קאַפּיטל 9 — די פֿאַרהאַלטונגס־צײַט
GSAM 148.1“דעמאָלט וועט דאָס מלכות־השמים זײַן ענלעך צו צען בתולות, וואָס האָבן גענומען זייערע לעמפּלעך און זענען אַרויסגעגאַנגען צו באַגעגענען דעם חתן. און פֿינף פֿון זיי זענען געווען חכמות, און פֿינף נאַרישע. די נאַרישע האָבן גענומען זייערע לעמפּלעך און האָבן נישט גענומען קיין אייל מיט זיך: אָבער די חכמות האָבן גענומען אייל אין זייערע כּלים מיט זייערע לעמפּלעך. בעת דער חתן האָט זיך געשפּעטיקט, האָבן זיי אַלע געניפֿלט און געשלאָפֿן.”1
GSAM 148.2משיח איז דער חתן פֿון דער משל.2 דער גאַנג אַרויס צו טרעפֿן דעם חתן מוז דעריבער רעפּרעזענטירן אַ באַוועגונג פֿון דעם פֿאָלק פֿון דעם האַר צו טרעפֿן משיח בײַ זײַן קומען, ווײַל דער טעמע פֿון דער דרשה אין מתיא כ״ד און כ״ה איז דאָס קומען פֿון דעם האַר. דער וואָרט פֿון דעם האַר איז די לאַמפּ.3 אַלע בתולות האָבן גענומען זייערע לאַמפּן. די נאַרישקייט פֿון אַ טייל פֿון די בתולות האָט זיך באַוויזן דערמיט, אַז זיי האָבן פשוט גענומען די טעאָריע פֿון דער אמת, אָן דער ערנסטער הקדשה צום אייבערשטן, וואָס וואָלט אַנטוויקלען די חן פֿון דעם גייסט אין האַרצן פֿון דעם גלויביקן. די אַרבעט ווערט אין דער משל אויסגעדריקט דורך “אױל אין זייערע כלי”. די פֿאַרשפּעטונג פֿון דעם חתן מוז רעפּרעזענטירן אַן עפּעס אַנטוישונג פֿון די וואָס גייען אַרויס מיט דער דערוואַרטונג צו טרעפֿן זייער אייבערשטן.
GSAM 148די צײַט פֿון דער משלס אָנווענדונג
GSAM 148.3דאָס וואָרט “דעמאָלט”, מיט וועלכן די משל עפֿנט זיך, גיט אונדז אַ רמז וועגן דער צײַט פֿון איר אָנווענדונג. עס קומט גלײַך נאָך דעם וואָס איז געזאָגט געוואָרן אין דעם פֿריערדיקן קאַפּיטל, נישט נאָך דעם צווייטן קום פֿונעם האַר, נאָר נאָך דעם ווי די משל פֿונעם פֿײַגנבוים איז פּראָקלאַמירט געוואָרן, מעלדנדיק אַז דער קום פֿון משיח איז “בײַ די טירן”, און אַז דער דור איז געקומען וואָס וועט נישט פֿאַרבייגיין ביז משיח אַליין וועט זיך באַווײַזן אין די וואָלקנס פֿון הימל. עס איז אויך אַקטועל אין אַ צײַט ווען טייל פֿון די קנעכט וואָס האָבן איבערגעגעבן די בשורה זאָגן אין זייערע הערצער, “מײַן האַר פֿאַרהאַלט זײַן קומען;” און הייבן אָן צו שלאָגן זייערע חבֿר־קנעכט, און צו עסן און טרינקען מיט די שיכּורים.
GSAM 149שלאָגן זייערע מיט־דינער
GSAM 149.1זיי זענען געווען “מיט־דינער”, וואָס האָבן אין אייניקייט פֿאַרקונדיקט דעם זעלבן אָנזאָג; אָבער איצט דרייט זיך אַ טייל פֿון זיי אָפּ פֿון דעם וואָס זיי האָבן געלערנט, און “שלאָגן” זייערע מיט־דינער וואָס געבן די “שפּײַז אין דער צײַט” — דערקלערנדיק די נויטיקע צוגרייטונג זיך צו טרעפֿן מיטן באַלד־קומענדיקן האַר. זיי “שלאָגן” אויף דעם זעלבן אופֿן ווי מע האָט געפּלאַנט צו שלאָגן ירמיהן. די מענטשן האָבן געזאָגט, “קומט, און לאָמיר אים שלאָגן מיטן לשון, און זאָלן נישט געבן קיין אויפֿמערק צו קיין איינעם פֿון זײַנע ווערטער.”4 אַזוי האָבן די דאָזיקע קנעכט אָנגעהויבן צו לערנען אויף אַן אופֿן וואָס האָט געשטערט די אַרבעט פֿון די “געטרײַע” קנעכט. צו דעם זעלבן קלאַס ווערט אַזוי גערעדט: “דערמאָנט זיך דעריבער ווי דו האָסט באַקומען און געהערט, און האַלט פֿעסט, און טו תשובה. אויב דו וועסט דעריבער נישט וואַכן, וועל איך קומען אויף דיר ווי אַ גנבֿ, און דו וועסט נישט וויסן אין וועלכער שעה איך וועל קומען אויף דיר.”5
GSAM 149.2די משל פֿון די בתולות איז פּאַסיק אין אַ צײַט ווען “מיט־דינער” ווענדן זיך אָפּ פֿון דער בשורה וועגן דעם נאָענטן קום פֿונעם האַר, און “הייבן אָן צו שלאָגן”. זיי הייבן אויך אָן צו טאָן עפּעס אַנדערש — צו “עסן און טרינקען מיט די שיכּורים”. זיי שליסן זיך אָן אין די סעודות מיט די וואָס ווילן צופֿרידן מאַכן זייער תּאווה. שלמה האָט געזאָגט וועגן אַזעלכע: “זײַ ניט צווישן די ווײַן־טרינקערס; צווישן די גוואַלדיקע פֿלייש־עסערס; ווײַל דער שיכּור און דער פֿראַסער וועלן קומען צו אָרעמקייט.”6
GSAM 149די ערשטע אַנטוישונג
GSAM 149.3איצט וועט אויפֿקומען די פֿראַגע, “וואָס איז געווען אין דער אַדווענט־דערפֿאַרונג וואָס ענטפֿערט אויף די דאָזיקע אויסזאָגן?” עס זענען געווען באַוועגונגען וואָס האָבן זיך אינגאַנצן געשטימט מיט דער נבֿואה. די וואָס האָבן איבערגעגעבן די בשורה ביז אַפּריל, 1844, האָבן געאַרבעט צווישן די קהילות, און די גײַסטלעכע פֿון די פֿאַרשיידענע קהילות האָבן זיך פֿאַראייניקט מיט זייערע באַמיאונגען. אַזוי אַרום זענען זיי געווען “מיט־דינער”.
GSAM 150.1די וואָס האָבן איבערגעגעבן דעם אָנזאָג האָבן געלערנט, אַז די דרײַ־און־צוואַנציק הונדערט טעג פֿון דניאל ח:יד וועלן זיך ענדיקן מיטן ייִדישן יאָר 1843, וואָס איז געווען אין אונדזער יאָר 1844. זיי האָבן פּראָקלאַמירט, אַז די שעה פֿון גאָטס משפּט וועט קומען צום סוף פֿון יענער פּעריאָדע. יעדער קירכע־אָפּטייל אין לאַנד אין יענער צײַט האָט געהאַלטן, אַז דער טאָג פֿון משפּט וועט אָנגעהויבן ווערן דורך דעם צווייטן קום פֿון אונדזער האַר. אַזוי איז גרינג צו זען, אַז די אַדווענטיסטן האָבן געמיינט, אַז דער האר וועט קומען צום סוף פֿון יענער פּראָפֿעטישער פּעריאָדע. זיי האָבן געזאָגט, “די דאָזיקע פּעריאָדע קען זיך ענדיקן דעם 21סטן מערץ, 1844, דעם לעצטן טאָג פֿונעם נאַטירלעכן ייִדישן יאָר 1843.” דערפֿאַר האָבן זיי געקוקט אויפֿן סוף מערץ אָדער אָנהייב אַפּריל, 1844, ווי אַ צײַט ווען דער גואל קען קומען.
GSAM 150די אַנטוויקלונג פֿון שלעכטע קנעכט
GSAM 150.2ווען דער סוף פֿון מאַרץ איז אָנגעקומען און פֿאַרביי, און דער האַר איז נישט געקומען, האָבן די וואָס האָבן פֿריִער געאַרבעט מיט דעם האַרס שליחים, אָבער האָבן נישט פֿון האַרצן אינגאַנצן געווידמעט זייערע לעבנס דעם שליחות, זיך אויסגעדרייט קעגן אים, אָנגעהויבן זיך אַנטקעגנשטעלן דער אַרבעט, און צו טאָן אַלץ אין זייער מאַכט צו פֿאַרשפּאַרן דעם וועג פֿון די וואָס האָבן נאָך אַלץ פֿאָרגעזעצט צו לערנען די דאָקטרין פֿון דעם האַרס נאָענטן קום און דעם שליחות פֿון דער שעה פֿון אורטייל. “אין זייערע הערצער” האָבן זיי געזאָגט, “מײַן האַר פֿאַרהאַלט זײַן קומען.” מיט זייערע ליפּן האָבן זיי איצט געלערנט, אַז די גאַנצע וועלט מוז זיך איבערקערן איידער דער האַר וועט קומען; אַז די ייִדן מוזן אַלע זיך אומקערן קיין פּאַלעסטינע, און אויפֿשטעלן זייער טעמפּל־דינסט אין ירושלים, איידער דער משיח וועט קומען. טייל האָבן אַפֿילו געלערנט, אַז דער קומען פֿון משיח איז אַ “גײַסטיקער קומען”, אַז עס קומט פֿאָר בײַם איבערקערן, און אויך בײַם טויט פֿון זײַן פֿאָלק.
GSAM 151געבן “שפּײַז אין דער צײַט”
GSAM 151.1ווען די אַזוי זיך געקערט האָבן קעגן זייערע מיטדינער, האָבן די וואָס נאָך האַלטן די אמונה גערופן די גלויביקע צוזאַמען אין זאַלן און וועלדלעך, געגעבן זיי די “שפּײַז אין דער צײַט” — ווײַזנדיק זיי אַז די צייכנס פֿון די צײַטן און די דערפֿילטע נבואה האָבן דערקלערט, אַזוי ווי פֿאַר זייער אַנטוישונג, אַז דער קומענדיקער משיח איז “נאָענט, אפילו בײַ די טירן.”
GSAM 151קירכע־סעודות
GSAM 151.2בעת זיי האָבן דאָס געטאָן, האָט זיך אָנגעהויבן דאָס וואָס איז פֿריִער געווען אומבאַקאַנט אין פּראָטעסטאַנטישע קירכעס — דאָס צונויפֿרופֿן דעם פֿאָלק אין קירכע פֿאַר סעודות און “שפּאַס מאַכן”. אַלע וואָס האָבן געוואָלט קומען זענען פֿאַרבעטן געוואָרן זיך צו באַטייליקן מיט זיי אין זייערע געשמאַקייטן.
GSAM 151.3דאָס ערשטע וואָס מיר האָבן געהערט וועגן עפּעס אַזוינס אין אַמעריקע איז געווען אין חודש מײַ, 1844, גלײַך נאָך דער אַנטוישונג. אַזוי איז עס געווען: בשעת וויליאַם מילער, אין אַ זאַל אין ראָטשעסטער, נ״י, האָט געלערנט און געמוטיקט עטלעכע הונדערט אַדווענטיסטן, זיי געזאָגט, “מיר זענען אין דער וואַרט־צײַט פֿון מתיא פֿינף־און־צוואַנציק; האַלט אָן אײַער אמונה; מיר וועלן באַלד האָבן מער ליכט וועגן דעם ענין,” איז אויסגעשטעלט געוואָרן אין קעלער פֿון איינעם פֿון די גרעסטע פֿאַרזאַמלונגס־הײַזער אין ראָטשעסטער, “אַ פֿעסט.” אַ המון מענטשן האָט זיך צונויפֿגעקומען, סײַ גלויביקע, סײַ ניט־גלויביקע, און בשעת דער פּרעזידענט פֿון אַ טעאָלאָגישן קאָלעדזש האָט געמאַכט חוזק פֿאַרן עולם דורך חוזק מאַכן פֿון וויליאַם מילער, האָט מען זיי פֿאַרקויפֿט אויסטערס, אײַזקרעם, זיסוואַרג, און פֿאַר פֿינף און צוואַנציק צענט אַ קליין פּאַמפֿלעטל וואָס דער דאָזיקער מאַן האָט צוגעגרייט. דאָס בוך האָט געהייסן “An Exposé of Millerism”.
GSAM 151.4ווייניקער ווי צוויי וואָכן נאָך יענער צײַט האָט אַן אַנדערע קאָנפֿעסיע אין דער זעלבער שטאָט אויסגערופֿן “אַ פֿעסטיוואַל” אין אַ פּובליקן זאַל, גענומען פֿינף און צוואַנציק צענט אַרײַנטריט, און פֿאַרבעטן אַלע ווער עס האָט געוואָלט צו קומען און מיטעסן מיט זיי זייערע אויסטערס, אײַזקרעם, קוכן און זיסוואַרג. דאָרט און דעמאָלט האָט זיך אָנגעהויבן די מאָדערנע סעודות אין קירכעס, וואָס האָט זיך אַנטוויקלט אין “משוגענע געזעלשאַפֿטלעכע צוזאַמענקומען”, “גראַב־זעקלעך”, “פֿיש־טײַכלעך”, “קוש־צוזאַמענקומען”, און אַזוי ווײַטער. די דאָזיקע שטריכן פֿון סעודות אין קירכעס האָט זיך אַזוי פֿאַרגרעסערט, אַז הײַנט איז אַ מאָדערנער קירכע־געביידע נישט אויפֿן סטאַנדאַרד, סײַדן זי פֿאַרמאָגט אַ קיך, אַ שפּײַזקאַמער, און אַ סעודה־צימער. די דאָזיקע צושטאַנד איז דאָס וואָס האָט זיך אָנגעהויבן אין דער “וואַרט־צײַט”, פּונקט ווי עס איז באַצייכנט אין דער משל.
GSAM 152.1וו. מילער אַליין דערציילט וועגן דעם אינצידענט וואָס איז פֿאָרגעקומען אין ראָטשעסטער מיט די פֿאָלגנדיקע ווערטער:
GSAM 152.1“איינער פֿון די ד.ד.ס. אין ראָטשעסטער, הער _____, פֿון דער _____ קירכע, האָט געשריבן אַ פּאַמפֿלעט קעגן מילעריזם, גערופֿן זײַנע הערן און פֿרויען אין דעם הויז פֿון גאָט, געמאַכט אַ גרויסן סעודה פֿון אויסטערס און אַנדערע ‘פּיקניקס’, בלשאַצר־אַרטיק, געטרונקען זייער קאַווע און טיי, געגעסן זייערע טײַערע מאכלים, און פֿאַרקויפֿט זייער אײַזקרעם און זיסוואַרג, און זײַן פּאַמפֿלעט קעגן דעם צווייטן קום פֿונעם טײַערן גואל.
GSAM 152.2“די נאַכט פֿאַר מײַן אָפּפֿאָר, האָט נאָך אַן אַנדערער פֿון די געלערנטע הערן געהאַלטן אַ פּיקניק־סעודה אין אַ פּובליקן הויז, אָדער זאַל, און פֿאַרקויפֿט, ווי אויבנדערמאָנט, זײַנע בילעטן, אײַזקרעם און זיסוואַרג. איך האָב זיך געפֿרייט צו הערן, אַז עטלעכע פֿון די קירכעס פֿון די פֿאַרשיידענע סעקטעס האָבן נישט באַשטעטיקט אַזעלכע בבלערישע סעודות; און איך האָף, פֿון גאַנצן האַרצן, אַז נישט אַלע פֿון די דאָזיקע סעקטאַרישע קירכעס וועלן געפֿונען ווערן ‘עסנדיק און טרינקענדיק מיט די שיכּורים’ ווען דער משיח וועט קומען. איך בין דערשטוינט, וואָס די דאָזיקע חשובֿע גײַסטלעכע זעען זיך נישט אין שפּיגל פֿון גאָטס וואָרט; און איך וואָלט זיי רעקאָמענדירט צו לייענען לוקס 14:12-14; מתיא 24:48-51; לוקס 13:25-28; 2 פּטרוס 2:13; יהודה 10-21. דאָס זענען זיכער די לעצטע צײַטן.”
GSAM 152.3ווען דער פּאַסטאָר מילער וואָלט געהאַט אַ בליק אויף דעם, אין וואָס די קהילות האָבן זיך זינט אַרײַנגעלאָזט מיט זייערע נדבֿה־פֿײַערונגען, מיט “קוכנס מיט אַ רינג צום אויסטרעפֿן, צען־צענטיקע קוש־צוזאַמענקומען, עסעל־פֿאָרשטעלונגען, משוגענע געזעלשאַפֿטלעכע צוזאַמענקומען, הייליקע לאָטעריעס”, און אַנדערע צופֿעליקע שפּיל־אָרדענונגען, אאַז״וו, וואָלט ער זיך צוריקגעצויגן מיט הייליקן שרעק.
GSAM 152די וואַרט־צײַט
GSAM 152.4די אַדווענטיסטן האָבן געפֿונען טרייסט אינעם תּנ״כישן פֿאַקט, אַז ווען די מעלדונג וועגן דעם נאָענטן קום פֿונעם האַר וואָלט געמאַכט געוואָרן, וואָלט דערמיט פֿאַרבונדן געווען אַ “וואַרט־צײַט”. דאָס האָבן זיי געזען אין די ווערטער פֿון אונדזער גואל אין מתיא כ״ה:5, 6, און אין חבקוק ב׳:1-3.
GSAM 153.1וואָס שייך זייער שטעלונג אין פֿרילינג 1844, ציטירן מיר פֿון דעם Midnight Cry פֿונעם 9טן מײַ, 1844:—
GSAM 153.2“נאָכדעם ווי מיר האָבן דורכגעגאַנגען דעם פּונקט פֿון דער אויסגעזעענער ענדיקונג פֿון די נבֿיאישע פּעריאָדן, ווערן מיר געשטעלט אין אַ פּאָזיציע, אין וועלכער גאָט האָט פֿאָרויסגעזען אַז זײַנע קינדער וועלן זיך געפֿינען צום סוף פֿונעם חזון; און פֿאַר וועלכער ער האָט צוגעגרייט אַ פֿאָרזאָרג, דורך דעם נבֿיא חבקוק, ווען ער זאָגט, ‘איך וועל שטיין אויף מײַן וואַך, און זיך שטעלן אויפֿן טורעם, און וועל היטן צו זען וואָס ער וועט מיר זאָגן, און וואָס איך וועל ענטפֿערן ווען איך וועל ווערן גערופֿן צום דין,’ אָדער ווי עס שטייט אין דער ראַנד־הערה, ‘געשטריטן מיט.’ ‘און דער האַר האָט מיר געענטפֿערט און געזאָגט: שרײַב אָפּ די חזון, און מאַך זי קלאָר אויף טאָוולען, כּדי דער וואָס לייענט זי זאָל קענען לויפֿן דערמיט. וואָרעם די חזון איז נאָך פֿאַר אַ באַשטימטער צײַט, אָבער צום סוף [פֿון די נבֿיאישע תקופֿות] וועט זי רעדן און נישט ליגן: כאָטש זי פֿאַרהאַלט זיך [איבער זייער אויסגעזעענעם סוף], וואַרט אויף איר; וואָרעם זי וועט זיכער קומען, [אין דער פֿולקייט פֿון די נבֿיאישע צײַטן, ווײַטער פֿון וועלכע] זי וועט זיך נישט פֿאַרהאַלטן.’7
GSAM 153.3“אַז די דאָזיקע אָנזאָג האָט אַ שײַכות צו דער הײַנטיקער צײַט, איז קלאָר פֿון פּאַולוסעס ציטאַט דערפֿון אין עבריים י׳:36-39: ‘וואָרעם איר דאַרפֿט געדולד, כּדי נאָכדעם ווי איר וועט געטאָן האָבן דעם רצון פֿון גאָט, זאָלט איר באַקומען די הבֿטחה. נאָך אַ קליינע צײַט, און דער וואָס קומט וועט קומען, און וועט זיך נישט שפּעטיקן. איצט, דער צדיק וועט לעבן דורך אמונה; אָבער אויב עמעצער צוריקציעט זיך, וועט מײַן נשמה נישט געפֿינען קיין הנאה אין אים. אָבער מיר זענען נישט פֿון די וואָס צוריקציען זיך צום פֿאַרלוסט; נאָר פֿון די וואָס גלייבן צום ישועה פֿון דער נשמה.’
GSAM 153.4“מיר גלייבן אַז מיר פֿאַרנעמען יענעם פּעריאָד וואָס דער גואל האָט דערמאָנט, ווען דער חתן פֿאַרהאַלט זיך (מתיא כ״ה:ה׳) — צו וועלכן דאָס מלכות־השמים זאָל געגליכן ווערן — ווען ‘יענער שלעכטער קנעכט [נאָך אַן אויסגעזעענער דורכפֿאַל אין דער צײַט] וועט זאָגן אין זײַן האַרצן, מײַן האַר פֿאַרהאַלט זײַן קומען, און וועט אָנהייבן צו שלאָגן זײַנע חבֿרים־קנעכט, און צו עסן און טרינקען מיט די שיכּורים,’ און דער האַר זאָל ‘קומען אין אַ טאָג ווען ער דערוואַרט אים נישט.’
GSAM 154.1“מיר גלייבן אַז מיר לעבן איצט אין יענער צײַט פֿון וועלכער פּטרוס רעדט, ווען זייער ‘משפּט וואַרט שוין לאַנג ניט, און זייער פֿאַרמישפּעטונג שלאָפֿט ניט;’ וווּ זיי האָבן געזאָלט ‘גנבֿיש אַרײַנברענגען פֿאַרמישפּעטיקע כּפֿירות.’8 די דאָזיקע, זאָגט פּטרוס, זאָלן זײַן, אַזוי ווי עס זענען געווען פֿאַלשע נבֿיאים ווען די הייליקע שריפֿטן זענען געשריבן געוואָרן. ווי דערפֿאַר וואָס די פֿון הויז ישׂראל האָבן געזאָגט, ‘די טעג ווערן פֿאַרלענגערט, און יעדער חזון פֿאַלט אויס,’9 אַזוי מוז געווען זײַן אַ צײַט ווען עס וואָלט געווען אַן אויסגעזעענער פֿאַרבײַגאַנג פֿון דער צײַט, כּדי די לעכערער פֿון 2 פּטרוס ג:ד זאָלן קענען פֿרעגן, ‘וווּ איז די הבֿטחה פֿון זײַן קומען?’ און זיך פֿאַרפֿירן אַז ‘אַלץ בלײַבט ווײַטער ווי עס איז געווען פֿון אָנהייב בריאה.’
GSAM 154.2“מיר גלייבן, אַז דווקא צוליב אַזאַ פֿאַרהאַלטונג פֿונעם חזון האָט דער אַפּאָסטל יעקבֿ געזאָגט: ‘זײַט דעריבער געדולדיק, ברידער, ביז צום קומען פֿונעם האַר; זײַט איר אויך געדולדיק; פֿאַרשטאַרקט אײַערע הערצער: ווײַל דאָס קומען פֿונעם האַר דערנענטערט זיך.’ און, ‘זעט, דער שופֿט שטייט בײַ דער טיר.’
GSAM 154.3“און מיר גלייבן, אין דערוואַרטונג פֿונעם פֿאַרגיין פֿון דער דערוואַרטער צײַט, אַז אונדזער גואל האָט אונדז געמאָנט, אין דעם צוועלפֿטן קאַפּיטל פֿון לוקס, ‘זאָלן אײַערע לענדן זײַן צוגעגירט, און אײַערע לעמפּלעך אָנצינדט; און איר אַליין זײַט ווי מענטשן וואָס וואַרטן אויף זייער האַר, ווען ער וועט זיך אומקערן פֿון דער חתונה; כּדי ווען ער קומט און קלאַפּט, זאָלן זיי אים גלײַך עפֿענען.’10 וואַרטן מיינט אַ פֿאַרגיין פֿון צײַט, ווײַל ביז יענער צײַט וואַרטן מיר נישט. דערפֿאַר לייגט אונדזער האַר צו, ‘גליקליך זענען יענע קנעכט, וועמען דער האַר וועט געפֿינען וואַכנדיק, ווען ער קומט.’
GSAM 154.4“מיר וועלן, גאָט וויל, ווייטער פֿאַרקונדן: ‘זעט, דער חתן קומט; גייט אַרויס אים צו באַגעגענען;’ און: ‘די שעה פֿון זײַן משפּט איז געקומען.’ און מיר האָבן בטחון, אַז מיר וועלן נישט אויפֿהערן צו שרײַען הויך צו דער וועלט און דער קירכע, זיך אויפֿצואוועקן פֿון זייערע לידער פֿון ‘שלום,’ און אויסצוהערן גאָטס פֿאָרשלאָגן פֿון רחמנות. מיר האָבן בדעה ווײַטער צו וואַרטן און וואַכן אויפֿן קומען פֿונעם האַר, גלייבנדיק אַז עס איז שוין נאָענט.”
GSAM 155אַ באַרעכטיקונג פֿון זייער אַרבעט
GSAM 155.1אַ גוטע אידייע וועגן דעם ווי די אַדווענטיסטן האָבן באַטראַכט זייער אַרבעט פֿאַר דעם 21סטן מאַרץ, 1844, און גלײַך נאָך יענעם דאַטום, קען מען באַקומען דורכן לייענען די פֿאָלגנדיקע ציטאַטע, גענומען פֿון אַן אַרטיקל אונטערן קעפּל “פֿאַרטיידיקונג,” אינעם Advent Herald פֿונעם 13טן נאָוועמבער, 1844, אַרויסגעגעבן דורך דזש. וו. הימס, ס. בליס, און א. הייל:—
GSAM 155.2“מיר האָבן זיך נישט געאײַלט צו אָננעמען אונדזערע מיינונגען. מיר גלייבן אַז מיר זענען געווען ערלעכע און אויפֿריכטיקע זוכערס נאָך דער אמת. מיר האָבן געפֿאָלגט דעם געבאָט פֿון אונדזער גואל צו דורכזוכן די הייליקע שריפֿטן. מיר האָבן זיך נישט פֿאַרלאָזט אויף אונדזער אייגענע חכמה; נאָר מיר האָבן געקוקט צו גאָט פֿאַר פֿירונג און ריכטונג, און האָבן זיך געשטרעבט זיך אַרױפֿצולייגן אויף זײַן מזבח, מיט דער צוטרוי אַז ער וועט פֿירן אונדזער טריט אויף דעם ריכטיקן וועג. מיר האָבן דורכגעקוקט אַלע אַרגומענטן וואָס זענען געשטעלט געוואָרן קעגן אונדז מיט אַן אמתדיקן ווילן צו וויסן די אמת און זיך באַשיצן פֿון טעות; אָבער מיר מוזן אָנערקענען אַז די פֿאַרשיידענע און פֿילפֿאָרמיקע שטעלונגען פֿון אונדזערע קעגנער האָבן אונדז נאָר באַשטעטיקט אין אונדזער מיינונגען. מיר האָבן געזען, אַז צי מיר זענען געווען גערעכט צי נישט, האָבן אונדזערע קעגנער נישט געקענט זײַן גערעכט; און זיי האָבן נישט געהאַט קיין הסכּם צווישן זיך. די אַרגומענטן פֿון יעדן איינעם זענען געווען אַזוי שוואַך און קינדיש, אַז זיי זענען געווען געצוווּנגען כּסדר אומצוטאָן דאָס וואָס זיי אַליין האָבן געטאָן; און מיט זייערע פֿאַרקערטע און סותרדיקע מיינונגען האָבן זיי דעמאָנסטרירט, אַז ווי זיי זאָלן נישט האַלטן וועגן אונדזערע מיינונגען, האָבן זיי נישט געהאַט קיין צוטרוי צו די מיינונגען פֿון איינער דעם אַנדערן. און דערצו, איז נישט געווען קיין הויפּט־פּונקט אין אונדזער גאַנצער שטעלונג, אין וועלכן מיר זײַנען נישט געשטיצט געוואָרן דורך איינעם אָדער מער פֿון די, וואָס האָבן געאַרבעט צו לייקענען די אוממיטלבאַרע קומעניש פֿונעם האר. בעת מיר האָבן געהאַט די בוכשטעבלעכע איבערזעצונג פֿון די הייליקע שריפֿטן אונדז צו שטיצן, האָבן אונדזערע קעגנער אומזיסט געפּרוּווט צו באַווײַזן, אַז די שריפֿטן טאָרן נישט ווערן פֿאַרשטאַנען בוכשטעבלעך, כאָטש יעדע נבֿואה וואָס איז מקוים געוואָרן איז מקוים געוואָרן אַזוי אין אירע קלענסטע בוכשטעבלעכע פּרטים.
GSAM 156דער אַנטוישונג דערקלערט
GSAM 156.1“אָבער די צײַט — דאָס יאָר 1843, דער ייִדישער יאָר — איז פֿאַרבײַ, און מיר זענען אַנטוישט געוואָרן, וואָס מיר האָבן נישט דערזען דעם מלך אין זײַן שיינקייט. און אַלע וואָס האָבן אונדז קעגנגעשטעלט האָבן ערלעך געמיינט, אַז יעדער באַזונדערער שטריך פֿון אונדזער גלויבן איז דעמאָנסטרירט געוואָרן ווי אַ פֿאַלשער; און אַז מיר, ווי ערלעכע מענטשן, זאָלן פֿאַרלאָזן אונדזער גאַנצע פּאָזיציע. און דערפֿאַר איז זיי געווען אַ חידוש, ווען זיי האָבן אונדז געזען נאָך אַלץ זיך האַלטן בײַ אונדזער האָפֿענונג, און נאָך אַלץ דערוואַרטן אונדזער מלך.
GSAM 156.2“מיר, אָבער, אין אונדזער אַנטוישונג, האָבן נישט געזען קיין סיבה פֿאַר פֿאַרצווייפֿלונג. מיר האָבן געזען, אַז די הייליקע שריפֿטן ווײַזן אָן, אַז עס מוז זײַן אַ צײַט פֿון וואַרטן, און אַז בעת דער חזון וואַרט, מוזן מיר וואַרטן אויף אים. מיר האָבן אויך געזען, אַז מיטן סוף יאָר האָט זיך דער פּעריאָד ניט געקענט אינגאַנצן ענדיקן, אַפֿילו אויב אונדזער כראָנאָלאָגיע איז געווען ריכטיק; און אַז זיי קענען נאָר דערפֿילט ווערן ערגעץ אין דעם איצטיקן יאָר; און דאָך האָבן מיר אָפֿנהאַרציק און אינגאַנצן מודה געווען דער וועלט, אַז מיר האָבן זיך טועה געווען אין דעם באַשטימטן פּונקט, צו וועלכן מיר האָבן געקוקט מיט אַזאַ גרויסן בטחון; אָבער בעת מיר זענען אַזוי טועה געווען, קענען מיר זען די האַנט פֿון גאָט אין דער זאַך. מיר קענען זען, אַז ער האָט אויסגענוצט יענע פּראָקלאַמאַציע ווי אַן אַלאַרם פֿאַר דער וועלט, און אַ פּרוּוו פֿאַר דער קירכע. עס האָט געשטעלט זײַן פֿאָלק אין אַ שטעלונג פֿון דערוואַרטונג. עס האָט אַרויסגערופֿן די וואָס זענען געווען גרייט צו לײַדן פֿאַר זײַן נאָמען. עס האָט דעמאָנסטרירט פֿאַר וועמען דער געשריי פֿון דעם אייבערשטנס קומען איז געווען בשׂורה פֿון גרויסער פֿרייד, און פֿאַר וועמען עס איז געווען אַן אומבאַגריסטער קלאַנג אין זייערע אויערן. עס האָט געוויזן דעם אוניווערס ווער עס וואָלט באַגריסט דעם אייבערשטנס צוריקקער, און ווער עס וואָלט אים אָפּגעוואָרפֿן בײַ זײַן צווייטן קום, פּונקט ווי די ייִדן האָבן געטאָן בײַ זײַן ערשטן קום. און מיר באַטראַכטן עס ווי אַ שריט אין דער דערפֿילונג פֿון גאָטס ציל, אין דעם ‘טאָג פֿון זײַן צוגרייטונג,’ כּדי ער זאָל אַרויספֿירן אַ פֿאָלק וואָס זאָל נאָר זוכן דעם רצון פֿונעם אייבערשטן, כּדי זיי זאָלן זײַן צוגעגרייט אויף זײַן קום.”
GSAM 157געשיכטע פֿון דער באַוועגונג נאָך מאַרץ, 1844
GSAM 157.1אַ קורצע געשיכטע פֿון דער אַדווענט־באַוועגונג נאָך דעם 21סטן מערץ, 1844, ווערט דערציילט אין דעם פֿאָלגנדיקן, גענומען פֿון Signs of the Times, 31סטן אָקטאָבער, 1844:—
GSAM 157.2“נאָכן פֿאַרלויפֿן פֿון 1843 — דעם ייִדישן יאָר — האָט זיך דער גרויסער טייל פֿון די אַדווענטיסטן באַזעצט אין דער גלויבונג, אַז מיר קענען פֿון איצט אָן נישט מער רעכענען אויף באַשטימטע צײַטן מיט אַ געוויסער זיכערקייט. זיי האָבן געגלייבט, אַז מיר געפֿינען זיך דאָרט וווּ אונדזער כראָנאָלאָגיע ווײַזט אָן, בײַם סוף פֿון אַלע נבֿיאישע תקופֿות, בײַ וועלכער דער קום ווערט דערוואַרט; און אַז כאָטש מיר וועלן נאָר דאַרפֿן וואַרטן אַ קורצע צײַט וואָס אונדזער כראָנאָלאָגיע קען זיך אונטערשיידן פֿון גאָטס צײַט, האָבן זיי דאָך געגלייבט, אַז מיר קענען מער נישט האָבן קיין שום רמז צו דער גענויער צײַט. זיי האָבן אַלע גענומען זייערע לאָמפּן און זענען אַרויסגעגאַנגען באַגעגענען דעם חתן; אָבער דער חתן האָט זיך פֿאַרשפּעטיקט נאָך דער צײַט (1843) ווען מען האָט אים דערוואַרט. בעת דעם פֿאַרהאַלטן פֿונעם חזון, האָט עס אויסגעזען אַז דער באַשלוס פֿון אַלעמען איז געווען צו וואַרטן אויף איר, גלייביק אַז זי קען נישט פֿאַרהאַלטן ווערן, און אַז מען קען זי דערוואַרטן פֿון רגע צו רגע. עס איז אָבער באַלד געוואָרן זייער קלאָר, אַז מאַסן האָבן געמאַכט פּלענער פֿאַר דער צוקונפֿט, וואָס זיי וואָלטן נישט געמאַכט ווען זיי וואָלטן געגלייבט אַז דער האַר וועט קומען דאָס יאָר; און אַז זיי זענען אײַנגעשלאָפֿן געוואָרן בנוגע אַן אמתדיקן געפֿיל פֿון דעם האַרס אוממיטלבאַרן דערשײַנען. מיט אַנדערע ווערטער, האָבן זיי געמיינט אַז ער קען קומען יעדן טאָג, אָדער אַז עס קען זיך פֿאַרהאַלטן אַ ביסל, בעת וועלכן זיי קענען הנאה האָבן פֿון אַ דערפֿרישנדיקער רו. נו, דאָס איז געווען ווי אונדזער גואל האָט געזאָגט עס וועט זײַן, ‘בעת דער חתן האָט זיך פֿאַרהאַלטן, האָבן זיי אַלע געשלאָפֿן און געניפֿלט.’
GSAM 157אויפֿמערק געצויגן צום האַרבסט פֿון 1844
GSAM 157.3“שוין אין מײַ, 1843, האָט ברודער מילער אונדזער אויפֿמערק געצויגן צום זיבעטן חודש פֿונעם ייִדישן הייליקן יאָר, ווי די צײַט פֿון דער אָפּהאַלטונג פֿון יענע טיפּן וואָס ווײַזן אָן אויפֿן צווייטן קום; און דעם פֿאַרגאַנגענעם האַרבסט האָבן מיר געקוקט אויף יענעם צײַטפּונקט מיט גרויס אינטערעס. נאָכדעם ווי דער צײַט איז פֿאַרבײַ, האָט ברודער ס. ס. סנאָו אינגאַנצן אָנגענומען די מיינונג, אַז לויט די טיפּן מוז דער קומען פֿונעם האַר, ווען עס וועט פֿאָרקומען, פּאַסירן אויפֿן צענטן טאָג פֿונעם זיבעטן חודש; אָבער ער איז נישט געווען זיכער וועגן דעם יאָר. שפּעטער האָט ער געזען, אַז די נבֿיאישע פּעריאָדן ענדיקן זיך טאַקע ערשט אין דעם איצטיקן יאָר, 1844; האָט ער זיך דעמאָלט באַזעצט אויפֿן שטעלונג, אַז אַרום דעם 22סטן אָקטאָבער — דעם צענטן טאָג פֿונעם זיבעטן חודש פֿון דעם איצטיקן יאָר — וועלן מיר זײַן עדות צום קומען פֿונעם אייבערשטן אין כּבֿוד. דאָס האָט ער געפּריידיקט אין ניו־יאָרק, פֿילאַדעלפֿיע, און אַנדערע ערטער במשך פֿונעם פֿאַרגאַנגענעם פֿרילינג און זומער; און כאָטש אַ סך האָבן אָנגענומען זײַנע מיינונגען, האָט מען אָבער נישט געזען קיין באַזונדערע דערשײַנונג פֿון זייערע ווירקונגען ביז אַרום יולי.
GSAM 158תּבֿואה איבערגעלאָזט אין די פֿעלדער
GSAM 158.1“אין אָנהייב פֿונעם סעזאָן זענען עטלעכע פֿון אונדזערע ברידער אין צפֿון פֿון ניו העמפּשיר געווען אַזוי שטאַרק באַאײַנדרוקט מיטן גלויבן, אַז דער האַר וועט קומען פֿאַר נאָך אַ ווינטער, אַז זיי האָבן נישט באַאַרבעט זייערע פֿעלדער. אַרום מיטן יולי — וואָס איז געווען דער אָוונט פֿון דער האַלבער נאַכט פֿונעם ייִדישן טאָג־יאָר (אָוונט־פֿרימאָרגן, גערעכנט פֿונעם נײַעם לבֿנה פֿון אַפּריל, דעם אָנהייב פֿון דעם דאָזיקן ייִדישן יאָר) — זענען אַנדערע, וואָס האָבן געזייט און געפֿלאַנצט זייערע פֿעלדער, געווען אַזוי שטאַרק באַאײַנדרוקט מיטן געפֿיל פֿון דעם האַרס באַלדיקן דערשײַנען, אַז זיי האָבן נישט געקענט, אין איינקלאַנג מיט זייער אמונה, שניידן זייערע תּבֿואה. עטלעכע, ווען זיי זענען אַרײַן אין זייערע פֿעלדער צו שניידן זייער גראָז, האָבן זיך געפֿונען אינגאַנצן אומפֿעיִק צו פֿאָרזעצן, און, לויט זייער געפֿיל פֿון פֿליכט, האָבן זיי איבערגעלאָזט זייערע תּבֿואה שטיין אין פֿעלד, כּדי צו ווײַזן זייער אמונה דורך זייערע מעשׂים, און אַזוי צו פֿאַרדאַמען די וועלט. דאָס האָט זיך גיך פֿאַרשפּרייט איבערן צפֿון פֿון ניו־אינגלאַנד.
GSAM 158דער משפּט פֿאַרן קומען פֿון משיח
GSAM 158.2“אין דער זעלבער צײַט האָבן אונדזערע ברידער אין מיין אָנגענומען די מיינונג, אַז דער משפּט מוז פֿאָרויסגיין דעם אַדווענט; אַז עס איז געווען סינכראָניש מיטן שניט, און איז נישט בלויז געווען בײַם סוף פֿון דער וועלט, נאָר האָט פֿאַרנומען אַ פּעריאָד גלײַך פֿאַרן סוף. לויט דער דאָזיקער מיינונג האָבן זיי געמיינט, אַז מיר זענען אין דעם משפּט, אַז די צעטיילונגס־ליניע ווערט געצייכנט, און אַז די קנעכט פֿון גאָט ווערן געחתמעט אויף זייערע שטערנס, און די דערפֿילונג פֿון דעם וועט זײַן דער סימן פֿאַר די פֿיר מלאכים וואָס האַלטן די פֿיר ווינטן פֿון דער ערד (התגלות ז:א), צו באַפֿרײַען זייער כאַפּ.
GSAM 159אַ האַלבערנאַכט־דערװאַכונג
GSAM 159.1“אַרום מיטן יולי האָט זיך אָנגעהויבן באַגלייטן דעם פּראָקלאַמאַציע פֿון דער צײַט דער ברכה פֿון גאָט אין צוריקקערן די אָפּגעפֿאַלענע, און די וואָס האָבן אָנגענומען איינעם פֿון די דערמאָנטע מיינונגען, האָבן אַרויסגעוויזן אַ באַמערקבאַרע ענדערונג אין זייער אויפֿפֿירונג, און אַ פּלוצעמדיק אויפֿכאַפּן זיך פֿון שלאָף, ווי עס איז פֿאָרויסגעזאָגט געוואָרן. ‘אין האַלבער נאַכט איז געווען אַ געשריי, אָט, דער כּלה־חתן קומט; גייט אַרויס אים אַנטקעגן. דאַן זענען אַלע יענע בתולות אויפֿגעשטאַנען און האָבן אויסגעפּוצט זייערע לעמפּלעך.’ פֿון יולי אָן זענען די באַוועגונגען געווען אין פֿאַרשיידענע טיילן פֿון ניו־אינגלאַנד, און באַזונדער איינע פֿון דער אַנדערער; אָבער זיי אַלע זענען באַגלייט געוואָרן מיטן ברכה פֿון גאָט אין צוריקצוברענגען אַ סך וואָס זייערע לעמפּלעך זענען כּמעט אויסגעגאַנגען, און אין דער הייליקייטונג פֿון זיינע הייליקע. אויפֿן קעמפּ־פֿאַרזאַמלונג אין עקסעטער, האָבן זיך אַלע די דאָזיקע השפּעות געטראָפֿן, זיך אויסגעמישט אין איין גרויסער באַוועגונג, און זיך גיך פֿאַרשפּרייט דורך אַלע אַדווענט־גרופּעס אין לאַנד.”