26-нчы бүлек — Безнең чит ил миссияләре

GSAM 403.1"Язылган: Кемгә аның турында сөйләнмәгән, алар күрер; ишетмәгәннәр аңлар".¹

GSAM 403.2АКШтан читтәге беренче миссиябез 1874 елда ачылды: шул вакытта пастор Дж. Н. Эндрюс Швейцариягә җибәрелде һәм анда эшне башлап җибәрде.

GSAM 403Үзәк Европа кыры

GSAM 403.3Шул вакытта бу миссиягә сигез ил кертелгән иде: Швейцария, Франция, Италия, Төркия, Бельгия, Испания, Португалия һәм Греция — барлыгы 140 000 000 кеше яши торган территория.

GSAM 403.4Бу урында, конфессия сан ягыннан әле көчсез булган вакытта, безнең халыкны шундый киң территорияле миссиягә керергә этәрүче шартларны искә алу кызык булыр.

GSAM 403Пастор Чеховский

GSAM 403.51865 елда иманга килгән поляк католик священнигы, хәзерге хакыйкатьне кабул иткән пастор Чеховский М. Б. безнең халыктан Үзәк Европага миссионер итеп җибәрүләрен сорады. Бу вакытта моны гамәлгә ашыру мөмкин булмаганлыктан, ул үз мөрәҗәгатен Массачусетс штаты Бостон шәһәрендәге Беренче көн адвентистларына юллады, алар, мөгаен, аны безнең халыктан бөтенләй аерылган дип санаганнар. Ничек кенә булмасын, алар кирәкле чараларны тәэмин итеп, аны теләгән миссиягә җибәрделәр.

GSAM 404Швейцариядәге шимбә саклаучылар

GSAM 404.11866 елда ул Швейцариянең Трамелан шәһәрендә шимбә хакыйкатын һәм өченче фәрештәнең хәбәрен өйрәтте, бу тырышлык нәтиҗәсендә шимбә тотучылар төркеме барлыкка килде. Бераздан соң ул аларны калдырып, хәбәрне Венгриядә өйрәтергә китте. Ул Трамеландагы төркемгә Америкадагы безнең эш турында берни дә сөйләмәде, әмма алар арасындагы Альберт Вюйльмие инглизчә укый белә иде. Ул очраклы рәвештә Advent Review журналының бер данәсен күрде. Шушы юл белән ике ил арасында хат алышу башланды.

GSAM 404Пастор Эрзенбергер Америкага җибәрелде

GSAM 404.21869 елда Трамеланнан Джеймс Эрзенбергер инглиз телен өйрәнү һәм Җиденче көн адвентистларының доктриналары һәм гадәтләре белән тулырак танышу максатыннан Америкага җибәрелде. Ул 18 июньдә Баттл-Крикка килеп җитте һәм Америкада бер ярым ел торды. Ул 1870 елның 9 сентябрендә кайту сәфәренә Нью-Йорктан кузгалды. Шул ук елның июнендә Адемар Вюйльмие бу илгә килде һәм якынча дүрт ел монда торды. Ватанга кайтканда аның белән пастор Эндрюс та булды. Алар 1874 елның 16 октябрендә Неушательгә килеп җиттеләр.

GSAM 404.31875 елда пастор Д. Т. Бурдо һәм аның гаиләсе Америкадан Франциягә китте, анда комитет аларны хезмәт итү өчен билгеләде.

GSAM 404Француз газетасы чыга башлады

GSAM 404.4Киләсе елда, 1876 елның июль аенда, Швейцариянең Базель шәһәрендә Les Signes des Temps (Заманыбыз билгеләре) исемле француз телендәге басма чыгарыла башлады. Алты елдан соң, 1882 елның 13 маенда, пастор Хаскелл Нью-Йорктан Европага диңгез юлы белән кузгалды. Бу миссионер сәфәре вакытында ул Швейцариядә күбрәк яки азрак вакыт уздырды.

GSAM 405Пастор Уитни Базелга бара — пастор Эндрюсның вафаты

GSAM 405.11883 елның 26 июлендә пастор Б. Л. Уитни һәм аның гаиләсе Базелга килеп җитте; ул Генераль конференция комитеты тарафыннан шул миссия белән идарә итүгә билгеләнде, бу пастор Эндрюсның сәламәтлеге тиз начарлана барганлыктан җиңел сулыш алуына ярдәм итте. Берничә айдан соң, шул елның октябрендә ул вафат булды.

GSAM 405.2Пастор Эндрюс яшь чагында югары мәктәпләр һәм колледжлар мөмкинлекләреннән файдалана алмады, әмма ул яхшы белемле иде, дөнья аны үзлегеннән белем алган, үз-үзен тәрбияләгән кеше дип атый. Укуга нык бирелүе аркасында ул латин, грек һәм иврит телләрен, ә соңрак француз телен дә үзләштерде. Ул француз телен Үзәк Европа миссиясендә эшне ачу һәм алып бару өчен үзләштерде; шунда ул гомеренең соңгы алты елын эшләп үткәрде, француз телендә Signs of the Times журналы өчен язды, бастырды һәм шул телдә вәгазь сөйләде. Менә шушы хезмәт вакытында ул үлем кулына эләкте.

GSAM 405Доктор Келлогг Европада

GSAM 405.31883 елның язында доктор Дж. Һ. Келлогг медицина тикшеренүләре максатыннан Европага барды. Ул безнең һәр миссиядә берничә көн булды, һәм аның килүе хезмәткәрләргә зур рухландыру бирде, бигрәк тә Базельдәге эш турында аның киңәшләре пастор Эндрюс тарафыннан бик югары бәяләнде.

GSAM 405Пастор Батлер Европага бара

GSAM 405.41883 елның октябрендә узган Гомуми конференциядә мөмкин кадәр тизрәк Англиядә газета чыгаруны башларга тәкъдим ителде. Шул ук конференциядә кабул ителгән тагын бер тавыш бирү нәтиҗәсендә пасторлар Дж. И. Батлер, М. С. Уилкокс һәм А. С. Бурдо Европа һәм Англиядәге эшләрдә ярдәм итү өчен шунда киттеләр. Пастор Батлер 1884 елның 27 февралендә Шотландиянең Глазго шәһәренә килеп төште. Пастор Батлерның чит ил миссияләренә сәфәренең бер максаты — чит илләрдә эшне алып барудагы кыенлыкларны шәхси күзәтү аша өйрәнү һәм аларны ничек җиңәргә икәнен белү иде. Ул да Базельдә һәм Үзәк Европа өлкәсендә билгеле бер вакыт эшләде. А. С. Бурдо Альп таулары үзәннәрендә, Вальденслар арасында француз халкы арасында хезмәт итте; ә М. С. Уилкокс Англиядә басма һәм редакция эше белән бәйләнеп, 1886 ел ахырына кадәр шунда калды.

GSAM 406Базельдә нәшрият йорты төзелде

GSAM 406.11884 елда Базельдә Imprimerie Polyglotte (исеме күп телләрдә бастыруны аңлата) нәшрият йорты корылды. 1885 елның мартында Г. В. Келлогг Гомуми конференция комитеты тарафыннан Базелга барырга һәм басма йорты өчен кирәкле техниканы сатып алырга вәкаләтләндерелде. Ул моны башкарды, һәм шулай итеп борынгы Базель шәһәрендә җиденче көн адвентистларына караган яхшы җиһазландырылган басма йорты ачылды.

GSAM 406.2Пастор Батлерның Европада булу вакытында Herold der Wahrheit исемле немец газетасы Базель офисында бастырылды. Шул ук елда Adevărulu Prezentu (Хәзерге Чынлык) исемле румын журналы да шушы офиста бастырылды. Һәм тагын берсе итальян телендә — L’Ultimo Messaggio (Соңгы Хәбәрләр) исемле. Бу соңгы ике журнал ун алты битлек кварталлык басмалар иде. 1884 елның октябрендә Швейцария конференциясендә ел дәвамында бу дүрт журналдан 146 000 данә бастырылып таратылганлыгы хәбәр ителде. 1895 елга кадәр, басмаханә (Базельдәге эзәрлекләү нәтиҗәсендә) шул шәһәрдән Германиянең Гамбург шәһәренә күчерелгәнче, унбер төрле телдә китаплар һәм буклетлар басылып чыккан: француз, немец, итальян, румын, испан, бохем, рус, голланд, венгр, армян, төрек һәм төрек-грек телләрендә. Шулай итеп, аның исеме күрсәткәнчә, ул "күп телләрдә бастыручы" учреждение иде.

GSAM 407Уайт ханым Европага сәфәр кыла

GSAM 407.11885 елның 3 сентябрендә Уайт ханым, аның улы У. С. Уайт һәм гаиләсе Базелга килеп җиттеләр. Алар иске илләрдә бер ярым ел буена булдылар, Үзәк Европа өлкәсендә урнашкан миссияләрне зиярәт итеп, анда төрле миссияләргә бәяләп бетергесез хезмәт күрсәттеләр.

GSAM 407Швейцария конференциясе оештырылды

GSAM 407.21885 елның 10 сентябрендә Швейцария конференциясе оештырылды. Шул вакытта бирелгән хисапта конференция бер билгеләнгән дин әһеле, җиде лицензияле хезмәткәр, ун чиркәү һәм 224 әгъзадан торганы әйтелә. Алар узган ел 1 645,11 доллар унлык түләгәннәр. Моннан тыш эшкә 2 041,22 доллар иганә җыелган.

GSAM 407Европада пастор Уоггонер

GSAM 407.31887 елда Уайт ханым В. С. Уайт һәм гаиләсе белән Америкага кайтты. Шул ук елда пастор Дж. Һ. Уоггонер Үзәк Европа миссиясенә кушылырга чакырылды. Ул бу өлкәдә ике елдан артык эшләде, шул вакыт эчендә Базельдә яшәде. Элек әйтелгәнчә, ул 1889 елның 20 апрелендә шушы шәһәрдә вафат булды.

GSAM 407.4Пастор Уитниның сәламәтлеге какшавы һәм аның 1889 елның 9 апрелендә вафат булуы бу миссиягә тагын бер зур кайгы китерде.

GSAM 407Европада пастор Робинсон

GSAM 407.5Англиядә хезмәт иткән пастор Д. А. Робинсон пастор Уитниның вафатыннан соң аның урынына билгеләнде. Ул бу районда якынча алты ел дәвамында нәтиҗәле хезмәт итте, аннары 1895 елда Генераль конференция чакыруы буенча Һиндстанга китте. Аның китүе тагын бер супервайзер билгеләүне таләп итте.

GSAM 408Пастор Холсер кырның суперинтенданты

GSAM 408.1Әлеге вазыйфага пастор Х. П. Холсер сайланды, һәм бу вазифага өстәп ул бөтен Үзәк Европа миссиясенең мөдире итеп тә билгеләнде. Биредә ул 1901 елга кадәр туктаусыз һәм нәтиҗәле хезмәт итте, ләкин шул елда ул да авыруның явыз нәтиҗәләренә биреште. Ул 1901 елның 11 сентябрендә Колорадо штатының Каньон-Сити шәһәрендә вафат булды.

GSAM 408.2Бу авыр шартларга карамастан, миссия үсеш алды һәм эш алга китте, бу 1895 елда Генераль конференциягә тапшырылган хисаптан күренә: анда Үзәк Европа конференциясе унтугыз чиркәүдән тора, аларда 484 әгъза бар, һәм алар узган ел 4 378,18 доллар унлык түләгәннәр. Шул вакытта аларда дүрт билгеләнгән дин әһеле һәм биш лицензияле хезмәткәр булган.

GSAM 408ГЕРМАН-РУСИЯ МИССИЯСЕ

GSAM 408.31870 елда Пруссиянең Эльберфельд янындагы бер чиркәү пасторы Дж. Х. Линдерман һәм аның кырык әгъзасы Библияне өйрәнү нәтиҗәсендә җиденче көн Шимбәсен тотуны башладылар, дөньяда бу көнне Шимбә итеп тотучы башка бер христиан төркеме барлыгын белмичә. Бу төркем турындагы хәбәр безнең кешеләргә үзенчәлекле рәвештә барып иреште. Шимбә көнне Базельдәге миссия йортына бер теләнче килеп керде. Гаилә ачык Библияләрне каршына куеп, шимбә мәктәбе дәресен өйрәнә иде. Бу күренеш кешегә көчле тәэсир ясады һәм аны сораулар бирергә этәрде.

GSAM 408Эльберфельд төркеме

GSAM 408.4Аларның яһүдиләр түгел, ә җиденче көн Шимбәсен тотучы христианнар икәнен белгәч, ул Эльберфельдтагы бу төркем турында сөйләде. Пастор Эндрюс бу хәбәрне тикшерүне акыллы дип тапты; шуңа күрә ул пастор Эрзенбергер белән бергә 1875 ел башында Пруссиягә китте, анда алар әйтелгән төркемне таптылар. Пастор Эрзенбергер Германиянең шул өлешендә беркадәр вакыт хезмәт итте, һәм 1876 елның 8 гыйнварында Эльберфельдта сигез кеше чумдырылды, бу Германиядә җиденче көн адвентистлары тарафыннан үткәрелгән беренче чумдыру булды.

GSAM 409.1Чынлык инде 1882 елда ук Русиядә нык урнашкан иде, Америкадагы немец кардәшләренең Русиядәге немец колонияләрендәге дусларына җибәргән уку материаллары аша.

GSAM 409Европада пастор Конради

GSAM 409.21885 елда пастор Л. Р. Конради Америкадан Үзәк Европага немецлар арасында хезмәт итү өчен китте. 1886 елның 28 июнендә ул Базельдән Кырымга, Русиягә юл тотты. Биредә пастор Перк белән бергәләп Бәрдебулат авылына барды, анда ике апа чумдырылды һәм унтугыз әгъзадан торган чиркәү оештырылды, бу Русиядәге беренче Җиденче көн адвентистлары чиркәве иде.

GSAM 409Пасторлар Конради һәм Перк төрмәгә эләгә

GSAM 409.3Шуннан соң ук пастор Конради һәм пастор Перк православ дингә каршы өйрәтүдә гаепләнеп кулга алындылар һәм Перекопта биш атна утыртылдылар. Азат ителгәч (АКШ дипломатик вәкиленең аралашуы нәтиҗәсендә) пастор Конради Көнчыгыш Русияне йөреп чыкты, аннары Швейцариягә кайтты.

GSAM 409Русиянең Волга буенда эш

GSAM 409.4Шул ук елда пастор Лаубхан Волга елгасы буенда, үз йорты янында, Русиядә хезмәт итә башлады. 1880 елда Канзас штатыннан пастор Кляйн немецлар яшәгән Русиядә эшкә кереште, һәм шулай итеп бу авыр һәм катлаулы кыр өчен хезмәткәрләр күтәрелде; ышанучылар сөргенгә һәм төрмәгә эләксә дә, Раббы эшне гаҗәеп рәвештә бәрәкәтләде.

GSAM 409Германиядә китап таратучыларның уңышы

GSAM 409.51888 елда китап таратучылар Рейн-Пруссиядә, Вюртембергта, Бадендә һәм Эльзаста эшләрен башладылар. Сигез яки ун тырыш, тугры хезмәткәр шулкадәр уңышка иреште ки, бер ел эчендә түбәндәге китаплар сатылды: Life of Christ — 3 000; From Eden to Eden — 2 000; һәм 12 000 буклет. Бу хезмәт нәтиҗәсендә китаплар сатылган һәм укылган һәр урында диярлек берәү яки берничә кеше хаклыкны кабул итте.

GSAM 410Гамбургта миссия ачылды

GSAM 410.11889 елның маенда миссия эше Германиянең Гамбург шәһәрендә пастор Конради тарафыннан ачылды, һәм бик кыска вакыт эчендә хезмәткәрләр өчен әзерлек мәктәбе оештырылды. Киләсе октябрьдә 28 әгъзадан торган шимбә мәктәбе оештырылды. Шул ук елда пастор Хаскелл миссиягә килде, 20 әгъзадан торган чиркәү оештырылды һәм китаплар склады ачылды.

GSAM 410.2Бу вакытта пастор Дж. Т. Бётчер Бармендагы немец эше белән шөгыльләнде. 1890 елда Генераль конференциягә бирелгән хисапта Германия-Русия миссиясендә тугыз оештырылган чиркәү булуы, аларның гомуми әгъзалар саны 422 кеше булуы, ә оештырылмаган 75 шимбә саклаучы да булуы хәбәр ителде. Шул ук елның 7 апрелендә тагын ун ике кеше чумдырылды һәм Гамбург чиркәвенә кушылды. Декабрь аенда бу чиркәүнең әгъзалары саны кырыкка җитте. Гамбургтагы китап саклагычтан Голландиядә, Русиядә һәм Германиянең төрле өлешләрендә китап сатудан алынган керем 5 000 доллар тәшкил итте.

GSAM 410Европада уңыш

GSAM 410.31891 елда Генераль конференциядә бирелгән хисап күрсәткәнчә, Үзәк Европа миссиясендә эш акрынлап, әмма ышанычлы рәвештә алга барды. Ул вакытта Германиядә биш чиркәү бар иде, аларның әгъзалары саны 140 кеше, шуларның 64е Гамбург чиркәве әгъзалары иде. Түләнгән унынчы өлеш 1000 доллар тәшкил итте. Гамбургтагы корабль миссионеры тарафыннан корабльләрдә сатылган китапларның бәясе 500 доллар булса, бөтен кыр буенча ел дәвамында китап таратучылар сатуы 6 000 доллар тәшкил итте. Австриядә 150 кеше хакыйкатьне кабул иткән, ә Русиядә 13 чиркәү булып, аларның әгъзалары саны 400 кеше иде.

GSAM 411Биш рус Шимбә тотучысы сөргенгә җибәрелде

GSAM 411.1Бу вакытта (1891 елда) җитәкчесен дә кертеп, Русия чиркәвенең биш әгъзасы рәсми чиркәүгә каршы доктриналар өйрәтүдә гаепләнеп кулга алынган һәм Транс-Кавказиягә биш елга сөргенгә җибәрү җәзасына хөкем ителгән. Алар бер-берсенә чылбырланып, биш йөз миль җәяү үтәргә тиеш булганнар. Бу сынауда аларның иманы аларны ныгытты, һәм алар Раббыда бәхетле булдылар. Ел дәвамында рус телендә Библия укулары рәвешендә буклет әзерләнде, анда Мәсихнең газаплары, үлеләрнең йокысы, кайсы көн һәм ни өчен, һәм без белә алабызмы дигән темалар каралды.

GSAM 411.21895 елдагы Гомуми конференция вакытында Германиядәге әгъзалар саны 368 гә җиткән, ә узган елгы унлык $2,327.43 тәшкил иткән.

GSAM 411Русиядә Шимбә саклаучылар күбрәк

GSAM 411.3Русиядә, күпләр чит илләргә күчеп китүенә карамастан, әгъзалар саны 467 гә җиткән, алар 841,60 доллар унлык түләгән.

GSAM 411.41896 елгы дога атнасы өчен уку текстында чит ил миссиясе секретаре ясаган хисаптан без беләбез ки

GSAM 411.4«Германия-Русия өлкәсендә узган ел дәвамында аларның санлы составы диярлек икеләтә арткан; аларның саны дүрт йөздән артык кеше белән тулыланган. Германиянең Берлин шәһәрендә алтмыш кеше даими Шимбә хезмәтләренә йөргән. Гамбургта миссия часовнясе төзелүе андагы эшне ныгыткан. Бавариянең Мюнхен шәһәрендә берничә кеше чумдыруны көтеп тора иде. Германиянең Лейпциг, Кёнигсберг, Магдебург, Позен, Штутгарт һәм башка төп шәһәрләрендә ышанучылар бар иде. Голландиянең Роттердам шәһәрендә дә бер төркем бар иде.

GSAM 412.1"Русиядә китап таратучылар хөкүмәттән рөхсәт алганнар. Әдәбиятны латыш һәм эстон телләренә тәрҗемә иткәннәр. Немец телендәге газетаны Базельдән Гамбургка күчергәннәр, һәм шул офиста хакыйкатьне ун дүрт телдә бастырганнар."

GSAM 412Венгриядә чумдыру

GSAM 412.2Ел дәвамында беренче чумдыру Венгриядә узды, ә беренче дини йолалар җыелышы Богемиядә узды. Дунай һәм Кара диңгез өчен Румыниянең Галац шәһәрендә кораб миссиясе оештырылды.

GSAM 412Германиядә китап тарату

GSAM 412.31895 елның декабрендә чыккан Home Missionary журналында пастор Спайс Германиядәге тарату эше турында болай диде,

GSAM 412.3"Бу өлкәдә китап тарату эше башланганда җитәкчеләр аны алга этәрүне беркайчан да туктатмадылар, хәтта Лейпцигтагы кайбер алдынгы нәшриятчылар һәм китап сәүдәгәрләре 'абонемент буенча китаплар сату уңышсызлыкка дучар булачак' дип ышандырганнан соң да.

GSAM 412.4"1887 елның августында Life of Christ китабының беренче немец телендәге басмасы чыгарылды. Әлеге китап таратылышка әзер булган вакытта Базельдә китап таратучылар институты узды; бу Германиядә генә түгел, бөтен Европада китап тарату эше башлануын билгеләде. Хәзер бу китапның җиденче басмасы немец телендә басылып чыкты.

GSAM 412.5"1895 елның 1 гыйнварыннан бирле ун ике яңа таратучы эшкә кереште. 1895 елның июнендә хисап сатуларның 50 процент артуын күрсәтте. Хәзерге вакытта безнең немец газетабыз Herold der Wahrheit өчен махсус тырышлык башкарыла. Кайбер, зур булмаган чиркәүләр илледән ике йөзгә кадәр данә алалар да, аларны саталар. Һәм сатып алучылар белән бик күңелле очрашулар була. 1896 елның 18 февралендәге Review журналында пастор Конради болай диде: '1895 елны без Германия-Русия кырында мең биш йөз шимбә сакчысы белән тәмамлыйбыз'."

GSAM 413СКАНДИНАВИЯ МИССИЯСЕ

GSAM 413.1Скандинавия халыкларына миссияне 1877 елда пастор Джон Маттесон ачты. 6 июньдә ул Даниянең Йёланд ярымутравындагы Веле шәһәренә килеп җитте. Ул илгә барганда, Америкадагы дуслары җибәргән газеталар һәм буклетларны укып, шимбә көнне тотуны башлаган берничә кеше бар иде.

GSAM 413.2Бу эшнең барлыкка килүен күзәткәндә, без 1850 елда Норвегиядән Америкага күчеп килгән дүрт кеше Раббының шимбәсен тотарга керешкәннәрен беләбез. Алар Висконсин штатының Окленд шәһәрендә яшәгәннәр. Шуларның икесе — пастор О. А. Олсенның ата-анасы булганнар. 1863 елда пастор Джон Маттесон җиденче көн Шимбәсен тотарга кереште. Ул Висконсин штатының Пойсиппи шәһәрендә яшәде. Киләсе алты ай эчендә аның хезмәте нәтиҗәсендә якынча кырык данмарк-норвегияле җиденче көн адвентистларының тәгълигатен кабул итте. Аның белән хезмәттә беренче булып актив вәгазьче Миннесота штатыннан пастор Дж. Ф. Хэнсон кушылды.

GSAM 413Дания-Норвег телендә басылып чыккан беренче китап

GSAM 413.31866 елда пастор Джон Маттесон Review and Herald басмасының җитәкчеләренә мөрәҗәгать итеп, Скандинавия халыклары өчен аларның телендә буклетлар һәм трактатлар бастырырга мөмкинме икәнен белдерергә сорады. Аңа офиста акча җитмәве аркасында моны бастыру мөмкин түгеллеге турында хәбәр иттеләр; ләкин Висконсин һәм Миннесота штатларында аның ватандашлары бар иде, алар хакыйкатьне ана телендә бастырырга шулкадәр теләделәр ки, хәлләре уртача булуга һәм саны илледән аз булуга карамастан, алар 1000 доллар акча җыеп, шул максат өчен аның кулына тапшырдылар. Бу акча һәм яхшылап әзерләнгән кулъязма белән пастор Маттесон Баттл-Крикка килде һәм тагын да басма китаплар сорады. Ул алдан әйтелгән каршылыкларга җавап бирергә әзер булганга, аның үтенечләре канәгатьләндерелде, һәм 1867 елның 18 мартында ул Liv og Død (Тормыш һәм Үлем) исемле китабы өчен әзерләнгән кулъязмасын пастор Дж. Н. Эндрюска һәм миңа укып ишеттерә башлады; без ул вакытта нәшрият комиссиясе әгъзалары идек. Башка сүз белән әйткәндә, ул безгә инглизчә аңлатты, аның кулъязмасы дат-норвеж телендә нәрсә дигәнен.

GSAM 414Пастор Маттесон бастыручы була

GSAM 414.1Ул вакытта аңа хәреф җыю өчен аерып бирерлек басмаханәче юк иде, шуңа күрә ул моны үзе өйрәнү хокукын сорады. Ул бу эшне үз телендә якынча мең битлек буклетлар һәм трактатлар бастырганчы дәвам итте.

GSAM 414.2Бу яңа ысул белән ул үз халкы арасында хаклыкны тарату өчен яңадан батырчылык белән төрле штатларда җыелышлар үткәрде. Шул көннән башлап эш Скандинавлар арасында шактый тиз үсеш алды.

GSAM 414Беренче чит телдәге периодик басма

GSAM 414.3Дания-Норвегиялеләр арасындагы эш шундый зур күләмгә җиткән иде ки, шул милләт вәкилләре үз телләрендә уку һәм рухландыру өчен айлык газета чыгару таләбе туды. Шуңа күрә 1872 елның 1 гыйнварында Review and Herald офисында 24 битлек журнал формасындагы датча айлык басма чыгарылды, ул Advent Tidende (Килү хәбәрләре) исемен йөртте. Киләсе елда бу журналның күләме утыз ике биткә кадәр арттырылды. Ул чит телдә чыгарылган җиденче көн адвентистларының беренче периодик басмасы иде.

GSAM 414.41874 елда швед телле ышанучылар арасында кызыксыну шулкадәр зур булды ки, шул телдә Svensk Härold исемле ун алты битлек айлык журнал чыгарыла башлады.

GSAM 414.5Пастор Маттесон Скандинавия халыкларына аларның туган илләрендә миссиягә (1877 елның июнендә) кергәндә, Tidende журналының 266 данәсе ай саен Америкадан Даниягә, ә 60 данәсе Норвегиягә җибәрелә иде. Бу журналларны укып, Скандинавиядә инде берничә кеше Шимбә көнне тота иде. Даниядә бер еллык хезмәте нәтиҗәсендә берничә төрле урында ышанучылар төркемнәре барлыкка килде.

GSAM 415Норвегиядәге басмаханә

GSAM 415.1Шуннан соң пастор Маттесон Норвегиягә китте, анда 1879 елның 7 июнендә Кристиянадагы хезмәтләре нәтиҗәсендә утыз сигез әгъзадан торган чиркәү оештырды. Америкадан килгән пастор Дж. П. Ясперсон шул вакытта аның хезмәтенә кушылды. Шул ук елда Норвегиядә нәшрият җәмгыяте оештырылды, һәм Кристиянада басмаханә, гыйбадәт өчен җыелу залы һәм торак бүлмәләр урнаштырылган милек 14 580 долларга сатып алынды. Бер вакыт Кристиянадагы офистан Tidernes Tegn газетасының кечкенә тиражы атна саен чыгарылып торды.

GSAM 415.21880 елның иртә көзендә пастор Маттесон Скандинавия хезмәтен киңәйтү өчен ярдәм алу максатыннан Америкага килде. Ул шул елгы Гомуми конференциядә катнашты һәм 1881 елның апрелендә зур дәртләнеп Европага кайтты. Кайткач күп тә үтми, цилиндрлы бастыру станогы сатып алынды һәм аны Кристияна офисына урнаштырдылар.

GSAM 415Дания һәм швед телләрендә сәламәтлек журналлары

GSAM 415.3Алар шунда ук Дания телендә Sundheds Bladet исемле сәламәтлек журналы чыгара башладылар. 1883 елда ул Швед телендә шундый ук журнал һәм Sanningens Härold исемле дини журнал чыгарды. 1884 елда аларның офис җиһазлары 2 563 долларга бәяләнде. Шул елда барлыгы 115 000 газета бастырылды һәм таратылды, шулай ук меңләгән буклет һәм берничә китап та.

GSAM 415Скандинавиядә пастор Хаскелл

GSAM 415.4Скандинавия илләрендәге эш 1882 елда пастор Хаскелл килүе аркасында зур ярдәм алды, ә 1884 елда Джордж И. Батлер, Б. Л. Уитни, А. Б. Ойен һәм Э. Г. Олсен пасторларның хезмәте белән зур ярдәм күрсәтелде.

GSAM 416Ханым Уайт Скандинавиягә зур ярдәм итә

GSAM 416.11885 елда Э. Г. Уайт ханым һәм аның улы В. С. Уайт Скандинавиягә сәфәр кылдылар, бу эшкә бәяләп бетергесез зур әһәмиятле булды. Кайберәүләр ул илдә ярлылар унлык түли алмас дип уйлаганнар һәм китаплар өчен язылу җыюга тырышу файдасыз дип санаганнар. Уайт ханымның шаһитлыгы вакытында бирелде һәм халык тарафыннан җылы кабул ителде, моны "Раббыбыз әйткән барысын да эшләрбез һәм буйсынырбыз" дигән җавап та раслады. Бу сәфәр вакытында Скандинавия кырында бөтенләй үзгәрешләр булды, алар нигездә Уайт ханымның талмас хезмәте нәтиҗәсендә барлыкка килде.

GSAM 416Норвегиядә яңа офис бинасы салынды

GSAM 416.21886 елда пасторлар О. А. Олсен һәм Н. Клаусен Скандинавия илләренә бардылар, соңгысы анда шактый озак вакыт калды. 1885 елда Кристиянада яңа офис бинасы төзелде, һәм 1886 елның 1 сентябренә тәмамланган елда офис китаплар һәм трактатлар сатудан гына 5 386,68 доллар керем алды, ә периодик басмаларга язылудан 3 146,03 доллар керем керде.

GSAM 416Скандинавиядәге егерме биш чиркәү

GSAM 416.31889 елда Генераль конференциягә тапшырылган хисапта Скандинавия өлкәсендә 25 чиркәү, 926 әгъза булуы, алар 2 548,75 доллар унлык түләве турында әйтелә; шулай ук анда 6 дин әһеле, 4 лицензияле хезмәткәр һәм 52 китап таратучы булган. Норвегия һәм Швециядә бер кварталда китап сатудан кергән керем 2 161,26 доллар тәшкил иткән.

GSAM 416Кристиянада мәктәп

GSAM 416.4Шул вакытта Кристиянада 50 укучылы мәктәп эшләде. 1891 елда Кристиянада пасторлар О. А. Олсен һәм Э. Дж. Уоггонер җитәкчелегендә Библия институты узды, анда 100 укучы катнашты. Бу институтта китап тарату эше буенча тулы белем бирделәр.

GSAM 4171895 елда Скандинавиядә кырык чиркәү

GSAM 417.1Алты елдан соң, 1895 елда, чит ил эшчәнлегенең район суперинтенданты булып эшләгән пастор Д. А. Робинсон биргән хисап шул чордагы эшчәнлектәге сизелерлек үсешне бик ачык күрсәтә, шуңа күрә без аны түбәндәгечә цитаталыйбыз: «Скандинавиядә кырык чиркәү һәм 1 458 әгъза бар. Еллык унлык $5 585,55 тәшкил итте. Анда унбиш билгеләнгән дин әһеле, унбер лиценциат бар, һәм ел дәвамында китап сатудан кергән керем 40 000 доллар тәшкил итә. Бу зур сумма нигездә китап таратучылар тырышлыгы аркасында, һәм бу шул илдә бара, анда 1885 елда китап сатучылар һәм хәтта безнең дин әһелләре дә китапларны йорттан-йортка йөреп сатарга мөмкин түгел дип белдергәннәр.

GSAM 417Өч Скандинавия конференциясе

GSAM 417.2Скандинавия өлкәсендә хәзерге вакытта өч конференция бар, аларның оештыру даталары түбәндәгечә: Дания — 1880 елның 30 мае; Швеция — 1882 елның 12 марты; Норвегия — 1887 елның 10 июне. Скандинавия миссиясен беренче булып ачкан һәм эшне шулкадәр уңышлы башлап җибәргән, шул халыкның муллыгы өчен бар көчен куеп, корбаннарга барырга әзер булып хезмәт иткән пастор Джон Маттесон үлемле авыру — туберкулезга дучар булды һәм 1896 елның 30 мартында Калифорния штатының Эл-Монте шәһәрендә 61 яшендә вафат булды.

GSAM 417БРИТАНИЯ МИССИЯСЕ

GSAM 417.3Англиянең Хэмпшир графлыгында туган, ләкин рухы һәм белем ягыннан американ булган Уильям Ингс балачактан ук АКШта яшәп, 1878 елның 23 маенда Швейцариянең Базель шәһәреннән Саутгемптонга килеп җитте. Бу вакытта ул бары тик ике атна гына калды, аннары кыска вакытка континентка кире кайтты. Ләкин тиздән ул янә Саутгемптонга китте, анда дүрт ай буе өйдән-өйгә йөреп, буклетлар таратып һәм килеп чыккан миссионерлык эшләрен башкаргач, ун кешенең Шимбә тотуын хәбәр итте. Шул елның 30 декабрендә мин һәм хатыным Саутгемптонга килеп җиттек, һәм безнең хезмәтләр пастор Ингсның эше белән кушылып, кыш буе Ширли Холлда һәм без яллаган өйдә җыелышлар үткәрдек. 1879 елның җәендә без Саутгемптонда чатыр җыелышлары уздырдык. Шул вакытта һәм шул урында Мисс Мауд Сисли (хәзер Бойд ханым) эшкә кушылып, Библия укулары үткәрде һәм йорттан-йортка йөреп хезмәт итте. Бу тырышлык нәтиҗәсендә берничә кеше хакыйкатьне кабул итте. Киләсе кышта без Равенсвуд Вилладагы залда җыелышлар уздырдык — ул бинада без яшәдек һәм безнең склад урнашкан иде.

GSAM 418Англиядә палатка җыелышы

GSAM 418.11880 елның җәендә, сәламәтлеге какшаган булса да, пастор Эндрюс Швейцариядән Ромсейдагы чатыр җыелышында ярдәм итәргә килде, анда башка кешеләр дә вәгазьне кабул иттеләр.

GSAM 418.21880 елның 11 гыйнварында трактатлар җәмгыяте оештырылды. Бу эшкә әгъзалар бик зур кызыксыну күрсәттеләр, һәм күп әдәбият таратылды.

GSAM 418.31880 елның 8 февралендә безнең беренче чумдыру үтте һәм ул алты кандидатка үткәрелде. 1881 елның 2 июленә кадәр Саутгемптонда егерме тугыз кандидат чумдырылган иде.

GSAM 418Англиядә хезмәткәрләр саны артты

GSAM 418.41881 елның көзендә узган Гомуми Конференция карары белән пастор А. А. Джон һәм аның хатыны, Дж. Р. Дрю һәм Дженни Тейер Англиягә киттеләр һәм шул миссия кырындагы эшкә кушылдылар. 1882 елда пастор Хаскелл Европа кырын карап чыкты һәм Англия миссиясендәге хезмәткәрләр белән берничә көн үткәрде, киңәш һәм тәкъдимнәр аша кыйммәтле ярдәм күрсәтте.

GSAM 418.51882 елның мартында Signs of the Times газетасының ике битлек Британия өстәмәсе басылып чыга башлады һәм ул Америкадан җибәрелгән мең данә Signs газетасына беркетелде. Бу өстәмәләр Бөекбританиядәге миссионер эшендә кулланылды. 1883 елның 1 октябрендәге эш хисабы буенча, шул вакытта йөз шимбә көнне саклаучы кеше булган. Миссия ачылганнан бирле түләнгән унлык $2,078.71 тәшкил иткән.

GSAM 419Кораб миссионер эше

GSAM 419.1Кораб хуҗаларының рөхсәте белән пастор Ингска «Пенинсуляр һәм Ориенталь Пар Кораблар Компаниясе»нең Көньяк Африкада, Көнчыгыш һәм Көнбатыш Һинд утрауларында, Үзәк Америкада һәм Бэй утрауларында урнашкан 80 төп портына трактатлар һәм газеталар пакетларын бушлай җибәрергә рөхсәт ителде. Шушы җибәрелгән уку материалларының йогынтысы нәтиҗәсендә Демарара утрауында беренче тапкыр кызыксыну уянды. Бу мәгълүматны без утраудан килгән хатлар аша алдык.

GSAM 419«History of the Sabbath» инглиз китапханәләренә урнаштырылды

GSAM 419.2Пастор Эндрюсның History of the Sabbath китабының бер данәсе шулай ук Бөекбритания буйлап алтмыш җәмәгать китапханәсенә һәм бушлай уку залларына урнаштырылган иде, һәм анда китаплар әле дә саклана, укырга теләгәннәргә бу хикәяне сөйли.

GSAM 419.31884 елда пастор Батлер бу кырда эшләүче башка хезмәткәрләр белән бергә Англиягә барды. 1885 елның 9 маенда пасторлар С. Һ. Лэйн һәм Роберт Эндрюс Бостоннан диңгез аша чыгып, Бөекбританиядәге миссиягә кушылдылар. Уайт ханымның Англиягә сәфәре хезмәткәрләргә зур көч-куәт һәм рухландыру чыганагы булды. Уайт ханым һәм аның улы Европа кырларыннан Америкага кире кайтыр алдыннан анда берничә атна тордылар.

GSAM 419«Present Truth» башланып китте

GSAM 419.41884 елның башында, пастор Батлер Англиягә килүеннән соң тиз арада, Гримсби шәһәрендә М. С. Уилкокс мөхәррирлегендә Present Truth исемле сигез битлек айга ике тапкыр чыга торган газета чыгаруга керешергә карар кылдылар. Хәзер ул Лондон, Англиядә ун алты битлек атналык газета буларак нәшер ителә, тиражы атнага якынча 18 000 данә.

GSAM 420.11889 елда пастор Холсер Британия миссиясенең сигез чиркәүдән торуын, анда ике йөз шимбә көнне тотучы кеше булуын, шуларның алты дистә бише Лондонда яшәвен хәбәр итте. Алдагы ел өчен унлык $1,244.58 тәшкил итте. Ике билгеләнгән дин әһеле, ике лицензияле миссионер, ике корабль миссионеры һәм җиде Библия хезмәткәре бар иде. Шул вакытта пасторлар Вм. Хатчинсон һәм Фрэнсис Хоуп Англия миссиясенә керде.

GSAM 420Лондондагы Pacific Press

GSAM 420.21890 елда Калифорния штатының Окленд шәһәрендәге Pacific Press нәшрият компаниясе Лондонда, Патэрностер-Роу урамы, 48-нче йортта филиал офисы һәм Лондонның төньягында, Холлоуэй-Роуд урамы, 451-нче йортта бастыруханә ачты. Офис аша беренче елда күпләп сату бәяләре буенча китап сатудан кергән керем $9,556.89 тәшкил итте.

GSAM 420.31895 елның февралендә пастор Робинсон түбәндәге хисапны тапшырды:

GSAM 420.3«Бөекбританиядә унбер чиркәү, 363 әгъза, биш дин әһеле һәм бер лицензияле хезмәткәр бар. Узган ел өчен унлык $5,077.20 тәшкил итте, ягъни уртача һәр әгъзага $13.98. Нәшрият офисының милке хәзер International Tract Society, Limited исемле инглиз корпорациясе карамагында һәм идарәсендә.»

GSAM 420.41895 елның декабрендә Чит ил миссиясе секретаре Бөекбританиядә әгъзалар саны 560 дип хәбәр итте. Унлык ел дәвамында 1000 долларга арткан. Шул вакытта сигез төркем Лондонның төрле урыннарында шимбә көнне җыела иде.

GSAM 420.5Шулай итеп, бу миссия кырында эш алга барды, кайчакта хәтта сизелми торган дәрәҗәдә. Кайбер төр туфракларда орлыклар башка туфраклардагы кебек тиз шытып чыкмый. Аларның шытып чыгуы акрынрак бара, ләкин үсеше ышанычлырак һәм ныграк була. Бу патшалыкта өченче хәбәрнең хакыйкаты да шулай. Аның орлыгы чәчелде, тамыр җәеп, акрынлап үсеп, хәзер чагыштырмача зур күләмгә җитте.

GSAM 421Австралазия миссиясе

GSAM 421.11885 елның 10 маенда пасторлар С. Н. Хаскелл, Дж. О. Корлисс һәм аның гаиләсе, М. С. Израил һәм аның гаиләсе, Вм. Е. Арнольд һәм Генри Скотт Сан-Францискодан Австралия кырында миссия ачу өчен диңгезгә кузгалдылар. Бу вакыйгадан унбер ел элек, 1874 елда, Баттл-Крик шәһәрендә узган җыелышта Уайт ханым күп кенә халыклар әле хакыйкатьне кабул итәчәк, дип әйтте, һәм ул төрле илләрдә басма станоклары эшли, китаплар һәм газеталар басылып чыга икәнен күргәнен сөйләде. Кайсы илләр турында сүз барганын төгәл әйтергә сорагач, ул хәтердә бары тик Австралия исеме генә калганын җаваплады.

GSAM 421The Bible Echo

GSAM 421.2Пастор Хаскелл һәм аның командасының җитди һәм уңышлы хезмәтләре нәтиҗәсендә хәбәр шулкадәр тиз үсеп китте ки, Австралиядә газета бастыру кирәк дип табылды. Шуңа күрә нәшрият өчен әзерлек эшләре башланып, 1886 елның 1 гыйнварында Мельбурнда Bible Echo and Signs of the Times исемле ун алты битлек айлык чыгарылыш басылып чыкты. Беренче номердан алты мең тираж бастырылды, ә гадәти тираж бары тик өч мең иде.

GSAM 421Австралиядә беренче чиркәү оештырылды

GSAM 421.31886 елның 10 апреле, якшәмбе көнне Австралиядә беренче Җиденче көн адвентистлар чиркәве оештырылды. Килешүне имзалаган унсигез кеше бар иде, ә тагын җиде кеше чумдыру юлы белән кабул ителү өчен мөрәҗәгать итте. Аларны киләсе шимбә көнне чумдырдылар, һәм берничә атна дәвамында һәр шимбәдә чиркәүгә әгъзалар өстәлде, ахыр чиктә аларның саны илле бишкә җитте. 1886 елның маена кадәр теркәлгән барлык әгъзалар саны туксанга җитте. Моннан тыш, башка урыннарда якынча утыз биш кеше шимбә көнне тота иде.

GSAM 421.4Басмаханәдә ике яхшы бастыру станогы һәм бер мотор бар иде, болар барысы да шул ерак җирдәге җиденче көн адвентистлары тарафыннан тулысынча түләнгән һәм аларга караган — безнең Окленд (Калифорния)дагы зур офистан якынча җиде мең миль ераклыкта.

GSAM 422.11886 елда бу хәбәр Яңа Зеландиягә дә таралды. Австралия кырындагы хисап Яңа Зеландиядә илле шимбә сакчысы булуын күрсәтә. Офиста китап сатудан кергән керем 700 доллар тәшкил итте. Моннан тыш, китап таратучылар Яңа Зеландиядә Great Controversy китабының дүрт йөз данәсен, Австралиядә Thoughts on Daniel китабының мең данәсен сатканнар.

GSAM 422Австралия офис бинасы

GSAM 422.21889 елның 19 июлендә тапшырылган хисаптан түбәндәге фактлар ачыклана: Мельбурнда басмаханә бинасы төзелгән, анда чиркәү хезмәтләре өчен часовня урын алган.

GSAM 422Тасманиягә керү

GSAM 422.3Австралиядә дә, Яңа Зеландиядә дә конференция оештырылды, һәм пасторлар Израил һәм Стид тарафыннан эш Тасманиягә дә киңәйтелде. Анда инде өч чиркәү оештырылган, аларның гомуми әгъзалары саны – 136. Моннан тыш әле оештырылмаган башка сибелгән шимбә көнне тотучылар да бар.

GSAM 422.4Австралия кырында еллык унлык $9,371 тәшкил иткән. Кырында унбиш китап таратучы эшләгән, аларның китап сатудан кереме $19,500 булган.

GSAM 422.5Пастор Хаскеллның дөнья буйлап икенче сәфәрендә ул янә Австралиягә килде, 1889 елның августында узган конференциядә катнашты һәм күп яклы нәтиҗәле ярдәм күрсәтте, бу яңа оешкан җыелыш тарафыннан зур рәхмәт белән кабул ителде. Америкадан төрле хезмәткәрләр вакыт-вакыт бер зур максат — Ходай эшен үстерү һәм ныгыту — өчен Австралиягә килеп тордылар.

GSAM 422Австралиядә Уайт ханым

GSAM 422.61891 елның көзендә Э. Г. Уайт ханым, аның улы В. С. Уайт, пастор Георг Б. Старр һәм башкалар Калифорниядән Австралиягә киткәннәр, анда декабрь аенда — бу континентта җәй уртасында — килеп җиткәннәр. Анда тугыз ел яшәгән вакытта тән җимереклегенә карамастан, Уайт ханымның шаһитлыгы эшне өченче фәрештәнең хәбәренең рухы һәм асылы белән дөрес бәйләнешкә китерүдә зур ярдәм итте. Алар Австралиядә булган вакытта пастор Дж. О. Корлисс мондагы эшкә яңадан кушылды, ә W. A. Colcord һәм башкалар дин әһеле, укытучы һ.б. буларак кырда эшли башладылар.

GSAM 423Австралиядә пастор О. А. Олсен

GSAM 423.1Генераль конференция президенты вазифасында пастор О. А. Олсен идарә иткән вакытта ул илнең барлык почмакларында безнең барлык төп учреждениеләребезне зиярәт итте. Бу зур сәяхәт — бөтен дөнья буйлап әйләнеп чыгуны таләп итте. Ул моны төрле миссияләрнең ихтыяҗлары һәм торышы белән яхшырак танышу өчен эшләде, шуның белән аларга гадел хезмәт итәргә әзер булды. 1893 елда бу сәяхәт вакытында ул Австралиядә берничә атна булды.

GSAM 423Австралазия Берлек Конференциясе

GSAM 423.2Бу вакытта Австралазия Берлек Конференциясе оештырылды, ул Австралия һәм Яңа Зеландия конференцияләреннән һәм Австралия миссия кырларыннан торды. Бу конференция ике елга бер тапкыр уза һәм башка илләрдәге берлек конференцияләре планы буенча үткәрелә. 1893 елда бу кырда эшләгән берничә китап таратучы Steps to Christ китабының 5 000 данәле тиражын сатты, һәм шул ук санлы икенче басма да чыгарылды. 1894–95 елларның җәендә дүрт ай эчендә алар язылу китаплары өчен 4 000 заказ кабул иттеләр.

GSAM 423Австралиядә пастор Прескотт

GSAM 423.31895 елда конфессиянең мәгариф секретаре, пастор В. В. Прескотт, бу конференциядә берничә ай эшләп, эшнең бу тармагына күп вакыт һәм игътибар багышлады. Шул арада ул алар өчен зур файда китергән мәгариф буенча укыту курслары үткәрде.

GSAM 424.1Еллык эш хисабын Генераль конференциягә пастор В. С. Уайт тапшырды һәм ул түбәндәгечә:

GSAM 424.1"Австралия Берләшкән Конференциясе унҗиде чиркәүдән тора, аларда 1074 әгъза бар, алар узган ел 9 810,10 доллар унлык түләгән. Бу конференциядә ун ике билгеләнгән дин әһеле, ике лицензияле хезмәткәр, өч Библия хезмәткәре һәм илле китап таратучы бар, алар ел дәвамында 28 731,11 долларлык китап саткан. Ел дәвамында Яңа Көньяк Уэльс колониясе, алты чиркәү һәм 321 әгъза белән, Австралия конференциясеннән аерылып, Яңа Көньяк Уэльс конференциясе дип аталды."

GSAM 424Көньяк Африка миссиясе

GSAM 424.21886 елда Баттл-Крик шәһәрендә узган Гомум конференциядә Көньяк Африкада миссия ачу мәсьәләсе каралды. Бу эшне хуплап карар кабул ителгәч, 1887 елның җәй башында шул ерак җирдә эшне башлап җибәрү омтылышы ясалды, анда инде Шимбә көнне тотарга тотынган берничә кеше хезмәткәрләр чакыра иде.

GSAM 424Көньяк Африкада пасторлар Бойд һәм Робинсон

GSAM 424.3Бу максат белән 11 майда пастор К. Л. Бойд һәм аның гаиләсе, пастор Д. А. Робинсон һәм аның хатыны, шулай ук башка хезмәткәрләр Нью-Йорктан Ливерпуль һәм Лондон аша Африкага юл тоттылар. Өч елдан соң, Генераль конференциядә П. В. Б. Весселс әфәнде әйтте: бу хезмәткәрләр Африкага килеп җиткәндә, тема буенча чыгарылышлар укып һәм Изге Язмаларны өйрәнеп, дүртенче боерыктагы Шимбәне инде якынча кырык кеше тота иде.

GSAM 424.4Пасторлар Робинсон һәм Бойд Кейптаунда миссия эшен башлап җибәрделәр, һәм аннан ул төньяк-көнчыгышка якынча сигез йөз миль үтеп алмаз кырлары булган Кимберлигә кадәр киңәйде.

GSAM 424.51889 елга кадәр бары тик ике дин әһеле, бер лицензияле хезмәткәр, дүрт чиркәү һәм сиксән әгъза гына булган; алар 2 798,36 долларлык унлык түләгәннәр. Бу ел дәвамында Америкадан килгән пастор Ира Дж. Хэнкинс Кейптаунда уңышлы хезмәт итте, ә Друйярд әфәнде һәм ханым Небраскадан килеп, мондагы эшкә кушылдылар һәм яңа кырда эшне башлап җибәрүчеләргә хас булган хезмәт һәм кыенлыкларда катнаштылар. Друйярд ханымның хезмәте нигездә китап складлары бүлегендә булды, анда бу бүлекнең эшләре аның җитәкчелегенә тапшырылган иде; ә Друйярд әфәнде гомуми миссионерлык эше белән шөгыльләнде. Ел дәвамында бу портка туктаган корабларда ул 750 долларлык китаплар сатты.

GSAM 425Африкада пастор Хаскелл

GSAM 425.1Шул ук елның августында пастор Хаскелл Кейптаунга килеп җитте. Ул Көньяк Африкадагы төрле җыелышларда биш ай буе йөреп, хезмәт итте. Бу сәфәр белән эш көчәйде һәм ныгытылды, ә ул үз хезмәтенең җимешен күреп, күңелендә зур дәртләнеш тойды. Мәгариф эшенә кызыксыну уянды, шуның нәтиҗәсендә Африкадан ун ике студент безнең конфессиональ мәктәпләргә укырга Америкага килде.

GSAM 425.2Шул арада китап тарату эше дә тиешенчә игътибарга алынды. Бу эш кысаларында Кейптаунда укыту курслары узды, аны Э. М. Моррисон үткәрде, һәм ул хәбәрнең бу мөһим тармагына яңа сулыш һәм көч өстәде. Институтта бирелгән күрсәтмәләрдән соң алты ай эчендә унөч китап таратучы 5 621,28 долларлык китап сатты һәм тапшырды. Чынлыкта заказлар шулкадәр күп булды ки, алар Лондон офисын тулысынча "басып алды", чөнки китаплар ихтыяҗны канәгатьләндерерлек тизлектә әзерләнә алмады.

GSAM 425.31892 елда пастор А. Т. Робинсон Көньяк Африкадагы эшкә кушылды. Ул вакытта эш шулкадәр үсеп китте ки, иске склад урынына яңа склад кирәк булды. Шуңа күрә чиркәү җыелышлары өчен урын җитәрлек зур яңа бина салынды.

GSAM 426Африкадагы колледж бинасы

GSAM 426.1Шулай итеп, эш адым саен алга барды, һәм Кейптаунның Клермонт исемле бистәсендә 35 000 долларга колледж бинасы салынды. Америка кардәшләреннән соралган бердәнбер ярдәм – колледж программасы буенча укыта алырлык укытучылар төркемен җибәрү иде, ә чыгымнарны үзләре каплаячаклар. Бу үтенеч үтәлгәч, мәктәп 1893 елның 1 февралендә ачылды.

GSAM 426Көньяк Африка конференциясе

GSAM 426.2Көньяк Африка конференциясе 1892 елда оештырылды. 1893 елда Генераль конференция утырышында аны Генераль конференция составына кертү турында тавыш бирделәр. Ул вакытта аның биш чиркәве һәм 138 әгъзасы бар иде, алар узган ел 34 077,32 доллар күләмендә унлык түләгәннәр. Бу конференциядә Көньяк Африка конференциясенең вәкиле Питер Весселс булды, ул Генераль конференциягә 16 000 доллар бүләк итте, бу сумма Генераль конференциянең Көньяк Африкада эшне ачу өчен тоткан чыгымнарыннан да күбрәк иде. Бу бүләктән тыш, ул һәм аның абый-энеләренең берсе Чикаго шәһәрендә бушлай амбулатор дәвалау эшен башлап җибәрү өчен 40 000 доллар бүләк иттеләр.

GSAM 426.31895 елда Генераль конференциядә Чит ил миссиясе секретаре Африка кыры турында болай диде:

GSAM 426.3"Көньяк Африка конференциясе оешуына әле ике ел гына булса да, шул вакыт эчендә Генераль конференция бу кырга ун ике хезмәткәр җибәргән. Шуларның икесе үз-үзен тәэмин итүче миссионерлар буларак эчке төбәкләргә киткән, ә калганнары төрле бүлекләрдә эшкә керешкән. Әлеге конференциядә уңышлы эшләүче мәктәп һәм ятимнәр йорты бар, ә санитариум төзелә. Статистика буенча аларның әгъзалар саны 184 кеше."

GSAM 426Көньяк Африкада басылып чыккан басмалар

GSAM 426.4Көньяк Африкада дин иреге мәсьәләсе соңгы берничә айда безнең халыкны ике газета чыгарырга этәрде: берсе голланд телендә – De Wachter, икенчесе инглиз телендә – The South African Sentinel and Gospel Echo. Икенчесенең тиражы 4 000.

GSAM 427Көньяк Африка Берләшкән Конференциясе

GSAM 427.11903 елның гыйнварында Көньяк Африка Берләшкән Конференциясе оештырылды, ул Кейп колониясе һәм Наталь-Трансвааль конференцияләрен, шулай ук Берләшкән Конференция контролендәге Басутоланд һәм Матабелеланд миссияләрен үз эченә алды. Конференциядә 595 әгъзадан торган 15 оешкан чиркәү, 90 әгъзадан торган 9 оештырылмаган төркем һәм аерым урыннарда яшәүче 30 шимбә саклаучы бар — барлыгы 715 кеше, алар 7 850 долларлык унлык түләгәннәр. 39 хезмәткәр булган, шуларның 21е төрле конференцияләрнең хезмәт хакы исемлегендә торган.

GSAM 427ПОЛИНЕЗИЯ КЫРЫ

GSAM 427.21876 елда пастор Джеймс Уайт һәм язучы Signs of the Times газетасының бер томын һәм кайбер буклетларны хат белән бергә Питкэрн утравына җибәрделәр. Бу документларны Кейп-Хорнны әйләнеп Нью-Йоркка баручы корабка урнаштырдылар. Безне корабльнең Питкэрнга тукталачагына һәм анда посылка тапшырылачагына ышандырдылар. Утрауда бер кешене дә белми идек һәм утрау турында, анда яшәүчеләрнең тугры, тәкъва кешеләр булулары турындагы даннан башка, берни дә белми идек. Кәгазьләрне тәвәккәлләп җибәрделәр.

GSAM 427Питкэрн утравына сәфәр

GSAM 427.3Ләкин без кешеләрдән дә, безнең әдәбияттан да берни ишетмәдек, 1886 елда, ун ел узгач, Джон И. Тей әфәнде утрауга килгәнче. Ул килгәч без белдек: Signs журналының бер томы һәм буклетларны укыганнан соң бөтен утрау кайчандыр атнаның беренче көненнән җиденче көненә гыйбадәт көнен үзгәртеп, Раббының шимбәсен тотарга диярлек карар кылган. Ләкин моны алар Тей әфәнде килгәнче эшләмәделәр. Ул күптәннән утрауга барырга тирән тәэсирләнгән иде, ләкин кешеләр турында шәхсән берни белми, аларның хакыйкатькә карата инде уянган кызыксынулары турында да хәбәрсез иде.

GSAM 428.1Америкага кайткач, ул миссионерларны Тын океан утраулары буйлап бер утраудан икенчесенә ташыр өчен корабль төзүне бик нык яклап чыкты. 1889 елда узган Гомуми конференциядә ул шушы уй белән катнашты һәм анда Полинезия утраулары мәнфәгатьләрен яклады. Конференция бу эшнең файдасын күреп, иганәләр җыю юлы белән Тын океан утрауларында эшләү өчен корабль төзү яки сатып алу максатыннан 12 000 доллар җыярга карар итте.

GSAM 428Питкэрн кораблен төзү

GSAM 428.2Бу карарга туры китереп, 1890 елның җәендә Бэнисия янында, Окленд (Калифорния) шәһәреннән якынча 30 миль ераклыкта Питкэрн корабе 12 035,22 долларга төзелде. Елның дүрттән өч өлеше эчендә бу акча җыелды һәм нәкъ менә шушы максат өчен генә Шимбә мәктәпләре тарафыннан бүләк ителде, һәм беркайчан да бүләкләрне шундый шат күңел һәм дәрт белән ясаганнар булмады. Корабль 1890 елның 25 сентябрендә Калифорниянең Окленд шәһәрендә рәсми ачылды. Тантананы күзәтү өчен корабльгә һәм пристаньга якынча мең биш йөз кеше җыелды.

GSAM 428Питкэрнның беренче круизы

GSAM 428.3Кораб 20 октябрьдә Сан-Францискодан ерак эш кырында үткәреләчәк беренче круизына кузгалды. Корабта миссионерлар буларак пастор Э. Һ. Гейтс һәм аның хатыны, пастор А. Дж. Рид һәм аның хатыны, Джон И. Тей һәм аның хатыны, шулай ук капитан Марш җитәкчелегендәге миссионер экипажы бар иде. Бу судно беренче булып Сан-Францискодан көньякка дүрт мең миль ераклыктагы Питкэрн утравына барды һәм анда 25 ноябрьдә килеп җитте. Корабль утраудан 17 декабрьдә киткәндә 82 өлкән кеше чумдырылган һәм алардан Җиденче көн адвентистлар чиркәве оештырылган иде. Аннары судно Җәмгыять, Хервей, Самоан, Френдли һәм Фижи төркемнәренә юл тотты, инглизчә сөйләшүче халыкка дини китаплар һәм сәламәтлек һәм тотнаклылык турындагы брошюралар калдырды. 1891 елның сентябренә кадәрге сигез ай эчендә миссионерлар 1900 долларлык китап саттылар һәм шулай ук күп күләмле уку материалларын бушлай тараттылар.

GSAM 429.1Миссионерлар түбәндәгечә урнаштырылды: пастор Рид Таитида; пастор Гейтс Питкэрнда башлап җибәрелгән эшне тәмамлау өчен калды; ә Тей әфәнде Фижи утравында хезмәт итәргә сайлады. 1904 елның 14 апрелендәге Review журналында пастор Фултон Фижидагы эш турында болай ди: "Хәзер бу миссия кырында йөз илледән артык шимбә көнен тотучы бар". Фижи утравыннан кораб кирәкле ремонт һәм яхшыртулар ясау, шулай ук китаплар запасын тулыландыру өчен Яңа Зеландиянең Окленд шәһәренә юл тотты.

GSAM 429Миссионерларның вафаты

GSAM 429.2Бер ел, унбер ай һәм унсигез көн юк булганнан соң, Питкэрн Сан-Францискога кире кайтты, анда ул 1892 елның 9 октябрендә килеп җитте. Бу вакыт эчендә капитан Марш вафат булып, Яңа Зеландия утравында җирләнде. Тей әфәнде пневмония белән авырып, аннан һичкайчан да савыкмады. Ул да тыныч кына вафат булды һәм ерак Фижи җирендә җирләнде; һәм шулай итеп Полинезия миссиясе ике кадерле гомерне бик тиз югалтты.

GSAM 429.3Таити утравының Папаэте шәһәрендәге миссионерлар үз хезмәтләренең нәтиҗәләрен тиздән күреп шатландылар. Шул вакытта алар ватаннарына кырык кешенең иманга килүе һәм Җиденче көн адвентистлар чиркәве оештырылуы турында күңелле хәбәр җибәрә алдылар.

GSAM 429Питкэрнның икенче сәфәре

GSAM 429.4Кораб 1893 елның 17 гыйнварында Сан-Францискодан икенче сәфәренә кузгалды, түбәндәге миссионерлар белән: Б. Дж. Кэди һәм аның хатыны, Дж. М. Коул һәм аның хатыны, Э. С. Чэпмен һәм аның хатыны, шулай ук М. Г. Келлогг, М.Д. Огайо штатыннан Мисс Хэтти Андрэ алар белән бергә Питкэрн утравы өчен укытучы булып барды. 1893 елның көзендә Кэди әфәнде Җәмгыять төркеменә караган Раиатеа утравында алтмыш укучы белән мәктәп ачты. Беренче срок ахырында укучылар саны йөз бишкә җитте. Икенче срок башында мәктәпкә йөз егерме укучы йөрде.

GSAM 430Питкэрнның өченче сәяхәте

GSAM 430.1Корабның өченче сәяхәте 1893–94 елларда узды. Бу сәяхәткә миссионерлар итеп Мичигандан Г. О. Уэллман, аның хатыны һәм Лиллиан Уайт сайланды; алар Раиатеага билгеләнде һәм анда пастор Кэдигә эшләрендә ярдәм итәргә тиеш иделәр. Стрингер әфәнде һәм аның хатыны үз-үзләрен тәэмин итүче миссионерлар булып бардылар. Алар Рурутуда туктадылар. Раратонгада (анда кешеләр якшәмбе урынына шимбәне изге көн дип саныйлар) доктор Колдуэлл һәм аның хатыны билгеләнде; ә Калифорниядән килгән пастор Бакнер һәм аның хатыны Питкэрнда калды. Бу халык белән бергә яшәгәндә күп кенә яңа сәнәгать төрләре кертелде, алар күп яктан җирле халыкка файда китерде. Иң беренче чиратта утрауда хәзер үстерелә торган кукурузны тартырга җил тегермәне корылды, һәм шул ук җил көче белән җиңел техника да эшләтелә, бу утрау халкына элек билгесез булган башка тармакларга юл ачты.

GSAM 430Питкэрнның дүртенче сәфәре

GSAM 430.21895 елның 15 декабрендә Чит ил миссиясе секретаре болай диде:—

GSAM 430.3"Питкэрн хәзер дүртенче круизыннан соң портка кайтты.... Эш тугыз төркемдә оештырылды, һәм шуларга түбәндәге хезмәткәрләр билгеләнде:—

GSAM 430.4"Питкэрн утравында укытучылар Э. С. Бутц һәм аның хатыны, шулай ук Хэтти Андрэ. Норфолк утравында Австралиядән килгән, үз-үзләрен тәэмин итүче кайбер миссионерлар эшләп килә. Җәмгыять утраулары, дин әһеле Б. Дж. Кэди; медицина миссионерлары, Р. А. Прикетт әфәнде һәм ханым. Раратонга, медицина миссионерлары, доктор Дж. Э. Колдуэлл һәм хатыны, Мисс Лиллиан Уайт һәм Мисс Мод Янг; укытучылар, Г. О. Уэллман һәм хатыны, пастор Дж. Д. Райс һәм хатыны. Фижи, пастор Дж. М. Коул һәм хатыны. Френдли утраулары, пастор Э. Хиллиард һәм хатыны. Руруту, Стрингер әфәнде һәм хатыны, үз-үзләрен тәэмин итүче миссионерлар. Гавайи, пастор Э. Һ. Гейтс һәм хатыны; укытучылар, Һ. Һ. Бранд һәм хатыны. Самоа, доктор Ф. Э. Браухт һәм хатыны. Пастор Д. А. Оуэн һәм улы белән кызы, үз-үзләрен тәэмин итүче миссионерлар.

GSAM 431.1«Питкэрн корабы дүрт сәяхәтендә күп күләмдә әдәбият сатты һәм таратты. Нәтиҗәдә, күп урыннарда Шимбә тотучылар пәйда булды. Питкэрн утравында, Норфолкта һәм Таитида чиркәүләр оештырылды.»

GSAM 431Питкэрн сатылды

GSAM 431.2Кораб төзелгән вакытта булмаган Полинезия кырына барып җитү мөмкинлекләре барлыкка килү сәбәпле, судно сатылды, һәм эшне дәвам итү өчен башка ысуллар кулланылды. Хәзер инде Полинезия кырының җитәкчесе — пастор Э. Һ. Гейтс, ул төрле төркемнәрдәге алга китеш турында хәбәр итә.

GSAM 431КӨНБАТЫШ ҺИНД УТРАУЛАРЫ

GSAM 431.31889 елның кышында Америкадан килгән Вм. Арнольд Көнбатыш Һинд утрауларында китап таратучы булып эшли башлады. Бу эшне башкарганда ул 1200 кешенең исемнәрен һәм адресларын җыя алды һәм аларны миссионерлык эшчәнлегендә куллану өчен International Tract Society җәмгыятенә җибәрде. Хат алышу һәм бу адресларга уку өчен материаллар җибәрү аша хакыйкатькә кызыксыну уянды, һәм шулай итеп Сүз вәгазе аша Инҗилне тарату юлы ачылды.

GSAM 431.4Дин әһелләре хезмәте өчен ясалган чакыруга җавап итеп, 1890 елның ноябрендә пастор Д. А. Балл Барбадоска һәм башка урыннарга хезмәт итәргә китте. Аның тырышлыгы нәтиҗәсендә берничә кеше хаклыкны кабул итте. 1892 елда Калифорниядән килгән Паттерсон әфәнде утрауларда Bible Readings китабын таратып, зур уңышка иреште. 1893 елда Флоридадан Б. Б. Ньюман Арнольд әфәнде юк чагында китап тарату эше өстеннән җитәкчелек итү өчен Ямайкага китте. Шул ук елда Эванс әфәнде белән Хаккетт әфәнде дә Һинд утрауларына бу эш тармагында катнашу өчен юл тоттылар. Май аенда пастор Хейсмер һәм аның хатыны мөмкинлек ачылган саен эшләү өчен бу өлкәгә керделәр. Шуннан соң күп тә үтми, Арнольд әфәнде кире кайтты, бу юлы сәламәтлек темасына багышланган китапларны тарату белән шөгыльләнде. 1895 елның июленә кадәр Ямайкада гына мондый китаплар 8 200 долларга сатылган, ә дини китаплар сатуы 7 654 доллар тәшкил иткән, барлыгы 15 854 доллар. Шундый зур күләмдәге әдәбиятны тарату Кингстонда җитмеш биш әгъзадан торган яхшы оешкан чиркәү булдыруга һәм утрауның башка өлешләрендә дини хезмәт юлларын ачуга зур ярдәм итте.

GSAM 432Тринидад

GSAM 432.1Биредә эш Ямайкадагы кебек үк алып керелде. 1889 елда Ф. Б. Грант әфәнде һәм аның хатыны безнең конфессиональ әдәбиятны таныштыру максатыннан утрауга чакырылды, һәм чакыру буенча озак та үтмичә пастор Флауэрс һәм аның хатыны да эшкә керешү өчен алар артыннан килде. Алар яхшы уңышка ирештеләр, тик пастор Флауэрс кызу белән авырып, ул 1894 елның 29 июнендә вафат булды. Аның урынына пастор Э. В. Вебстер сайланды, һәм ул 1895 елның августында Нью-Йорктан диңгезгә чыкты.

GSAM 432.21896 елда Көнбатыш Һинд утрауларында хезмәткәрләр түбәндәгечә иде: Ямайкада — пастор А. Дж. Хейсмер һәм В. В. Истман, ә Багам утрауларында берничә китап таратучы эшләде. Кече Антиль утрауларында — пастор Э. Ван Деусен һәм аның хатыны, Библия хезмәткәрләре буларак С. Ф. Пармли һәм аның хатыны, китап таратучылар буларак Бин әфәнде һәм Хаккетт әфәнде эшләде. Тринидадта — пастор Э. В. Вебстер һәм аның хатыны, медицина миссионеры буларак Мисс Стелла Колвин. Нәтиҗәләр: Ямайкада 110 шимбә көнен саклаучы, Тринидадта (Кува тирәсендә) 50 шимбә көнен саклаучы; Барбадоста бер чиркәү, Кече Антиль утрауларындагы Антигуада бер төркем.

GSAM 432ҮЗӘК АМЕРИКА

GSAM 432.3Пастор Ф. Дж. Хатчинс һәм аның хатыны 1891 елның 16 ноябрендә АКШтан Бэй утрауларына китте. Шул вакытта, нигездә Руатанда, ун боерыкның дүртенче боерыгы буенча шимбә көнен тотучы якынча егерме кеше бар иде; аларның игътибарын бу хакыйкатькә беренче тапкыр почта аша җибәрелгән уку материаллары җәлеп итте. Өч елдан соң, 1894 елда, В. А. Миллер һәм аның хатыны Калифорниядән Бонаккага китәләр, анда 1894 елның 4 июлендә җиденче көн адвентистлары тарафыннан салынган мәктәп бинасында ачылган мәктәптә укытучылар булып белем бирү эшенә кушылалар. Беренче семестрда уртача йөрүчеләр саны 34 булды. 1895 елда укучылар саны 45кә җитү сәбәпле, мәктәп үз-үзен тәэмин итә торган дип танылды.

GSAM 433.11895 елда узган Гомуми конференциядә пастор Хатчинс утрауларда хәбәрне үтәүче йөз кеше булуын хәбәр итте һәм шулай ук ике җыелыш йорты салынганын һәм аларның Җиденче көн адвентистларына каравын әйтте. Җир аз һәм шуңа күрә игенчелек өчен бик кыйммәтле булганлыктан, бу гыйбадәт йортларының берсе су өстендә салынган. Бу ике бина һәм мәктәп йорты General Conference Association исеменә рәсмиләштерелгән. Утраудагы конференция милкенең бәясе 1 789,60 доллар дип бәяләнде. 1895 елга кадәр сатылган китапларның гомуми суммасы 2 243 доллар тәшкил итте.

GSAM 433Үзәк Америка өчен кечкенә кораб

GSAM 433.2Конференция игътибары миссионерларны бер утраудан икенчесенә күчерү өчен кечкенә көймә булдыру уңайлыгы һәм өстенлекләренә юнәлтелде, шуңа күрә Бэй утрауларында эшләү өчен мондый көймәне 3000 доллардан артмаган бәягә төзү карары кабул ителде.

GSAM 433.31896 елда Үзәк Америкада дүрт кенә хезмәткәр бар иде: пастор Ф. Дж. Хатчинс һәм аның хатыны, шулай ук пастор Дж. А. Морроу һәм аның хатыны Испан Гондурасында. Британ Гондурасының башкаласы Белиз шәһәрендә дүртенче боерыкка ярашлы җиденче көнне тотучы иманлылар төркеме бар иде. Бу кырдагы эшнең күпчелеге Кариб диңгезе утрауларында башкарылды. Биредә берничә мең долларлык китаплар сатылган, һәм алтмыш кеше өченче фәрештәнең хәбәренең хакыйкатьлегенә сөенгән.

GSAM 434Пастор Хатчинсның вафаты

GSAM 434.1Якынча ун ике ел дәвамында пастор Ф. Дж. Хатчинс Үзәк Америкада иң тугры һәм җитди хезмәт итте. Ниһаять, аның чыдамлыгы бетте, һәм ул авыруга бирелде. Хәзер ул йокыда ял итә, Укытучының чакыруын — тугрыларны уятыр чакыруны көтеп.

GSAM 434КӨНЬЯК АМЕРИКА

GSAM 434.2Көньяк Америкада Җиденче көн адвентистларының карашлары беренче тапкыр басма битләр аша таныштырылды. 1891 елның октябрендә Снайдер, Штауффер һәм Ноулин әфәнделәр Аргентинада китап таратучылар буларак үз эшләрен башладылар. 1893 елда Генераль конференция карары белән Иллинойстан булган немец дин әһеле, пастор Ф. Һ. Вестфаль бу миссия кырында эшкә кушылды, ә 1894 елда Калифорниядән Фрэнк Келли үз-үзен тәэмин итүче миссионер буларак Колумбия Берләшкән Штатларына китте. Берничә айдан соң алар артыннан башка хезмәткәрләр килде, һәм шулай итеп бу яңа миссия башланып китте. 1896 елда бу кырдагы эш турында түбәндәге хисап бирелде: Чилида бер дин әһеле — пастор Г. Х. Бабер, ул 1895 елның 19 октябрендә килде; һәм ике китап таратучы — Ф. В. Ричардс һәм Ф. Х. Дэвис. Аргентинада да ике дин әһеле бар: Ф. Һ. Вестфаль һәм Жан Вюйльмие; һәм ике китап таратучы: О. Оппегард һәм С. А. Ноулин. Моннан тыш дүрт Библия хезмәткәре бар: Люси Пост, Снайдерлар һәм Джон Маккарти. Бразилиядә ике дин әһеле – пастор W. H. Thurston һәм H. F. Graf; һәм өч китап таратучы – А. Б. Штауффер, J. F. һәм J. A. Berger. Британ Гвианасында ике дин әһеле – пастор W. G. Kneeland һәм пастор P. Giddings; һәм ике медицина миссионеры – доктор B. J. Fercoit һәм аның хатыны.

GSAM 435.11896 елда Чилидә мең долларлык китаплар сатылган, һәм китап таратучылардан алынган әдәбиятны укып, утыз шимбә көнен тотучы шимбә көнен һәм аңа бәйле хакыйкатьләрне кабул иткән. Бразилия һәм Аргентинада китаплар ун мең долларлык күләмдә сатылган; һәм тагын да яхшысы, йөз кеше шимбә көнен тота. Бер чиркәү һәм биш шимбә мәктәбе оештырылган. Аргентинада өч оешкан чиркәү бар иде: Буэнос-Айреста, Креспода һәм Сан-Кристобалда. Британ Гвианасында да бер оешкан чиркәү һәм илле шимбә көнен саклаучы бар иде, шуның белән Көньяк Америкада барлыгы йөз илле җиденче көн адвентисты булды.

GSAM 435THE SOUTHERN MISSIONARY SOCIETY

GSAM 435.2Дөресрәге, бу җәмгыятьне чит илнеке дип атап булмый, ул безнең ватанда чит халыкка (африкалыларга) инҗил тарату эше алып барса да. Аллаһының бәрәкәте белән пастор Дж. Э. Уайтның тырышлыгына инде ирешелгән нәтиҗәләр өчен зур мактау бирелергә тиеш.

GSAM 435.31893 елның кышында, мин Иллинойс конференциясе президенты булып эшләгәндә, пастор Уайт Көньяк штатларындагы кара тәнле халык өчен зур борчу белән миңа килде. Ул Чикагода берничә атна торганда, шәһәрдә яшәүче кара тәнле халык өчен эшләргә рөхсәт сорады. Бу үтенеч шатланып кабул ителде, һәм шушы бәхетсез халык өчен аның эше чын мәгънәсендә шуннан башланды.

GSAM 435Пастор Уайтның миссионер пароходы

GSAM 435.4Шул вакыттан башлап ул Көньяк кыр өчен дога кылып, планнар корды. Укыган саен аның планнары камилләште һәм ахыр чиктә Мичиган күле янында Морнинг Стар дип аталган пароход төзү белән тәмамланды. Бу йөзүче "Бетель" белән ул Чикагога китте, аннан Иллинойс һәм Миссисипи елгалары буйлап төшә-төшә 1895 елның 10 гыйнварында Виксбург, Миссисипигә килеп җитте. Биредә берничә хезмәттәше белән ул чиста, эшкәртелмәгән җирдә хезмәтләрен башлап җибәрде.

GSAM 436Southern Missionary Society эше

GSAM 436.1Без 1903 елның 9 апрелендәге Гомуми конференциядә пастор Уайт ясаган хисаптан цитата китерәбез, ул хезмәт нәтиҗәләрен күрсәтә һәм шул вакыттагы Көньяк миссионер эшенең торышын ачыклый:—

GSAM 436.2"Безнең Җәмгыять Миссисипи штатында биш мәктәп төзеп, хәзер аларны эшләтә.... Бу мәктәпләр Виксбург, Язу Сити, Колумбус һәм Җэксон шәһәрләрендә урнашкан.... Безнең хезмәткәрләр шулай ук Теннесси штатындагы Нэшвилл, Мемфис һәм Эджфилд Җанкшн шәһәрләрендә, Кентукки штатындагы Луисвилл һәм Боулинг Грин шәһәрләрендә дә эш алып бардылар.

GSAM 436Көньяктагы хезмәткәрләр

GSAM 436.3"Хәзерге вакытта Җәмгыятьнең төрле бүлекләрендә егерме җиде хезмәткәр эшли. Southern Missionary Society эшендә биш билгеләнгән дин әһеле әзерләнде.... Унөч мәктәп укытучысы төрле юллар белән үз эшенә әзерләнде.... Бер яшь кешене Җәмгыять Нэшвиллдагы Мехарри медицина колледжында табиб итеп укыта, ә икенчесенә шул ук уку йортындагы курсларын тәмамларга ярдәм итә.... Кайбер яхшы Библия хезмәткәрләре әзерләнде. Кайбер укытучылар да бу тармакта оста хезмәткәрләргә әверелә.

GSAM 436Пароход «Морнинг Стар»

GSAM 436.4"Морнинг Стар — минем шәхси милкем, ул минем үз акчам белән салынган. Моннан тыш, бу көймәнең эшләү чыгымнары тулысынча минем үз керемемнән капланды. Мин шулай ук әйтәм: көймәдәге яшәү чыгымнарын да һәрвакыт үзем капладым. Күп очракта командада уннан унсигезгә кадәр кеше эшләде.... Хәтта еллар буе Җәмгыятьтә эшләгән барлык хезмәткәрләрнең хезмәт хаклары да иганәләрдән түгел, ә минем шәхси керемемнән түләнде.

GSAM 437Көньяк миссиясе өчен акча ничек килде

GSAM 437.1"Сорау туа ала: 'Бу акчаны кайдан таптыгыз?' Раббыбыз безгә бирде. Берничә кечкенә китап чыгарылды. Беренчесе — Gospel Primer (Евангелиенең беренче дәреслеге), ул башта кара тәнле халыкны укытуда куллану өчен ниятләнгән иде. Берничә мең данә сатылыр дип көтелде, ләкин безне шаккатырып, ул якынча миллион тиражга җитте.

GSAM 437.2"Әни [Э. Г. Уайт ханым] безгә Christ our Saviour китабы белән ярдәм итте, ул өч-дүрт йөз мең тираж белән сатылды. Best Stories китабыннан ике-өч йөз мең данә сатылды. Coming King китабыннан җитәрлек күләмдә тираж таралганы фараз ителә, ул дүрт миль биеклекле багана ясау өчен җитәрлек. Бу китаплардан килгән гонорарларны кулланып, күп кенә башка эшләрне һәм юнәлешләрне алып бару белән беррәттән, без Морнинг Старны төзедек."

GSAM 437КҮП ИЛЛӘРДӘ

GSAM 437Мексика

GSAM 437.3Бу илдә безнең эш 1894 елда Гвадалахарада медицина миссиясе ачу белән башланды. 1896 елда хезмәткәрләр составы түбәндәгечә хәбәр ителде: миссияне җитәкләгән пастор Д. Т. Джонс һәм аның хатыны. Укытучылар: Ора А. Осборн, А. Купер ханым, Кейт Росс һәм бер җирле ярдәмче. Медицина миссионерлары – доктор Дж. А. Нил, А. Купер, А. Дж. Райс ханым, Бартлетт ханым һәм Рэйчел Флауэрс ханым иде. Көн саен миссиягә 40 пациент мөрәҗәгать итте, ә миссия мәктәбенә 40 укучы йөрде. Шул вакытта 12 000 долларга яңа санаторий төзелә иде.

GSAM 437Үзәк Африка

GSAM 437.41893 елда өченче фәрештә хәбәре эше шулкадәр алга киткән иде ки, Генераль конференция комитеты Үзәк Африкада миссия ачуны тәкъдим итәргә хаклы дип санады. Шуңа күрә тавыш бирделәр: «Мөмкин кадәр тизрәк Матабелеландта миссия ачу». Бу карар белән килешеп, 1894 елда җиденче көн адвентистлары төркеме шул илгә керде дә 12 000 акрлы ферма сайлады. 1895 елда узган конференциядә пастор C. B. Tripp һәм аның хатыны, W. H. Anderson һәм аның хатыны, шулай ук доктор A. S. Carmichael бу ерак җирлеккә миссионерлар итеп сайландылар. Алар шунда ук озын юлга әзерлекне башлап җибәрделәр, һәм уңышлы сәяхәттән соң 1895 елның 26 июлендә билгеләнгән урынга килеп җиттеләр.

GSAM 438Алтын Яр

GSAM 438.1Берничә ел буена Африканың Көнбатыш ярыннан җиденче көн адвентистларына Македониядәгечә ярдәм сорап кычкырулар килде. Адвентист басмаларын укып, хакыйкатькә кызыксыну уянды, әмма ярдәм 1894 ел тирәсендә генә җибәрелде. Шуннан соң пастор Санфорд һәм Рудольф әфәндене Генераль конференция комитеты озак көтеп алынган эшне башларга чакырды. Алар кырга дәрт һәм кыюлык белән килеп керделәр. Ләкин күп тә үтмичә, пастор Санфордны шунда бик киң таралган, шуңа күрә бу илне «ак тәнле кеше кабере» дип атыйлар, дигән бизгәк эләктерде. Аны өч тапкыр бизгәк тотты, һәм яшәү өчен Америкага кире кайтырга мәҗбүр булды. Башкалар да Көнбатыш яр буена җибәрелде, шулар арасында пастор Д. У. Хейл, Дж. Ф. Керр һәм аның хатыны, шулай ук Г. П. Риггс бар иде. Ләкин соңгысы авырудан шулкадәр зәгыйфьләнгән иде ки, аның тормышына өмет өзелде, һәм ул климатны үзгәртү файдалы булыр дип Англиягә качты; ләкин аның да, дусларының да бу өметләре акланмады, чөнки ул акрынлап көчсезләнеп барды, ахыр чиктә вафат булды һәм шунда җирләнде. Ул да Тормыш Бирүченең килүен көтә.

GSAM 438Һиндстан

GSAM 438.21890 елның 12 гыйнварында пастор Хаскелл Африканың көньяк-көнчыгыш яр буендагы Порт-Дурбаннан Һиндстанның Калькуттасына, Кытайга һәм Япониягә юл тотты. Бу вакыйгага кадәр аның секретаре Перси Т. Маган аңа кушылган иде. Бу Һиндстанга сәяхәтнең максаты – мәгълүмат җыю ("алдан тикшерү"), ягъни шул төбәктә җиденче көн адвентистлары актив миссионер эшчәнлеген башлап җибәргәндә киңәш һәм тәкъдимнәр бирә алырлык мәгълүмат туплау иде. Һиндстанда миссия ачуны күздә тотып, 1893 елда Гомуми конференция Уильям Ленкерга шул илгә китап таратучы булып барырга тәкъдим итте. Бу тәкъдимне үтәп, ул Һиндстанга китте һәм җиденче көн адвентистларының әдәбиятын тәкъдим итте. Соңрак Ленкер әфәнде хәбәр иткәнчә, ул үзе һәм тагын дүрт кеше 1896 елга кадәр Һиндстанның төрле төбәкләрендә йөреп, 10 000 долларлык басмалар сатканнар. Сатылган китаплар тудырган кызыксынуны күрсәтү өчен ул өстәп әйтте: Һиндстанның көнбатыш яр буенда, Мадрас тирәсендә йөргәндә "бер җирле вәгазьче Thoughts on Daniel and the Revelation китабының бер данәсен сатып алу өчен алтмыш миль җәяү йөргән".

GSAM 439Джорджия Бэррус Һиндстанда

GSAM 439.11895 елда Мисс Джорджия Бэррус Калифорниядән Һиндстанга китте. Анда килеп җитү белән ул шунда ук бенгал телен өйрәнә башлады һәм тиздән миссия эшенә кереште. 1896 елга кадәр безнең хезмәткәрләр белән аралашу нәтиҗәсендә берничә кеше Раббының шимбәсен тота башлаган иде.

GSAM 439.21896 елда кырда эшләүчеләр – пастор Д. А. Робинсон һәм аның хатыны иде. Мисс Мэй Тейлор һәм Мисс Джорджия Бэррус Библия хезмәткәрләре иде. Ленкер әфәнде һәм Мастерс әфәнде китап таратучылар иде. Миссия йорты өчен яраклы бина табылган иде, һәм аларга басым ясаган ихтыяҗларны канәгатьләндерү өчен ватанга табиблар, шәфкать туташлары һәм өстәмә ярдәм сорап мөрәҗәгать ителде. Бу чакыруга пастор Браун башкалар белән бергә җавап бирде. Ул да, пастор Д. А. Робинсон да 1899 елның декабренең ахырында Һиндстанның Бенгалиядәге Карматар шәһәрендә вафат булдылар.

GSAM 439Гавайи, Сэндвич утраулары

GSAM 439.31884 елда Ла Ру әфәнде һәм Генри Скотт үз акчаларына Гавайга миссионерлар булып киттеләр. Алар үз эшләрен шәхси миссионерлык алып барудан һәм китаплар сатудан башладылар. Бу утрауда зур кызыксыну уятты, шуңа күрә 1885 елның ноябрендә Генераль конференция карар чыгарды: киләсе сезонда Гавайга эшкә барырга пастор Уильям Хилине җибәрергә һәм бу максат өчен Калифорния конференциясеннән вакытлыча чатыр биреп торуны сорарга. Шулай итеп, кирәкле әсбаплар белән җиһазланган пастор Хили һәм утрауда инде эшләп йөрүчеләр 1886 елның җәендә палатка җыелышы үткәрделәр. Бу тырышлык нәтиҗәсендә берничә кеше вәгазьне кабул итте. Ла Ру әфәнде 1889 елга кадәр Гонолулуда калды, аннары Кытайның Гонконг шәһәренә китәргә юл тотты.

GSAM 440Гавайида кытайлар белән эш

GSAM 440.1Ләкин утрауга дин хезмәте бик аз гына күрсәтелде, 1895 елның мартында Генераль конференция җыелганчы, шул вакытта тавыш бирделәр: «Пастор Гейтс һәм аның хатыны, кытайлар өчен укытучылар буларак Бранд әфәнде һәм ханым белән бергә, миссионер эше алып бару өчен Гонолулуга барырга». Укыту эше шунда ук башланды, һәм пастор Гейтс, сәламәтлеге какшаган булса да, эшне алга этәрү өчен бар көчен куйды. Тиздән миссионерлар артыннан табиб һәм шәфкать туташлары килде, һәм бу юнәлештәге эш уңышлы башланды.

GSAM 440Миссияләрнең кыскача хисабы, 1903 елның 1 гыйнвары

GSAM 440.2Чит ил миссионерлары секретаренең 1902 елның 31 декабрендә тапшырган хисабы АКШтан тыш алып барылган вәгазь эшен түбәндәгечә тасвирлый:—

GSAM 440.3Австралия Берләшмә Конференциясе Виктория, Яңа Көньяк Уэльс, Яңа Зеландия, Квинсленд, Көньяк Австралия, Тасмания һәм Көнбатыш Австралия конференцияләреннән тора.

GSAM 440.4Европа Генераль Конференциясе, түбәндәге конференцияләрдән тора: Германия Берләшмә Конференциясе, Көнбатыш Германия, Көнчыгыш Германия, Көньяк Германия, Голландия һәм Фландрия Бельгиясе, Австро-Венгрия һәм Балкан дәүләтләре, Немец телле Швейцария, Көньяк Русия, Төньяк Русия һәм Урта Русия.

GSAM 440.5Скандинавия Берлек Конференциясе, Дания, Норвегия, Швеция, Финляндия һәм Исландиядән тора.

GSAM 441.1Бөекбритания Берлек Конференциясе, Төньяк Англияне, Көньяк Англияне, Ирландияне, Шотландияне һәм Уэльсны үз эченә ала.

GSAM 441.2Француз-Латин Берлек Конференциясе, Француз телле Швейцария, Франция һәм Италияне үз эченә ала.

GSAM 441.3Көнчыгыш Миссиясе, Мисыр, Сүрия һәм Төркияне үз эченә ала.

GSAM 441.4Көньяк Африка Берлек Конференциясе, Кейп колониясе, Наталь-Трансвааль, Басутоланд һәм Матабелеландны үз эченә ала.

GSAM 441.5Төрле: Бермуда, Бразилия, Британ һәм Голландия Гвианасы, Үзәк Америка (Көньяк), Кытай, Фижи, Һиндстан, Ямайка, Япония, Кече Антиль утраулары, Мексика, Ньясаленд, Питкэрн, Пуэрто-Рико, Рио-де-ла-Плата, Раратонга, Самоа, Җәмгыять утраулары, Суматра, Тонга, Тринидад, Көнбатыш яр (Көньяк Америка) һәм Көнбатыш яр (Африка).

GSAM 441.6Бу төрле өлкәләрдә актив эшчеләр саны, шул исәптән дин әһелләре, лиценциатлар, Библия хезмәткәрләре һәм китап таратучылар, 754 кеше.

GSAM 441Стратегик нокталар булдырылды

GSAM 441.7Миссияләребезгә кагылышлы бу кыскача белдерүләрдән без 1896 елда Чит ил миссиясе секретаре әйткәнчә әйтә алабыз:

GSAM 441.7"Хәзер дөньяның диярлек һәр почмагында хәбәр урнашкан бу стратегик позицияләр белән Ходай үзенең чиксез көче белән бик кыска вакыт эчендә бөек һәм көчле эш башкара ала. Ул гаделлектәге эшен кыскартып бетерәчәк."