קאַפּיטל 1 — הקדמה

GSAM 21.1ווען מיר רעדן וועגן דעם צווייטן קום פֿון משיח, רירן מיר אָן אַ טעמע וואָס איז למעשׂה געווען די האָפֿענונג פֿון גאָטס פֿאָלק זינט דעם אַרויסטרײַב פֿון אונדזערע ערשטע עלטערן פֿונעם גן־עדן. אין די ווערטער צום שלאַנג, אַז דער זוימען פֿון דער פֿרוי זאָל צעברעכן זײַן קאָפּ, איז געווען אַ פֿאַרזיכערונג, אַז לסוף וועט קומען אַן אויפֿשטעלער, וואָס וועט באַזיגן די גזלנות פֿון שׂטן, און אויספֿירן גאָטס ציל אויף דער ערד. די הנחה איז, אַז אָדם און חוה האָבן געמיינט, אַז די דאָזיקע אַרבעט וועט זייער באַלד אויסגעפֿירט ווערן, און אַז אַ דירעקטער אָפּשטאַמלינג פֿון זיי וועט זײַן דער געווינער. אָבער אין גאָטס פּלאַן האָט די הבטחה פֿונעם גואל פֿון דער אויסגעזעענער חורבן אַרײַנגענומען אַלץ וואָס איז זינט דעמאָלט אַנטוויקלט געוואָרן אין דער אויספֿירונג פֿון זײַן “אייגענעם ציל און חן, וואָס איז אונדז געגעבן געוואָרן אין משיח ישוע איידער די וועלט האָט זיך אָנגעהויבן.”¹

GSAM 21.2ווען אָדם און חוה וואָלטן גלײַך געזען דעם אומגליק און די צער וואָס וואָלטן אָנגעפֿילט די וועלט במשך די לאַנגע תּקופֿות צווישן איר חורבן און איר ווידעראויפֿשטעלונג, וואָלט זייער צער געווען אומפֿאַרטראָגלעך. דער גאָט פֿון הימל, אין זײַן צאַרטן רחמנות און רחמים, האָט פֿאַרהיטן דעם בליק פֿון זיי, און זיי איבערגעלאָזט צו פֿלעגן די טײַערע האָפֿענונג פֿון באַלד באַפֿרײַט ווערן צו דער פּרעכטיקער פֿרײַהייט פֿון די קינדער פֿון גאָט. דער געדאַנק אַז די גאולה איז נאָענט וואָלט זיי פֿאַרשטייט זיך געטריבן צו גרעסערער ערנסטקייט אין זיך צוגרייטן אויפֿצונעמען דעם געשעעניש.

GSAM 22.1אויף אַן ענלעכן אופֿן איז עס געווען מיט דעם פֿאָלק פֿון גאָט אין אַלע דורות זינט די טעג פֿון אָדם. זיי זענען געווען זיכער, אַז אַ גרויסע און וויכטיקע געשעעניש וועט אַמאָל אין דער צוקונפֿט פֿאָרקומען — אַז דער משיח וועט סוף־כּל־סוף קומען און אויפֿשטעלן זײַן מלוכה. זיי אויך, ווי אָדם און חוה, האָבן געגלייבט אַז די געשעעניש איז נאָענט, און, ווי זיי, זענען זיי נישט געווען מודע וואָס עס וועט פֿאָרקומען צווישן זייער אייגענער צײַט און דער געשעעניש; אַנישט וואָלטן זיי געקענט פֿאַרצווייפֿלען זיך אינעם שטרעבן צו דערגרייכן דעם ציל פֿונעם פּריז.

GSAM 22.2דער געדאַנק קען אילוסטרירט ווערן דורך געשעענישן וואָס זענען פֿאָרגעקומען אין דער געשיכטע פֿון גרויסע אַנטדעקונגען. די מענטשן וואָס האָבן זיי איניציִיִרט, כאָטש זיי האָבן עס נישט געוווּסט, האָבן למעשׂה אויסגעפֿירט גאָטס ציל; אָבער זיי זענען געווען באַלעבט מיט אידייען וואָס האָבן זיך אין אַלע הינזיכטן נישט אַרויסגעוויזן צו זײַן אין הסכּם מיט זייערע אייגענע טעאָריעס, וואָס האָבן זיי געטריבן צו האַנדלען.

GSAM 22ווײַטגרייכיקע השפּעות פֿון קאָלאָמבוסעס אַנטדעקונגען

GSAM 22.3מאָנטגאָמערי, אין זײַן American History,² אויסגאַבע פֿון 1902, זײַטן 8, 9, רעדנדיק וועגן דער טעאָריע וואָס האָט געטריבן קאָלאָמבוס אָנצוהייבן זײַן רייזע, און די דורכפֿירונג פֿון זײַן פּלאַן צו דערגרייכן די מיזרח־אינדיעס דורך פֿאָרן מערבֿדיק, זאָגט:—

GSAM 22.4“קאָלאָמבוס האָט געמיינט, אַז ער קען פֿאַרבעסערן דעם פּראָיעקט פֿונעם קעניג פֿון פּאָרטוגאַל. ער איז געווען זיכער, אַז עס איז פֿאַראַן אַ קירצערער און בעסערער וועג צו דערגרייכן די אינדיעס ווי דער מאַרשרוט וואָס דיאַז האָט אויסגעצייכנט. דער פּלאַן פֿונעם דזשענוועזער זעגלער [קאָלאָמבוס] איז געווען אַזוי דרייסט ווי אָריגינעל. אַנשטאָט צו זעגלען מזרחדיק, אָדער דרום און מזרח, האָט ער פֿאָרגעלייגט צו זעגלען דירעקט מערבֿדיק. ער האָט געהאַט, ווי ער האָט געגלייבט, דרײַ גוטע און סאָלידע טעמים פֿאַר אַזאַ אונטערנעמונג: ערשטנס, אַזוי ווי די בעסטע געאָגראַפֿיע־ביכער פֿון זײַן צײַט, איז קאָלאָמבוס געווען איבערצײַגט, אַז די ערד איז נישט פֿלאַך, ווי רובֿ מענטשן האָבן געמיינט, נאָר אַ קוגל. צווייטנס, האָט ער געמיינט אַז דער דאָזיקער גלאָבוס איז פֿיל קלענער ווי ער איז טאַקע, און אַז דער גרעסערער טייל איז יבשה אנשטאָט וואַסער. דריטנס, אַזוי ווי ער האָט גאָרנישט געוווּסט און גאָרנישט געקלערט וועגן דעם עקזיסטענץ פֿונעם קאָנטינענט אַמעריקע אָדער פֿונעם פּאַציפֿישן אָקעאַן, האָט ער זיך פֿאָרגעשטעלט אַז די קוסט פֿון אַזיע אָדער די אינדיעס געפֿינט זיך דירעקט קעגן איבער שפּאַניע און דעם מערבֿדיקן ברעג פֿון אייראָפּע. די גאַנצע ווײַטקייט אַריבער קיין ציפּאַנגאָ, אָדער יאַפּאַן, האָט ער געשאַצט, אַז זי וועט מסתּמא נישט איבערשטײַגן בערך פֿיר טויזנט מײַל.

GSAM 23.1“זײַן פּלאַן איז געווען אַזוי: ער וואָלט אָפּגעפֿאָרן פֿון אייראָפּע; געפֿירט זײַן שיף מערבֿדיק צו יאַפּאַן, און נאָכגעפֿאָלגט דעם קרום פֿון דער ערד ביז עס וואָלט אים געבראַכט צו דעם וואָס ער האָט געזוכט. לויט זײַן מיינונג איז עס געווען אַזוי זיכער און פּשוט ווי פֿאַר אַ פֿליג צו אַרומגיין אַן עפּל.

GSAM 23.2“אויב די עקספּעדיציע וועט זײַן דערפֿאָלגרײַך, וואָלט ער געהאַט דעם דאָזיקן ריזיקן פֿאָרטייל: ער וואָלט אַרײַנגעגאַנגען אין די אינדיעס גלײַך דורך דער הויפּט־טיר, אַנשטאָט זיי צו דערגרייכן אויף אַן אומוועג, און דורך אַ מין זײַטיקע טיר, ווי די פּאָרטוגעזער האָבן געמוזט.

GSAM 23.3“מיר זעען, אַז דער דאָזיקער מענטש, וואָס האָט פֿאַרשטאַנען פּראַקטישע מאַטעמאַטיק, געאָגראַפֿיע און נאַוויגאַציע פּונקט אַזוי גוט ווי ווער עס איז אין זײַן צײַט, איז געווען גערעכט וועגן דעם ערשטן פּונקט — די פֿאָרעם פֿון דער ערד — אָבער אינגאַנצן פֿאַלש וועגן די אַנדערע צוויי.

GSAM 23אַ גליקלעכער טעות

GSAM 23.4“אָבער, גאַנץ מאָדנע, זײַנע טעותים זענען אים אין איין הינזיכט געווען אַ הילף. דער טעות וואָס ער האָט געמאַכט בנוגע דער ווײַטקייט איז געווען אַ גאָר גליקלעכער. ווען קאָלאָמבוס וואָלט ריכטיק אויסגערעכנט די גרייס פֿונעם ערד־קײַלעך, און די אמתע לענג פֿון אַזאַ רייזע, וואָלט ער וואַרשײַנלעך נישט אָפּגעזעגלט, ווײַל ער וואָלט גלײַך דערזען, אַז דער פֿאָרגעלייגטער פּאָרטוגעזישער מאַרשרוט איז סײַ אַ סך קירצער און סײַ ביליקער. ווידער, ווען ער וואָלט געקענט זיך פֿאָרשטעלן אָדער אויף עפּעס אַן אופֿן פֿאָרויסגעזען אַז דער אַמעריקאַנער קאָנטינענט ליגט פּונקט אויף זײַן וועג, וואָלט דאָס אַליין אים מסתּמא נישט געבראַכט צו אָנהייבן אַן אַנטדעקונגס־רײַזע, ווײַל זײַן ציל איז נישט געווען צו געפֿינען אַ נײַ לאַנד, נאָר אַ נײַעם וועג צו אַן אַלטן.”

GSAM 23די גרויסע האָפֿענונג פֿון די דורות

GSAM 23.5אַזוי האָט דאָס פֿאָלק פֿון גאָט, דורכאויס די דורות, געהאַט די האָפֿענונג פֿון משיחס קומען פֿאַר זיי “ווי אַ עוגן פֿון דער נשמה, סײַ זיכער, סײַ פֿעסט”.³ כאָטש אָפֿט, אין מיטן צער און צרות, שרײַען זיי אין ווייטיק: “װי לאַנג, האַר, װי לאַנג, אײדער די באַפֿרײַונג װעט קומען?”, האָבן זיי זיך דאָך װײַטער געדרינגען, און האָבן, אַזױ װי פּאַולוס, געזאָגט און זאָגן נאָך אַלץ: “וואָס איז אונדזער האָפֿענונג, אָדער פרייד, אָדער כּתר פֿון גרויס פרייד? זענט איר נישט אויך אין דער נוכחות פֿון אונדזער הער ישוע־המשיח בײַ זײַן קומען?”⁴

GSAM 24פּאַולוס געשטיצט דורך דער האָפֿענונג

GSAM 24.1אַ פּאָר בײַשפּילן פֿון דער שטיצנדיקער קראַפֿט פֿון דער דאָזיקער האָפֿענונג, אין דעם קאָנטעקסט, זאָלן גענוג זײַן. ווען פּאַולוס איז געשטעלט געוואָרן פֿאַר פֿעליקס, און מע האָט אים דערלויבט צו רעדן פֿאַר זיך אַליין, האָט ער געזאָגט: “לויט דעם וועג וואָס זיי רופֿן אַפּיקורסות, אַזוי דינע איך דעם גאָט פֿון מײַנע אָבֿות, גלייבנדיק אין אַלץ וואָס איז געשריבן אין תּורה און נביאים; און האָב אַ האָפֿענונג צו גאָט, וואָס זיי אַליין אָנערקענען אויך, אַז עס וועט זײַן אַ תּחית־המתים, סײַ פֿון די צדיקים, סײַ פֿון די רשעים.”⁵

GSAM 24.2אין זײַן געשיקטער רעדע, ווען ער איז געבראַכט געוואָרן פֿאַר אַגריפּאַ, האָט פּאַולוס געזאָגט: “איצט שטיי איך און בין געריכט פֿאַר דער האָפֿענונג פֿון דער צוזאָג, וואָס גאָט האָט געגעבן אונדזערע אבות; צו וועלכער צוזאָג אונדזערע צוועלף שבטים, וואָס דינען גאָט טאָג און נאַכט, האָפֿן צו קומען. פֿאַר דער האָפֿענונג, מלך אַגריפּאַ, בין איך באַשולדיקט געוואָרן דורך די ייִדן. פֿאַר וואָס זאָל עס אײַך אויסזען אומגלויבלעך, אַז גאָט זאָל אויפהייבן די טויטע?”⁶ ווען ער סוף־כּל־סוף איז געקומען קיין רוים צו שטיין פֿאַר קיסר, האָט ער געזאָגט צו די ייִדן: “פֿאַר דער האָפֿענונג פֿון ישראל בין איך געבונדן מיט דעם קייטל.”⁷

GSAM 24.3פּאַולוס האָט פֿרײַ גערעדט וועגן יענער האָפֿענונג אין זײַן בריוו צו טיטוס: “וואָרעם די חן פֿון גאָט, וואָס ברענגט ישועה, איז באַווײַזט געוואָרן פֿאַר אַלע מענטשן, און לערנט אונדז, אַז, אָפּלייקנענדיק גאָטלאָזיקייט און וועלטלעכע תּאוות, זאָלן מיר לעבן פֿאַרשטאַנדיק, גערעכט און גאָטלעך אין דער איצטיקער וועלט, אָפּוואַרטנדיק יענע געבענטשטע האָפֿענונג, און דעם פּרעכטיקן אויפֿטרעט פֿונעם גרויסן גאָט און אונדזער גואל ישוע המשיח.”⁸

GSAM 24פּטרוס פֿרייט זיך מיט דער האָפֿענונג

GSAM 24.4פּטרוס רעדט וועגן דער זעלבער האָפֿענונג אַזוי: “געבענטשט איז דער גאָט און פֿאָטער פֿון אונדזער האַר ישוע המשיח, וועלכער לויט זײַן רײַכער רחמנות האָט אונדז ווידער געבוירן צו אַ לעבעדיקער האָפֿענונג דורך דער תחית־המתים פֿון ישוע המשיח, צו אַ ירושה וואָס איז אומפֿאַרברענגלעך, און אומבאַפֿלעקט, און וואָס פֿאַרבלאַסן וועט נישט, אָפּגעהיט אין הימל פֿאַר אײַך, וועלכע ווערט געהיט דורך דער מאַכט פֿון גאָט דורך אמונה צו דער ישועה, גרייט זיך צו אַנטפּלעקן אין דער לעצטער צײַט. וואָס דערמיט פֿרייט איר זיך שטאַרק, כאָטש איצט, אויב עס דאַרף זײַן, זענט איר פֿאַר אַ צײַט אין צער דורך פֿאַרשיידענע נסיונות: כּדי די פּרוּוו פֿון אײַער אמונה, וואָס איז פֿיל טײַערער פֿון פֿאַרגייענדיקן גאָלד, כאָטש זי ווערט אויסגעפּרוּווט מיט פֿײַער, זאָל געפֿונען ווערן צו לויב, כּבֿוד און גלאָריע בײַ דער דערשײַנונג פֿון ישוע המשיח.”⁹

GSAM 25גאָטס ציל אין דער בריאה

GSAM 25.1די הייליקע שריפטן אַנטפּלעקן דעם ציל פֿון גאָט אין דער באַשאַפֿונג פֿון דער וועלט; און פֿון דעם וואָרט פֿון נבֿואה לערנען מיר זיך אויך אויס זײַן פּלאַן וועגן דער צוקונפֿט: “אָזוי זאָגט דער אייבערשטער, וואָס האָט געשאַפֿן די הימלען, גאָט אַליין וואָס האָט געפֿורעמט די ערד און זי געמאַכט; ער האָט זי געגרינדעט, ער האָט זי נישט געשאַפֿן אומזיסט, ער האָט זי געפֿורעמט צו ווערן באַוווינט.”¹⁰ ווען ער האָט עס געשאַפֿן, האָט ער עס געגעבן דעם מענטש. דער תּהילים־זינגער זאָגט, “דער הימל, אַפֿילו די הימלען, זענען דעם אייבערשטן; אָבער די ערד האָט ער געגעבן די קינדער פֿון מענטשן.”¹¹ אָבער ווען ער האָט עס געגעבן דעם מענטש, איז דער מענטש געווען יושרדיק, ווי דער חכם זאָגט, “דאָס איינציקע וואָס איך האָב געפֿונען איז, אַז גאָט האָט געמאַכט דעם מענטש יושרדיק; אָבער זיי האָבן אויסגעזוכט אַ סך תחבֿולות.”¹²

GSAM 25.2מיר לייענען וועגן דעם האַנדל פֿון דעם אייבערשטן מיט דער גאַנצער גזע, אַז “ווען ער האָט אָפּגעטיילט די זינער פֿון אדם, האָט ער באַשטימט די גרעניצן פֿון די פֿעלקער לויט דער צאָל פֿון די קינדער פֿון ישראל,”¹³ דאָס הייסט לויט דער צאָל פֿון דעם אמתן ישראל וואָס וועט צום סוף ווערן צונויפֿגעזאַמלט אויף דער ערד ווי אונטערטעניקע פֿון זײַן צוקונפֿטיקן מלכות. דאָס ווערט אויסגעדריקט דורך פּאַולוס מיט די ווערטער: “גאָט... האָט פֿון איין בלוט געמאַכט אַלע מענטשן־פֿעלקער צו וואוינען אויף דער גאַנצער ערד, און האָט באַשטימט די פֿריִער־באַשטימטע צײַטן, און די גרענעצן פֿון זייער וווינאָרט; כּדי זיי זאָלן זוכן דעם האַר, צי אפֿשר זיי זאָלן אים דערפֿילן און געפֿינען, כאָטש ער איז נישט ווײַט פֿון יעדן איינעם פֿון אונדז; ווײַל אין אים לעבן מיר, און באַוועגן זיך, און האָבן אונדזער זײַן.”¹⁴ ווען דער אָריגינעלער ציל וועגן דער ערד וועט דורכגעפֿירט ווערן, “דײַן פֿאָלק אויך וועט אַלע זײַן גערעכט.”¹⁵ ווידער ווערט געזאָגט וועגן זיי אין יענעם מצבֿ, “דער איינוווינער וועט נישט זאָגן, איך בין קראַנק: די מענטשן וואָס וווינען דאָרטן וועלן זייער עבֿלה ווערן מוחל.”¹⁶ דאָס וועט זײַן די צײַט ווען “די צנועע וועלן ירושה נעמען די ערד; און וועלן זיך פֿרייען אין דער רײַכקייט פֿון שלום.”¹⁷

GSAM 26משיחס צווייטער קום איז נישט אַ מעשׂה

GSAM 26.1אין דער צווייטער בריוו פֿון פּטרוס שטייט, אַז “מיר זענען נישט נאָכגעגאַנגען קיין געשיכטעס, וואָס מען האָט אויסגעטראַכט מיט חכמה, ווען מיר האָבן אײַך באַקאַנט געמאַכט די קראַפֿט און דאָס קומען פֿון אונדזער האַר ישוע המשיח, נאָר מיר זענען געווען אויגן־עדות פֿון זײַן הויכקייט. ווײַל ער האָט באַקומען פֿון גאָט דעם פֿאָטער כּבֿוד און פּראַכט, ווען עס איז צו אים געקומען אַזאַ קול פֿון דער אויסגעצייכנטער פּראַכט: דאָס איז מײַן באַליבטער זון, מיט וועמען איך בין זייער צופֿרידן. און די דאָזיקע קול, וואָס איז געקומען פֿון הימל, האָבן מיר געהערט, ווען מיר זענען געווען מיט אים אויפֿן הייליקן באַרג. מיר האָבן אויך אַ פֿאַרזיכערטער וואָרט פֿון נבֿואה, אויף וועלכן איר טוט גוט אַכטונג צו געבן, ווי צו אַ ליכט וואָס שײַנט אין אַ פֿינצטער אָרט, ביז דער טאָג פֿאַרטאָגט און דער טאָג־שטערן אויפֿגייט אין אײַערע הערצער.”¹⁸

GSAM 26.2אין דעם דאָזיקן פּסוק ווײַזט דער אַפּאָסטל אָן אויף דער פֿאַרוואַנדלונג אויפֿן באַרג ווי אַ ראיה פֿאַרן צווייטן קום פֿון משיח. פֿאַר דער דאָזיקער סצענע האָט אונדזער מציל געזאָגט צו זײַנע תּלמידים, “עס זענען עטלעכע וואָס שטייען דאָ, וואָס וועלן נישט פֿאַרזוכן טויט, ביז זיי וועלן זען דעם זון־מענטש קומענדיק אין זײַן מלכות”¹⁹ — ווי עס איז פֿאַרשריבן בײַ לוקס, “עס שטייען דאָ טייל, וואָס וועלן נישט פֿאַרזוכן טויט, ביז זיי וועלן זען די מלוכה פֿון גאָט.”²⁰

GSAM 26.3די דאָזיקע הבטחה איז ממש אויסגעפֿילט געוואָרן אין דער פֿאַרוואַנדלונג גופֿא. אין דער דאָזיקער “חזון” אויפֿן באַרג האָבן זיי געזען דעם גלאָריפֿיצירטן ישוע, ווי ער וועט זיך באַווײַזן ווען ער וועט קומען אין זײַן מלוכה. זיי האָבן געזען אליהו, וועלכער איז אויפֿגענומען געוואָרן אין גן־עדן אָן צו פֿאַרזוכן טויט, און ער האָט רעפּרעזענטירט די יעניקע, וועלכע וועלן איבערגעטראָגן ווערן — פֿאַרוואַנדלט פֿון שטאַרבלעך צו אומשטאַרבלעך — “אין אַ רגע, אין אַ בליק פֿונעם אויג”, ווען דער האר וועט קומען.²¹ דאָרט איז אויך געווען משה, איינער וואָס איז געשטאָרבן, וואָס רעפּרעזענטירט די וואָס וועלן אויפֿשטיין פֿון די טויטע צו טרעפֿן דעם אייבערשטן. אַזוי האָבן זיי אין דער “חזון” געהאַט אַ בליק אויפֿן משיח קומענדיק אין זײַן מלכות, ווי ער האָט זיי צוגעזאָגט.

GSAM 27נבואה: אַ מער זיכער וואָרט

GSAM 27.1כאָטש די אַפּאָסטעלן האָבן געזען דעם גלאָריעזן אויסבליק אויפֿן באַרג פֿון דער פֿאַרוואַנדלונג און געהערט די קול פֿון גאָטס באַשטעטיקונג, באַשטעטיקט דער אַפּאָסטל פּטרוס: “מיר האָבן אַ מער זיכער וואָרט פֿון פּראָפֿעטיע.” מיט דער אויסזאָג מיינט ער נישט צו אָפּוואָרפֿן וואָס זיי האָבן געזען און געהערט בײַ יענער געדענקווירדיקער געלעגנהייט. זיי האָבן דעמאָלט געהערט די קול פֿון גאָט איין מאָל, אָבער אין די גרויסע ליניעס פֿון פּראָפֿעטיע, וואָס זיך אויסשטעקן ביז משיחס צווייטן קום, האָבן מיר די קול פֿון גאָט אָפֿט איבערגעחזרט. למעשה, איז יעדע קלאָרע נבֿיאישע פֿאָרויסזאָגונג וואָס איז מקוים געוואָרן אָדער פֿאַרשריבן אין געשיכטע, דער קול פֿון גאָט צו אונדז. עס מוז זײַן אין דעם זין וואָס דאָס וואָרט פֿון נבֿואה איז “זיכערער”. די Revised Version איבערזעצט עס ווי “זיכער געמאַכט”. די נבֿואה ווערט זיכער געמאַכט דורך יעדער און יעדער ספּעציפֿיקאַציע וואָס ווערט מקוים. יעדער און יעדער פֿאָרויסגעזאָגטער געשעעניש, ווען ער ווערט מקוים, איז אַ פֿאַרזיכערונג אַז די איבעריקע פֿאָרויסגעזאָגטע געשעענישן וועלן זיכער פּאַסירן.

GSAM 27די נאַטור פֿון נבֿואה

GSAM 27.2די פֿאָלגנדיקע עדות־זאָגן פֿון חשובֿע תּנ״ך־פֿאָרשער וועגן דעם מהות פֿון נבֿואה זענען איבערצייגנדיק:—

GSAM 27.3טאָמאַס ניוטאָן טענהט, אַז “נבואה איז געשיכטע פֿאָרויסגעזען און צונויפֿגעצויגן; געשיכטע איז נבואה אויסגעפֿירט און אויסגעשפּרייט. ליגנהאַפֿטיקע אוראַקולן זענען געווען אין דער וועלט; אָבער דער גאַנצער שׂכל און רשעות פֿון מענטשן און שדים קענען נישט פּראָדוצירן קיין אַזעלכע נבואות ווי די וואָס זענען פֿאַרשריבן אין די הייליקע שריפֿטן.”

GSAM 27.4סיר אייזיק ניוטאָן עדות זאָגט, אַז “דאָס צוהערן זיך צו די נבֿיאים איז אַ יסודותדיקער כאַראַקטער פֿון דער אמתער קירכע.”

GSAM 27.5ד״ר אַ. קיט זאָגט אַז “נבואה איז גלײַך צו יעדן נס, און איז פֿון זיך אַליין אַ נס.... נאָר די שטים פֿון דער אַלמעכטיקייט האָט געקענט רופֿן די טויטע פֿון דעם קבֿר, — נאָר די שטים פֿון דער אַל־וויסן האָט געקענט דערציילן אַלץ וואָס איז געלעגן באַהאַלטן אין דער פֿינצטערער צוקונפֿט, וואָס איז פֿאַרן מענטשן אַזוי אומדורכדרינגלעך ווי די דירות פֿון די טויטע, — און ביידע זענען גלײַך די שטים פֿון גאָט.”

GSAM 28.1מאַטיו הענרי האָט געזאָגט, אַז “אין גאָטס צײַט, וואָס איז די בעסטע צײַט, און אויף גאָטס וועג, וואָס איז דער בעסטער וועג, וועט נבואה זיכער דערפֿילט ווערן. יעדעס וואָרט פֿון משיח איז זייער ריין, און דערפֿאַר זייער זיכער.”

GSAM 28דער ציל פֿון נבֿואה

GSAM 28.2מיר קענען זיך דערוויסן פֿון די ווערטער פֿון משיח צו זײַנע תּלמידים וועגן איין ציל פֿונעם האַר אין געבן נבֿואה. רעדנדיק נבֿיאיש וועגן די זאַכן וואָס וואָלטן פּאַסירט אין דער קאַריערע פֿון יהודה, האָט ער געזאָגט, “איך זאָג אײַך פֿאַראויס, כּדי אַז ווען עס וועט פּאַסירן, זאָלט איר גלייבן אַז איך בין דער.”²²

GSAM 28.3דער אייבערשטער זאָגט אויך דורך דעם נבֿיא ישׁעיהו, “איך בין גאָט, און איז נישטאָ קיין צווייטער ווי איך, וואָס דערקלער די סוף פֿון אָנהייב אָן, און פֿון אור־זמנים די זאַכן וואָס זענען נאָך נישט געשען, זאָגנדיק, מײַן עצה וועט שטיין, און איך וועל טאָן אַלץ וואָס איך וויל.”²³

GSAM 28.4ווידער, “איך האָב פֿון אָנהייב אָן געזאָגט די פֿריִערדיקע זאַכן, און זיי זענען אַרויסגעקומען פֿון מײַן מויל, און איך האָב זיי דיר געוויזן; איך האָב זיי געטאָן פּלוצעם, און זיי זענען פֿאָרגעקומען... איך האָב עס דיר אַפֿילו פֿון אָנהייב אָן געזאָגט; איידער עס איז פֿאָרגעקומען האָב איך עס דיר געוויזן; כּדי דו זאָלסט נישט זאָגן, מײַן געטערל האָט זיי געטאָן, און מײַן אויסגעשניצטער און מײַן אויסגעגאָסענער בילד האָט זיי באַפֿוילן. דו האָסט געהערט, זע אַלץ דאָס; און וועט איר עס ניט פֿאַרקונדן? איך האָב דיר געוויזן נײַע זאַכן פֿון דער צײַט אָן, אַפֿילו פֿאַרבאָרגענע זאַכן, און דו האָסט זיי ניט געוווּסט. זיי זענען איצט געשאַפֿן געוואָרן, און ניט פֿון אָנהייב אָן; אַפֿילו פֿאַרן טאָג ווען דו האָסט זיי ניט געהערט, כּדי דו זאָלסט ניט זאָגן: זע, איך האָב זיי געוווּסט.”²⁴

GSAM 28.5פֿון דער דאָזיקער שפּראַך זעט מען דעם כּוח פֿון נבֿיאישע דערפֿילונגען ווי אַ ראיה פֿאַרן געטלעכן אָפּשטאַם פֿון נבֿואה, ווי אויך אַ דעמאָנסטראַציע פֿון דעם אייבערשטנס כּוח איבער אַלע געטער פֿון די גוים. מע זעט אויך פֿון די דאָזיקע ווערטער, אַז נבֿואה פֿאַרנעמט אַ זייער וויכטיקן אָרט אין די הייליקע שריפֿטן פֿון אמת. אַזוי ווי די דאָזיקע פֿאַקטן זענען אמת, איז עס חידושדיק וואָס אַזוי פֿיל מענטשן שענקען ווייניק אָדער גאָרניט קיין אויפֿמערק צו דער שטודיע פֿון די נבֿיאישע חלקים פֿון די הייליקע שריפֿטן.

GSAM 29נבואה נישט פֿאַרחתמעט

GSAM 29.1די אומוויסנדיקע זאָגן אַז זיי זענען נישט געלערנט, און דערפֿאַר קענען זיי נישט פֿאַרשטיין די נבֿואות. פֿון דער אַנדערער זײַט, זאָגן אַ סך פֿון די געבילדעטע, און טייל פֿון זיי צווישן דעם גײַסטלעכן שטאַנד: “די נבֿואות זענען פֿאַרחתמעט, און קענען נישט פֿאַרשטאַנען ווערן. מיר אַלע ווייסן אַז דער ספֿר התגלות איז אַ פֿאַרחתמעטער ספֿר.”

GSAM 29.2אין דער התגלות, האָט דער באַליבטער יוחנן באַקומען אַ באַזונדערן באַפֿעל נישט צו פֿאַרחתמען דאָס בוך.²⁵ אויך אין דעם בוך ווערט אַ ברכה אַרויסגעזאָגט אויף די וואָס “הערן די ווערטער פֿון דער דאָזיקער נבואה, און היטן די זאַכן וואָס זענען דאָרטן געשריבן.”²⁶ ווי קען מען אָפּהיטן די זאַכן וואָס געפֿינען זיך אין אַ פֿאַרחתמעט בוך, אויב זיי זענען נישט, און קענען נישט זײַן, פֿאַרשטאַנען? דער האַר האָט געזאָגט דורך משהן, “די פֿאַרבאָרגענע זאַכן געהערן צו דעם האַר אונדזער גאָט; אָבער די זאַכן וואָס ווערן אַנטפּלעקט געהערן צו אונדז און צו אונדזערע קינדער אויף אייביק, כּדי מיר זאָלן אויספֿירן אַלע ווערטער פֿון דעם געזעץ.”²⁷

GSAM 29.3אַז דער אייבערשטער האָט די נבואות פֿון דניאל באַשטימט צו ווערן פֿאַרשטאַנען, איז קלאָר פֿון זײַנע ווערטער צו זײַנע תלמידים וועגן זיי. מיר לייענען: “ווען איר וועט דעריבער זען די תועבה פֿון חורבן, וואָס דניאל דער נביא האָט דערציילט, שטיין אין דעם הייליקן אָרט (ווער עס לייענט, זאָל פֿאַרשטיין)”,²⁸ וואָס כּמעט זאָגט: פֿאַרשטייט דניאל דעם נביא.

GSAM 29.4דער אייבערשטער אַנטפּלעקט די טעותדיקייט פֿון דער טענה, אַז נבואה קען נישט פֿאַרשטאַנען ווערן, מיט די דאָזיקע ווערטער: “דער חזון פֿון אַלעמען איז פֿאַר אײַך געוואָרן ווי די ווערטער פֿון אַ פֿאַרחתמעטן בוך, וואָס מענטשן געבן איבער צו אַ געלערנטן, זאָגנדיק: לייען דאָס, איך בעט דיך: און ער זאָגט: איך קען נישט, ווײַל עס איז פֿאַרחתמעט: און דאָס בוך ווערט איבערגעגעבן צו דעם וואָס איז נישט געלערנט, זאָגנדיק: לייען דאָס, איך בעט דיך: און ער זאָגט: איך בין נישט געלערנט. דערפֿאַר האָט דער אייבערשטער געזאָגט: ווײַל דאָס פֿאָלק דערנענטערט זיך צו מיר מיטן מויל, און מיט זייערע ליפּן באַערט זיי מיך, אָבער האָבן זיי אָפּגערוקט זייער האַרץ פֿון מיר, און זייער מורא פֿאַר מיר איז געלערנט לויט דעם געבאָט פֿון מענטשן: דערפֿאַר, זעט, איך וועל טאָן אַ וווּנדערלעכע זאַך אין דעם פֿאָלק, אַ וווּנדערלעכע זאַך און אַ וואונדער: ווײַל די חכמה פֿון זייערע חכמים וועט אומקומען, און דער שׂכל פֿון זייערע פֿאַרשטאַנדיקע וועט פֿאַרבאָרגן ווערן.”²⁹ ווען די מענטשן, צו וועמען דער נבֿיא דאָ רעדט, וואָלטן נאָכגעפֿאָלגט דעם זיכערן וואָרט פֿון נבֿואה, וואָלטן זיי זיך ניט אָפּגעריסן פֿון גאָטס געזעץ, און ניט אויסגעביטן זײַנע געבאָטן אויף מענטשנס געבאָט.

GSAM 30נבואה איז נישט פֿון פּריוואַטער אויסלייג

GSAM 30.1עס איז נישט אַז די נבואה האָט עפּעס אַ טיפֿן, פאַרבאָרגענעם, מיסטעריעזן באַטײַט וואָס אַזוי פילע ניט פֿאַרשטיין. דער אַפּאָסטל פּטרוס האָט דערפֿון געזאָגט: “ווייסט דאָס ערשטנס, אַז קיין נבואה אין די הייליקע שריפֿטן איז נישט פֿון קיין פּריוואַטער אויסלייג.” וואָרעם די נבואה איז נישט געקומען אין אַלטע צײַטן דורך מענטשלעכן ווילן; נאָר געהייליקטע מענטשן פֿון גאָט האָבן גערעדט, ווי זיי זענען געווען באַוועגט דורך דעם הייליקן גייסט.³⁰ פֿון דער לשון איז קלאָר אָנגעזאָגט, אַז וואָס איז נויטיק צו פֿאַרשטיין נבואה, איז דער אָננעמען פֿון דעם גייסט וואָס האָט גערעדט דורך די נביאים. וועגן דעם גייסט, וואָס איז צוגעזאָגט אַלעמען וואָס זוכן אים, שטייט געשריבן: “ער וועט אײַך פֿירן אין אַלע אמת.”³¹

GSAM 30נבואה מקוים

GSAM 30.2אין דער שטודיע פֿון נבואה זענען פֿאַראַן געוויסע פֿאַקטן וואָס מען דאַרף תּמיד האַלטן אין זינען: גאָט, וועלכער איז אומפֿעלבאַר, איז דער מחבר פֿון נבואה, און ווען עס קומט די צײַט פֿאַרן דערפֿילן פֿון אַ פֿאָרויסזאָג, וועט פּונקט דער פֿאָרויסגעזאָגטער געשעעניש פּאַסירן. ווידער, אַזוי ווי דער האַר, וועלכער האָט די מאַכט פֿאָרויסצוזען פּונקט וואָס מענטשן וועלן טאָן, באַשטימט אַ צײַט ווען אַ זאַך וועט פּאַסירן, ווען יענע צײַט קומט, טרעפֿט מען אַן אמתדיקן דערפֿילונג פֿון דער נבואה. מיט אַנדערע ווערטער, אַ פֿאַלשע דערפֿילונג פֿון נבֿואה אין דער ספּעציפֿיצירטער צײַט פֿאַר דער אמתער איז אַן אוממעגלעכקייט. אין איינקלאַנג מיט דעם דאָזיקן פּרינציפּ, קענען מיר זאָגן, אַז ווען עס קומט די צײַט פֿונעם אייבערשטן, אַז זײַן אָנזאָג פֿון אמת זאָל איבערגעגעבן ווערן דער וועלט, באַווײַזט זיך דער אָנזאָג יעדעס מאָל.

GSAM 30.3אַמאָל, ווען דער שרײַבער האָט געהאַלטן אַ רעדע וועגן דעם מקיים זײַן פֿון נבואה, איז צוגעטראָטן אַן אַפּיקורס וואָס איז דאָרט געווען און האָט געזאָגט: “איך מוז אײַך, די אויסטײַטשערס פֿון נבואה, גראַטולירן מיט אײַער גרויס מזל. אין אײַער שטודירן די געשיכטע, זעט אויס אַז איר געפֿינט אַזוי גרינג דאָס וואָס פּאַסט פּונקט צום נבואה.” “יאָ,” איז געווען אונדזער ענטפֿער, “עס פּאַסט, ווײַל עס איז געמאַכט געוואָרן כּדי עס זאָל פּאַסן. אויב איר וואָלט געגאַנגען אין אַ הענטשקע־קראָם קויפֿן אַ פּאָר הענטשקעס, וואָלט איר דאָך ניט דערוואַרט צו געפֿינען אַזעלכע וואָס פּאַסן פּונקט צו אײַער האַנט?” האָט ער געענטפֿערט, “פֿאַרשטייט זיך, אַז יאָ, ווײַל זיי זענען געמאַכט געוואָרן כּדי צו פּאַסן.” “נו,” האָט דער שרײַבער געזאָגט, “דער גאָט וואָס האָט געוווּסט פּונקט וואָס די מענטשן וועלן טאָן, האָט געמאַכט די נבואות וועגן זיי, און ווען יענע מענטשן קומען אַרויף אויף דער בינע פֿון מעשׂים, און טוען די זעלבע זאַכן וואָס ער האָט פֿאָרויסגעזאָגט, מאַכט דער אמתער היסטאָריקער אַ פּראָטאָקאָל פֿון זייערע מעשׂים, וואָס, אין פֿאַרגלײַך מיט דער נבואה, פּאַסן פּונקט.”

GSAM 31נבואה — אַ ליכט אין דער פינצטערניש

GSAM 31.1דער אַפּאָסטל פּטרוס זאָגט, אַז מיר זאָלן געבן אַכטונג אויף נבואה ווי אויף אַ ליכט וואָס שײַנט אין אַ פינצטערן אָרט. אָן דער לאָמפּ פֿון נבואה וואָלט די צוקונפֿט געווען אַ גאַנצער פינצטערניש. דער ציל פֿון ליכט איז צו פֿאַרטריבן פינצטערניש — ווען מען רייזט אין אַ פינצטערן אָרט, צו ווײַזן דעם וועג, און צו ווײַזן דעם וועג קלאָר, כּדי דער רייזנדער זאָל קענען, שריט נאָך שריט, זען און אויסקלײַבן דעם וועג. “דײַן וואָרט,” זאָגט דער תּהילים־זינגער, “איז אַ לעמפּל פֿאַר מײַנע פֿיס, און אַ ליכט פֿאַר מײַן שטעג.”³² דער חכם זאָגט, “דער וועג פֿון די צדיקן איז ווי אַ שײַננדיק ליכט, וואָס שײַנט מער און מער ביזן פּערפֿעקטן טאָג.”³³ אַזוי זעט מען, ווען מיר גייען אַראָפּ דעם שטראָם פֿון צײַט, אַז דאָס וואָרט פֿון גאָט, בפֿרט אין זײַנע נבֿיאישע דערפֿילונגען, וועט זיך עפֿענען מער און נאָך מער, און וועט עס מאַכן קלאָרער און נאָך קלאָרער פֿאַרן תּנ״ך־לערנער, אַז ער איז זיכער אויפֿן וועג וואָס פֿירט צו אייביקן ליכט און אייביקן טאָג.

GSAM 31דרײַ באַטייַטיקע געשעענישן פֿון עדן ביז צום סוף

GSAM 31.2ווען מע באַטראַכט דעם וועג פֿון גאָטס פֿאָלק פֿון גן־עדן ביז צום סוף, אין ליכט פֿון די הייליקע שריפֿטן, זענען פֿאַראַן דרײַ געשעענישן וואָס שטייען אַרויס מיט אַ באַזונדערער בולטקייט. דאָס ערשטע איז דער ערשטער קום פֿון משיח, די אינקאַרנאַציע, דער קום פֿון עמנואל, גאָט געקומען אין פֿלייש; דאָס צווייטע, די גרויסע רעפֿאָרמאַציע נאָך די פֿינצטערע יאָרן — די 1260 יאָר פֿון דיכוי, אין וועלכע דאָס וואָרט פֿון גאָט איז כּמעט אינגאַנצן פֿאַרהאַלטן געוואָרן פֿונעם פֿאָלק — אַ קום פֿון דער קירכע אַרויס פֿון איר ווילדערניש־צושטאַנד, און דאָס אַוועקשטעלן די הייליקע שריפֿטן וווּ יעדער איינער האָט געקענט לייענען און וויסן זײַן רצון; דאָס דריטע, דער צווייטער קום פֿון אונדזער האַר צו ברענגען די צײַטן פֿון צוריקשטעל פֿון אַלע זאַכן, וואָס זענען גערעדט געוואָרן דורך דעם מויל פֿון אַלע זײַנע הייליקע נבֿיאים זינט דער וועלט האָט זיך אָנגעהויבן; דאָס, כּדי צו פֿאַרענדיקן “דעם קאָנפֿליקט פֿון די דורות”, דעם קאַמף צווישן זינד און גערעכטיקייט, צו ברענגען די תּקופֿה פֿון כּבֿוד, צו וועלכער אַלע דורות האָבן געשטרעבט.

GSAM 32נבואה גיט וועג־צייכנס צום סוף

GSAM 32.1ווען מען שענקט אויפֿמערק צו דעם זיכערן וואָרט פֿון נבֿואה ווי צו אַ ליכט וואָס זאָל פֿירן אונדזערע טריט, אַנטדעקט פֿאַר אונדז דעם ריכטיקן וועג דורכן פינצטערניש, קען עס נישט זײַן אַנדערש ווי אַז מיר וועלן געפֿינען דעם שטעג קלאָר אויסגעצייכנט אין דעם נבֿיאישן וואָרט אַ גאַנצע וועג אַראָפּ דעם שטראָם פֿון צײַט ביז צום צווייטן קום פֿון משיח. אַזוי ווי עס איז, וועלן די וואָס גייען נאָך נאָענט דעם ליכט פֿון נבֿואה ניט נאָר דערקענען די סימנים און צייכנס אַז דער גרויסער טאָג איז נאָענט, נאָר אויך דערקענען די אַרבעט פֿונעם אייבערשטן ווי זי גייט כּסדר פֿאָרויס אין מעסעדזשעס פֿון אמת, וואָס זענען צו גרייטן אַ פֿאָלק אים צו באַגעגענען בשלום בײַ זײַן קומען.

GSAM 32.2כאָטש די הייליקע שריפטן דערקלערן אַז דער טאָג פֿון גאָט וועט קומען איבער די מאַסן ווי “אַ גנבֿ אין דער נאַכט,”³⁴ זאָגט עס אויך וועגן די וואָס שטייען אין דעם ראַט פֿון גאָט, “איר, ברידער, זענט נישט אין פינצטערניש, אַז יענער טאָג זאָל אייך איבערקומען ווי אַ גנבֿ. איר זענט אַלע קינדער פֿון ליכט, און קינדער פֿון טאָג.”³⁵

GSAM 32געדענקט די פֿירונגען פֿון גאָט

GSAM 32.3ווען מען דערמאָנט די פֿירונגען פֿונעם אייבערשטן אין דער אַדווענט־באַוועגונג, איז כּדאַי צו באַמערקן, אַז עס איז תּמיד געווען גאָטס כּוונה, אַז זײַן פֿאָלק זאָל געדענקען די התגלויות פֿון זײַן השגחה און כּוח לטובֿת זיי. ווען ער גיט די סיבות פֿאַרן אָפּפֿאַל פֿון ישׂראל פֿון גאָט, זאָגט דער תּהילים־זינגער, “זיי האָבן פֿאַרגעסן גאָט זייער רעטער, וואָס האָט געטאָן גרויסע זאַכן אין מצרים; ווונדערלעכע ווערק אין לאַנד חם, און שרעקלעכע זאַכן בײַם ים סוף.”³⁶ אויב עס איז געווען גוט פֿאַר ישׂראל צו דערמאָנען די פֿירונגען פֿון גאָט מיט זיי, איז עס נישט אויך גוט פֿאַר אונדז? אין אַ עקסטאַזע זאָגט דער תּהילים־זינגער ווידער, “לויב גאָט, אָ, מײַן נשמה, און פֿאַרגעס נישט אַלע זײַנע חסדים.”³⁷

GSAM 33.1אין אַלע צײַטן האָט דער אייבערשטער געהאַט וויכטיקע אמתן, באַשטימט דורך זײַן חן צו פֿירן אַ פֿאָלק אַרויס פֿון דער שקלאַפֿערײַ פֿון זינד, און זיי צוגרייטן פֿאַר אַן אַרײַנגאַנג אין דעם הימלישן כּנען; און עס איז אַ מעלה צו באַטראַכטן די באַציִונגען פֿונעם אייבערשטן מיט די וואָס האָבן פֿאַרקונדיקט די דאָזיקע אמתן.

GSAM 33גרויסע רעזולטאַטן פֿון די קלענסטע מיטלען — ד'אָביניעס עדות

GSAM 33.2ד'אָביניע, אין זײַן History of the Reformation, זאָגט: “גאָט, וועלכער גרייט צו זײַן ווערק דורכאויס די דורות, פֿירט עס אויס דורך די שוואַכסטע אינסטרומענטן, ווען זײַן צײַט קומט. צו דערגרייכן גרויסע רעזולטאַטן מיט די קלענסטע מיטלען — אַזאַ איז דער געזעץ פֿון גאָט. דער דאָזיקער געזעץ, וואָס הערשט אומעטום אין דער נאַטור, געפֿינט זיך אויך אין געשיכטע.”³⁸

GSAM 33.3ווען גאָט, אין אַלטע צײַטן, האָט אָנגעהויבן אויסקלײַבן אַ באַזונדער פֿאָלק כּדי זיי צו באַשטימען פֿאַר זיך אַלס אַן אויסגעצייכנטע נאַציע, האָט ער דאָס געטאָן דורך רופֿן איין איינציקן מענטש — אַבֿרהם — וועלכער האָט געוווינט צווישן די גוים, אין אור פֿון די כשדים. פֿון אים איז אַרויסגעוואַקסן אַ פֿילצאָליקע אָפּשטאַמונג; אָבער פֿון זיי, ווען זיי זענען דערהויבן געוואָרן צו דער ווערדע פֿון אַ פֿאָלק, האָט דער גאָט פֿון הימל געזאָגט: “דער אייבערשטער האָט ניט געלייגט זײַן ליבשאַפֿט אויף אײַך, און אײַך ניט אויסגעקליבן, ווײַל איר זענט געווען מער אין צאָל ווי יעדער פֿאָלק; ווײַל איר זענט געווען די ווייניקסטע פֿון אַלע פֿעלקער.”³⁹

GSAM 33.4דערנאָך, ווען ער האָט געוואָלט באַפֿרײַען זײַן פֿאָלק פֿון זייער שקלאַפֿערײַ אין מצרים, האָט ער אויסגעקליבן פֿאַר זיי אַ פֿירער, וועלכער איז אין זײַן קינדהייט געווען באַהאַלטן דרײַ חדשים אין זײַן מאַמעס הויז, און דערנאָך אַרײַנגעלייגט אין אַ פּשוטער, גראָבער אַרבע געמאַכט פֿון קנים און באַשמירט מיט ביטום, און איבערגעלאָזט אין דער השגחה פֿונעם נילוס־טײַך. דער זעלבער משה, אָבער, איז געווען איינער וואָס, ווען ער איז געקומען צו די יאָרן פֿון פֿאַרשטאַנד, האָט אויסגעקליבן דעם נידעריקן וועג פֿון לײַדן מיטן פֿאָלק פֿון גאָט, איידער די פֿרייד וואָס מען געפֿינט אין די “הנאות פֿון זינד פֿאַר אַ צײַט”.⁴⁰

GSAM 34גדעונס נצחון

GSAM 34.1שפּעטער, ווען דער אייבערשטער האָט געראַטעוועט ישׂראל פֿון די מדינים און אמלקים, וועלכע זענען געקומען אויף זייער לאַנד “ווי היישעריקן אין צאָל”, און האָבן פֿאַרניכטעט די תּבֿואה פֿון דער ערד, איבערלאָזנדיק “קיין שפּײַז ניט פֿאַר ישׂראל, ניט שאָף, ניט רינד, ניט אָסל”, האָט דער אייבערשטער געשיקט אַ מלאך צו גדעון. דער זון פֿון יואש איז געקומען צום עקסטרעם פֿון דרעשן אַ ביסל ווייץ און עס באַהאַלטן פֿון זײַנע שׂונאים. ווען דער מלאך האָט אים געמאָלדן אַז ער זאָל אויסלייזן ישׂראל, האָט גדעון מיט התפּעלות געפֿרעגט, “מיט וואָס זאָל איך אויסלייזן ישׂראל? זע, מײַן משפּחה איז אָרעמע אין מנשה, און איך בין דער קלענסטער אין מײַן פֿאָטערס הויז.”⁴¹ דער זעלבער עניוותדיקער, אָרעמער מענטש איז אַרויסגעגאַנגען מיט זײַנע דרײַ הונדערט מענער, מיט זייערע פּשוטע לאָמפּן און קרוגלעך (אַ מעשׂה וואָס וואָלט אויסגעזען ווי נאַרישקייט פֿאַר אַ באַגרענעצטן שׂכל), און מאַכנדיק גאָט פֿאַר זייער כּוח, האָבן זיי דערגרייכט אַ גרויסן נצחון. פֿאַר דער גאולה, וואָלט גדעון געקענט אַרויסרעדן אַ קלאָגניש ווי דער פּראָפֿעט עמוס ווען ער האָט געפֿרעגט, “מיט וועמען זאָל יעקבֿ אויפֿשטיין? ווײַל ער איז קליין.”⁴²

GSAM 34דער תינוק אין דער יאַסלע

GSAM 34.2אין דער באַשערטער צײַט פֿונעם האַר איז דער גואל פֿון דער מענטשהייט געבוירן געוואָרן, און די פּאַסטוכער האָבן אים געפֿונען ליגן אין אַ יאַסלע. זײַנע ערדישע קרובֿים האָבן זיך באַשעפֿטיקט מיט די פּשוטע, כּבֿודיקע מלאָכות פֿונעם לעבן. וועגן זײַן ערדישער אָרעמקייט האָט דער גואל געזאָגט: “די פֿוקסן האָבן לעכער, און די פֿייגל אונטערן הימל האָבן נעסטער; אָבער דעם מענטשנס זון האָט ניט וווּ צו לייגן זײַן קאָפּ.”⁴³ ער האָט אויסגעקליבן זײַנע שליחים “פֿון צווישן יענעם נידעריקערן שיכט, וואָס, כאָטש נישט דער נידעריקסטער, דערגרייכט נישט דעם ניוואָ פֿון די מיטלע קלאַסן. אַלץ איז דערפֿאַר געווען געצילט צו אַנטפּלעקן פֿאַר דער וועלט, אַז די אַרבעט איז נישט פֿון מענטשן, נאָר פֿון גאָט.”

GSAM 35ניט פילע חכמים גערופן

GSAM 35.1פּאַולוס האָט געזאָגט וועגן דער אַרבעט אין די טעג פֿון דער ערשטער קירכה: “די טיפּשות פֿון גאָט איז קלוגער פֿון מענטשן; און די שוואַכקייט פֿון גאָט איז שטאַרקער פֿון מענטשן. ווײַל איר זעט אײַער רוף, ברידער, אַז ניט פֿיל חכמים לויט דעם פֿלייש, ניט פֿיל מעכטיקע, ניט פֿיל אַדעל, זענען גערופֿן; נאָר גאָט האָט אויסגעקליבן די טיפּשע זאַכן פֿון דער וועלט צו פֿאַרשעמען די חכמים; און גאָט האָט אויסגעקליבן די שוואַכע זאַכן פֿון דער וועלט צו פֿאַרשעמען די שטאַרקע; און די נידעריקע זאַכן פֿון דער וועלט, און די פֿאַראַכטעטע, האָט גאָט אויסגעקליבן, יאָ, און די וואָס זענען נישט, כּדי צו מאַכן צו גאָרנישט די וואָס זענען; כּדי קיין פֿלייש זאָל זיך נישט באַרימען אין זײַן אָנוועזנהייט.”⁴⁴

GSAM 35עניוותדיקע מענטשן אין דער רעפֿאָרמאַציע

GSAM 35.2מיר געפֿינען דאָס זעלבע פּרינציפּ אויסגעדריקט אין די לעבנס פֿון די גרויסע רעפֿאָרמאַטאָרן פֿונעם זעכצנטן יאָרהונדערט. דער היסטאָריקער זאָגט: “דער רעפֿאָרמאַטאָר צווינגלי איז אַרויסגעקומען פֿון אַן אַלפּישער שעפֿערס הײַזקע; מעלאַנכטאָן, דער טעאָלאָג פֿון דער רעפֿאָרמאַציע, פֿון אַ וואַפֿן־שמידס קראָם; און לוטער פֿון דעם הײַזקע פֿון אַן אָרעמען מינער.” וועגן זיך אַליין האָט לוטער געזאָגט: “מײַנע עלטערן זענען געווען זייער אָרעמע. מײַן טאַטע איז געווען אַן אָרעמער האָלץ־שניידער (שפּעטער איז ער געוואָרן אַ מינער), און מײַן מאַמע האָט אָפֿט געטראָגן האָלץ אויפֿן רוקן, כּדי צו פֿאַרדינען די פּרנסה אויפֿצוציִען אירע קינדער. זיי האָבן געטראָגן די שווערסטע אַרבעט צוליב אונדז.”

GSAM 35.3דער אַפּאָסטל יעקבֿ, רעדנדיק וועגן דעם רוף פֿונעם פֿאָלק צו דער דינסט פֿונעם האַר, זאָגט: “הערט אויס, מײַנע באַליבטע ברידער, צי האָט ניט גאָט אויסגעקליבן די אָרעמע פֿון דער וועלט, רײַכע אין אמונה, און יורשים פֿון דעם מלכות וואָס ער האָט צוגעזאָגט די וואָס האָבן אים ליב?”⁴⁵

GSAM 35פֿריע מעטאָדיסטן

GSAM 35.4ווען מיר קוקן צוריק אויף דער פֿאָרגערוקטער ליניע פֿון רעפֿאָרמאַטאָרן צו די פֿריע טעג פֿון מעטאָדיזם, ווען די דאָקטרין פֿון אומזיסטער חן איז פֿלײַסיק פּראָקלאַמירט געוואָרן, געפֿינען מיר אַז זי איז געגאַנגען באַגלייט מיט דער קראַפֿט פֿון גאָט. ווי נאָר זי איז געטרײַ געשטעלט געוואָרן פֿאַרן פֿאָלק, מיט דער צאַרטער ליבע פֿון משיח, און איז אָנגעכאַפּט געוואָרן דורך אַ לעבעדיקן אמונה, האָבן די גלויביקע ניט נאָר געפֿונען מחילה פֿאַר פֿאַרגאַנגענע זינד, נאָר אויך אַ הייליקנדיקע קראַפֿט וואָס האָט זיי דערמעגלעכט צו פֿירן אַ לעבן פֿון קדושה. מעטאָדיזם האָט געהאַט אַ באַשיידענעם אָנהייב, און איז געבענטשט געוואָרן לויט דעם אמונה און פּשוטן בטחון פֿון דער גײַסטלעכער און דעם עולם.

GSAM 36.1ווען מיר נאָכפֿאָלגן די געשעענישן און איבערלעבונגען פֿאַרבונדן מיט דער אַדווענט־באַוועגונג, געפֿינען מיר, אַז ווי אין יעדער אַרבעט פֿונעם האַר, אין וועלכער דער מענטש איז אַ שותּף, איז איר אָנהייב געווען צווישן די אָרעמע און אומבאַקאַנטע; אָבער זאָל קיינער ניט משפּטן קעגן איר צוליב דעם, איידער ער האָט זיך גוט באַקענט מיט די ראיות אויף וועלכע די דאָזיקע גרויסע אַרבעט באַזירט זיך, כּדי זיי זאָלן ניט געפֿונען ווערן אין דער פּאָזיציע פֿון די יעניקע, וועגן וועמען דער האַר האָט געפֿרעגט: “ווער האָט פֿאַראַכט דעם טאָג פֿון קלייניקייטן?”⁴⁶

GSAM 36עקס ענטפֿער צו לוטער

GSAM 36.2פֿאַרן נוץ פֿון די וואָס זענען מעגלעך גענויגט צו באַשליסן צי אַ דאָקטרינאַלע פּונקט איז ריכטיק אָדער נישט לויט דעם צאָל פֿון די וואָס אָננעמען עס, ציטירן מיר טיילווײַז די מחלוקת צווישן לוטער און עק. ווען לוטער האָט אָנגענומען זײַן שטעלונג אויף די הייליקע שריפֿטן, און האָט זיך דערלויבט צו באַשטרײַטן דאָס רעכט פֿון מענטשן צו שטעלן זייערע מיינונגען העכער פֿונעם וואָרט פֿון גאָט, האָט עק געענטפֿערט מיט די דאָזיקע איראָנישע ווערטער: “איך בין דערשטוינט איבער דער עניוות און צניעות מיט וועלכער דער חשובֿער דאָקטאָר נעמט זיך אונטער אַליין אַנטקעגנצושטיין אַזוי פֿיל פּרעכטיקע פֿאָטערס, און מאַכט זיך ווי ער ווייסט מער ווי די העכסטע פּויפּסטן, די קאָנצילן, די דאָקטאָרן און די אוניווערסיטעטן! ... עס וואָלט געווען חידושדיק, בלי ספֿק, ווען גאָט וואָלט פֿאַרבאָרגן די אמת פֿון אַזוי פֿיל קדושים און מאַרטירער ביזן קום פֿונעם חשובֿן פֿאָטער.”

GSAM 36.3די דאָזיקע ענטפֿער קען גוט פֿאַרגליכן ווערן מיט צווינגליס ענטפֿער צו יוחנן פֿאַבער אין ציריך, ווען דער לעצטערער האָט אויסגעדריקט זײַן “דערשטוינונג איבער דעם מצבֿ, צו וועלכן די זאַכן זענען געקומען, ווען די אַלטע מנהגים וואָס האָבן געדויערט צוועלף יאָרהונדערטער זענען פֿאַרלאָזט געוואָרן, און עס איז קלאָר געווען דער אויספֿיר, אַז די קריסטנטום איז געווען אין טעות פֿירצן הונדערט יאָר.” צווינגלי האָט גיך געענטפֿערט, אַז “אַ טעות איז נישט ווייניקער אַ טעות ווײַל מען האָט אים געגלייבט פֿירצן הונדערט יאָר, און אַז אין גאָטס דינסט איז אַן אַלטער מנהג גאָרנישט ווערט, סײַדן מען קען געפֿינען אַ יסוד אָדער אַ באַרעכטיקונג דערפֿאַר אין די הייליקע שריפֿטן.”⁴⁷

GSAM 37דאָס וואָרט פֿון גאָט קעגן מענטשלעכער חכמה

GSAM 37.1די סכּנה פֿון זיך פֿאַרלאָזן אויף מענטשנס מיינונגען, אַנשטאָט צו לייזן די פֿראַגע, “וואָס איז אמת?”, דורכן וואָרט פֿון גאָט, ווערט שאַרף באַשטימט דורכן נבֿיא הושע, ווען ער זאָגט: “איר האָט געאַקערט רשעות, איר האָט געערנט עוולה; איר האָט געגעסן די פֿרוכט פֿון ליגנס; ווײַל איר האָט זיך פֿאַרלאָזט אויף אײַער וועג, אויף דער פֿילצאָליקייט פֿון אײַערע גיבורים.”⁴⁸ די נטיה פֿונעם מענטשלעכן האַרץ איז תּמיד געווען צו פֿאַרלאָזן זיך אויף מענטשן; אָבער ווי מיר דערנענטערן זיך צו דער צײַט ווען דער האַר וועט “אויפֿשטיין און שרעקלעך שאַקן די ערד”, דערמוטיקט דער נבֿיא ישׁעיהו: “הערט אויף פֿון מענטשן, וועמענס אָטעם איז אין זײַנע נאָזלעכער; ווײַל אין וואָס ווערט ער גערעכנט?”⁴⁹

GSAM 37.2אַזוי געווארנט אין די הייליקע שריפטן וועגן אונדזער סכּנה אין דעם ריכטונג, זאָל קיינער נישט געשווינד פֿאַרמישפּטן די אַדווענט־באַוועגונג, ווי אויב זי איז נישט ווערט באַטראַכטונג צוליב איר נידריקן אָנהייב, אָדער ווײַל די וואָס ווערן געהייסן גרויס אין די אויגן פֿון דער וועלט האָבן נישט אָנגענומען די זאַך. נאר זאָל יעדער פּינקטלעך אָפּוועגן אירע תּביעות. אמת איז פֿון אוממעסטלעכע ווערט, אין פֿאַרגלײַך מיט וועלכן די נאָר מיינונגען פֿון מענטשן זענען ווי אומנוצטער שטרוי.