге Реформация турында Д'Обинье тагын болай ди:—

GSAM 100.5"Шулай итеп, Англия реформациясе Лютер һәм Цвинглидан бәйсез рәвештә, бары тик Ходайга таянып башланды. Христианлык дөньясының барлык илләрендә дә изге сүзнең берьюлы гамәлгә ашуы күзәтелде. Оксфордта, Кембриджда, Лондонда реформациянең башлангычы — Эразм бастырган грек телендәге Яңа Килешү иде. [Тиндаль һәм Томас Билни 1519 елда Кембриджтан киттеләр.] Бер көн килеп җитте, Англия Реформациянең бу югары башлангычы белән горурланды."⁸

GSAM 101.1Реформациядә югарыда тасвирланганча, килү игъланы охшаш рәвештә барлыкка килде. Кешеләр бер-берсенең эшләрен белмичә, бер-берсе белән фикер алышмыйча, дөньяның дүрт тапкырдан да күбрәк өлешендә бер үк вакытта хәрәкәткә килделәр һәм шул ук Изге Язмалар хакыйкатьләрен игълан итәргә тотындылар — тик дүрт илдә генә түгел, ә бөтен цивилизацияле дөньяга.

GSAM 101Йосыф Вольфның хезмәтләре

GSAM 101.2Бу урында адвент игъланнарының киңлеге турында фактларга игътибар итү урынлы булыр:—

GSAM 101.3"1831 елда Д.Д. дәрәҗәсендәге Йосыф Вольф Бөекбританиядән Палестина яһүдиләре арасында хезмәт итү өчен миссионер итеп җибәрелде. Ул, үз көндәлекләренә караганда, 1845 елга кадәр Палестинада, Мисырда, Кызыл диңгез ярларында, Месопотамиядә, Кырымда, Фарсы, Грузия, бөтен Осман империясе буйлап, Грециядә, Арабиядә, Төркиядә, Бохарада, Афганстанда, Кашмирда, Һиндстан, Тибет, Голландия, Шотландия, Ирландия, Константинополдә, Иерусалимда, Сент-Елена утравында, шулай ук Урта диңгездәге корабльләрдә һәм Нью-Йорк шәһәрендә барлык конфессияләргә дә Раббының тиздән килүен игълан итте. Ул яһүдиләр, төрекләр, мөселманнар, парсылар, индуистлар, халдеяләр, езидлар, сириялеләр, сабейләр арасында, пашаларга, шәехләргә, шахларга, Органдж һәм Бохара патшаларына, Греция патшабикәсенә һ.б. вәгазь сөйләгәнен игълан итә."⁹

GSAM 101.4Йәмәндә, Муса пәйгамбәрнең кайнатасы Һобаб нәселе яши торган төбәктә, Йосыф Вольф Seera дип аталган китап күргән, ул турында болай сөйли: "Бу урын гарәпләрендә 'Seera' исемле китап бар, ул 'Мәсихнең икенче килүе һәм аның данлы патшалыгы' турында сөйли!"¹⁰

GSAM 102.1Йәмәндә ул рехавитлар белән алты көн үткәрде, алар турында ул болай ди: "Алар шәраб эчмиләр, йөзем бакчалары утыртмыйлар, орлык чәчмиләр, чатырларда яшиләр һәм Рехаб улы Йонадаб сүзләрен искә төшерәләр. Алар белән бергә Израил нәселеннән, Дан кабиләсеннән булган кешеләр дә бар иде, алар Хатрәмауттагы Тәрим янында яшиләр һәм Рехаб балалары белән бергә Мессиянең күк болытларында тиздән килүен көтәләр."

GSAM 102.2Югарыдагылардан күренгәнчә, шул ун дүрт ел эчендә Вольф үзе егермедән артык төрле илдә Мәсихнең килүе ишек төбендә булуы турында хәбәр иткән. Шул ук вакытта бу тәгълим Германиядә, аеруча көньяктагы моравиялеләр арасында киң таралган.

GSAM 102Германиядә һәм Русиядә Хәбәр

GSAM 102.3Инглиз язучысы Муррант Брок безгә хәбәр итә: «Вюртембергта йөзләгән кешелек христиан колониясе булган, алар Мәсихнең тиз арада килүен көткәннәр». Бу тәгълимне Германиянең башка өлешләрендә шул вакытта Германиянең иң сәләтле теологы дип саналган Хенгстенберг игълан иткән.

GSAM 102.41892 елның 13 декабрендә чыккан Review and Herald газетасында Германия пасторы Л. Р. Конради болай ди:—

GSAM 102.5"Германиядә Бенгель күп йөрәкләрдә безнең Раббыбызның килүенә мәхәббәт уятты, бу меңләгән кешеләрне пәйгамбәрлек сүзен элеккечә булмаганча өйрәнергә этәрде.... Германиядә нур балкыды, һәм анда 2300 көнне куллануны күрсәткән басмалар таралды. Шуннан соң, бигрәк тә Вюртембергта, дини уяну килеп чыкты, һәм эзәрлекләү башлангач, йөзләгән гаилә Көньяк Россиягә китте һәм анда күп еллар элек күчеп килгән үз ватандашлары арасында бу уянуны таратты. Пасторлар чиркәүләрен япкач, бик аз гына искәрмәләр белән, алар шәхси өйләрдә үзләренең 'stunden', ягъни 'сәгатьлек' җыелышларын уздырдылар, һәм йөзләгән кеше иманга килде. Шул вакытта да алар арасында Шимбә турында сөйләшүләр булган, ләкин беркем дә беренче булып башлап җибәрмәгәч, ул сүрелеп калган. Бер рус крестьяны 'стунд' җыелышларында дингә кергән һәм аннары шул ук эшне руслар арасында башлап җибәргән. Бу ахыр чиктә бүгенге көндәге зур 'стундист' хәрәкәтенә китергән, аның йогынтысы Себернең һәм Транс-Кавказның иң ерак почмакларына кадәр җитә."

GSAM 103.11891 елның 31 июлендәге Review and Herald газетасында пастор Конрадиның Австралиядән булган Шәхә абый турында белдерүе басылган; ул тасвирлаган чорда Шәхә Силезиядә яши һәм билгеле немец евангелист-рухани Госнер атаның ил эчендәге миссиясе мәнфәгатьләрендә өлешчә хезмәт иткән. Шәхә абыйдан ул Келбер китабы турында түбәндәгеләрне китерә:—

GSAM 103.2"1836 елдан соң, яки Бенгельнең исәпләүләре тәмамлангач, Швейдниц графлыгы газетасында Зоммерфельдт әфәнде китап кибетенең Л. Генри Келбер язган китап турында игълан чыкты; ул китап 1843 һәм 1844 елларда булачак бөек һәм шатлыклы вакыйгалар турында иде. Китапның төгәл исемен хәтерләмим. Без әлеге китапны алып, 1839–40 елларда кызыксынган берничә кеше белән ишекләрне бикләп укыдык. Китапта Даниил китабыннан, Ачылыш китабыннан һәм Маттай 24 бүлегеннән ахыр заман якынлашуын күрсәттеләр, һәм югарыдагы дата ничек исәпләнгәнен аңлатучы исәпләү таблицасы да бар иде."

GSAM 103Бөекбританиядәге Хәбәр

GSAM 103.3The Millennium исемле инглиз басмасында "Англия чиркәвенең җиде йөз дин әһеле Коткаручының кире кайтуы турында кычкырып йөрделәр" дип әйтелә. Шул чорның иң сәләтле дин әһелләре арасында 1840–1844 елларда Англиядә килү доктринасын проповед иткәннәре дә бар иде. Шулар арасында без Бикерстед, Биркс, Брукс, Брок, Хэбершон, Плин, Фремантл, Натан Лорд, МакНил, Уинтерс, Каммингс исемнәрен телгә алабыз, J. A. McCaul, D.D., Dr. Nisbett, Rev. A. Dallas, M.A. [үзенең Look to Jerusalem китабында, 114-нче биттә, Маттай 24-нче бүлеккә караган мисалны бу буынга кагылдыра], Burgess, Routon, Gunner, Barker, Bonham, Dealtry һ.б.

GSAM 104Голландиядәге Хәбәр

GSAM 104.1Икенче килү доктринасы Голландиядә Хенцепетер тарафыннан игълан ителде, ул шул вакытта илнең иң сәләтле дин әһеле дип саналган. Ул патша билгеләвеннән Гагтагы Патшалык музее мөдире булып эшләгән. Ул 1844 елның июнендә Midnight Cry мөхәрриренә язган хатында үзенең игътибары бу темага тәүге тапкыр бик тәэсирле төш аркасында юнәлтелгәнен әйтә. Ул бу тема буенча Изге Язмаларны тикшерде һәм 1830 елда доктринаны аңлатып бирүче брошюра бастырды. 1841 елда ул дөнья ахыры турында тагын бер брошюра бастырды. Шул ук хатта ул Уильям Миллер һәм башка кешеләрнең Мәсихнең якынлашуы турындагы доктринаны ачык игълан итүләре хакында беренче мәгълүматны 1842 елда Америкадан Голландиягә килгән бер кеше белән сөйләшкәндә алганын яза.

GSAM 104Хәбәр Тартариядә

GSAM 104.21821 елда ук Тартариядә Раббының килү доктринасына ышанганнар һәм аны өйрәткәннәр. Шул вакытта бу илгә ирланд миссионеры җибәрелгән, һәм бер татар каһин аңа "Мәсих икенче тапкыр кайчан киләчәк?" дип сораган. Ул моның турында берни дә белмәвен әйтте, шуннан соң рухани Библия доктриналарын өйрәтергә килгән миссионердан мондый җавап ишетүгә зур гаҗәпләнү белдерде һәм: "Библиясе булган һәркем моны белә алыр иде", – диде. Аннары рухани үз фикерен әйтеп, Мәсих якынча б.э. 1844 елда киләчәк дип уйлавын белдерде. Бу факт 1821 елда чыккан Irish Magazine журналында очрый.

GSAM 104Америкада, Һиндстанда һәм континентта Хәбәр

GSAM 104.31844 елда, Advent Tracts, 2-нче том, 135-нче биттә, Англиядән Муррант Брок болай ди:—

GSAM 105.1"Коткаручының тиздән кире кайтуын көтү һәм кисәтү тавышы Бөекбританиядә генә түгел, Америкада, Һиндстанда һәм Европа континентында да яңгырый. Америкада якынча өч йөз дин әһеле 'патшалык турындагы бу изге хәбәрне' вәгазь итә; ә бу илдә Англия чиркәвеннән якынча җиде йөз кеше шул ук кычкырышны күтәрә".

GSAM 105Җир йөзендәге һәр диңгез портына

GSAM 105.2Нью-Йорк штатының Сенека-Фоллс шәһәреннән булган, килү доктринасын игълан итүгә гомерен багышлаган тугры баптист дин әһеле Э. Р. Пинни Exposition of Matthew 24 китабының 8–9 битләрендә болай диде:—

GSAM 105.3"1842 елның үзендә үк икенче килү турындагы басмалар Европа, Азия, Африка һәм Америкадагы, Рокки тауларының ике ягындагы һәр миссионер станциясенә җибәрелгән иде.... Безнең корабль командирлары һәм диңгезчеләр сөйли: кайсы гына портка килеп туктасалар да, бу игъланның анда алардан алда барып җиткәнен күрәләр, һәм еш кына аларга шул хакта сораулар бирәләр."

GSAM 105Өч мең кеше хәбәрне игълан итә

GSAM 105.41894 елның 8 августында, Огайо штаты Ньюарк шәһәрендә булган сөйләшүдә авторга Огайо штаты Зэйнсвилл шәһәреннән пастор Г. В. Митчелл, ул да бу доктринаны үзе игълан иткән, болай диде: 1844 елның сентябрендә Огайо штаты МакКоннеллсвилл шәһәрендә булган сөйләшүдә пастор Уильям Миллер аңа дөньяның төрле почмакларындагы өч мең дин әһеленең исемнәре һәм адреслары барлыгын әйткәнен, алар «Алладан куркыгыз һәм аңа дан бирегез; чөнки Аның хөкеме сәгате җитте» дип игълан итүләрен, шуларның күбесе Төньяк Америкада һәм Бөекбританиядә булуларын сөйләгән.

GSAM 105.5Бу «кычкырыш»ның киң таралуы турында сөйләгәндә Уильям Миллер болай диде:—

GSAM 105.6«Дөньяның һәр почмагында бер-ике кеше бу хәбәрне игълан иткән, һәм алар барысы да вакытны бер үк дип күрсәтәләр: Азиядән Вольф; элек Англиядә булган Ирвинг; Шотландиядән Мэйсон; Көньяк Каролинадан Дэвис; һәм бу төбәктә дә шактый күп кеше бу кычкырышны хәзер ясый яки элек ясаган».¹¹

GSAM 106Хатчинсонның Voice of Elijah таратылды

GSAM 106.11837 елда пастор Р. Хатчинсон Англиядән Канадага веслеян миссионеры итеп җибәрелде. Ул ахыр чиктә Монреальда төпләнде. Чит илләрдә аның бик киң танышлар даирәсе бар иде. 1843 һәм 1844 елларда ул Voice of Elijah исемле газета чыгарды, анда ул икенче килү доктринасын яктыртты. Чит илләргә йөрүче корабльләргә җиңел керү мөмкинлеге һәм газеталарының зур партияләрен почта түләүсез җибәрү хокукы булганга, ул аларны бөтен дөньяга күпләп җибәрде. Ул үз эше турында болай диде: Мин аларны ирекле рәвештә Нова-Шотландиягә, Нью-Брансвикка, Ньюфаундлендка, Англиягә, Ирландиягә, Шотландиягә, Уэльска, Франциягә, Германиягә, Константинополгә, Римга һәм Бөекбритания корольлегенең һәм аның колонияләренең барлык өлешләренә җибәрдем.

GSAM 106Сандвич утрауларында

GSAM 106.21843 елның 12 октябрендә чыккан Midnight Cry журналында Сандвич утрауларының Кауи утравы, Калоа шәһәреннән О. С. Бёрнхэм ханымнан килгән хат басылган иде. Ул һәм ире шунда мәктәп укытучылары булып эшләгәннәр. Алар анда икенче килү доктринасын кабул итеп, аны игълан иткәннәр, һәм утрауларда бер төркем ышанучылар алар белән бергә гыйбадәт кылган.

GSAM 106Хәбәр Чумдыручы Яхъяныкы белән чагыштырыла

GSAM 106.3Шулай итеп без күрәбез ки, килү доктринасы аның турындагы изге язма фаразларын үтәү өчен тулысы белән җитәрлек дәрәҗәдә игълан ителгән.

GSAM 106.4Мәсихнең беренче килүен игълан итәргә тиешле хәбәр пәйгамбәр Ишая тарафыннан болай әйтелгән: "Чүлдә кычкырып йөрүче тавыш: Раббыбыз юлын әзерләгез, безнең Аллаһыбыз өчен чүлдә юлны тигезләгез. Һәр үзән күтәреләчәк, һәр тау һәм калкулык түбәнәйтеләчәк; бөкелгән юллар туры, тигезсез урыннар тигез ителәчәк; Раббының бөеклеге ачылачак, һәм барлык җан ияләре аны бергә күрер, чөнки Раббы болай диде."¹² Бу пәйгамбәрлек "Иудея чүлендә вәгазь сөйләгән һәм Тәүбә итегез, чөнки күкләр патшалыгы якында" дип әйткән Чумдыручы Яхъяның хезмәтендә үтәлде.¹³

GSAM 107.1Бу кеше берүзе, бер генә илдә — Яһүд илендә алты айлык хезмәте вакытында, бу гаҗәеп фаразны үтәде. Бу пәйгамбәрлек Яхъяның эшен вакыт һәм урын ягыннан чикләсә дә, икенче килүне игълан итүгә кагылышлы пәйгамбәрлекләр мондый чикләүләргә дучар түгел, чөнки аларның эше «зур кычкыру» белән, бөтендөнья күләмендә булачак иде.

GSAM 107.2Шулай итеп, китерелгән фактлар яктылыгында килү хәбәре турында пәйгамбәрлекнең ничек төгәл үтәлүе күренә. Инҗир агачы мисалы өйрәтелү, беренче фәрештәнең хәбәре беренче тапкыр игълан ителү өчен Аллаһының вакыты җитте, һәм Ул барлык халыкларга, милләтләргә һәм телләргә бу кычкырышны игълан итәр өчен үз илчеләрен күтәрде.